അഥ വാ നിഗ്രഹം പ്രാപ്തം കരോമ്യ് ഏതേന വൈ വിനാ । വര്തതേ ന പ്രജൈവേയം വിനാ വാരി സരിദ് യഥാ
അല്ലെങ്കിൽ, നിയന്ത്രണം ആവശ്യമെങ്കിൽ, ഞാൻ അത് അവനെ കൂടാതെ തന്നെ നടത്താം; കാരണം, അവനെ കൂടാതെ ഈ ലോകം നിലനിൽക്കില്ല, വെള്ളം ഇല്ലാതെ നദി ഒഴുകാത്തതുപോലെ.
ഹാ കഷ്ടമ് ഏഷ നിഗ്രാഹ്യോ ദിഷ്ട്യാനുഗ്രാഹ്യ ഏഷ മേ । ദിഷ്ട്യാദ്യ സുഖവാന് അസ്മി കഷ്ടമ് അദ്യാസ്മി ദുഃഖവാന്
അയ്യോ, എത്ര കഷ്ടം! ഇദ്ദേഹത്തെ നിയന്ത്രിക്കേണ്ടി വരുന്നു. ഭാഗ്യവശാൽ, ഇദ്ദേഹത്തിന് ഞാൻ ദയ കാണിക്കേണ്ടതുണ്ട്. ഭാഗ്യത്താൽ, ഇന്ന് ഞാൻ സന്തോഷവാനാണ്; അയ്യോ, ഇന്ന് തന്നെ ഞാൻ ദു:ഖിതനുമാണ്.
ഇതി ദോലായിതം ചേതോ ന വിശശ്രാമ ഭൂപതേഃ । ഏകത്രാമ്ബുമഹാവര്തേ ചിരം തൃണമ് ഇവ ഭ്രമത്
ഇങ്ങനെ രാജാവിന്റെ മനസ്സ് ഇങ്ങും അങ്ങും ആലോചിച്ച് ഒരിക്കലും ശാന്തിയെത്തിയില്ല; വലിയ വെള്ളച്ചുഴിയിലൊരു പുല്ല് തൂങ്ങുന്നതുപോലെ, ദീർഘകാലം അതു അലഞ്ഞു തിരിഞ്ഞു.
അഥൈകദാ ഗൃഹം തസ്യ മാണ്ഡവ്യോ മുനിര് ആയയൌ । ഭ്രാന്താശേഷകകുപ്കുഞ്ജോ വാസവസ്യേവ നാരദഃ
അങ്ങനെ ഒരിക്കൽ, ആ രാജാവിന്റെ വീട്ടിലേക്ക് മാന്ഡവ്യ എന്ന മഹർഷി എത്തി, എല്ലാ മലകുഹരങ്ങളിലും സഞ്ചരിച്ചവനായി, ഇന്ദ്രന്റെ വാസസ്ഥലത്തിലേക്ക് നാരദൻ പോകുന്നതുപോലെ.
തമ് അസൌ പൂജയാമ് ആസ പപ്രച്ഛ ച മഹാമുനിമ് । സന്ദേഹദുര്ദ്രൂമസ്തമ്ഭപരശും സര്വകോവിദമ്
അവനെ രാജാവ് ആദരപൂർവ്വം സ്വീകരിച്ചു, എല്ലാ വിഷയങ്ങളിലും നിപുണനും സംശയങ്ങളുടെ വൃക്ഷം വെട്ടുന്ന കുരിശുമെന്നപോലെയുള്ള മഹർഷിയെ സംശയങ്ങൾ ചോദിച്ചു.
ഭവദാഗമനേനാസ്മി മുനേ നിര്വൃതിമ് ആഗതഃ । പരമാം വസുധാപീഠം സമ്പ്രാപ്ത ഇവ മാധവേ
മഹർഷേ, താങ്കളുടെ വരവിലൂടെ എനിക്ക് മനസ്സിന് സമാധാനം ലഭിച്ചു. വസന്തകാലത്ത് ഭൂമിയിലെ ഏറ്റവും ഉത്തമമായ സ്ഥാനം ലഭിച്ചവനെന്നതുപോലെയാണ് എന്റെ മനോഭാവം.
അദ്യ തിഷ്ഠാമ്യ് അഹം നാഥ ധന്യാനാം ധുരി ധര്മതഃ । വികാസി രവിണേവാബ്ജം യത് ത്വയാസ്മി വിലോകിതഃ
സ്വാമി, ഇന്ന് ഞാൻ ധന്യന്മാരുടെ മുന്നിൽ ധർമ്മത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ നിലകൊള്ളുന്നു. ഉദയസൂര്യൻ കണികണ്ടപ്പോൾ കുളിർക്കുന്ന താമരപൂവ് പോലെ, താങ്കൾ എന്നെ കണികണ്ടതുകൊണ്ടാണ് എനിക്ക് ഈ ഭാഗ്യം.
