ദൃശ്യൈര് മമ ന സമ്ബന്ധ ഇതി നിശ്ചിത്യ ശീതലഃ । കശ്ചിത് സംവ്യവഹാരസ്ഥഃ കശ്ചിദ് ധ്യാനവ്യവസ്ഥിതഃ
‘എനിക്ക് കാണുന്നവയുമായി ബന്ധമില്ല’ എന്ന് ഉറപ്പിച്ച് മനസ്സിൽ ശാന്തനായി ഒരാൾ പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ ഏർപ്പെടുന്നു, മറ്റൊരാൾ ധ്യാനത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.
ദ്വാവ് ഏതൌ രാമ സുസമാവ് അന്തശ് ചേത് പരിശീതലൌ । അന്തശ്ശീതലതാ യാ സ്യാത് തദ് ധനം തത് തപഃഫലമ്
രാമാ, ഈ രണ്ടുപേരും ഉള്ളിൽ സമമായ ശാന്തതയോടെ ഇരിക്കുമ്പോൾ അവർ ഒരുപോലെയാണ്. ആന്തരികമായ ശാന്തതയാണു യഥാർത്ഥ സമ്പത്തും തപസ്സിന്റെ ഫലവും.
സമാധിസ്ഥാനകസ്ഥസ്യ ചേതശ് ചേദ് വൃത്തിചഞ്ചലമ് । തത് തസ്യ തത് സമാധാനം സമമ് ഉന്മത്തതാണ്ഡവൈഃ
യാരെങ്കിലും സമാധിയിൽ ഇരിക്കുമ്പോഴും മനസ്സ് അശാന്തമായി അലയുന്നു എങ്കിൽ, അവന്റെ സമാധി ഒരു പിച്ചവന്റെ കൂതാട്ടം പോലെയാണ്.
ഉന്മത്തതാണ്ഡവസ്ഥസ്യ ചേതശ് ചേത് ക്ഷീണവാസനമ് । തദ് അസ്യോന്മത്തനൃത്തം തത് സമം ബുദ്ധസമാധിനാ
പിച്ചവന്റെ നൃത്താവസ്ഥയിലാണെങ്കിലും, അവന്റെ മനസ്സ് വാസനകളിൽ നിന്ന് മോചിതമായാൽ, ആ കൂതാട്ടം ബുദ്ധന്മാരുടെ സമാധിയ്ക്ക് തുല്യമാണ്.
വ്യവഹാരീ പ്രബുദ്ധോ യഃ പ്രബുദ്ധോ യോ വനേ സ്ഥിതഃ । ദ്വാവ് ഏതൌ പുരുഷൌ നൂനമ് അസന്ദേഹപദം ഗതൌ
പ്രപഞ്ചജീവിതത്തിൽ ഉണർന്നിരിക്കുന്നവനും, കാടിൽ താമസിച്ച് ഉണർന്നിരിക്കുന്നവനും, ഈ ഇരുവരും സംശയമില്ലാത്ത അവസ്ഥയിലേക്കാണ് എത്തുന്നത്.
അകര്തൃ കുര്വദ് അപ്യ് ഏതച് ചേതഃ പ്രതനുവാസനമ് । ദൂരേ ഗതമനാ ജന്തുഃ കഥാസംശ്രവണേ യഥാ
ചെയ്യുന്നതുപോലും, മനസ്സിൽ ചെയ്യുന്നതെന്ന ബോധം ഇല്ലാതെയും, പഴയ ചിന്തകൾ കുറവായിരുന്നാൽ, ആ ജീവൻ മനസ്സിൽ വളരെ ദൂരെയാണെന്നതുപോലെ, ഒരാൾ കഥ കേൾക്കുമ്പോൾ ശ്രദ്ധയില്ലാതെ ഇരിക്കുന്നതുപോലെ ആയിരിക്കും.
അകുര്വദ് അപി കര്ത്ര് ഏവ ചേതഃ പ്രഘനവാസനമ് । നിസ്സ്പന്ദാങ്ഗമ് അപി സ്വപ്നേ ശ്വഭ്രപാതസ്ഥിതാവ് ഇവ
ചെയ്യാതിരുന്നാലും, മനസ്സിൽ ചെയ്യുന്നതെന്ന ബോധം ശക്തമായിരിക്കുമ്പോൾ, ശരീരം അനങ്ങാതിരുന്നാലും, ഉറക്കത്തിൽ ആൾ ഒരു വലിയ കുഴിയുടെ അരികിൽ നിൽക്കുന്നതുപോലെയാകും.
