കഷ്ടം മുധൈവ മേ ചിന്താ നിഗ്രഹാനുഗ്രഹസ്ഥിതൌ । ബഭൂവ ദേഹനിഷ്ഠൈവ ന കിഞ്ചിദ് അപി ദേഹകഃ
അയ്യോ, നിയന്ത്രണത്തിലും അനുഗ്രഹത്തിലും ഞാൻ ചിന്തിച്ച വിഷമം വെറുതെയായിരുന്നു; അതു ശരീരത്തോടു മാത്രം ബന്ധപ്പെട്ടതായിരുന്നു, ശരീരം തന്നേ ഒന്നുമല്ല.
നന്വ് അഹോ സമ്പ്രബുദ്ധോ ഽസ്മി ഗതം ദുര്ദര്ശനം മമ । ദൃഷ്ടം ദ്രഷ്ടവ്യം അഖിലം പ്രാപ്തം പ്രാപ്യമ് ഇദം മയാ
ഇപ്പോള് ഞാന് പൂര്ണമായി ഉണര്ന്നിരിക്കുന്നു; എനിക്ക് മനസ്സിലാക്കാന് ബുദ്ധിമുട്ടായതെല്ലാം മാറി പോയി. കാണേണ്ടതെല്ലാം കണ്ടു, നേടേണ്ടതെല്ലാം നേടിക്കഴിഞ്ഞു.
സര്വം കിഞ്ചിത് ഇദം ദൃശ്യം ദൃശ്യതേ യജ് ജഗദ്ഗതമ് । ചിന്നിഷ്ഷ്യന്ദാംശമാത്രം തന് നാന്യത് കിഞ്ചന ശാശ്വതമ്
ഈ ലോകത്ത് കാണുന്ന എല്ലാം, എന്തായാലും, അതെല്ലാം ചൈതന്യത്തിന്റെ ഒരു ചെറിയ പ്രകാശം മാത്രമാണ്; ഇതിനു പുറമെ ശാശ്വതമായ മറ്റൊന്നുമില്ല.
ക്വ തൌ കീദൃഗ്വിധൌ വാപി കിംനിഷ്ഠൌ വാ കിമാത്മകൌ । നിഗ്രഹാനുഗ്രഹൌ ലോകേ ഹര്ഷാമര്ഷക്രമൌ തഥാ
ലോകത്ത് നിയന്ത്രണവും അനുഗ്രഹവും എന്നിങ്ങനെയുള്ള രണ്ടു കാര്യങ്ങള് എവിടെയാണ്, അവ എങ്ങനെയാണ്, അവയുടെ സ്വഭാവം എന്താണ്? സന്തോഷവും അസൂയയും എന്നിങ്ങനെയുള്ള അനുഭവങ്ങള് എവിടെയാണ്?
കിം സുഖം കിം ച വാ ദുഃഖം സര്വം ബ്രഹ്മേദമ് ആതതമ് । അഹമ് ആസം മുധാ മൂഢോ ദിഷ്ട്യാമൂഢോ ഽസ്മ്യ് അഹം സ്ഥിതഃ
സുഖം എന്താണ്, ദുഃഖം എന്താണ്? ഇതെല്ലാം ബ്രഹ്മം കൊണ്ട് നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. നേരത്തെ ഞാന് വ്യര്ത്ഥമായി അജ്ഞാനിയായിരുന്നു; ഭാഗ്യവശാല് ഇപ്പോള് ഞാന് അജ്ഞാനമില്ലാതെ ഉറപ്പോടെ നില്ക്കുന്നു.
കിമ് അസ്മിന്ന് ഏവമ് ആലോകേ ശോച്യതേ കിം വിമുഹ്യതേ । കിം പ്രേക്ഷ്യതേ കിമ് ക്രിയതേ സ്ഥീയതേ ക്വ ക്വ ഗമ്യതേ
ഈ പ്രകാശത്തിൽ എന്തിനാണ് ദുഃഖിക്കേണ്ടത്, എന്തിനാണ് മനസ്സു മയങ്ങേണ്ടത്? ഇവിടെ എന്താണ് കാണേണ്ടത്, ചെയ്യേണ്ടത്, എവിടെയാണ് നിൽക്കേണ്ടത്, എവിടേക്കാണ് പോകേണ്ടത്?
