പൌരുഷേണൈവ യത്നേന ലലനാവലനാകൃതിമ് । ശരീരീ കശ്ചിദ് ഏവേഹ ഗതശ് ചന്ദ്രാര്ധചൂഡതാമ്
സ്വന്തം പരിശ്രമം കൊണ്ടു മാത്രമേ സ്ത്രീസൗന്ദര്യത്തിന്റെ ആകൃതിയുള്ള ശരീരമുള്ളവരിൽ ആരെങ്കിലും ചന്ദ്രന്റെ അർദ്ധചന്ദ്രം അലങ്കരിച്ചവന്റെ നിലയിലേക്ക് ഉയരാൻ കഴിയൂ.
പ്രാക്തനം ചൈഹികം ചേതി ദ്വിവിധം വിദ്ധി പൌരുഷമ് । പ്രാക്തനോ ഽദ്യതനേനാശു പുരുഷാര്ഥേന ജീയതേ
പരിശ്രമം രണ്ട് തരമുണ്ടെന്ന് മനസ്സിലാക്കണം: പഴയതും ഇപ്പോഴത്തെതും. പഴയ പരിശ്രമം പുതിയതിന്റെ ഉത്സാഹത്തോടെ വേഗത്തിൽ ജയിക്കപ്പെടുന്നു.
യത്നവദ്ഭിര് ദൃഢാഭ്യാസൈഃ പ്രജ്ഞോത്സാഹസമന്വിതൈഃ । മേരവോ ഽപി നിഗീര്യന്തേ കൈവ പ്രാക്പൌരുഷേ കഥാ
ദൃഢമായ അഭ്യാസവും ജ്ഞാനവും ഉത്സാഹവും ഉള്ളവർ mountains പോലുള്ള വലിയ തടസ്സങ്ങൾ പോലും അതിജയിക്കും; അപ്പോൾ പഴയ പരിശ്രമത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ചർച്ചയ്ക്ക് എന്താണ് വില?
ശാസ്ത്രനിയന്ത്രിതപൌരുഷപരമാ പുരുഷസ്യ പുരുഷതാ യാ സ്യാത് । അഭിമതഫലഭരസിദ്ധ്യൈ ഭവതി ഹി സാന്യാ ത്വ് അനര്ഥായ
ശാസ്ത്രം അനുസരിച്ചുള്ള പരിശ്രമം മനുഷ്യന്റെ ഏറ്റവും ഉന്നതമായ മഹത്വമാണ്; ആഗ്രഹിച്ച ഫലങ്ങൾ നേടാൻ അത് ഉപകാരപ്പെടും, അല്ലെങ്കിൽ അതു ദോഷം വരുത്തും.
കസ്യാഞ്ചിത് സ്വയമ് ആത്മദുസ്സ്ഥിതിവശാത് പുംസോ ദശായാം ശനൈര് അങ്ഗുല്യഗ്രനിപീഡിതൈകചുലുകാദ് ആചാമബിന്ദുര് ബഹുഃ । കസ്യാഞ്ചിജ് ജലരാശിപര്വതപുരദ്വീപാന്തരാലങ്കൃതാ കര്തവ്യോചിതസംവിഭാഗകരണേ പൃഥ്വീ ന പൃഥ്വീ ഭവേത്
സ്വന്തം മനസ്സിന്റെ അസ്ഥിരത കാരണം ചിലര്ക്ക് വിരലിന്റെ അറ്റത്തിൽ നിന്ന് ചുരണ്ടിയ ഒരു തുള്ളി വെള്ളം പോലും ധാരാളം എന്ന് തോന്നാം; മറ്റൊരാള്ക്ക് സമുദ്രങ്ങളും പർവതങ്ങളും നഗരങ്ങളും ദ്വീപുകളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച ഭൂമി പോലും വേണ്ടതുപോലെ പങ്കിടാൻ പോരായ്മയാകും, അപ്പോൾ ഭൂമി ഭൂമിയല്ലാതാകും.
പ്രവൃത്തിര് ഏവം പ്രഥമം യഥാശാസ്ത്രം വിഹാരിണാമ് । പ്രഭേവ വര്ണഭേദാനാം സാധനീ സര്വകര്മണാമ്
ശാസ്ത്രം പ്രകാരം നടക്കുന്ന പ്രവൃത്തി ലോകത്തിൽ ജീവിക്കുന്നവർക്കു ആദ്യം ചെയ്യേണ്ടതാണു്; അത് നിറങ്ങളിൽ പ്രകാശം പോലെയും എല്ലാ കര്മ്മങ്ങൾക്കും ഉപാധിയുമാണ്.
മനസാ വാഞ്ഛ്യതേ യത് തു യഥാശാസ്ത്രം ന കര്മണാ । സാധ്യതേ മത്തലീലാസൌ മോഹനീ നാര്ഥസാധനീ
മനസ്സിൽ ആഗ്രഹിച്ചിട്ടും, ശാസ്ത്രാനുസൃതമായി പ്രവർത്തിക്കാത്തത്, മദ്യപാനിയുടെ കളിയെന്നപോലെ ആകുന്നു; അതിൽ ആകർഷണമുണ്ടെങ്കിലും യാതൊരു ഫലവും ഉണ്ടാകില്ല.
