നിദ്രാവ്യുപശമേ തസ്യ ഭാവയാമ് ആസ തന് മനഃ । വ്യോമ ശ്യാമലദൃഗ് ജന്തുര് നഭസീവ ശിഖണ്ഡകമ്
ഉറക്കം മാറിയപ്പോള്, അവന്റെ മനസ്സ് ആലോചിക്കാന് തുടങ്ങി, ആകാശത്ത് ഇരുണ്ട കണ്ണുകളുള്ള ഒരു പക്ഷി പോലെ, അല്ലെങ്കില് ആകാശത്ത് ഒരു മയിലുപോലെ.
പയോദ ഇവ താപിഞ്ഛം നീഹാരമ് ഇവ മാരുതഃ । തമോ ദീപ ഇവാച്ഛാത്മാ തദ് അപ്യ് ആശു മമാര്ജ സഃ
മേഘം പോലെ ചുവപ്പു നീക്കം ചെയ്യുന്നതുപോലെയും, കാറ്റ് മഞ്ഞ് പടർത്തുന്നതുപോലെയും, വിളക്ക് ഇരുണ്ടിരിപ്പ് അകറ്റുന്നതുപോലെയും, അതുപോലെ അത്യന്തം ശുദ്ധമായ ആത്മാവ് അതിനെ ഉടനെ അകറ്റി.
വ്യോമസംവിദി ഭഗ്നായാം മൂഢം തസ്യാഭവന് മനഃ । നിദ്രായാം പ്രവിലീനായാം മൈരേയമദവാന് ഇവ
ആകാശത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ബോധം തകർന്നപ്പോൾ, അവന്റെ മനസ്സ് ആശയക്കുഴപ്പത്തിലായി; ഉറക്കം അകന്നുപോകുമ്പോൾ മദ്യം കുടിച്ചവരെപ്പോലെ.
മോഹമ് അപ്യ് ഏഷ മനസസ് തം മമാര്ജ മഹാശയഃ । യാമിനീജനിതം ജാഡ്യം ഭുവനാദ് ഇവ ഭാസ്കരഃ
മനസ്സിലെ മായയും ആ മഹാത്മാവ് അകറ്റി, രാത്രിയിൽ നിന്നുള്ള മന്ദത്വം സൂര്യൻ ലോകത്തിൽ നിന്ന് നീക്കുന്നതുപോലെ.
തതസ് തേജസ്തമോനിദ്രാമോഹാദിപരിവര്ജിതമ് । കാമ് അപ്യ് അവസ്ഥാമ് ആസാദ്യ വിശശ്രാമ മനഃ ക്ഷണമ്
ശോഭ, ഇരുണ്ടിരിപ്പ്, ഉറക്കം, മായ എന്നിവ ഒന്നും ഇല്ലാത്ത ഒരു അവസ്ഥയിൽ എത്തി, മനസ്സ് ഒരു നിമിഷം വിശ്രമിച്ചു.
വിശ്രമ്യാശു പപാതാങ്ഗസംവിദം ചിത്സ്വരൂപിണീമ് । സേതുരുദ്ധം സരോവാരി പ്രതീപം സ്വമ് ഇവാസ്പദമ്
വിശ്രമിച്ച ശേഷം, അതിന്റെ ശരീരബോധത്തിലേക്ക് അതിവേഗം വീണു, അതായത്, അതിന്റെ സ്വഭാവം ജ്ഞാനമാണ്. അങ്ങനെ, അണക്കെട്ട് തടഞ്ഞിരുന്ന ജലം വീണ്ടും അതിന്റെ തടാകത്തിലേക്ക് തിരിച്ചു പോകുന്നതുപോലെ.
ചിരാനുസന്ധാനവശാത് സ്വദനാച് ച സ്വസംവിദഃ । തതശ് ചിന്മയതാമ് ആഗാദ് ധേമ നൂപുരതാമ് ഇവ
ദീർഘകാലം ആലോചിച്ചും, സ്വന്തം ബോധം ആസ്വദിച്ചും, പിന്നീട് അതു ശുദ്ധജ്ഞാനാവസ്ഥയിലേക്കെത്തി. അതു സ്വർണ്ണം നൂപുരം ആകുന്നതുപോലെ.
ചിത്തത്വമ് അഥ സന്ത്യജ്യ ചിത്തം ചിത്ത്വം തതം ഗതം । അന്യദ് ഏവ ബഭൂവാശു പങ്കഃ കുമ്ഭസ്ഥിതാവ് ഇവ
ശരീരബോധം ഉപേക്ഷിച്ച ശേഷം, മനസ്സ് ജ്ഞാനത്തിലേക്ക് ലയിച്ചു. അങ്ങനെ, കുമ്പത്തിൽ ശേഷിക്കുന്ന ചതളുപോലെ, അതു മറ്റൊന്നായി മാറി.
