തത്ര പ്രാപ മഹാനന്ദം ദൃശ്യദര്ശനവര്ജിതമ് । അനന്തമ് ഉത്തമാസ്വാദം രസായനമ് ഇവാര്ണവമ്
അവിടെ അവൻ ദൃശ്യവും ദർശനവും ഇല്ലാത്ത അതിമഹത്തായ ആനന്ദം അനുഭവിച്ചു; അതു അനന്തവും, അത്യുത്തമമായ രുചിയുള്ളതും, അമൃതസമുദ്രംപോലെയും ആയിരുന്നു.
ശരീരാത് സമതീതോ ഽസൌ കാമ് അപ്യ് അവനിമ് ആഗതഃ । സത്താസാമാന്യരൂപാത്മാ ബഭൂവാനന്ദസാഗരഃ
അവൻ ശരീരത്തെയും ഭൂമിയെയും കടന്നുയർന്നു; അവന്റെ സ്വരൂപം സകല സത്തകളുടെയും പൊതുവായ രൂപമായി, ആനന്ദസമുദ്രമായി മാറി.
ദ്വിജചേതനഹംസോ ഽസാവ് ആനന്ദസരസി സ്ഥിരേ । അതിഷ്ഠച് ഛരദച്ഛേ ഖേ കലാപൂര്ണ ഇവോഡുപഃ
ആ ദ്വിജചൈതന്യഹംസൻ അചഞ്ചലമായ ആനന്ദസരസ്സിൽ നിലനിന്നു; ശരദ്കാലത്തിലെ നിർമ്മലമായ ആകാശത്ത് നിറഞ്ഞിരിക്കുന്ന ചന്ദ്രനെപ്പോലെ.
ബഭൂവാവാതദീപാഭോ ലിപികര്മാര്പിതോപമഃ । വീതവേലാമ്ബുധിപ്രഖ്യോ വൃഷ്ടമൂകാമ്ബുദസ്ഥിതിഃ
അവൻ കാറ്റ് തൊടാത്ത വിളക്കുപോലെയും, തന്റെ ജോലി മുഴുവൻ മനസ്സോടെ ചെയ്യുന്ന എഴുത്തുകാരനുപോലെയും, കരയില്ലാത്ത സമുദ്രംപോലെയും, മഴവില്ലില്ലാതെ ആകാശത്തിൽ നിശബ്ദമായി നിൽക്കുന്ന മേഘംപോലെയും ആയിരുന്നു.
അഥൈതസ്മിന് മഹാലോകേ തിഷ്ഠന്ന് ഉദ്ദാലകശ് ചിരമ് । അപശ്യദ് വ്യോമഗാന് സിദ്ധാന് അമരാന് ഇവ ഭൂരിശഃ
അങ്ങനെ ആ വിശാലമായ ലോകത്തിൽ ദീർഘകാലം താമസിച്ച ഉദ്ദാലകൻ, ആകാശത്ത് സഞ്ചരിക്കുന്ന അനേകം സിദ്ധന്മാരെ, അമരന്മാരെപ്പോലെ, കണ്ടു.
ആഗതാനി വിചിത്രാണി സിദ്ധജാലാനി ചാഭിതഃ । ശക്രാര്കപദദാതൄണി നീരന്ധ്രാണ്യ് അപ്സരോഗണൈഃ
അവൻ ചുറ്റും വിചിത്രമായ സിദ്ധന്മാരുടെ വലകളും, ഇന്ദ്രനും സൂര്യനും വാസസ്ഥലങ്ങൾ നൽകുന്നവരും, അക്ഷതമായും അപ്സരസുകളുടെ കൂട്ടത്തോടെ നിറഞ്ഞതുമായവയും കണ്ടു.