കിഞ്ചിത് ഇത്ഥമ് ഇദം നാമ ചിദാഭാസം വിരാജതേ । നമോ നമസ് തേ നിസ്തത്ത്വ ദൃഷ്ടദൃശ്യോ ഽസി സുന്ദര
ഇങ്ങനെ ഈ അവബോധത്തിന്റെ ഒരു പ്രതിഭാസം തെളിഞ്ഞു കാണപ്പെടുന്നു. സാരമില്ലാത്ത ദൃക്ദൃശ്യമായ സുന്ദരനേ, നിനക്കു നമസ്കാരം, നമസ്കാരം.
അഹോ നു സമ്പ്രബുദ്ധോ ഽസ്മി സമ്യഗ് ജ്ഞാതമ് അലം മയാ । നമോ മഹ്യമ് അനന്തായ സമ്യഗ്ജ്ഞാനോദയായ ച
അഹോ, ഞാൻ ഇപ്പോൾ സത്യത്തിൽ ഉണർന്നിരിക്കുന്നു; എല്ലാം ഞാൻ വ്യക്തമായി മനസ്സിലാക്കി. എന്റെ അനന്തമായ സ്വഭാവത്തെയും ശരിയായ ജ്ഞാനോദയത്തെയും ഞാൻ വന്ദിക്കുന്നു.
വിഗതരഞ്ജനനിര്വിഷയസ്ഥിതിര് ഗതഭവഭ്രമ ഈഹിതവര്ജിതഃ । സ്ഥിരസുഷുപ്തകലാതിഗതസ് തതസ് സമസമം നിവസാമ്യ് അഹമ് ആത്മനി
ആകർഷണം വിട്ട്, വിഷയങ്ങളിൽ നിന്ന് അകന്ന്, ജനനമരണ ഭ്രമം മാറി, ആഗ്രഹങ്ങൾ ഇല്ലാതെ, ഉറക്കവും ജാഗ്രതയും കടന്ന്, ഞാൻ സമമായി എന്റെ ആത്മാവിൽ വസിക്കുന്നു.
ഇതി ഹേമജടാധീശോ ലേഭേ പദമ് അനുത്തമമ് । വിവേകാധ്യവസായേന ബ്രാഹ്മണ്യമ് ഇവ ഗാധിജഃ
ഇങ്ങനെ പൊന്നുപോലുള്ള ജടകളുള്ള മഹാത്മാവ് വിവേകവും ഉറച്ച മനസ്സും കൊണ്ടു അതുല്യമായ അവസ്ഥയിലേക്കെത്തി, ഗാധിയുടെ മകനായ വിശ്വാമിത്രൻ ബ്രാഹ്മണത്വം നേടിയതുപോലെയാണ് ഇത്.
അനന്താകാരകാര്യാസു നാസീച് ചേഷ്ടാസു ഖേദവാന് । ഭൂയോ ഭൂയഃ പ്രയുക്താസു ദിനമാലാസ്വ് ഇവേശ്വരഃ
അനന്തമായ പ്രവർത്തികളിലും ശ്രമങ്ങളിലും, എത്രയൊക്കെ ആവർത്തിച്ചാലും, അവനു ഒരിക്കലും ക്ഷീണം തോന്നിയില്ല; ദിനവും രാത്രിയും ആവർത്തിക്കുന്ന ഒരിടത്തുള്ള പ്രഭുവിനെപ്പോലെ.