ചേത്യം സന്ത്യജ്യ ചിച് ഛുദ്ധാ ചിത്സാമാന്യമ് അഥായയൌ । ത്യക്തവീച്യാദിഭേദേ ഽബ്ധൌ വാര്സാമാന്യമ് ഇവൈകധീഃ
അറിയാവുന്നതെല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച്, ശുദ്ധജ്ഞാനം സർവ്വജ്ഞാനത്തിലേക്ക് ചേർന്നു. തിരകൾക്കും മറ്റും വ്യത്യാസം ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ, മനസ്സ് സമുദ്രത്തിലെ ഒരേ ജലമായിപ്പോകുന്നതുപോലെ.
ത്യക്തഭൂതൌഘമനനം തതോ വിശ്വമ്ഭരം ബൃഹത് । ചിദാകാശം തതം ശുദ്ധം സോ ഽഭവദ് ബോധിമ് ആഗതഃ
സകല ജീവികളുടെ ചിന്തകളും വിട്ട്, അവൻ ഭൂമിയെപ്പോലെ വിശാലനായി; അതിനുശേഷം നിർമ്മലമായ ചൈതന്യാകാശം വ്യാപിച്ചു, അവൻ ഉണർവ്വിലേക്ക് എത്തി.
തത്ര പ്രാപ മഹാനന്ദം ദൃശ്യദര്ശനവര്ജിതമ് । അനന്തമ് ഉത്തമാസ്വാദം രസായനമ് ഇവാര്ണവമ്
അവിടെ അവൻ ദൃശ്യവും ദർശനവും ഇല്ലാത്ത അതിമഹത്തായ ആനന്ദം അനുഭവിച്ചു; അതു അനന്തവും, അത്യുത്തമമായ രുചിയുള്ളതും, അമൃതസമുദ്രംപോലെയും ആയിരുന്നു.
ശരീരാത് സമതീതോ ഽസൌ കാമ് അപ്യ് അവനിമ് ആഗതഃ । സത്താസാമാന്യരൂപാത്മാ ബഭൂവാനന്ദസാഗരഃ
അവൻ ശരീരത്തെയും ഭൂമിയെയും കടന്നുയർന്നു; അവന്റെ സ്വരൂപം സകല സത്തകളുടെയും പൊതുവായ രൂപമായി, ആനന്ദസമുദ്രമായി മാറി.
ദ്വിജചേതനഹംസോ ഽസാവ് ആനന്ദസരസി സ്ഥിരേ । അതിഷ്ഠച് ഛരദച്ഛേ ഖേ കലാപൂര്ണ ഇവോഡുപഃ
ആ ദ്വിജചൈതന്യഹംസൻ അചഞ്ചലമായ ആനന്ദസരസ്സിൽ നിലനിന്നു; ശരദ്കാലത്തിലെ നിർമ്മലമായ ആകാശത്ത് നിറഞ്ഞിരിക്കുന്ന ചന്ദ്രനെപ്പോലെ.
ബഭൂവാവാതദീപാഭോ ലിപികര്മാര്പിതോപമഃ । വീതവേലാമ്ബുധിപ്രഖ്യോ വൃഷ്ടമൂകാമ്ബുദസ്ഥിതിഃ
അവൻ കാറ്റ് തൊടാത്ത വിളക്കുപോലെയും, തന്റെ ജോലി മുഴുവൻ മനസ്സോടെ ചെയ്യുന്ന എഴുത്തുകാരനുപോലെയും, കരയില്ലാത്ത സമുദ്രംപോലെയും, മഴവില്ലില്ലാതെ ആകാശത്തിൽ നിശബ്ദമായി നിൽക്കുന്ന മേഘംപോലെയും ആയിരുന്നു.
അഥൈതസ്മിന് മഹാലോകേ തിഷ്ഠന്ന് ഉദ്ദാലകശ് ചിരമ് । അപശ്യദ് വ്യോമഗാന് സിദ്ധാന് അമരാന് ഇവ ഭൂരിശഃ
അങ്ങനെ ആ വിശാലമായ ലോകത്തിൽ ദീർഘകാലം താമസിച്ച ഉദ്ദാലകൻ, ആകാശത്ത് സഞ്ചരിക്കുന്ന അനേകം സിദ്ധന്മാരെ, അമരന്മാരെപ്പോലെ, കണ്ടു.
ആഗതാനി വിചിത്രാണി സിദ്ധജാലാനി ചാഭിതഃ । ശക്രാര്കപദദാതൄണി നീരന്ധ്രാണ്യ് അപ്സരോഗണൈഃ
അവൻ ചുറ്റും വിചിത്രമായ സിദ്ധന്മാരുടെ വലകളും, ഇന്ദ്രനും സൂര്യനും വാസസ്ഥലങ്ങൾ നൽകുന്നവരും, അക്ഷതമായും അപ്സരസുകളുടെ കൂട്ടത്തോടെ നിറഞ്ഞതുമായവയും കണ്ടു.