താനി നാദരയാം ചക്രേ സിദ്ധവൃന്ദാനി സ ദ്വിജഃ । ഗമ്ഭീരമതിര് അക്ഷുബ്ധോ വിലാസാന് ഇവ ശൈശവാന്
ആ ദ്വിജൻ ആ സിദ്ധരുടെ കൂട്ടങ്ങളെ കുറിച്ച് ഒന്നും ശ്രദ്ധിച്ചില്ല; അവന്റെ മനസ്സ് ആഴമുള്ളതും അശാന്തമില്ലാത്തതും ആയിരുന്നു, അവയെ ബാല്യത്തിലെ കളികളെന്നപോലെ അവഗണിച്ചു.
സിദ്ധസാര്ഥമ് അനാദൃത്യ തസ്മിന് സ്വാനന്ദമന്ദിരേ । അതിഷ്ഠദ് അഥ ഷണ്മാസാന് ദിക്തടേ ഽര്ക ഇവോത്തരേ
അവിടെ സ്വാനന്ദത്തിന്റെ ക്ഷേത്രത്തിൽ, സിദ്ധന്മാരുടെ കൂട്ടം അവഗണിച്ച്, ആൾ ആറു മാസം വടക്കേ ദിക്കിൽ സൂര്യൻ നിലകൊള്ളുന്നതുപോലെ താനേ ഇരുന്നു.
ജീവന്മുക്തപദം തത് തദ് യത് സ സമ്പ്രാപ്തവാന് ദ്വിജഃ । തത്ര സിദ്ധാസ് സുരാസ് സാധ്യാസ് സ്ഥിതാ ബ്രഹ്മഹരാദയഃ
അവൻ ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ മോക്ഷം ലഭിച്ച അവസ്ഥയിലേക്കെത്തി. അവിടെ സിദ്ധന്മാർ, ദേവന്മാർ, സാദ്ധ്യന്മാർ, ബ്രഹ്മാവും ഹരനും മറ്റും സന്നിഹിതരായിരുന്നു.
ആനന്ദപരിണാമിത്വാദ് അനാനന്ദപദം ഗതാഃ । നാനന്ദേ ന നിരാനന്ദേ തതസ് തത്സംവിദ് ആബഭൌ
ആനന്ദം എല്ലാം നിറഞ്ഞതുകൊണ്ട്, അവർ ആനന്ദത്തിനപ്പുറത്തുള്ള അവസ്ഥയിലേക്കെത്തി. ആനന്ദത്തിലും അനാനന്ദത്തിലും അല്ലാതെ, ആ ബോധം മാത്രം പ്രകാശിച്ചു.
ക്ഷണം വര്ഷസഹസ്രം വാ തത്ര ലബ്ധ്വാ സ്ഥിതിം മനഃ । രതിമ് ഏതി ന ഭോഗൌഘേ ദൃഷ്ടസ്വര്ഗ ഇവാവനൌ
ഒരു നിമിഷം ആയാലും ആയിരം വർഷം ആയാലും, ആ അവസ്ഥയിൽ മനസ്സ് നിലകൊണ്ടാൽ, എത്രയോ അനുഭവസുഖങ്ങൾ കിട്ടിയാലും അതിൽ ആസ്വാദനം ഉണ്ടാകില്ല; സ്വർഗം കണ്ടവൻ ഭൂമിയിൽ സന്തോഷം കാണാത്തതുപോലെ.
തത് പദം സാ ഗതിശ് ശാന്താ തച് ഛ്രേയശ് ശാശ്വതം ശിവമ് । തത്ര വിശ്രാന്തിമ് ആപ്തസ്യ ന ഭൂയോ ജായതേ ശ്രമഃ
അവസ്ഥയാണ് ആ ശാന്തമായ വഴി, അതാണ് പരമമായ ക്ഷേമം, ശാശ്വതമായ മംഗളം. അവിടെ വിശ്രമം കണ്ടെത്തിയവന് വീണ്ടും ഒരിക്കലും ക്ഷീണം വരികയില്ല.