ഭഗവന് സര്വധര്മജ്ഞ ചിരം വിശ്രാന്തവാന് അസി । തദ് ഇമം സംശയം ഛിന്ദ്ധി മമാര്കസ് തിമിരം യഥാ
ഭഗവൻ, എല്ലാ ധർമ്മങ്ങളും അറിയുന്നവനേ, താങ്കൾ ദീർഘകാലം വിശ്രമിച്ചു. അതിനാൽ, സൂര്യൻ ഇരുണ്ടിരിപ്പ് നീക്കുന്നതുപോലെ, എന്റെ ഈ സംശയം ദയവായി നീക്കിക്കൊടുക്കണം.
മഹതാം സങ്ഗമേനാര്തിഃ കസ്യ നാമ ന നശ്യതി । സന്ദേഹം തു പരാമ് ആര്തിമ് ആഹുര് ആര്തിവിദോ ജനാഃ
മഹാത്മാക്കളോടൊപ്പം ഇരുന്നാൽ ആരുടെ ദുഃഖം ഇല്ലാതാകില്ല? എന്നാൽ ദുഃഖം അറിയുന്നവർ പറയുന്നു, സംശയമാണ് ഏറ്റവും വലിയ വേദന.
മന്നിഗ്രഹാനുഗ്രഹജാ മദ്ഭൃത്യവപുഷി സ്ഥിതാഃ । കഷന്തി മാമ് അലം ചിന്താ ഗജം ഹരിനഖാ ഇവ
നിന്റെ നിയന്ത്രണവും അനുഗ്രഹവും കൊണ്ട് എന്റെ ഭൃത്യന്റെ രൂപത്തിൽ വസിക്കുന്ന ചിന്തകൾ എനിക്ക് വലിയ വേദന നൽകുന്നു, സിംഹത്തിന്റെ നഖങ്ങൾ ആനയെ കഷ്ടിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ.
തദ് യഥാ സമതോദേതി സൂര്യാംശുര് ഇവ സര്വഗാ । മതൌ മമ മുനേ മാന്യ തഥാ കരുണയാ കുരു
മഹാനായ മുനിയേ, സూర്യന്റെ കിരണങ്ങൾ എല്ലായിടത്തും പടരുന്നതുപോലെ സമത്വം എന്റെ മനസ്സിൽ ഉദിക്കാനായി ദയവായി സഹായിക്കണമേ.
സ്വായത്തേന സ്വസംസ്ഥേന സ്വേനോപായേന ഭൂപതേ । ഏഷാ മനഃപേലവതാ ഹിമവത് പ്രവിലീയതേ
രാജാവേ, മനസ്സ് സ്വയം നിലനിൽക്കുകയും, സ്വതന്ത്രമായ മാർഗ്ഗത്തിൽ സ്വയം ലയിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു; അതു ഹിമവാനിൽ പെയ്യുന്ന ഹിമം പോലെ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു.
സ്വവിചാരണയൈവാശു ശാമ്യത്യ് അന്തര് മനോജ്വരഃ । ശരദാഗമമാത്രേണ മിഹികാ മഹതീ യഥാ
സ്വയം അന്വേഷിച്ചാൽ മാത്രം മനസ്സിലെ ജ്വരം വേഗത്തിൽ ശമിക്കുന്നു, ശരദ്കാലം വന്നാൽ വലിയ മൂടൽമഞ്ഞ് അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നതുപോലെ.
സ്വേനൈവ മനസാ സ്വാനി സ്വശരീരഗതാനി ച । വിചാരയേന്ദ്രിയാണ്യ് അന്തഃ കീദൃശാന്യ് അഥ കാനി വാ
നിന്റെ മനസ്സുപയോഗിച്ച്, നിന്റെ ശരീരത്തിനുള്ളിലുണ്ടായിരിക്കുന്ന ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ നീ പരിശോധിക്കണം. അവ എങ്ങനെയാണെന്നും, എന്താണെന്നും മനസ്സിലാക്കാൻ ശ്രമിക്കൂ.