താനി നാദരയാം ചക്രേ സിദ്ധവൃന്ദാനി സ ദ്വിജഃ । ഗമ്ഭീരമതിര് അക്ഷുബ്ധോ വിലാസാന് ഇവ ശൈശവാന്
ആ ദ്വിജൻ ആ സിദ്ധരുടെ കൂട്ടങ്ങളെ കുറിച്ച് ഒന്നും ശ്രദ്ധിച്ചില്ല; അവന്റെ മനസ്സ് ആഴമുള്ളതും അശാന്തമില്ലാത്തതും ആയിരുന്നു, അവയെ ബാല്യത്തിലെ കളികളെന്നപോലെ അവഗണിച്ചു.
സിദ്ധസാര്ഥമ് അനാദൃത്യ തസ്മിന് സ്വാനന്ദമന്ദിരേ । അതിഷ്ഠദ് അഥ ഷണ്മാസാന് ദിക്തടേ ഽര്ക ഇവോത്തരേ
അവിടെ സ്വാനന്ദത്തിന്റെ ക്ഷേത്രത്തിൽ, സിദ്ധന്മാരുടെ കൂട്ടം അവഗണിച്ച്, ആൾ ആറു മാസം വടക്കേ ദിക്കിൽ സൂര്യൻ നിലകൊള്ളുന്നതുപോലെ താനേ ഇരുന്നു.
ജീവന്മുക്തപദം തത് തദ് യത് സ സമ്പ്രാപ്തവാന് ദ്വിജഃ । തത്ര സിദ്ധാസ് സുരാസ് സാധ്യാസ് സ്ഥിതാ ബ്രഹ്മഹരാദയഃ
അവൻ ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ മോക്ഷം ലഭിച്ച അവസ്ഥയിലേക്കെത്തി. അവിടെ സിദ്ധന്മാർ, ദേവന്മാർ, സാദ്ധ്യന്മാർ, ബ്രഹ്മാവും ഹരനും മറ്റും സന്നിഹിതരായിരുന്നു.
ആനന്ദപരിണാമിത്വാദ് അനാനന്ദപദം ഗതാഃ । നാനന്ദേ ന നിരാനന്ദേ തതസ് തത്സംവിദ് ആബഭൌ
ആനന്ദം എല്ലാം നിറഞ്ഞതുകൊണ്ട്, അവർ ആനന്ദത്തിനപ്പുറത്തുള്ള അവസ്ഥയിലേക്കെത്തി. ആനന്ദത്തിലും അനാനന്ദത്തിലും അല്ലാതെ, ആ ബോധം മാത്രം പ്രകാശിച്ചു.
ക്ഷണം വര്ഷസഹസ്രം വാ തത്ര ലബ്ധ്വാ സ്ഥിതിം മനഃ । രതിമ് ഏതി ന ഭോഗൌഘേ ദൃഷ്ടസ്വര്ഗ ഇവാവനൌ
ഒരു നിമിഷം ആയാലും ആയിരം വർഷം ആയാലും, ആ അവസ്ഥയിൽ മനസ്സ് നിലകൊണ്ടാൽ, എത്രയോ അനുഭവസുഖങ്ങൾ കിട്ടിയാലും അതിൽ ആസ്വാദനം ഉണ്ടാകില്ല; സ്വർഗം കണ്ടവൻ ഭൂമിയിൽ സന്തോഷം കാണാത്തതുപോലെ.
തത് പദം സാ ഗതിശ് ശാന്താ തച് ഛ്രേയശ് ശാശ്വതം ശിവമ് । തത്ര വിശ്രാന്തിമ് ആപ്തസ്യ ന ഭൂയോ ജായതേ ശ്രമഃ
അവസ്ഥയാണ് ആ ശാന്തമായ വഴി, അതാണ് പരമമായ ക്ഷേമം, ശാശ്വതമായ മംഗളം. അവിടെ വിശ്രമം കണ്ടെത്തിയവന് വീണ്ടും ഒരിക്കലും ക്ഷീണം വരികയില്ല.
തത് പദം സാധവഃ പ്രാപ്യ ദൃശ്യദൃഷ്ടിമ് ഇമാം പുനഃ । ന യാന്തി ഖദിരോദ്യാനം ലബ്ധചൈത്രരഥാ ഇവ
ആ നിലയിൽ എത്തിച്ചേരുമ്പോൾ, സത്പുരുഷന്മാർ ഈ ദൃശ്യ-ദർശനത്തിലേക്ക് വീണ്ടും തിരികെ പോവുന്നില്ല; ചൈത്രരഥം ലഭിച്ചവർ വീണ്ടും മലമുകളിൽ ഉള്ള തോട്ടത്തിലേക്ക് പോകാത്തതുപോലെ.
