ക്ഷണം വര്ഷസഹസ്രം വാ തത്ര ലബ്ധ്വാ സ്ഥിതിം മനഃ । രതിമ് ഏതി ന ഭോഗൌഘേ ദൃഷ്ടസ്വര്ഗ ഇവാവനൌ
ഒരു നിമിഷം ആയാലും ആയിരം വർഷം ആയാലും, ആ അവസ്ഥയിൽ മനസ്സ് നിലകൊണ്ടാൽ, എത്രയോ അനുഭവസുഖങ്ങൾ കിട്ടിയാലും അതിൽ ആസ്വാദനം ഉണ്ടാകില്ല; സ്വർഗം കണ്ടവൻ ഭൂമിയിൽ സന്തോഷം കാണാത്തതുപോലെ.
തത് പദം സാ ഗതിശ് ശാന്താ തച് ഛ്രേയശ് ശാശ്വതം ശിവമ് । തത്ര വിശ്രാന്തിമ് ആപ്തസ്യ ന ഭൂയോ ജായതേ ശ്രമഃ
അവസ്ഥയാണ് ആ ശാന്തമായ വഴി, അതാണ് പരമമായ ക്ഷേമം, ശാശ്വതമായ മംഗളം. അവിടെ വിശ്രമം കണ്ടെത്തിയവന് വീണ്ടും ഒരിക്കലും ക്ഷീണം വരികയില്ല.
തത് പദം സാധവഃ പ്രാപ്യ ദൃശ്യദൃഷ്ടിമ് ഇമാം പുനഃ । ന യാന്തി ഖദിരോദ്യാനം ലബ്ധചൈത്രരഥാ ഇവ
ആ നിലയിൽ എത്തിച്ചേരുമ്പോൾ, സത്പുരുഷന്മാർ ഈ ദൃശ്യ-ദർശനത്തിലേക്ക് വീണ്ടും തിരികെ പോവുന്നില്ല; ചൈത്രരഥം ലഭിച്ചവർ വീണ്ടും മലമുകളിൽ ഉള്ള തോട്ടത്തിലേക്ക് പോകാത്തതുപോലെ.
താം മഹാനന്ദപദവീം ചിത്താന്യ് ആസാദ്യ ദേഹിനാമ് । ദൃശ്യം ന ബഹു മന്യന്തേ രാജാനോ ദീനതാമ് ഇവ
ആ പരമാനന്ദപഥം പ്രാപിച്ചശേഷം, ശരീരധാരികളുടെയുമനസ്സ് ദൃശ്യങ്ങളെ വിലമതിക്കുന്നില്ല; രാജാക്കന്മാർ ദാരിദ്ര്യത്തെ വിലകുറച്ച് കാണുന്നതുപോലെ.
ചേതസ് തത്പദവിശ്രാന്തം ബുദ്ധം ദൃശ്യദശാം പ്രതി । കദര്ഥാദ് ബോധമ് ആയാതി ന യാത്യ് ഏവാഥ വാനഘ
മനസ്സ് ആ നിലയിൽ വിശ്രമം കണ്ടെത്തി ബോധം പ്രാപിച്ചാൽ, ദൃശ്യാവസ്ഥയെ അവഗണനയോടെയാണ് കാണുന്നത്; ചിലപ്പോഴത് ജ്ഞാനം നേടുന്നു, ചിലപ്പോഴോ അതില്ല, പാപരഹിതനേ.
ഉദ്ദാലകോ ഽഥ ഷണ്മാസാന് ദൂരോത്സാരിതസിദ്ധഭൂഃ । ഉഷിത്വോന്മിഷതോ ഽമ്ഭോദകോശാദ് അര്കോ മധാവ് ഇവ
അപ്പോൾ ഉദ്ദാലകൻ, ആറുമാസം സിദ്ധന്മാരുടെ ലോകത്തിൽനിന്ന് അകറ്റി വച്ച ശേഷം, വസന്തകാലത്ത് സമുദ്രത്തിന്റെ ഗർഭത്തിൽനിന്ന് സൂര്യൻ ഉദയിക്കുന്നതുപോലെ, വീണ്ടും അവിടെ താമസിച്ചു.