കോ ഽഹം കഥമ് ഇദം കിം വാ കഥം മരണജന്മനീ । വിചാരയാന്തര് ഏതത് ത്വം മഹത്താമ് അലമ് ഏഷ്യസി
ഞാൻ ആരാണ്? ഇതെന്താണ്? എങ്ങനെ ജനനവും മരണവും സംഭവിക്കുന്നു? ഈ കാര്യങ്ങൾ നീ ആന്തരികമായി പരിശോധിച്ചാൽ, നീ മഹത്വം നേടും.
വിചാരേണ പരിജ്ഞാതസ്വഭാവസ്യ സതസ് തവ । ഹര്ഷാമര്ഷദൃശശ് ചേതസ് തോലയിഷ്യന്തി നാചലമ്
നീ അന്വേഷിച്ച് നിന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം മനസ്സിലാക്കിയാൽ, സന്തോഷമോ അസൂയയോ നിന്റെ മനസ്സിനെ അലയ്ക്കാൻ കഴിയില്ല.
മനസ് സ്വം രൂപമ് ഉത്സൃജ്യ ശമമ് ഏഷ്യതി വിജ്വരമ് । ഭൂതപൂര്വവപുര് ഭൂത്വാ തരങ്ഗഃ പയസീവ തേ
നിന്റെ മനസ്സ് അതിന്റെ പഴയ രൂപം വിട്ട്, രോഗം ഇല്ലാത്ത സമാധാനത്തിലേക്ക് എത്തും. ജലത്തിൽ തിരമാല പഴയ രൂപത്തിലേക്ക് മടങ്ങുന്നതുപോലെ അതും സമാധാനത്തിലേക്ക് ലയിക്കും.
തിഷ്ഠദ് ഏവ മനോ രൂപം പരിത്യക്ഷ്യതി തേ ഽനഘ । കലങ്കവികലം കാല ഋത്വന്തരഗതാവ് ഇവ
മനസ്സ് നിലനിൽക്കുന്ന സമയത്തും അതിന്റെ രൂപം ഉപേക്ഷിക്കും, പാപരഹിതനേ, കാലം അതിന്റെ ദോഷങ്ങളും അപൂർണ്ണതകളും ഉള്ള ঋതു-പരിവർത്തനങ്ങളിൽ നിന്ന് വിട്ടുപോകുന്നതുപോലെ.
അനുകമ്പ്യാ ഭവിഷ്യന്തി ശ്രീമന്തസ് സര്വ ഏവ തേ । ദൃഷ്ടതത്ത്വസ്യ തുഷ്ടസ്യ ജനാഃ പിതുര് ഇവാവനൌ
നിനക്ക് സകല സമ്പന്നരായ ആളുകളും കരുണയോടെ സമീപിക്കും, സത്യം കണ്ടു തൃപ്തനായ പിതാവിനോട് മക്കൾ കാണിക്കുന്ന സ്നേഹത്തുപോലെ.
വിവേകദീപദൃഷ്ടാത്മാ മേര്വബ്ധിനഭസാമ് അപി । അധഃ കരിഷ്യസി നൃപ മഹത്താമ് ഉത്തമാര്ഥദാമ്
വിവേകത്തിന്റെ വിളക്കിലൂടെ ആത്മാവിനെ കണ്ടാൽ, രാജാവേ, നീ മേരു പർവതത്തെയും സമുദ്രത്തെയും ആകാശത്തെയും പോലും താഴെക്കൊള്ളും, അത്യുത്തമമായ മഹത്വം നേടും.
മഹത്താമ് ആഗതം ചേതസ് തവ സംസാരവൃത്തിഷു । ന നിമങ്ക്ഷ്യതി ഹേ സാധോ ഗോഷ്പദേഷ്വ് ഇവ വാരണഃ
നിന്റെ മനസ്സ് ഈ ലോകത്തിലെ പ്രവൃത്തികളിൽ മഹത്വം കൈവരിച്ചാൽ, മഹാനേ, ആന ചെറു കുളത്തിൽ മുങ്ങാത്തതുപോലെ അതു ഒരിക്കലും താഴുകയില്ല.
കൃപണം തു മനോ രാജന് പേലവേ ഽപി നിമജ്ജതി । കാര്യേ ഗോഷ്പദതോയേ ഽപി ജീര്ണാങ്ഗോ മഷകോ യഥാ
രാജാവേ, ദയനീയമായ മനസ്സ് ചെറുതായാലും ഒരു കാര്യത്തിൽ പോലും മുങ്ങിപ്പോകുന്നു. പഴയ ഒരു പുഴുവു ചെറിയ വെള്ളക്കുളത്തിൽ പോലും മുങ്ങുന്നതുപോലെ.