തതഃ പ്രഭൃതി സോ ഽതിഷ്ഠത് സര്വേഹാവിഗതജ്വരമ് । സമാസമേ സ്വകേ കാര്യേ ജലൌഘോ ഽഗ്ര ഇവാനതേ
അതിനുശേഷം അവൻ എല്ലാ ശ്രമങ്ങളുടെ പീഡയും വിട്ട്, തനിക്കുള്ള ജോലി സമത്വത്തോടെ നിർവഹിച്ചു, ഉച്ചത്തിൽ ഒഴുകുന്ന ഒരു ജലധാരയെപ്പോലെ.
ഹര്ഷാമര്ഷവിനിര്മുക്തഃ പ്രകൃതം കാര്യമ് ആചരന് । ഉദാരഗമ്ഭീരവപുര് ജഹാരാമ്ബുനിധേശ് ശ്രിയമ്
സന്തോഷവും കോപവും വിട്ട്, സ്വാഭാവികമായ ജോലി നിർവഹിച്ചുകൊണ്ട്, മഹത്തായ ആഴമുള്ള സാന്നിധ്യത്തോടെ, സമുദ്രത്തിന്റെ ഭംഗി അവൻ ഏറ്റെടുത്തു.
സുഷുപ്തസമധര്മിണ്യാ ചിത്തവൃത്ത്യാ വ്യരാജത । നിഷ്കമ്പയാ പ്രകാശിന്യാ ദീപസ് സ്വശിഖയേവ സഃ
അവൻ ആഴമുള്ള ഉറക്കത്തോടു സാമ്യമുള്ള, അശാന്തമോ ചലനമോ ഇല്ലാത്ത, പ്രകാശമുള്ള മനസ്സോടെ തിളങ്ങി നിന്നു. സ്വന്തം ജ്വാലയിൽ തെളിയുന്ന വിളക്കുപോലെയായിരുന്നു അവൻ.
ന നിര്ഘൃണോ ദയാവാന് നോ ന ദ്വന്ദ്വീ നാപ്യ് അമത്സരഃ । ന സുഖീ നാസുഖീ നാര്ഥീ നാനര്ഥീ സ ബഭൂവ ഹ
അവൻ ക്രൂരനും കരുണയുള്ളവനും ആയിരുന്നില്ല; ഇരു വിരുദ്ധങ്ങളിലൊന്നിലും കുടുങ്ങിയവനുമല്ല, അസൂയയുമില്ല. സന്തോഷിയുമല്ല, ദു:ഖിയുമല്ല, നേടാൻ ആഗ്രഹവുമില്ല, നഷ്ടം ഭയക്കുന്നവനുമല്ല.
സമദര്ശനയാ നിത്യം വൃത്ത്യാ ചാമലധീരയാ । അന്തശ്ശീതലയാ രേജേ പരിപൂര്ണേന്ദുബിമ്ബവത്
സമദർശനവും ശുദ്ധമായ മനസ്സും ഉള്ളിൽ ശാന്തതയും കൊണ്ട്, അവൻ പൂർണ്ണചന്ദ്രൻപോലെ പ്രകാശിച്ചു.
സര്വം ചിത്തത്ത്വകചനം ജഗദ് ഇത്യ് അവലോക്യ സാ । പ്രശാന്തസുഖദുഃഖശ്രീസ് തസ്യ പൂര്ണാ മതിര് ബഭൌ
സകലവും മനസ്സിന്റെ സാരമായ ലോകമാണെന്ന് കണ്ടപ്പോൾ, അവന്റെ മനസ്സ് ആനന്ദത്തിലും ദു:ഖത്തിലും സമാധാനത്തോടെ നിറഞ്ഞു, പൂർണ്ണമായ ഭംഗിയോടെ തിളങ്ങി.