ദദര്ശ സമ്പ്രബുദ്ധാത്മാ പുനഃ പരമതേജസഃ । പ്രണാമലാലസാന് സിദ്ധാംശ് ചന്ദ്രബിമ്ബവപുര്ധരാന്
പുനരുദ്ബോധം ലഭിച്ച മനസ്സോടെ, ഉദ്ദാലകൻ വീണ്ടും അതി പ്രകാശമുള്ള, ചന്ദ്രബിംബംപോലുള്ള ദേഹമുള്ള, വിനയത്തോടെ നമസ്കരിക്കുന്ന സിദ്ധന്മാരെ കണ്ടു.
രമണീര് ഗൌരമന്ദാരരേണ്വഭ്രാമലചാമരാഃ । സ്ഫുരത്പതാകാപടലാ ദ്യുവിമാനപരമ്പരാഃ
അവിടെ, ചന്ദ്രപ്രകാശംപോലെയുള്ള മനോഹരിയായ സ്ത്രീകളെയും, വെള്ള മന്ദാരപ്പൊടിയിൽനിന്ന് നിർമ്മിച്ച ചാമരങ്ങളുമായി, പതാകകൾ കാറ്റിൽ അലയുന്നതും, ആകാശവിമാനങ്ങൾ നിരയായി കാഴ്ചവെക്കുന്നതും അവൻ കണ്ടു.
അസ്മദാദീന് മുനീന് ദര്ഭപവിത്രാങ്കകരാമ്ബുജാന് । വിദ്യാധരീഭിര് വലിതാന് വിദ്യാധരപതീന് അപി
അവിടെ, തുല്യരായ മുനിമാരെയും, ദർഭയുമായി കമലപോലുള്ള കൈകളിൽ ശുദ്ധീകരണം നടത്തുന്നതും, വിദ്യാധരീകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട വിദ്യാധരന്മാരെയും, അവരുടെ നേതാക്കളെയും ഉദ്ദാലകൻ കണ്ടു.
തേ തമ് ഊചുര് മഹാത്മാനമ് ഉദ്ദാലകമുനിം തദാ । പ്രസാദേന പ്രണാമാന് നോ ഭഗവന്ന് അവലോകയ
അവരുടെ എല്ലാവരും ആ മഹാത്മാവായ ഉദ്ദാലകമുനിയെ അഭിമുഖീകരിച്ചു പറഞ്ഞു: 'ഭഗവനെ, നിങ്ങളുടെ കൃപയാൽ ഞങ്ങളുടെ വിനീതമായ നമസ്കാരങ്ങൾ ദയവായി സ്വീകരിക്കണമേ.'
ആരുഹ്യേമം വിമാനം ത്വമ് ഏഹി ത്രൈവിഷ്ടപം പുരം । സ്വര്ഗ ഏവ ഹി സീമാന്തോ ജഗത്സമ്ഭോഗസമ്പദാമ്
ഈ ദിവ്യവിമാനത്തിൽ കയറി, ത്രൈവിഷ്ടപപുരിയിലേക്ക് വരിക. സ്വർഗ്ഗം തന്നെയാണ് ഈ ലോകത്തിലെ എല്ലാ അനുഭവസമ്പത്തുകളുടെ അതിരെന്നും.
ആകല്പമ് ഉചിതാന് ഭുങ്ക്ഷ്വ ഭോഗാന് അഭിമതാന് വിഭോ । സ്വര്ഗാദിഫലഭോഗാര്ഥമ് ഏവാശേഷതപഃക്രിയാഃ
നീ എത്രത്തോളം ആഗ്രഹിക്കുന്നുവോ അത്രത്തോളം അനുയോജ്യമായ അനുഭവങ്ങൾ ആസ്വദിക്കൂ, മഹാശക്തനേ. സ്വർഗ്ഗാദി ഫലങ്ങൾ അനുഭവിക്കാൻ വേണ്ടിയാണ് എല്ലാ തപസ്സുകളും ചെയ്യുന്നത്.
