തദ് യഥാ സമതോദേതി സൂര്യാംശുര് ഇവ സര്വഗാ । മതൌ മമ മുനേ മാന്യ തഥാ കരുണയാ കുരു
മഹാനായ മുനിയേ, സూర്യന്റെ കിരണങ്ങൾ എല്ലായിടത്തും പടരുന്നതുപോലെ സമത്വം എന്റെ മനസ്സിൽ ഉദിക്കാനായി ദയവായി സഹായിക്കണമേ.
സ്വായത്തേന സ്വസംസ്ഥേന സ്വേനോപായേന ഭൂപതേ । ഏഷാ മനഃപേലവതാ ഹിമവത് പ്രവിലീയതേ
രാജാവേ, മനസ്സ് സ്വയം നിലനിൽക്കുകയും, സ്വതന്ത്രമായ മാർഗ്ഗത്തിൽ സ്വയം ലയിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു; അതു ഹിമവാനിൽ പെയ്യുന്ന ഹിമം പോലെ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു.
സ്വവിചാരണയൈവാശു ശാമ്യത്യ് അന്തര് മനോജ്വരഃ । ശരദാഗമമാത്രേണ മിഹികാ മഹതീ യഥാ
സ്വയം അന്വേഷിച്ചാൽ മാത്രം മനസ്സിലെ ജ്വരം വേഗത്തിൽ ശമിക്കുന്നു, ശരദ്കാലം വന്നാൽ വലിയ മൂടൽമഞ്ഞ് അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നതുപോലെ.
സ്വേനൈവ മനസാ സ്വാനി സ്വശരീരഗതാനി ച । വിചാരയേന്ദ്രിയാണ്യ് അന്തഃ കീദൃശാന്യ് അഥ കാനി വാ
നിന്റെ മനസ്സുപയോഗിച്ച്, നിന്റെ ശരീരത്തിനുള്ളിലുണ്ടായിരിക്കുന്ന ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ നീ പരിശോധിക്കണം. അവ എങ്ങനെയാണെന്നും, എന്താണെന്നും മനസ്സിലാക്കാൻ ശ്രമിക്കൂ.
കോ ഽഹം കഥമ് ഇദം കിം വാ കഥം മരണജന്മനീ । വിചാരയാന്തര് ഏതത് ത്വം മഹത്താമ് അലമ് ഏഷ്യസി
ഞാൻ ആരാണ്? ഇതെന്താണ്? എങ്ങനെ ജനനവും മരണവും സംഭവിക്കുന്നു? ഈ കാര്യങ്ങൾ നീ ആന്തരികമായി പരിശോധിച്ചാൽ, നീ മഹത്വം നേടും.
വിചാരേണ പരിജ്ഞാതസ്വഭാവസ്യ സതസ് തവ । ഹര്ഷാമര്ഷദൃശശ് ചേതസ് തോലയിഷ്യന്തി നാചലമ്
നീ അന്വേഷിച്ച് നിന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം മനസ്സിലാക്കിയാൽ, സന്തോഷമോ അസൂയയോ നിന്റെ മനസ്സിനെ അലയ്ക്കാൻ കഴിയില്ല.
മനസ് സ്വം രൂപമ് ഉത്സൃജ്യ ശമമ് ഏഷ്യതി വിജ്വരമ് । ഭൂതപൂര്വവപുര് ഭൂത്വാ തരങ്ഗഃ പയസീവ തേ
നിന്റെ മനസ്സ് അതിന്റെ പഴയ രൂപം വിട്ട്, രോഗം ഇല്ലാത്ത സമാധാനത്തിലേക്ക് എത്തും. ജലത്തിൽ തിരമാല പഴയ രൂപത്തിലേക്ക് മടങ്ങുന്നതുപോലെ അതും സമാധാനത്തിലേക്ക് ലയിക്കും.
തിഷ്ഠദ് ഏവ മനോ രൂപം പരിത്യക്ഷ്യതി തേ ഽനഘ । കലങ്കവികലം കാല ഋത്വന്തരഗതാവ് ഇവ
മനസ്സ് നിലനിൽക്കുന്ന സമയത്തും അതിന്റെ രൂപം ഉപേക്ഷിക്കും, പാപരഹിതനേ, കാലം അതിന്റെ ദോഷങ്ങളും അപൂർണ്ണതകളും ഉള്ള ঋതു-പരിവർത്തനങ്ങളിൽ നിന്ന് വിട്ടുപോകുന്നതുപോലെ.