ചേതസോ യദ് അകര്തൃത്വം തത് സമാധാനമ് ഉത്തമമ് । തം വിദ്ധി കേവലീഭാവം സാ ശുഭാ നിര്വൃതിഃ പരാ
മനസ്സിന് ചെയ്യുന്നതെന്ന ബോധം ഇല്ലാതാകുന്നത് ഏറ്റവും ഉന്നതമായ ഏകാഗ്രതയാണ്; അതാണ് ഏകത്വത്തിന്റെ അവസ്ഥയും, അതാണ് പരമമായ ശുഭമായ ആനന്ദവും.
ചേതശ്ചലാചലത്വം ഹി പരമം കാരണം സ്മൃതേഃ । ധ്യാനാധ്യാനദൃശോസ് തേന തദ് ഏവാനങ്കുരം കുരു
മനസ്സിന്റെ സ്ഥിരതയോ അസ്ഥിരതയോ ഓർമ്മയ്ക്ക് ഏറ്റവും പ്രധാനമായ കാരണമാണ്; അതുകൊണ്ട്, ധ്യാനം കാണുന്നവനും കാണാത്തവനും, അതേ മനസ്സിന്റെ അവസ്ഥ വളർത്തേണ്ടതാണ്.
അവാസനം സ്ഥിരം പ്രോക്തം മനോ ധ്യാനം തദ് ഏവ ച । സ ഏവ കേവലീഭാവശ് ശാന്തം തത്രൈവ തത് സദാ
മനസ്സിന് ആസക്തികളൊന്നുമില്ലാതെ സ്ഥിരമായി നിലനിൽക്കുന്നതാണ് യഥാർത്ഥ ധ്യാനം. അതാണ് ആത്മാവിൽ പൂർണ്ണമായ് ലയിച്ച നിലയും, അതിൽ സമാധാനവും ശാശ്വതമായ സാന്നിധ്യവും ഉണ്ടാകുന്നു.
തനുവാസനമ് അപ്യ് ഉച്ചൈഃപദായോദ്യതമ് ഉച്യതേ । അവാസനം മനോ ഽകര്തൃപദം തസ്മാദ് അവാപ്യതേ
മനസ്സിൽ അല്പം ആസക്തികൾ ശേഷിച്ചാലും അതു പരമാവസ്ഥയിലേക്കു എത്താൻ ശ്രമിക്കുന്നതായാണ് പറയപ്പെടുന്നത്. ആസക്തികളില്ലാത്ത മനസ്സിന് ചെയ്യുന്നവനെന്ന ഭാവം ഇല്ലാതാവുന്നു.
ഘനവാസനമ് ഏതത് തു ചേതഃ കര്തൃത്വഭാവനമ് । സര്വദുഃഖപ്രദം തസ്മാദ് വാസനാസ് തനുതാമ് നയേത്
മനസ്സിൽ ശക്തമായ ആസക്തികൾ ഉണ്ടെങ്കിൽ അതാണ് ചെയ്യുന്നത് എന്ന ഭാവം ഉളവാക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട് ആസക്തികൾ കുറയ്ക്കണം, കാരണം അവയാണ് എല്ലായ്പ്പോഴും ദു:ഖങ്ങൾക്ക് കാരണം.
പ്രശാന്തജഗദാസ്ഥോ ഽന്തര് വീതശോകഭയൈഷണഃ । സ്വസ്ഥോ ഭവതി യേനാത്മാ സ സമാധിര് ഇതി സ്മൃതഃ
ലോകം സമാധാനമായിരിക്കുമ്പോഴും മനസ്സിൽ ദു:ഖം, ഭയം, ആഗ്രഹം എന്നിവ ഇല്ലാതിരിക്കുമ്പോഴും ആത്മാവ് സ്വസ്ഥമായി നിലനിൽക്കുന്നു. അതാണ് സമാധി എന്നു പറയുന്നു.
ചേതസാ സമ്പരിത്യജ്യ സര്വഭാവാന് സഭാവനാന് । യഥാ തിഷ്ഠസി തിഷ്ഠ ത്വം തഥാ ശൈലേ ഗൃഹേ ഽഥ വാ
മനസ്സിൽ നിന്നുള്ള എല്ലാ ഭാവങ്ങളും അവയുടെ ഓർമ്മകളും പൂര്ണമായും വിട്ടുവിട്ട്, നീ എവിടെയായാലും, whether it is a mountain or a house, അതുപോലെ തന്നെ നിലകൊൾ.
ഗൃഹമ് ഏവ ഗൃഹസ്ഥാനാം സുസമാഹിതചേതസാമ് । ശാന്താഹങ്കൃതിദോഷാണാം വിജനാ വനഭൂമയഃ
മനസ്സു സമാധാനത്തോടെ, അഹങ്കാരദോഷങ്ങൾ ശമിച്ച ഗൃഹസ്ഥന്മാർക്ക് തങ്ങളുടെ സ്വന്തം വീട് തന്നെ ഒരു ശൂന്യവനംപോലെയാണ്.
