യോ ലതാഗുല്മവൃക്ഷൌഘവാപീഹ്രദനദീനദൈഃ । മൃഗപക്ഷിഗണൈര് ഭീതൈര് ബ്രഹ്മാണ്ഡവദ് ഇഹാവൃതഃ
അവിടം വള്ളികളും ചെറുകുരുമുളകുകളും വലിയവൃക്ഷങ്ങളും കുളങ്ങളും തടാകങ്ങളും നദികളും, ഭയപ്പെട്ട മൃഗങ്ങളും പക്ഷികളും ചേർന്ന്, ബ്രഹ്മാണ്ഡംപോലെ മുഴുവൻ ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
തസ്യ ഹേമജടാ നാമ കിരാതാസ് സംസ്ഥിതാസ് തലേ । പിപീലകാ വരതരോര് മൂലകോശഗതാ ഇവ
ആ മഹാവൃക്ഷത്തിന്റെ അടിയിൽ ഹേമജട എന്ന പേരിലുള്ള ഒരു ജനവിഭാഗം, വലിയ വൃക്ഷത്തിന്റെ വേർക്കോശത്തിൽ താമസിക്കുന്ന ഉറുമ്പുകൾപോലെ, പാർക്കുന്നു.
കൈലാസപാദാരണ്യാന്യാം ജടാലായാം സുഗുല്മകൈഃ । വസന്തി യൌകവത് ക്ഷുദ്രാസ് തേ തന്നികടജീവിനഃ
കൈലാസത്തിന്റെ അടിവാരത്തിലുള്ള കാടുകളിൽ, കുരുമുളകുകൾ നിറഞ്ഞതിൽ, ആ ചെറു ജീവികൾ കുരുൾക്കാടിൽ ജീവിക്കുന്ന പുഴുക്കൾപോലെ അവിടം ചുറ്റിപ്പറ്റി താമസിക്കുന്നു.
ആസീത് തേഷാമ് ഉദാരാത്മാ രാജാ പരപുരഞ്ജയഃ । ജയലക്ഷ്മ്യാ ഭുജ ഇവ യഃ പ്രജായാശ് ച ദക്ഷിണഃ
അവരുടെ ഇടയിൽ ഉജ്ജ്വലമായ മനസ്സുള്ള ഒരു രാജാവുണ്ടായിരുന്നു. ശത്രുവിന്റെ നഗരങ്ങൾ കീഴടക്കിയവൻ, ജയത്തിന്റെ വലതുകൈപോലെയും തന്റെ ജനങ്ങളുടെ രക്ഷകനുമായവൻ.
സുരഘുര് നാമ ബലവാന് സുരഘോരാരിദര്പഹാ । മൂര്തഃ പരാക്രമ ഇവ മൂര്തിമാന് ഇവ മാരുതഃ
അവന്റെ പേര് സുരഘുരൻ. അതിയായ ശക്തിയുള്ളവൻ, ഭയങ്കരമായ ശത്രുക്കളുടെ അഹങ്കാരം തകർക്കുന്നവൻ, വീര്യത്തിന്റെ സാക്ഷാത്കാരംപോലെയും, രൂപംകൊണ്ട കാറ്റുപോലെയും.
ജിനോ വൈരാഗ്യവിഭവൈര് ധനൈര് ഗുഹ്യകനായകഃ । ശതക്രതുഗുരുര് ബോധൈഃ കാവ്യൈര് അസുരദൈശികഃ
അവൻ ഗുഹ്യകന്മാരുടെ നായകനായിരുന്നു; വൈരാഗ്യവും സമ്പത്തും കൈവശമാക്കിയവൻ, ബുദ്ധിയിൽ ഇന്ദ്രന്റെ ഗുരുവും, കവിതയിൽ അസുരന്മാർക്ക് വഴികാട്ടിയുമായിരുന്നു.
സ ചക്രേ രാജകാര്യാണി നിഗ്രഹാനുഗ്രഹക്രമൈഃ । യഥാപ്രാപ്താന്യ് അഖിന്നാത്മാ ദിനാനീവ ദിവാകരഃ
അവൻ രാജാവിന്റെ കടമകൾ നിർവഹിച്ചു, അനുസരണംയും ശിക്ഷയും ആവശ്യമുള്ളപ്പോൾ നടപ്പാക്കി, ഒരിക്കലും ക്ഷീണിക്കാതെ സൂര്യൻ പോലെ ദിവസങ്ങൾ നിറവേറ്റി.