യഥാ സഞ്ചേത്യതേ യേന തഥാ തേനാനുഭൂയതേ । സ്വകര്മൈവേതി വാസ്ത്വ് അന്യാ വ്യതിരിക്താ ന ദൈവദൃക്
യാരോ എങ്ങനെ ചിന്തിച്ചുവോ, അതുപോലെ അവൻ അനുഭവിക്കും; സ്വന്തം പ്രവർത്തിയേ യഥാർത്ഥം, അതിനപ്പുറം മറ്റൊന്നും, ദൈവവിഭവം പോലും, വേറെയല്ല.
ഉച്ഛാസ്ത്രം ശാസ്ത്രിതം ചേതി പൌരുഷം ദ്വിവിധം സ്മൃതമ് । തത്രോച്ഛാസ്ത്രമ് അനര്ഥായ പരമാര്ഥായ ശാസ്ത്രിതമ്
മനുഷ്യശ്രമം രണ്ടുവിധമാണ് എന്നു പറയുന്നു: ഒരു വിധം നിയന്ത്രണമില്ലാത്തത്, മറ്റൊന്ന് ശാസ്ത്രാനുസൃതമായത്. അതിൽ നിയന്ത്രണമില്ലാത്ത ശ്രമം ദോഷത്തിനും, ശാസ്ത്രാനുസൃതമായ ശ്രമം പരമോന്നതലാഭത്തിനും കാരണമാകുന്നു.
ദ്വൌ ഹുഡാവ് ഇവ യുധ്യേതേ പുരുഷാര്ഥൌ സമാസമൌ । ആത്മീയശ് ചാന്യദീയശ് ച ജയത്യ് അതിബലസ് തയോഃ
രണ്ടു കുത്തന്മാർ പോരാടുന്നതുപോലെ, മനുഷ്യശ്രമത്തിന്റെ രണ്ട് രൂപങ്ങൾ—സ്വന്തത്തെയും മറ്റൊരാളുടേതുമായതും—ഒന്നുമേൽ ഒന്നു പോരാടുന്നു; അവയിൽ കൂടുതൽ ശക്തിയുള്ളതാണു ജയിക്കുന്നത്.
അനര്ഥഃ പ്രാപ്യതേ യത്ര ശാസ്ത്രിതാദ് അപി പൌരുഷാത് । അനര്ഥകര്തുര് ബലവത് തത്ര ജ്ഞേയം സ്വപൌരുഷമ്
ശാസ്ത്രാനുസൃതമായ ശ്രമത്തിൽ നിന്നുമെങ്കിലും ദോഷം സംഭവിച്ചാൽ, അപ്പോൾ ദോഷം വരുത്തിയവന്റെ സ്വന്തം ശ്രമം അതിൽ കൂടുതൽ ശക്തമാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കണം.
പരം പൌരുഷമ് ആശ്രിത്യ ദന്തൈര് ദന്താന് വിചൂര്ണയന് । ശുഭേനാശുഭമ് ഉദ്യുക്തഃ പ്രാക്തനം പൌരുഷം ജയേത്
ഉയർന്ന ശ്രമം ആശ്രയിച്ച്, പല്ലുകൊണ്ട് പല്ല് പൊടിക്കുന്നതുപോലെ, നല്ലത് കൊണ്ടു ചീത്തയെ നേരിടുമ്പോൾ, പഴയ ശ്രമത്തെ പുതിയ ശ്രമം ജയിക്കാം.
പ്രാക്തനഃ പുരുഷാര്ഥോ ഽസൌ മാം നിയോജയതീതി ധീഃ । ബലാദ് അധസ്പദീകാര്യാ പ്രത്യക്ഷാദ് അധികാ ന സാ
എന്റെ മുമ്പത്തെ ശ്രമം എന്നെ നിർബന്ധിക്കുന്നു എന്ന ചിന്ത ശക്തിയായി മാറ്റി വയ്ക്കണം; അതിന് ഇപ്പോഴത്തെ നേരിട്ടുള്ള പ്രവർത്തനത്തേക്കാൾ അധികം ശക്തിയില്ല.
താവത് താവത് പ്രയത്നേന യതിതവ്യം സ്വപൌരുഷമ് । പ്രാക്തനം പൌരുഷം യാവദ് അശുഭം ശാമ്യതി സ്വയമ്
മുമ്പത്തെ ദുഷ്പ്രഭാവം സ്വയം ശമിക്കുമെന്നുവരെയും, ഓരോരുത്തനും സ്വന്തം പരിശ്രമം കൊണ്ട് വീണ്ടും വീണ്ടും ശ്രമിക്കേണ്ടതാണ്.