അനുകമ്പ്യാ ഭവിഷ്യന്തി ശ്രീമന്തസ് സര്വ ഏവ തേ । ദൃഷ്ടതത്ത്വസ്യ തുഷ്ടസ്യ ജനാഃ പിതുര് ഇവാവനൌ
നിനക്ക് സകല സമ്പന്നരായ ആളുകളും കരുണയോടെ സമീപിക്കും, സത്യം കണ്ടു തൃപ്തനായ പിതാവിനോട് മക്കൾ കാണിക്കുന്ന സ്നേഹത്തുപോലെ.
വിവേകദീപദൃഷ്ടാത്മാ മേര്വബ്ധിനഭസാമ് അപി । അധഃ കരിഷ്യസി നൃപ മഹത്താമ് ഉത്തമാര്ഥദാമ്
വിവേകത്തിന്റെ വിളക്കിലൂടെ ആത്മാവിനെ കണ്ടാൽ, രാജാവേ, നീ മേരു പർവതത്തെയും സമുദ്രത്തെയും ആകാശത്തെയും പോലും താഴെക്കൊള്ളും, അത്യുത്തമമായ മഹത്വം നേടും.
മഹത്താമ് ആഗതം ചേതസ് തവ സംസാരവൃത്തിഷു । ന നിമങ്ക്ഷ്യതി ഹേ സാധോ ഗോഷ്പദേഷ്വ് ഇവ വാരണഃ
നിന്റെ മനസ്സ് ഈ ലോകത്തിലെ പ്രവൃത്തികളിൽ മഹത്വം കൈവരിച്ചാൽ, മഹാനേ, ആന ചെറു കുളത്തിൽ മുങ്ങാത്തതുപോലെ അതു ഒരിക്കലും താഴുകയില്ല.
കൃപണം തു മനോ രാജന് പേലവേ ഽപി നിമജ്ജതി । കാര്യേ ഗോഷ്പദതോയേ ഽപി ജീര്ണാങ്ഗോ മഷകോ യഥാ
രാജാവേ, ദയനീയമായ മനസ്സ് ചെറുതായാലും ഒരു കാര്യത്തിൽ പോലും മുങ്ങിപ്പോകുന്നു. പഴയ ഒരു പുഴുവു ചെറിയ വെള്ളക്കുളത്തിൽ പോലും മുങ്ങുന്നതുപോലെ.
ചേതോ വാസനയാ പങ്കേ കീടവത് പരിമജ്ജതി । ദൃശ്യമാത്രാവലമ്ബിന്യാ സ്വയാ ദീനതയാ തയാ
മനസ്സ് സ്വഭാവത്തിന്റെ ചതുപ്പിൽ പുഴുവുപോലെ കുടുങ്ങിപ്പോകുന്നു, കാണുന്ന കാര്യങ്ങളിൽ മാത്രം ആശ്രയിച്ച്, അതിന്റെ തന്നെ ദുർബലത കൊണ്ടാണ് അങ്ങനെ.
താവത് താവന് മഹാബാഹോ സ്വയം സന്ത്യജ്യതേ ഽഖിലമ് । യാവദ് യാവത് പരാലോകഃ പരമാത്മൈവ ശിഷ്യതേ
മഹാബാഹുവേ, എല്ലാം സ്വയം ക്രമേണ വിട്ടുപോകുന്നു; ഒടുവിൽ പരലോകം മാത്രം ശേഷിക്കുമ്പോൾ പരമാത്മാവാണ് ശേഷിക്കുന്നത്.
താവത് പ്രക്ഷാല്യതേ ധാതുര് യാവദ് ധേമൈവ ശിഷ്യതേ । താവദ് ആലോക്യതേ സര്വം യാവദ് ആത്മൈവ ലക്ഷ്യതേ
എങ്ങനെ ധാതുവിൽ നിന്നു സ്വർണ്ണം മാത്രം ശേഷിക്കുംവരെ കഴുകിത്തുടയ്ക്കുന്നുവോ, അതുപോലെ ആത്മാവിനെ മാത്രം തിരിച്ചറിയുന്നതുവരെ എല്ലാം പരിശോധിക്കപ്പെടുന്നു.