തത് പദം സാധവഃ പ്രാപ്യ ദൃശ്യദൃഷ്ടിമ് ഇമാം പുനഃ । ന യാന്തി ഖദിരോദ്യാനം ലബ്ധചൈത്രരഥാ ഇവ
ആ നിലയിൽ എത്തിച്ചേരുമ്പോൾ, സത്പുരുഷന്മാർ ഈ ദൃശ്യ-ദർശനത്തിലേക്ക് വീണ്ടും തിരികെ പോവുന്നില്ല; ചൈത്രരഥം ലഭിച്ചവർ വീണ്ടും മലമുകളിൽ ഉള്ള തോട്ടത്തിലേക്ക് പോകാത്തതുപോലെ.
താം മഹാനന്ദപദവീം ചിത്താന്യ് ആസാദ്യ ദേഹിനാമ് । ദൃശ്യം ന ബഹു മന്യന്തേ രാജാനോ ദീനതാമ് ഇവ
ആ പരമാനന്ദപഥം പ്രാപിച്ചശേഷം, ശരീരധാരികളുടെയുമനസ്സ് ദൃശ്യങ്ങളെ വിലമതിക്കുന്നില്ല; രാജാക്കന്മാർ ദാരിദ്ര്യത്തെ വിലകുറച്ച് കാണുന്നതുപോലെ.
ചേതസ് തത്പദവിശ്രാന്തം ബുദ്ധം ദൃശ്യദശാം പ്രതി । കദര്ഥാദ് ബോധമ് ആയാതി ന യാത്യ് ഏവാഥ വാനഘ
മനസ്സ് ആ നിലയിൽ വിശ്രമം കണ്ടെത്തി ബോധം പ്രാപിച്ചാൽ, ദൃശ്യാവസ്ഥയെ അവഗണനയോടെയാണ് കാണുന്നത്; ചിലപ്പോഴത് ജ്ഞാനം നേടുന്നു, ചിലപ്പോഴോ അതില്ല, പാപരഹിതനേ.
ഉദ്ദാലകോ ഽഥ ഷണ്മാസാന് ദൂരോത്സാരിതസിദ്ധഭൂഃ । ഉഷിത്വോന്മിഷതോ ഽമ്ഭോദകോശാദ് അര്കോ മധാവ് ഇവ
അപ്പോൾ ഉദ്ദാലകൻ, ആറുമാസം സിദ്ധന്മാരുടെ ലോകത്തിൽനിന്ന് അകറ്റി വച്ച ശേഷം, വസന്തകാലത്ത് സമുദ്രത്തിന്റെ ഗർഭത്തിൽനിന്ന് സൂര്യൻ ഉദയിക്കുന്നതുപോലെ, വീണ്ടും അവിടെ താമസിച്ചു.
ദദര്ശ സമ്പ്രബുദ്ധാത്മാ പുനഃ പരമതേജസഃ । പ്രണാമലാലസാന് സിദ്ധാംശ് ചന്ദ്രബിമ്ബവപുര്ധരാന്
പുനരുദ്ബോധം ലഭിച്ച മനസ്സോടെ, ഉദ്ദാലകൻ വീണ്ടും അതി പ്രകാശമുള്ള, ചന്ദ്രബിംബംപോലുള്ള ദേഹമുള്ള, വിനയത്തോടെ നമസ്കരിക്കുന്ന സിദ്ധന്മാരെ കണ്ടു.
രമണീര് ഗൌരമന്ദാരരേണ്വഭ്രാമലചാമരാഃ । സ്ഫുരത്പതാകാപടലാ ദ്യുവിമാനപരമ്പരാഃ
അവിടെ, ചന്ദ്രപ്രകാശംപോലെയുള്ള മനോഹരിയായ സ്ത്രീകളെയും, വെള്ള മന്ദാരപ്പൊടിയിൽനിന്ന് നിർമ്മിച്ച ചാമരങ്ങളുമായി, പതാകകൾ കാറ്റിൽ അലയുന്നതും, ആകാശവിമാനങ്ങൾ നിരയായി കാഴ്ചവെക്കുന്നതും അവൻ കണ്ടു.