അരണ്യസദനേ തുല്യേ സമാഹിതമനോദൃശാമ് । മഹതാമ് ഇഹ ഭൂതാനാം ഭൂതാനാം മഹതാമ് ഇവ
മനസ്സു ഏകാഗ്രതയോടെ ഉള്ളവർക്ക് കാട് കൂടാരവും വീടും ഒരുപോലെയാണ്; ജീവികളിൽ മഹാന്മാർക്ക് ഇത് എങ്ങനെയോ, അതുപോലെ തന്നെ.
ശാമ്യച്ചിത്തമഹാഭ്രസ്യ ജനജാലോജ്ജ്വലാന്യ് അപി । നഗരാണ്യ് ഏവ ശൂന്യാനി വനാന്യ് അവനിപാത്മജ
രാജകുമാരാ, മനസ്സിലെ വലിയ മേഘങ്ങൾ ശാന്തമായവർക്കു, ആളുകളുടെ തിരക്കിൽ തിളങ്ങുന്ന നഗരങ്ങൾ പോലും കാടുപോലെ ശൂന്യമാണ്.
വൃത്തിമച്ചിത്തമത്തസ്യ നിര്ജനാനി വനാന്യ് അപി । നഗരാണി മഹാലോകപൂര്ണാനി പരവീരഹന്
മനസ്സിൽ ചഞ്ചലതയുള്ളവർക്കു, എത്രയും ശാന്തമായ കാടുകളും ജനങ്ങൾ നിറഞ്ഞ വലിയ നഗരങ്ങളായി തോന്നും; അവിടെ ധീരരായ ശത്രുക്കളും കാണപ്പെടും.
വ്യുത്ഥിതം ചിത്തമ് അഭ്യേതി ഭ്രമേ ശാന്തേ സുഷുപ്തതാമ് । നിര്വാണമ് ഏതി നിര്വാണം യഥേച്ഛസി തഥാ കുരു
മനസ്സ് അശാന്തമായാൽ അതു ആശയക്കുഴപ്പത്തിലേക്ക് പോകുന്നു; മനസ്സ് ശാന്തമായാൽ ആഴമുള്ള ഉറക്കത്തിലേക്ക് കടക്കുന്നു. മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ അതനുസരിച്ച് നീ പ്രവർത്തിക്കണം.
സര്വഭാവപദാതീതം സര്വഭാവാത്മകം ച വാ । യഃ പശ്യതി സദാത്മാനം സ സമാഹിത ഉച്യതേ
എല്ലാ അവസ്ഥകളിലും അതീതനായി, അല്ലെങ്കിൽ എല്ലായവസ്ഥകളുടെയും ആത്മാവായി സ്വയം എപ്പോഴും കാണുന്നവനെയാണ് ഏകാഗ്രചിത്തനെന്ന് വിളിക്കുന്നത്.
സഹാത്മനാ സദൈവേദം ജഗത് പശ്യതി നോ മനഃ । യഥാ സ്വപ്നേ തഥൈവാസ്മിഞ് ജാഗ്രത്യ് അപി ജനേശ്വര
ആത്മാവിനോടൊപ്പം ഈ ലോകം എപ്പോഴും കാണുന്നവൻ മനസ്സിലൂടെ അതിനെ കാണുന്നില്ല; സ്വപ്നത്തിൽ കാണുന്നതുപോലെ, ജാഗ്രതയിലുമാണ് അതു, ജനങ്ങളുടെ ഇടയിലുള്ള പ്രഭുവേ.
യഥാ വിപിനഗാ ലോകാ വിഹരന്തോ ഽപ്യ് അസത്സമാഃ । അസമ്ബന്ധാത് തഥാ ജ്ഞസ്യ ഗ്രാമോ ഽപി വിപിനോപമഃ
കാട്ടിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന ആളുകൾ ഒരുമിച്ചിരുന്നാലും തമ്മിൽ യാതൊരു ബന്ധവും ഇല്ലാത്തതുപോലെ, അറിവുള്ളവർക്കു ഗ്രാമവും ബന്ധമില്ലാത്തതിനാൽ കാട്ടുപോലെയാണ്.
അന്തര്മുഖമനാ നിത്യം സുപ്തോ ബുദ്ധോ വ്രജന് പഠന് । പുരം ജനപദം ഗ്രാമമ് അരണ്യമ് ഇവ പശ്യതി
മനസ്സ് എപ്പോഴും അകത്തേക്ക് തിരിഞ്ഞിരിക്കുന്നവൻ ഉറങ്ങുമ്പോഴും ഉണർന്നിരിക്കുമ്പോഴും നടക്കുമ്പോഴും വായിക്കുമ്പോഴും നഗരവും ദേശവും ഗ്രാമവും എല്ലാം കാട്ടുപോലെയാണ് കാണുന്നത്.