ഹാരചാമരധാരിണ്യോ വിദ്യാധരവരാങ്ഗനാഃ । പശ്യേമാസ് ത്വാമ് ഉപാസീനാഃ കരിണ്യഃ കരിണം യഥാ
ഹാരവും ചാമരവും ധരിച്ച വിദ്യാധരവരാംഗനമാർ, ആനകൾ അവരുടെ നായകനെപ്പോലെ, ഞങ്ങൾ ഇരുന്നു നിന്നെ ആരാധിക്കുന്നതും കാണൂ, മഹർഷേ.
കാമോ ധര്മാര്ഥയോസ് സാരഃ കാമസാരാശ് ശുചിസ്മിതാഃ । വസന്ത ഇവ മഞ്ജര്യസ് സ്വര്ഗ ഏവ ഭവന്തി താഃ
ആസക്തിയിലാണ് ധർമ്മത്തിന്റെയും സമ്പത്തിന്റെയും സാരം. ശുദ്ധമായ പുഞ്ചിരിയുള്ളവരാണ് ആ ആസക്തിയുടെ സാരം, വസന്തകാലത്തിലെ പൂക്കളെപ്പോലെ; അത്തരം ആളുകൾ സ്വർഗ്ഗത്തിലല്ലാതെ മറ്റിടങ്ങളിൽ ഇല്ല.
ഏവം കഥയതസ് സിദ്ധാന് അതിഥീന് ഇത്യ് അസൌ മുനിഃ । പരിപൂജ്യ യഥാന്യായമ് അതിഷ്ഠദ് ഗതസമ്ഭ്രമമ്
അങ്ങനെ, സിദ്ധന്മാരോട് അതിഥികളെപ്പോലെ ആദരപൂർവ്വം സംസാരിച്ച ശേഷം, ആ മുനി അവരെ യഥാവിധി ആദരിച്ചു, മനസ്സിൽ അലക്ഷ്യം ഇല്ലാതെ അവിടെയായിരുന്നു.
നാഭ്യനന്ദന് ന തത്യാജ താം വിഭൂതിം സ ധീരധീഃ । ഭോസ് സിദ്ധാ വ്രജതേത്യ് ഉക്ത്വാ സ്വവ്യാപാരപരോ ഽഭവത്
അവൻ ആ മഹത്വത്തിൽ സന്തോഷിച്ചില്ലയും ഉപേക്ഷിച്ചില്ലയും. മനസ്സു സ്ഥിരമായി, 'സിദ്ധന്മാരേ, നിങ്ങൾ പോകൂ' എന്ന് പറഞ്ഞു, സ്വന്തം കാര്യങ്ങളിൽ തിരിഞ്ഞു.
അഥ സ്വകര്മനിരതം ഭോഗേഷ്വ് അരതിമ് ആഗതമ് । തമ് ഉപാസ്യ യയുസ് സിദ്ധാ ദിനൈഃ കതിപയൈസ് സ്വയമ്
അവൻ സ്വന്തം കര്മ്മങ്ങളിൽ മുഴുകി, ഭോഗങ്ങളിൽ ആസക്തിയില്ലാതെ ഇരിക്കുന്നതും കണ്ടു, സിദ്ധന്മാർ അവനെ ആദരിച്ചു, കുറച്ച് ദിവസങ്ങൾ കഴിഞ്ഞ് അവിടം വിട്ടുപോയി.
ജീവന്മുക്തസ് സ ച മുനിര് വിജഹാര യഥാസുഖമ് । യാവദിച്ഛം വനാന്തേഷു മുനീനാമ് ആശ്രമേഷു ച
ജീവനിലവിൽ മോക്ഷം നേടിയ ആ മുനി, തനിക്കിഷ്ടമുള്ളത്രയും കാലം വനാന്തരങ്ങളിലും മറ്റു മുനിമാരുടെ ആശ്രമങ്ങളിലും ഇഷ്ടാനുസരണം സഞ്ചരിച്ചു.