താം മഹാനന്ദപദവീം ചിത്താന്യ് ആസാദ്യ ദേഹിനാമ് । ദൃശ്യം ന ബഹു മന്യന്തേ രാജാനോ ദീനതാമ് ഇവ
ആ പരമാനന്ദപഥം പ്രാപിച്ചശേഷം, ശരീരധാരികളുടെയുമനസ്സ് ദൃശ്യങ്ങളെ വിലമതിക്കുന്നില്ല; രാജാക്കന്മാർ ദാരിദ്ര്യത്തെ വിലകുറച്ച് കാണുന്നതുപോലെ.
ചേതസ് തത്പദവിശ്രാന്തം ബുദ്ധം ദൃശ്യദശാം പ്രതി । കദര്ഥാദ് ബോധമ് ആയാതി ന യാത്യ് ഏവാഥ വാനഘ
മനസ്സ് ആ നിലയിൽ വിശ്രമം കണ്ടെത്തി ബോധം പ്രാപിച്ചാൽ, ദൃശ്യാവസ്ഥയെ അവഗണനയോടെയാണ് കാണുന്നത്; ചിലപ്പോഴത് ജ്ഞാനം നേടുന്നു, ചിലപ്പോഴോ അതില്ല, പാപരഹിതനേ.
ഉദ്ദാലകോ ഽഥ ഷണ്മാസാന് ദൂരോത്സാരിതസിദ്ധഭൂഃ । ഉഷിത്വോന്മിഷതോ ഽമ്ഭോദകോശാദ് അര്കോ മധാവ് ഇവ
അപ്പോൾ ഉദ്ദാലകൻ, ആറുമാസം സിദ്ധന്മാരുടെ ലോകത്തിൽനിന്ന് അകറ്റി വച്ച ശേഷം, വസന്തകാലത്ത് സമുദ്രത്തിന്റെ ഗർഭത്തിൽനിന്ന് സൂര്യൻ ഉദയിക്കുന്നതുപോലെ, വീണ്ടും അവിടെ താമസിച്ചു.
ദദര്ശ സമ്പ്രബുദ്ധാത്മാ പുനഃ പരമതേജസഃ । പ്രണാമലാലസാന് സിദ്ധാംശ് ചന്ദ്രബിമ്ബവപുര്ധരാന്
പുനരുദ്ബോധം ലഭിച്ച മനസ്സോടെ, ഉദ്ദാലകൻ വീണ്ടും അതി പ്രകാശമുള്ള, ചന്ദ്രബിംബംപോലുള്ള ദേഹമുള്ള, വിനയത്തോടെ നമസ്കരിക്കുന്ന സിദ്ധന്മാരെ കണ്ടു.
രമണീര് ഗൌരമന്ദാരരേണ്വഭ്രാമലചാമരാഃ । സ്ഫുരത്പതാകാപടലാ ദ്യുവിമാനപരമ്പരാഃ
അവിടെ, ചന്ദ്രപ്രകാശംപോലെയുള്ള മനോഹരിയായ സ്ത്രീകളെയും, വെള്ള മന്ദാരപ്പൊടിയിൽനിന്ന് നിർമ്മിച്ച ചാമരങ്ങളുമായി, പതാകകൾ കാറ്റിൽ അലയുന്നതും, ആകാശവിമാനങ്ങൾ നിരയായി കാഴ്ചവെക്കുന്നതും അവൻ കണ്ടു.
അസ്മദാദീന് മുനീന് ദര്ഭപവിത്രാങ്കകരാമ്ബുജാന് । വിദ്യാധരീഭിര് വലിതാന് വിദ്യാധരപതീന് അപി
അവിടെ, തുല്യരായ മുനിമാരെയും, ദർഭയുമായി കമലപോലുള്ള കൈകളിൽ ശുദ്ധീകരണം നടത്തുന്നതും, വിദ്യാധരീകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട വിദ്യാധരന്മാരെയും, അവരുടെ നേതാക്കളെയും ഉദ്ദാലകൻ കണ്ടു.
തേ തമ് ഊചുര് മഹാത്മാനമ് ഉദ്ദാലകമുനിം തദാ । പ്രസാദേന പ്രണാമാന് നോ ഭഗവന്ന് അവലോകയ
അവരുടെ എല്ലാവരും ആ മഹാത്മാവായ ഉദ്ദാലകമുനിയെ അഭിമുഖീകരിച്ചു പറഞ്ഞു: 'ഭഗവനെ, നിങ്ങളുടെ കൃപയാൽ ഞങ്ങളുടെ വിനീതമായ നമസ്കാരങ്ങൾ ദയവായി സ്വീകരിക്കണമേ.'