സര്വമ് ആകാശതാമ് ഏതി നിത്യമ് അന്തര്മുഖസ്ഥിതേഃ । സര്വഥാനുപയോഗിത്വാദ് ഭൂതാകുലമ് ഇദം ജഗത്
ആളിന്റെ മനസ്സ് അകത്തേക്ക് സ്ഥിരമായി നിലകൊള്ളുമ്പോൾ എല്ലാം ആകാശംപോലെയാകും; ഒന്നിനും യഥാർത്ഥത്തിൽ പ്രയോജനം ഇല്ലാത്തതിനാൽ ജീവികൾ നിറഞ്ഞ ഈ ലോകം ശൂന്യമായതുപോലെയാണ്.
അന്തശ്ശീതലതായാം തു ലബ്ധായാം ശീതലം ജഗത് । വിജ്വരാണാമ് ഇവ നൃണാം ഭവത്യ് ആ ജീവിതസ്ഥിതേഃ
അകത്തുള്ള ശാന്തത ലഭിച്ചാൽ ലോകം തണുത്തതായിത്തീരുന്നു; പനി ഇല്ലാത്തവർക്കു ജീവൻ നിലനിൽക്കുന്നതുവരെ എങ്ങനെ തണുപ്പുണ്ടോ അതുപോലെയാണ്.
അന്തസ്തൃഷ്ണോപതപ്താനാം ദാവദാഹമയം ജഗത് । ഭവത്യ് അഖിലജന്തൂനാം യദ് അന്തസ് തദ് ബഹിസ് സ്ഥിതമ്
അകത്തുള്ള തൃഷ്ണയിൽ കത്തുന്നവർക്കു ലോകം ഒരു കാടുതീപോലെയാണ് തോന്നുന്നത്. എല്ലാ ജീവികളുടെയും ഉള്ളിലുണ്ടായിരിക്കുന്നതേ അതേപോലെയാണ് പുറത്തും കാണപ്പെടുന്നത്.
ദ്യൌഃ ക്ഷമാ വായുര് ആകാശം പര്വതാസ് സരിതോ ദിശഃ । അന്തഃകരണതത്ത്വസ്യ ഭാഗാ ബഹിര് അവസ്ഥിതാഃ
ആകാശം, ഭൂമി, കാറ്റ്, ശൂന്യം, പർവതങ്ങൾ, നദികൾ, ദിശകൾ — ഇവയെല്ലാം മനസ്സിന്റെ അകത്തുള്ള സത്യത്തിന്റെ പുറത്തുള്ള രൂപങ്ങളാണ്.
വടധാനാവട ഇവ അന്തര് അസ്യ യദ് ആത്മനഃ । തദ് ബഹിര് ഭാസതേ ഭാസ്വദ് വികസത്പുഷ്പഗന്ധവത്
അത്തിയുടെ കായ്ക്കുള്ളിൽ വിരിയുന്ന പൂവിന്റെ സുഗന്ധം പുറത്തേക്കു പരക്കുന്നതുപോലെ, ഓരോരുത്തരുടെയും ഉള്ളിലുണ്ടായിരിക്കുന്നതും പ്രകാശംപോലെ പുറത്തു തെളിയുന്നു.
ന ബഹിഷ്ട്വം ന ചാന്തസ്ത്വം ക്വചിത് കിഞ്ചന വിദ്യതേ । യദ് യഥാ കചിതം ചിത്ത്വാത് തത് തഥാ തഥ്യമ് ഉത്ഥിതമ്
പുറമോ അകത്തോ എന്നതൊന്നും യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ എവിടെയും ഇല്ല. മനസ്സിൽ എങ്ങനെ എന്ത് ഉദിക്കുന്നു, അതേപോലെയാണ് അതു യാഥാർത്ഥ്യമായി തോന്നുന്നത്.
ആത്മതത്ത്വോദരം ഭാതി ബഹിഷ്ട്വേന ജഗത്തയാ । കര്പൂരമ് ഇവ ഗന്ധേന സങ്കോചി പ്രവികാസി ച
ആത്മാവിന്റെ അകത്തെ സാരാംശം പുറത്തുള്ള ലോകമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. കർപ്പൂരത്തിന്റെ സുഗന്ധം പോലെ, ചിലപ്പോൾ അത് ചുരുങ്ങിയതായും ചിലപ്പോൾ വ്യാപിച്ചതായും കാണാം.