ഉല്ലസന് വിലസന് ഘൂര്ണംസ് തിഷ്ഠന് ഗച്ഛഞ് ശ്വസന് സ്വപന് । അഭൂത് സ സ്വസമാധിസ്ഥഃ പ്രബുദ്ധശ് ചില്ലയം ഗതഃ
എന്നതെന്തായാലും — എഴുന്നേറ്റ്, പ്രകാശിച്ച്, ചുറ്റി, നിൽക്കുമ്പോഴും, പോകുമ്പോഴും, ശ്വസിക്കുമ്പോഴും, ഉറങ്ങുമ്പോഴും — അവൻ തന്റെ ആത്മസമാധിയിൽ ഉറപ്പോടെ നിലകൊണ്ടിരുന്നു; ഉണർന്ന മനസ്സോടെ, ബോധത്തിന്റെ വാസസ്ഥലത്തിൽ എത്തി.
സ കുര്വന് വിഗതാസങ്ഗം രാജ്യം രാജീവലോചനഃ । അതിഷ്ഠദ് അക്ഷതാകാരോ ഭൂരിവര്ഷശതാന്യ് അഥ
അനുരാഗമില്ലാതെ പ്രവർത്തിച്ചുകൊണ്ട്, കമലനയനനായ രാജാവ് അനവധി വർഷങ്ങൾ ഭരിച്ചുവന്നു; അവന്റെ രൂപം ഒരിക്കലും ക്ഷയിച്ചില്ല.
സന്നിവേശമ് ഇമം ദേഹനാമകം തദനു സ്വയമ് । സ ജഹൌ തേജസാക്രാന്തോ രൂപം ഹിമകണോ യഥാ
ശക്തിയാൽ നിറഞ്ഞ്, തന്റെ ഇച്ഛയാൽ ഈ ശരീരം എന്ന ആകൃതിയെ അവൻ ഉപേക്ഷിച്ചു; മഞ്ഞുതുള്ളി അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നതുപോലെ.
വിവേശ പരമ് ആദ്യം തത് കാരണം കാരണേശ്വരമ് । പ്രജ്ഞയാ സരിതാ വാരിപൂരഃ പൂര്ണമ് ഇവാമ്ബുധിമ്
അവൻ ജ്ഞാനത്തിന്റെ വഴി കൊണ്ട് പരമമായ ആദികാരണമായ കര്ത്താവിൽ, കാരണംമാരുടെ കർത്താവിൽ, ഒരു നദി നിറഞ്ഞ വെള്ളം സമുദ്രത്തിൽ ലയിക്കുന്നതുപോലെ, ലയിച്ചു.
അധിഗതവിമലൈകരൂപതേജാ ഗഗനദശാം സമുപേത്യ ശാന്തശോകഃ । അലമ് അഭവദ് അസൌ പരം സ്വരൂപം ഘടഖമ് ഇവാമ്ബരസംയുതം മഹാത്മാ
സ്വന്തം ശുദ്ധമായ പ്രകാശം പ്രാപിച്ച്, ആകാശത്തിന്റെ അവസ്ഥയിൽ എത്തി, ദുഃഖം വിട്ട്, ആ മഹാത്മാവ് തന്റെ പരമസ്വരൂപത്തിൽ ലയിച്ചു. ഒരു മടക്കിന്റെ ഉള്ളിലെ ശൂന്യം ആകാശത്തോടു ചേർന്നിരിക്കുന്നതുപോലെ, അവനും ആ വിശാലമായ ആത്മാവിൽ ഒന്നായി.
ഏതാം ദൃഷ്ടിമ് അവഷ്ടഭ്യ ന മനഃ പരിതപ്യതേ । ഘോരേ തമസി നിര്മഗ്നം ലബ്ധദീപശ് ശിശുര് യഥാ
ഈ ദർശനത്തിൽ ആശ്രയം വെച്ചാൽ മനസ്സ് വേദനിക്കാറില്ല. ആഴത്തിലുള്ള ഇരുട്ടിൽ മുങ്ങിയ ഒരു കുട്ടിക്ക് വിളക്ക് കിട്ടിയാൽ എങ്ങനെ ആശ്വാസം ലഭിക്കുമോ, അതുപോലെയാണ്.