സര്വം സര്വികയാ ബുദ്ധ്യാ സ്വയം സര്വത്ര സര്വദാ । സര്വഥാ സമ്പരിത്യജ്യ സ്വാത്മനാത്മോപലഭ്യതേ
സർവ്വതെയും സമഗ്രമായ ബുദ്ധിയോടെ എല്ലായിടത്തും എല്ലായ്പ്പോഴും പൂർണ്ണമായി വിട്ടുവിടുമ്പോൾ, സ്വന്തം ആത്മാവിനാൽ തന്നെ ആത്മാവ് അനുഭവപ്പെടുന്നു.
യാവത് സര്വം ന സന്ത്യക്തം താവദ് ആത്മാ ന ലഭ്യതേ । സര്വവസ്തുപരിത്യാഗേ ശേഷ ആത്മേതി കഥ്യതേ
എല്ലാം വിട്ടുകളയാതെ ആത്മാവ് ലഭിക്കില്ല; എല്ലാ വസ്തുക്കളെയും വിട്ടുവിട്ടാൽ ശേഷിക്കുന്നതാണു ആത്മാവ് എന്നു പറയുന്നു.
യാവദ് അന്യന് ന സന്ത്യക്തം താവത് സാമാന്യമ് ഏവ ഹി । വസ്തു നാസാദ്യതേ സാധോ സ്വാത്മലാഭേ തു കാ കഥാ
മറ്റുള്ളതെല്ലാം വിട്ടുകളയാതെ സാരമായത് മാത്രമേ ലഭിക്കൂ; മഹാനേ, യഥാർത്ഥ വസ്തു കിട്ടുന്നില്ലെങ്കിൽ ആത്മാവിനെ നേടുന്നതെങ്ങനേ?
യത്ര സര്വാത്മനാ സ്വാത്മലാഭായ പതതി സ്വയമ് । ത്യക്താന്യകാര്യഃ പ്രാപ്നോതി തന് നാമ നൃപ നേതരത്
ആത്മാവിനെ നേടാൻ മുഴുവൻ മനസ്സോടെയും മറ്റൊന്നും ആഗ്രഹിക്കാതെ സ്വയം സമർപ്പിച്ചാൽ, രാജാവേ, അതാണ് സത്യമായ പ്രാപ്തി, മറ്റൊന്നുമല്ല.
ആത്മാവലോകനാര്ഥം തു തസ്മാത് സര്വം പരിത്യജേത് । സര്വം കിഞ്ചിത് പരിത്യജ്യ യച് ഛിഷ്ടം തത് പരം പദമ്
ആത്മാവിനെ അറിയാനുള്ളതിനായി എല്ലാം ഉപേക്ഷിക്കണം. എല്ലാം വിട്ടൊഴിഞ്ഞ് ശേഷിക്കുന്നതെന്താണോ, അതാണ് പരമാവസ്ഥ.
സകലകാരണകാര്യപരമ്പരാമയജഗദ്ഗതവസ്തുവിജൃമ്ഭിതമ് । അലമ് അപാസ്യ മനസ് സ്വവപുസ് തതഃ പരിവിലൂയ ച യച് ഛുഭമ് അസ്തി തത്
കാരണഫലങ്ങളുടെ അനന്തശൃംഖലയായി പ്രത്യക്ഷമാകുന്ന ഈ ലോകവും, സ്വന്തം ശരീരവും മനസ്സിൽ നിന്ന് പൂർണ്ണമായി വിട്ടുകളഞ്ഞാൽ, ശേഷിക്കുന്ന ശുഭം മാത്രമാണ് യഥാർത്ഥം.
ഇത്യ് ഉക്ത്വാ ഭഗവാന് ഏനം സുരഘും രഘുനന്ദന । യയൌ സ്വാമ് ഏവ കകുഭം മാണ്ഡവ്യോ മൌനമണ്ഡനഃ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞശേഷം, രഘുവംശജനായ രാജാവേ, മഹാനായ മാണ്ഡവ്യമുനി മൗനത്തിന്റെ അലങ്കാരത്തോടെ തന്റെ ദിശയിലേക്ക് തിരിച്ചു പോയി.