ചേതോ വാസനയാ പങ്കേ കീടവത് പരിമജ്ജതി । ദൃശ്യമാത്രാവലമ്ബിന്യാ സ്വയാ ദീനതയാ തയാ
മനസ്സ് സ്വഭാവത്തിന്റെ ചതുപ്പിൽ പുഴുവുപോലെ കുടുങ്ങിപ്പോകുന്നു, കാണുന്ന കാര്യങ്ങളിൽ മാത്രം ആശ്രയിച്ച്, അതിന്റെ തന്നെ ദുർബലത കൊണ്ടാണ് അങ്ങനെ.
താവത് താവന് മഹാബാഹോ സ്വയം സന്ത്യജ്യതേ ഽഖിലമ് । യാവദ് യാവത് പരാലോകഃ പരമാത്മൈവ ശിഷ്യതേ
മഹാബാഹുവേ, എല്ലാം സ്വയം ക്രമേണ വിട്ടുപോകുന്നു; ഒടുവിൽ പരലോകം മാത്രം ശേഷിക്കുമ്പോൾ പരമാത്മാവാണ് ശേഷിക്കുന്നത്.
താവത് പ്രക്ഷാല്യതേ ധാതുര് യാവദ് ധേമൈവ ശിഷ്യതേ । താവദ് ആലോക്യതേ സര്വം യാവദ് ആത്മൈവ ലക്ഷ്യതേ
എങ്ങനെ ധാതുവിൽ നിന്നു സ്വർണ്ണം മാത്രം ശേഷിക്കുംവരെ കഴുകിത്തുടയ്ക്കുന്നുവോ, അതുപോലെ ആത്മാവിനെ മാത്രം തിരിച്ചറിയുന്നതുവരെ എല്ലാം പരിശോധിക്കപ്പെടുന്നു.
സര്വം സര്വികയാ ബുദ്ധ്യാ സ്വയം സര്വത്ര സര്വദാ । സര്വഥാ സമ്പരിത്യജ്യ സ്വാത്മനാത്മോപലഭ്യതേ
സർവ്വതെയും സമഗ്രമായ ബുദ്ധിയോടെ എല്ലായിടത്തും എല്ലായ്പ്പോഴും പൂർണ്ണമായി വിട്ടുവിടുമ്പോൾ, സ്വന്തം ആത്മാവിനാൽ തന്നെ ആത്മാവ് അനുഭവപ്പെടുന്നു.
യാവത് സര്വം ന സന്ത്യക്തം താവദ് ആത്മാ ന ലഭ്യതേ । സര്വവസ്തുപരിത്യാഗേ ശേഷ ആത്മേതി കഥ്യതേ
എല്ലാം വിട്ടുകളയാതെ ആത്മാവ് ലഭിക്കില്ല; എല്ലാ വസ്തുക്കളെയും വിട്ടുവിട്ടാൽ ശേഷിക്കുന്നതാണു ആത്മാവ് എന്നു പറയുന്നു.
യാവദ് അന്യന് ന സന്ത്യക്തം താവത് സാമാന്യമ് ഏവ ഹി । വസ്തു നാസാദ്യതേ സാധോ സ്വാത്മലാഭേ തു കാ കഥാ
മറ്റുള്ളതെല്ലാം വിട്ടുകളയാതെ സാരമായത് മാത്രമേ ലഭിക്കൂ; മഹാനേ, യഥാർത്ഥ വസ്തു കിട്ടുന്നില്ലെങ്കിൽ ആത്മാവിനെ നേടുന്നതെങ്ങനേ?
യത്ര സര്വാത്മനാ സ്വാത്മലാഭായ പതതി സ്വയമ് । ത്യക്താന്യകാര്യഃ പ്രാപ്നോതി തന് നാമ നൃപ നേതരത്
ആത്മാവിനെ നേടാൻ മുഴുവൻ മനസ്സോടെയും മറ്റൊന്നും ആഗ്രഹിക്കാതെ സ്വയം സമർപ്പിച്ചാൽ, രാജാവേ, അതാണ് സത്യമായ പ്രാപ്തി, മറ്റൊന്നുമല്ല.
ആത്മാവലോകനാര്ഥം തു തസ്മാത് സര്വം പരിത്യജേത് । സര്വം കിഞ്ചിത് പരിത്യജ്യ യച് ഛിഷ്ടം തത് പരം പദമ്
ആത്മാവിനെ അറിയാനുള്ളതിനായി എല്ലാം ഉപേക്ഷിക്കണം. എല്ലാം വിട്ടൊഴിഞ്ഞ് ശേഷിക്കുന്നതെന്താണോ, അതാണ് പരമാവസ്ഥ.