അസ്മദാദീന് മുനീന് ദര്ഭപവിത്രാങ്കകരാമ്ബുജാന് । വിദ്യാധരീഭിര് വലിതാന് വിദ്യാധരപതീന് അപി
അവിടെ, തുല്യരായ മുനിമാരെയും, ദർഭയുമായി കമലപോലുള്ള കൈകളിൽ ശുദ്ധീകരണം നടത്തുന്നതും, വിദ്യാധരീകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട വിദ്യാധരന്മാരെയും, അവരുടെ നേതാക്കളെയും ഉദ്ദാലകൻ കണ്ടു.
തേ തമ് ഊചുര് മഹാത്മാനമ് ഉദ്ദാലകമുനിം തദാ । പ്രസാദേന പ്രണാമാന് നോ ഭഗവന്ന് അവലോകയ
അവരുടെ എല്ലാവരും ആ മഹാത്മാവായ ഉദ്ദാലകമുനിയെ അഭിമുഖീകരിച്ചു പറഞ്ഞു: 'ഭഗവനെ, നിങ്ങളുടെ കൃപയാൽ ഞങ്ങളുടെ വിനീതമായ നമസ്കാരങ്ങൾ ദയവായി സ്വീകരിക്കണമേ.'
ആരുഹ്യേമം വിമാനം ത്വമ് ഏഹി ത്രൈവിഷ്ടപം പുരം । സ്വര്ഗ ഏവ ഹി സീമാന്തോ ജഗത്സമ്ഭോഗസമ്പദാമ്
ഈ ദിവ്യവിമാനത്തിൽ കയറി, ത്രൈവിഷ്ടപപുരിയിലേക്ക് വരിക. സ്വർഗ്ഗം തന്നെയാണ് ഈ ലോകത്തിലെ എല്ലാ അനുഭവസമ്പത്തുകളുടെ അതിരെന്നും.
ആകല്പമ് ഉചിതാന് ഭുങ്ക്ഷ്വ ഭോഗാന് അഭിമതാന് വിഭോ । സ്വര്ഗാദിഫലഭോഗാര്ഥമ് ഏവാശേഷതപഃക്രിയാഃ
നീ എത്രത്തോളം ആഗ്രഹിക്കുന്നുവോ അത്രത്തോളം അനുയോജ്യമായ അനുഭവങ്ങൾ ആസ്വദിക്കൂ, മഹാശക്തനേ. സ്വർഗ്ഗാദി ഫലങ്ങൾ അനുഭവിക്കാൻ വേണ്ടിയാണ് എല്ലാ തപസ്സുകളും ചെയ്യുന്നത്.
ഹാരചാമരധാരിണ്യോ വിദ്യാധരവരാങ്ഗനാഃ । പശ്യേമാസ് ത്വാമ് ഉപാസീനാഃ കരിണ്യഃ കരിണം യഥാ
ഹാരവും ചാമരവും ധരിച്ച വിദ്യാധരവരാംഗനമാർ, ആനകൾ അവരുടെ നായകനെപ്പോലെ, ഞങ്ങൾ ഇരുന്നു നിന്നെ ആരാധിക്കുന്നതും കാണൂ, മഹർഷേ.
കാമോ ധര്മാര്ഥയോസ് സാരഃ കാമസാരാശ് ശുചിസ്മിതാഃ । വസന്ത ഇവ മഞ്ജര്യസ് സ്വര്ഗ ഏവ ഭവന്തി താഃ
ആസക്തിയിലാണ് ധർമ്മത്തിന്റെയും സമ്പത്തിന്റെയും സാരം. ശുദ്ധമായ പുഞ്ചിരിയുള്ളവരാണ് ആ ആസക്തിയുടെ സാരം, വസന്തകാലത്തിലെ പൂക്കളെപ്പോലെ; അത്തരം ആളുകൾ സ്വർഗ്ഗത്തിലല്ലാതെ മറ്റിടങ്ങളിൽ ഇല്ല.