ഗതേ വരമുനൌ രാജാ ഗത്വൈകാന്തമ് അനിന്ദിതമ് । ധിയാ സഞ്ചിന്തയാമ് ആസ കോ നാമാഹമ് ഇതി സ്വയമ്
ആ മഹർഷി പോയതിനു ശേഷം, കുറ്റമില്ലാത്ത രാജാവ് ഒറ്റയ്ക്കായി മാറി, മനസ്സിൽ 'ഞാൻ ആരാണ്?' എന്ന ചിന്തയിൽ മുഴുകി.
നാഹം മേരുര് ന മേ മേരുര് ജഗന് നാഹം ന മേ ജഗത് । നാഹം ശൈലാ ന മേ ശൈലാ ന ധരാഹം ന മേ ധരാ
ഞാൻ മേരു പർവ്വതമല്ല, മേരു എന്റെതുമല്ല. ഞാൻ ലോകമല്ല, ലോകം എന്റെതുമല്ല. ഞാൻ പർവ്വതങ്ങൾ അല്ല, അവയും എന്റെതുമല്ല. ഞാൻ ഭൂമിയല്ല, ഭൂമി എന്റെതുമല്ല.
കിരാതമണ്ഡലം നേദം മമ നാഹം ച മണ്ഡലമ് । നിജസങ്കേതമാത്രേണ കേവലം ദേശ ഏഷ മേ
കിരാതരുടെ ഈ പ്രദേശം എന്റെതുമല്ല, ഞാനും ഈ പ്രദേശമല്ല. വെറും പേരിനായി ഈ ദേശം എന്റെതെന്നു പറയപ്പെടുന്നു.
ത്യക്തോ മയൈഷ സങ്കേതോ നാഹം ദേശോ ന ചൈഷ മേ । ഇദാനീം നഗരം ശിഷ്ടമ് ഏഷ ഏവാത്ര നിശ്ചയഃ
ഈ പേരിടൽ ഞാൻ വിട്ടുകളഞ്ഞു. ഞാൻ ദേശമല്ല, ദേശം എന്റെതുമല്ല. ഇപ്പോൾ നഗരമേ മാത്രം ശേഷിക്കുന്നു—ഇതാണ് എന്റെ ഉറപ്പ്.
പതാകാപുരപട്ടാഢ്യാ ഭൃത്യോപവനസങ്കുലാ । ഗജാശ്വസാമന്തയുതാ പുരീ നാഹം ന മേ പുരീ
കൊടികളും പ്രദേശങ്ങളും അലങ്കരിച്ച, ഭൃത്യരും തോട്ടങ്ങളും നിറഞ്ഞ, ആനകളും കുതിരകളും അനുചരന്മാരുമുള്ള നഗരം—ഞാൻ നഗരം അല്ല, നഗരം എന്റെതുമല്ല.
വ്യര്ഥസങ്കേതസമ്ബദ്ധം സങ്കേതവിഗമേ ക്ഷതമ് । ഭോഗവൃന്ദം കലത്രം ച നാഹം നൈതന് മമാഖിലമ്
വ്യർത്ഥമായ നിബന്ധനകളിൽ കുടുങ്ങിയ ആനന്ദങ്ങൾ, ആ നിബന്ധനകൾ ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ നഷ്ടപ്പെടുന്നു. ഭാര്യയും മറ്റു സുഖങ്ങളും ഞാൻ അല്ല, അതെല്ലാം എന്റെതുമല്ല.
ഏവം സഭൃത്യം സബലം സവാഹനപുരാന്തരമ് । നാഹം രാജ്യം ന മേ രാജ്യം സങ്കേതോ ഹ്യ് അയമ് ആകുലഃ
ഇങ്ങനെ തന്നെ, ദാസന്മാരും സൈന്യവും വാഹനങ്ങളും നഗരവും ഉള്ള രാജ്യം പോലും ഞാൻ അല്ല, അതും എന്റെതുമല്ല. ഈ ബന്ധം മുഴുവനും ആശയക്കുഴപ്പമാണ്.
ദേഹമാത്രമ് അഹം മന്യേ ഹസ്തപാദാദിസംയുതമ് । തദ് ഏതത് താവദ് ആശ്വ് അന്തര് അഹമ് ആലോകയാമ്യ് അലമ്
ഇപ്പോൾ ഞാൻ എന്നെ കൈകളും കാലുകളും ഉള്ള ശരീരമായാണ് കരുതുന്നത്. ഇത്രയേ ഉള്ളിൽ ഞാൻ ഇപ്പോൾ കാണുന്നത്.