തജ്ജാഭ്യാം സുഖദുഃഖാഭ്യാമ് അഥ തസ്യാഭ്യഭൂയത । സുമതിര് വാഗുരാബന്ധൈശ് ശ്ലിഷ്ടൈര് ഗ്രീവേവ പക്ഷിണഃ
അത് മൂലമുണ്ടാകുന്ന സന്തോഷവും ദു:ഖവും കൊണ്ട് അവന്റെ നല്ല ബുദ്ധി, പക്ഷിയുടെ കഴുത്തിൽ കുടുങ്ങുന്ന വലപോലെ, കെട്ടുപിടിച്ചു.
കിമ് ആര്തം പീഡയാമ്യ് ഏനം തിലയന്ത്രമ് ഇവൌജസാ । സര്വേഷാമ് ഏവ ഭൂതാനാം മമേവാര്തിഃ പ്രജായതേ
ഈ ദു:ഖിതനെ ഞാൻ എന്തിന് ഇങ്ങനെ എണ്ണയിറക്കുന്ന യന്ത്രത്തിൽപോലെ പീഡിപ്പിക്കണം? എല്ലാ ജീവികളുടെയും വേദന എനിക്ക് തന്നെയാണ് അനുഭവപ്പെടുന്നത്.
ധനമ് അസ്മൈ പ്രയച്ഛാമി ധനേനാനന്ദവാഞ് ജനഃ । ഭവത്യ് അഹമ് ഇവാശേഷസ് തദ് അലം മേ വിനിഗ്രഹൈഃ
ഞാൻ അവന് ധനം നൽകാം, കാരണം ധനം കിട്ടുമ്പോൾ മനുഷ്യൻ സന്തോഷവാനാകും. എല്ലാവരും എനിക്ക് പോലെയാകട്ടെ; ഇനി അവനെ നിയന്ത്രിക്കാൻ വേണ്ട.
അഥ വാ നിഗ്രഹം പ്രാപ്തം കരോമ്യ് ഏതേന വൈ വിനാ । വര്തതേ ന പ്രജൈവേയം വിനാ വാരി സരിദ് യഥാ
അല്ലെങ്കിൽ, നിയന്ത്രണം ആവശ്യമെങ്കിൽ, ഞാൻ അത് അവനെ കൂടാതെ തന്നെ നടത്താം; കാരണം, അവനെ കൂടാതെ ഈ ലോകം നിലനിൽക്കില്ല, വെള്ളം ഇല്ലാതെ നദി ഒഴുകാത്തതുപോലെ.
ഹാ കഷ്ടമ് ഏഷ നിഗ്രാഹ്യോ ദിഷ്ട്യാനുഗ്രാഹ്യ ഏഷ മേ । ദിഷ്ട്യാദ്യ സുഖവാന് അസ്മി കഷ്ടമ് അദ്യാസ്മി ദുഃഖവാന്
അയ്യോ, എത്ര കഷ്ടം! ഇദ്ദേഹത്തെ നിയന്ത്രിക്കേണ്ടി വരുന്നു. ഭാഗ്യവശാൽ, ഇദ്ദേഹത്തിന് ഞാൻ ദയ കാണിക്കേണ്ടതുണ്ട്. ഭാഗ്യത്താൽ, ഇന്ന് ഞാൻ സന്തോഷവാനാണ്; അയ്യോ, ഇന്ന് തന്നെ ഞാൻ ദു:ഖിതനുമാണ്.
ഇതി ദോലായിതം ചേതോ ന വിശശ്രാമ ഭൂപതേഃ । ഏകത്രാമ്ബുമഹാവര്തേ ചിരം തൃണമ് ഇവ ഭ്രമത്
ഇങ്ങനെ രാജാവിന്റെ മനസ്സ് ഇങ്ങും അങ്ങും ആലോചിച്ച് ഒരിക്കലും ശാന്തിയെത്തിയില്ല; വലിയ വെള്ളച്ചുഴിയിലൊരു പുല്ല് തൂങ്ങുന്നതുപോലെ, ദീർഘകാലം അതു അലഞ്ഞു തിരിഞ്ഞു.
അഥൈകദാ ഗൃഹം തസ്യ മാണ്ഡവ്യോ മുനിര് ആയയൌ । ഭ്രാന്താശേഷകകുപ്കുഞ്ജോ വാസവസ്യേവ നാരദഃ
അങ്ങനെ ഒരിക്കൽ, ആ രാജാവിന്റെ വീട്ടിലേക്ക് മാന്ഡവ്യ എന്ന മഹർഷി എത്തി, എല്ലാ മലകുഹരങ്ങളിലും സഞ്ചരിച്ചവനായി, ഇന്ദ്രന്റെ വാസസ്ഥലത്തിലേക്ക് നാരദൻ പോകുന്നതുപോലെ.