ഏവം കഥയതസ് സിദ്ധാന് അതിഥീന് ഇത്യ് അസൌ മുനിഃ । പരിപൂജ്യ യഥാന്യായമ് അതിഷ്ഠദ് ഗതസമ്ഭ്രമമ്
അങ്ങനെ, സിദ്ധന്മാരോട് അതിഥികളെപ്പോലെ ആദരപൂർവ്വം സംസാരിച്ച ശേഷം, ആ മുനി അവരെ യഥാവിധി ആദരിച്ചു, മനസ്സിൽ അലക്ഷ്യം ഇല്ലാതെ അവിടെയായിരുന്നു.
നാഭ്യനന്ദന് ന തത്യാജ താം വിഭൂതിം സ ധീരധീഃ । ഭോസ് സിദ്ധാ വ്രജതേത്യ് ഉക്ത്വാ സ്വവ്യാപാരപരോ ഽഭവത്
അവൻ ആ മഹത്വത്തിൽ സന്തോഷിച്ചില്ലയും ഉപേക്ഷിച്ചില്ലയും. മനസ്സു സ്ഥിരമായി, 'സിദ്ധന്മാരേ, നിങ്ങൾ പോകൂ' എന്ന് പറഞ്ഞു, സ്വന്തം കാര്യങ്ങളിൽ തിരിഞ്ഞു.
അഥ സ്വകര്മനിരതം ഭോഗേഷ്വ് അരതിമ് ആഗതമ് । തമ് ഉപാസ്യ യയുസ് സിദ്ധാ ദിനൈഃ കതിപയൈസ് സ്വയമ്
അവൻ സ്വന്തം കര്മ്മങ്ങളിൽ മുഴുകി, ഭോഗങ്ങളിൽ ആസക്തിയില്ലാതെ ഇരിക്കുന്നതും കണ്ടു, സിദ്ധന്മാർ അവനെ ആദരിച്ചു, കുറച്ച് ദിവസങ്ങൾ കഴിഞ്ഞ് അവിടം വിട്ടുപോയി.
ജീവന്മുക്തസ് സ ച മുനിര് വിജഹാര യഥാസുഖമ് । യാവദിച്ഛം വനാന്തേഷു മുനീനാമ് ആശ്രമേഷു ച
ജീവനിലവിൽ മോക്ഷം നേടിയ ആ മുനി, തനിക്കിഷ്ടമുള്ളത്രയും കാലം വനാന്തരങ്ങളിലും മറ്റു മുനിമാരുടെ ആശ്രമങ്ങളിലും ഇഷ്ടാനുസരണം സഞ്ചരിച്ചു.
മേരുമന്ദരകൈലാസഹിമവദ്വിന്ധ്യസാനുഷു । ദ്വീപോപവനദിക്കുഞ്ജജങ്ഗലാരണ്യഭൂമിഷു
മേരു, മന്ദര, കൈലാസം, ഹിമവത്, വിന്ധ്യപർവതങ്ങളുടെ കുന്നുകൾക്കും ദ്വീപുകൾക്കും, തോട്ടങ്ങൾക്കും, ദിക്കുകൾക്കും, കാടുകൾക്കും, കുരുക്കളിലും, വനഭൂമികളിലും അദ്ദേഹം സഞ്ചരിച്ചു.
തതഃ പ്രഭൃതി സമ്പ്രാപ്തപദ ഉദ്ദാലകോ ദ്വിജഃ । ഗുഹാസു ഗിരികുക്ഷീണാം ന്യവസദ് ധ്യാനലീലയാ
അതിനുശേഷം, ആ നിലയിലേക്ക് എത്തിയ ഉദ്ദാലകൻ എന്ന ദ്വിജൻ, പർവതങ്ങളുടെ ഗുഹകളിൽ ധ്യാനലീലയിൽ ലീനനായി താമസിച്ചു.