മേരുമന്ദരകൈലാസഹിമവദ്വിന്ധ്യസാനുഷു । ദ്വീപോപവനദിക്കുഞ്ജജങ്ഗലാരണ്യഭൂമിഷു
മേരു, മന്ദര, കൈലാസം, ഹിമവത്, വിന്ധ്യപർവതങ്ങളുടെ കുന്നുകൾക്കും ദ്വീപുകൾക്കും, തോട്ടങ്ങൾക്കും, ദിക്കുകൾക്കും, കാടുകൾക്കും, കുരുക്കളിലും, വനഭൂമികളിലും അദ്ദേഹം സഞ്ചരിച്ചു.
തതഃ പ്രഭൃതി സമ്പ്രാപ്തപദ ഉദ്ദാലകോ ദ്വിജഃ । ഗുഹാസു ഗിരികുക്ഷീണാം ന്യവസദ് ധ്യാനലീലയാ
അതിനുശേഷം, ആ നിലയിലേക്ക് എത്തിയ ഉദ്ദാലകൻ എന്ന ദ്വിജൻ, പർവതങ്ങളുടെ ഗുഹകളിൽ ധ്യാനലീലയിൽ ലീനനായി താമസിച്ചു.
കദാചിദ് അഹ്നാ മാസേന കദാചിദ് വത്സരേണ ച । കദാചിദ് വത്സരൌഘേന ധ്യാനാസക്തോ വ്യബുധ്യത
ഒരിക്കൽ ഒരു ദിവസം കഴിഞ്ഞ്, ചിലപ്പോൾ ഒരു മാസം കഴിഞ്ഞ്, ചിലപ്പോൾ ഒരു വർഷം കഴിഞ്ഞ്, ചിലപ്പോൾ വർഷങ്ങൾക്കിപ്പുറവും, ധ്യാനത്തിൽ ലീനനായി ഇരുന്ന അദ്ദേഹം പിന്നീട് ഉണർന്നു.
ഉദ്ദാലകസ് തദ് ആരഭ്യ വ്യവഹാരപരോ ഽപി സന് । സുസമാഹിത ഏവാസീച് ചിത്തത്ത്വൈകത്വമ് ആഗതഃ
അന്നുമുതല് ഉദ്ദാലകന് ലോകകാര്യങ്ങളില് ഏര്പ്പെട്ടിരുന്നെങ്കിലും മനസ്സ് പൂര്ണമായും ശാന്തമായിരുന്നു; അവന് ചൈതന്യത്തിന്റെ സാരവുമായി ഒന്നായി.
ചിത്തത്ത്വൈകഘനാഭ്യാസാന് മഹാചിത്ത്വമ് ഉപേത്യ സഃ । ദൃശ്യേ ഽസ്മിംശ് ചിത്രരവിവന് നാസ്തമ് ആയാന് ന ചോദയമ്
ചൈതന്യത്തിന്റെ ഏകത്വം സ്ഥിരമായി അഭ്യസിച്ചതിലൂടെ, അവന് മഹത്തായ മനസ്സിലേക്കുയര്ന്നു; ഈ ലോകത്തില് പ്രകാശമുള്ള സൂര്യനെപ്പോലെ, അവന് ഉദിച്ചോ അസ്തമിച്ചോ ചെയ്തില്ല.
സമപരപദലാഭപ്രാപ്തിസംശാന്തചേതാ ദലിതജനനപാശഃ ക്ഷീണസന്ദേഹദോലഃ । ശരദി ഖമ് ഇവ കാന്തം വ്യാതതം ചോര്ജിതം ച സ്ഫുടമ് അമലമ് അലേഖം തത് വപുസ് സ്വം ബഭാര
ഉയര്ന്നതും താഴ്ന്നതുമായ അവസ്ഥകള് സമമായി അനുഭവിച്ച് മനസ്സ് പൂര്ണമായും ശാന്തമായ അവന്, ജനനത്തിന്റെ ബന്ധങ്ങള് തകര്ന്നും സംശയങ്ങളുടെ ആടല് അവസാനിച്ചും, ശരദ്കാലത്തെ ആകാശംപോലെ വിശാലവും തെളിയുമായിരുന്നു; അവന്റെ രൂപം മിനുങ്ങിയും കറയില്ലാതെയും അടയാളങ്ങളില്ലാതെയും തെളിഞ്ഞും വിസ്തൃതവുമായിരുന്നു.