തമ് അസൌ പൂജയാമ് ആസ പപ്രച്ഛ ച മഹാമുനിമ് । സന്ദേഹദുര്ദ്രൂമസ്തമ്ഭപരശും സര്വകോവിദമ്
അവനെ രാജാവ് ആദരപൂർവ്വം സ്വീകരിച്ചു, എല്ലാ വിഷയങ്ങളിലും നിപുണനും സംശയങ്ങളുടെ വൃക്ഷം വെട്ടുന്ന കുരിശുമെന്നപോലെയുള്ള മഹർഷിയെ സംശയങ്ങൾ ചോദിച്ചു.
ഭവദാഗമനേനാസ്മി മുനേ നിര്വൃതിമ് ആഗതഃ । പരമാം വസുധാപീഠം സമ്പ്രാപ്ത ഇവ മാധവേ
മഹർഷേ, താങ്കളുടെ വരവിലൂടെ എനിക്ക് മനസ്സിന് സമാധാനം ലഭിച്ചു. വസന്തകാലത്ത് ഭൂമിയിലെ ഏറ്റവും ഉത്തമമായ സ്ഥാനം ലഭിച്ചവനെന്നതുപോലെയാണ് എന്റെ മനോഭാവം.
അദ്യ തിഷ്ഠാമ്യ് അഹം നാഥ ധന്യാനാം ധുരി ധര്മതഃ । വികാസി രവിണേവാബ്ജം യത് ത്വയാസ്മി വിലോകിതഃ
സ്വാമി, ഇന്ന് ഞാൻ ധന്യന്മാരുടെ മുന്നിൽ ധർമ്മത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ നിലകൊള്ളുന്നു. ഉദയസൂര്യൻ കണികണ്ടപ്പോൾ കുളിർക്കുന്ന താമരപൂവ് പോലെ, താങ്കൾ എന്നെ കണികണ്ടതുകൊണ്ടാണ് എനിക്ക് ഈ ഭാഗ്യം.
ഭഗവന് സര്വധര്മജ്ഞ ചിരം വിശ്രാന്തവാന് അസി । തദ് ഇമം സംശയം ഛിന്ദ്ധി മമാര്കസ് തിമിരം യഥാ
ഭഗവൻ, എല്ലാ ധർമ്മങ്ങളും അറിയുന്നവനേ, താങ്കൾ ദീർഘകാലം വിശ്രമിച്ചു. അതിനാൽ, സൂര്യൻ ഇരുണ്ടിരിപ്പ് നീക്കുന്നതുപോലെ, എന്റെ ഈ സംശയം ദയവായി നീക്കിക്കൊടുക്കണം.
മഹതാം സങ്ഗമേനാര്തിഃ കസ്യ നാമ ന നശ്യതി । സന്ദേഹം തു പരാമ് ആര്തിമ് ആഹുര് ആര്തിവിദോ ജനാഃ
മഹാത്മാക്കളോടൊപ്പം ഇരുന്നാൽ ആരുടെ ദുഃഖം ഇല്ലാതാകില്ല? എന്നാൽ ദുഃഖം അറിയുന്നവർ പറയുന്നു, സംശയമാണ് ഏറ്റവും വലിയ വേദന.
മന്നിഗ്രഹാനുഗ്രഹജാ മദ്ഭൃത്യവപുഷി സ്ഥിതാഃ । കഷന്തി മാമ് അലം ചിന്താ ഗജം ഹരിനഖാ ഇവ
നിന്റെ നിയന്ത്രണവും അനുഗ്രഹവും കൊണ്ട് എന്റെ ഭൃത്യന്റെ രൂപത്തിൽ വസിക്കുന്ന ചിന്തകൾ എനിക്ക് വലിയ വേദന നൽകുന്നു, സിംഹത്തിന്റെ നഖങ്ങൾ ആനയെ കഷ്ടിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ.
തദ് യഥാ സമതോദേതി സൂര്യാംശുര് ഇവ സര്വഗാ । മതൌ മമ മുനേ മാന്യ തഥാ കരുണയാ കുരു
മഹാനായ മുനിയേ, സూర്യന്റെ കിരണങ്ങൾ എല്ലായിടത്തും പടരുന്നതുപോലെ സമത്വം എന്റെ മനസ്സിൽ ഉദിക്കാനായി ദയവായി സഹായിക്കണമേ.
സ്വായത്തേന സ്വസംസ്ഥേന സ്വേനോപായേന ഭൂപതേ । ഏഷാ മനഃപേലവതാ ഹിമവത് പ്രവിലീയതേ
രാജാവേ, മനസ്സ് സ്വയം നിലനിൽക്കുകയും, സ്വതന്ത്രമായ മാർഗ്ഗത്തിൽ സ്വയം ലയിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു; അതു ഹിമവാനിൽ പെയ്യുന്ന ഹിമം പോലെ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു.