വിവേകാവസ്ഥയാ ചേതസ് തന്വ്യൈവായാതി നിര്വൃതിമ് । പതഞ് ശ്വഭ്രേ ദൃഢതൃണപ്രചയാലമ്ബനാദ് ഇവ
വിവേകത്തോടെ മനസ്സ് ഉറപ്പുള്ളപ്പോൾ, ഒരാൾക്ക് സമാധാനം ലഭിക്കും. ആഴമുള്ള കുഴിയിലേക്ക് വീഴുമ്പോൾ, ഒരാൾ ഉറച്ച പുല്ലുകൂട്ടിൽ പിടിച്ചുനിൽക്കുന്നതുപോലെ.
ബുദ്ധ്വൈതാം പാവനീം ദൃഷ്ടിം ഭാവയിത്വാപ്യ് ഉദാഹരന് । നിത്യമ് ഏകസമാധാനോ ഭവ ഭൂഷിതഭൂതലഃ
ഈ ശുദ്ധമായ ദർശനം മനസ്സിലാക്കി, അതിനെ വീണ്ടും വീണ്ടും ചിന്തിച്ച്, ഉച്ചരിച്ച്, എല്ലായ്പ്പോഴും ഏകാഗ്രതയിൽ നിലകൊണ്ട്, ഭൂമിയിൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടവനായി ഇരിക്കണം.
കഥമ് ഏകസമാധാനം കീദൃശം വാ മുനീശ്വര । വാതാഹതമയൂരാങ്ഗരുഹലോലം മനോ ഭവേത്
മഹാമുനിവര്യാ, കാറ്റ് അടിച്ചുപോകുന്ന മയിലിന്റെ പറകൾ പോലെ അശാന്തമായ മനസ്സ് എങ്ങനെ ഏകാഗ്രതയിലേക്കെത്തും? അതിന് എങ്ങനെയാണ് സ്വഭാവം?
ശൃണു തസ്യൈവ സുരഘോഃ പ്രബുദ്ധസ്യ സതസ് തദാ । പര്ണാദസ്യ ച രാജര്ഷേസ് സംവാദമ് ഇമമ് അദ്ഭുതമ്
സുരഘനും ഉണർന്ന മനസ്സും ഉത്തമസ്വഭാവവും ഉള്ളവനും രാജർഷി പർണാദനും തമ്മിലുള്ള ഈ അത്ഭുതകരമായ സംവാദം നീ കേൾക്കൂ.
രാഘവൈകസമാധാനബോധിതായോദിതാത്മനോഃ । പരസ്പരസമാലാപമ് ഇമം പ്രകടയാമി തേ
രാഘവനും ഏകാഗ്രതയിലേക്കു ഉണർന്നവനും തമ്മിൽ നടന്ന പരസ്പരസംവാദം ഞാൻ ഇപ്പോൾ നിനക്കു തുറന്നു പറയുന്നു.
ബഭൂവ പാരസീകാനാം പാര്ഥിവഃ പരവീരഹാ । പരിഘോ നാമ വിഖ്യാതഃ പരിഘസ് സ്യന്ദനേ യഥാ
പാരസീകർക്ക് ഇടയിൽ പരിഘ എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തനായ, ശത്രുവീരന്മാരെ ജയിച്ച രാജാവുണ്ടായിരുന്നു. രഥത്തിലെ പരിഘം പോലെ അവൻ പരിഘ എന്നായിരുന്നു അറിയപ്പെട്ടത്.
സ ബഭൂവ പരം മിത്രം സുരഘോ രഘുനന്ദന । നന്ദനോദ്യാനസംസ്ഥസ്യ മദനസ്യേവ മാധവഃ
രഘുകുലത്തിലെ സന്തോഷമേ, സുരഘൻ അവനോടു ഏറ്റവും അടുത്ത സുഹൃത്ത് ആയി, നന്ദനോദ്യാനത്തിൽ മധുവിനോടുള്ള മദനന്റെ സൗഹൃദംപോലെ.