ആത്മജ്ഞാനദിനൈകാര്ക മത്സംശയതൃണാനല । അജ്ഞാനദാഹശീതാംശോ സത്താസാമാന്യമ് ഈശ കിമ്
പ്രഭുവേ, ആത്മജ്ഞാനത്തിന്റെ പകലായ സൂര്യനും, എന്റെ സംശയങ്ങളെ ദഹിപ്പിക്കുന്ന അഗ്നിയും, അജ്ഞാനത്തിന്റെ ദഹനത്തെ ശമിപ്പിക്കുന്ന ചന്ദ്രനും ഉള്ള ഈ സത്തയുടെ പൊതുവായ സാരമെന്താണ്?
യദാ സങ്ക്ഷീയതേ ചിത്തമ് അഭാവാത്യന്തഭാവനാത് । ചിത്സാമാന്യസ്വരൂപസ്യ സത്താസാമാന്യതാ തദാ
മനസ്സ് പൂര്ണമായും ഇല്ലാതായെന്നു ഭാവിച്ചാല്, അതിന്റെ ആധാരമായുള്ള സാക്ഷാത് സത്ത്വം തന്നെ എല്ലായിടത്തും ഉള്ള ചൈതന്യത്തിന്റെ സ്വഭാവമാകുന്നു.
നൂനം ചേത്യാംശരഹിതാ ചിദ് യദാത്മനി ലീയതേ । അസദ്രൂപവദ് അത്യച്ഛം സത്താസാമാന്യതാ തദാ
ചൈതന്യം യാതൊരു വസ്തുവിന്റെയും ഓര്മ്മയുമില്ലാതെ സ്വയം തന്നെ ലയിച്ചാല്, അപ്പോള് സത്ത്വത്തിന്റെ ആധാരം ആകാശംപോലെ സുതാര്യമാവുന്നു.
യദാ സര്വാണി ദൃശ്യാനി സംശാന്താന്യോഽന്യവേദനമ് । സ്വരൂപേണ സ്വരൂപാഭം ഭാവ്യന്തേ സമതാ തദാ
എല്ലാ ദൃശ്യങ്ങളും പൂര്ണമായി ശാന്തമാകുമ്പോഴും മറ്റൊന്നെന്ന ഭാവം ഇല്ലാതാകുമ്പോഴും, അവ സ്വഭാവപ്രകാരം തന്നെ അതിന്റെ സത്യസ്വരൂപംപോലെയായി കാണപ്പെടുന്നു; അതാണ് സമത.
കൂര്മാങ്ഗാനീവ ദൃശ്യാനി ലീയന്തേ സ്വാത്മനാത്മനി । അഭാവിതാന്യ് ഏവ യദാ സത്താസാമാന്യതാ തദാ
ആമയുടെ കൈകാലുകള് അതിന്റെ ശരീരത്തില് ലയിക്കുന്നതുപോലെ, ദൃശ്യങ്ങള് ആത്മാവില് ലയിച്ചാല്, അവയെ കുറിച്ച് യാതൊരു ഭാവനയും ഇല്ലാത്തപ്പോള് സത്ത്വത്തിന്റെ ആധാരം മാത്രം അവശേഷിക്കും.
ദൃഷ്ടിര് ഏഷാ ഹി പരമാ സദേഹാദേഹയോസ് സദാ । മുക്തയോസ് സമ്ഭവത്യ് ഏവ തുര്യാതീതപദോപമാ
ഈ ദർശനം ശരീരത്തോടെ ആയാലും ശരീരമില്ലാതെ ആയാലും എപ്പോഴും ഉന്നതമാണ്; ഇത് മോചിതന്മാരിൽ മാത്രം ഉദിക്കുന്നു, നാലാം അവസ്ഥയെ കടന്ന നിലപാടിനോട് ഉപമിക്കാവുന്നതാണ്.