സ്വവിചാരണയൈവാശു ശാമ്യത്യ് അന്തര് മനോജ്വരഃ । ശരദാഗമമാത്രേണ മിഹികാ മഹതീ യഥാ
സ്വയം അന്വേഷിച്ചാൽ മാത്രം മനസ്സിലെ ജ്വരം വേഗത്തിൽ ശമിക്കുന്നു, ശരദ്കാലം വന്നാൽ വലിയ മൂടൽമഞ്ഞ് അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നതുപോലെ.
സ്വേനൈവ മനസാ സ്വാനി സ്വശരീരഗതാനി ച । വിചാരയേന്ദ്രിയാണ്യ് അന്തഃ കീദൃശാന്യ് അഥ കാനി വാ
നിന്റെ മനസ്സുപയോഗിച്ച്, നിന്റെ ശരീരത്തിനുള്ളിലുണ്ടായിരിക്കുന്ന ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ നീ പരിശോധിക്കണം. അവ എങ്ങനെയാണെന്നും, എന്താണെന്നും മനസ്സിലാക്കാൻ ശ്രമിക്കൂ.
കോ ഽഹം കഥമ് ഇദം കിം വാ കഥം മരണജന്മനീ । വിചാരയാന്തര് ഏതത് ത്വം മഹത്താമ് അലമ് ഏഷ്യസി
ഞാൻ ആരാണ്? ഇതെന്താണ്? എങ്ങനെ ജനനവും മരണവും സംഭവിക്കുന്നു? ഈ കാര്യങ്ങൾ നീ ആന്തരികമായി പരിശോധിച്ചാൽ, നീ മഹത്വം നേടും.
വിചാരേണ പരിജ്ഞാതസ്വഭാവസ്യ സതസ് തവ । ഹര്ഷാമര്ഷദൃശശ് ചേതസ് തോലയിഷ്യന്തി നാചലമ്
നീ അന്വേഷിച്ച് നിന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം മനസ്സിലാക്കിയാൽ, സന്തോഷമോ അസൂയയോ നിന്റെ മനസ്സിനെ അലയ്ക്കാൻ കഴിയില്ല.
മനസ് സ്വം രൂപമ് ഉത്സൃജ്യ ശമമ് ഏഷ്യതി വിജ്വരമ് । ഭൂതപൂര്വവപുര് ഭൂത്വാ തരങ്ഗഃ പയസീവ തേ
നിന്റെ മനസ്സ് അതിന്റെ പഴയ രൂപം വിട്ട്, രോഗം ഇല്ലാത്ത സമാധാനത്തിലേക്ക് എത്തും. ജലത്തിൽ തിരമാല പഴയ രൂപത്തിലേക്ക് മടങ്ങുന്നതുപോലെ അതും സമാധാനത്തിലേക്ക് ലയിക്കും.
തിഷ്ഠദ് ഏവ മനോ രൂപം പരിത്യക്ഷ്യതി തേ ഽനഘ । കലങ്കവികലം കാല ഋത്വന്തരഗതാവ് ഇവ
മനസ്സ് നിലനിൽക്കുന്ന സമയത്തും അതിന്റെ രൂപം ഉപേക്ഷിക്കും, പാപരഹിതനേ, കാലം അതിന്റെ ദോഷങ്ങളും അപൂർണ്ണതകളും ഉള്ള ঋതു-പരിവർത്തനങ്ങളിൽ നിന്ന് വിട്ടുപോകുന്നതുപോലെ.
അനുകമ്പ്യാ ഭവിഷ്യന്തി ശ്രീമന്തസ് സര്വ ഏവ തേ । ദൃഷ്ടതത്ത്വസ്യ തുഷ്ടസ്യ ജനാഃ പിതുര് ഇവാവനൌ
നിനക്ക് സകല സമ്പന്നരായ ആളുകളും കരുണയോടെ സമീപിക്കും, സത്യം കണ്ടു തൃപ്തനായ പിതാവിനോട് മക്കൾ കാണിക്കുന്ന സ്നേഹത്തുപോലെ.
വിവേകദീപദൃഷ്ടാത്മാ മേര്വബ്ധിനഭസാമ് അപി । അധഃ കരിഷ്യസി നൃപ മഹത്താമ് ഉത്തമാര്ഥദാമ്
വിവേകത്തിന്റെ വിളക്കിലൂടെ ആത്മാവിനെ കണ്ടാൽ, രാജാവേ, നീ മേരു പർവതത്തെയും സമുദ്രത്തെയും ആകാശത്തെയും പോലും താഴെക്കൊള്ളും, അത്യുത്തമമായ മഹത്വം നേടും.