ദോഷശ് ശാമ്യത്യ് അസന്ദേഹം പ്രാക്തനോ ഽദ്യതനൈര് ഗുണൈഃ । ദൃഷ്ടാന്തോ ഽത്ര ഹ്യസ്തനസ്യ ദോഷസ്യാദ്യഗുണൈഃ ക്ഷയഃ
ഇന്നത്തെ നല്ല ഗുണങ്ങൾ കൊണ്ട് ഇന്നലെ ഉണ്ടായ ദോഷം തീർച്ചയായും ശമിക്കും; ഇന്നത്തെ ഗുണങ്ങൾ കൊണ്ട് കഴിഞ്ഞ ദിവസത്തെ ദോഷം നശിക്കുന്നതുപോലെയാണ് ഇത്.
അസദ്ദൈവമ് അധഃ കൃത്വാ നിത്യമ് ഉദ്യുക്തയാ ധിയാ । സംസാരോത്തരണം ഭൂത്യൈ യതേതാധാതുമ് ആത്മനി
അസത്യമായ വിധിയെ പൂർണ്ണമായി ഉപേക്ഷിച്ച്, ഉറച്ച മനസ്സോടെ സുഖത്തിനും സംസാരസമുദ്രം കടക്കുന്നതിനും വേണ്ടിയുള്ള മാർഗങ്ങൾ സ്വയം നേടാൻ എല്ലായ്പ്പോഴും ശ്രമിക്കണം.
ന ഗന്തവ്യമ് അനുദ്യോഗൈസ് സാമ്യം പുരുഷഗര്ദഭൈഃ । ഉദ്യോഗസ് തു യഥാശാസ്ത്രം ലോകദ്വിതയസിദ്ധയേ
ആളുകളും കഴുതകളും പോലെയുള്ള അപ്രയാസികളുമായി തുല്യനാകാൻ ശ്രമിക്കരുത്; പകരം, ഇരുവിഭാഗം ലോകങ്ങളും നേടാൻ ശാസ്ത്രം പറഞ്ഞതുപോലെ പരിശ്രമിക്കണം.
സംസാരകുഹരാദ് അസ്മാന് നിര്ഗന്തവ്യം സ്വയം ബലാത് । പൌരുഷം യത്നമ് ആശ്രിത്യ ഹരിണേവാരിപഞ്ജരാത്
നാം സ്വയം ശക്തിയായി ശ്രമിച്ച്, സ്വന്തം പരിശ്രമം ആശ്രയിച്ച്, ഒരു മാൻ വെള്ളപ്പുറ്റിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെടുന്നതുപോലെ, ഈ സംസാരത്തിന്റെ ഇരുണ്ട കുഴിയിൽ നിന്ന് പുറത്ത് വരണം.
പ്രത്യഹം പ്രത്യവേക്ഷേത നരശ് ചരിതമ് ആത്മനഃ । സന്ത്യജേത് പശുഭിസ് തുല്യം ശ്രയേത് സത്പുരുഷോചിതമ്
ഓരോ ദിവസവും, മനുഷ്യൻ തന്റെ സ്വഭാവം പരിശോധിക്കണം; മൃഗങ്ങളെപ്പോലെ ഉള്ള പ്രവൃത്തികൾ ഉപേക്ഷിച്ച്, നല്ലവരുടെ രീതികൾ സ്വീകരിക്കണം.
കിഞ്ചിത് കാന്താന്നപാനാദികലിലം കോമലം ഗൃഹേ । വ്രണേ കീട ഇവാസ്വാദ്യ വയഃ കാര്യം ന ഭസ്മസാത്
ഇല്ലത്തിൽ രുചികരമായ ഭക്ഷണവും പാനീയവും അല്പം ആസ്വദിക്കുന്നത് നന്നാണ്, പക്ഷേ ഒരു പുഴു മുറിവിൽ രുചി കാണുന്നതുപോലെ, യുവാവായ കാലം വെറുതെ കളയരുത്.
ശുഭേന പൌരുഷേണാശു ശുഭമ് ആസാദ്യതേ ഫലമ് । അശുഭേനാശുഭം നിത്യം ദൈവം നാമ ന കിഞ്ചന
നല്ല പരിശ്രമം ചെയ്താൽ നല്ല ഫലം വേഗത്തിൽ ലഭിക്കും; ദുഷ്പരിശ്രമം ചെയ്താൽ ദുഷ്ഫലമാണ് എപ്പോഴും കിട്ടുന്നത്. 'വിധി' എന്നത് ഒന്നുമല്ല.
പ്രത്യക്ഷദൃഷ്ടമ് ഉത്സൃജ്യ യോ ഽനുമാനമനാസ് ത്വ് അസൌ । സ്വഭുജാഭ്യാമ് ഇമൌ സര്പാവ് ഇതി പ്രേക്ഷ്യ പലായതാമ്
നേരിട്ട് കാണുന്ന കാര്യങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ച്, അനുമാനം മാത്രം ആശ്രയിക്കുന്നവൻ, തന്റെ കൈകൾ ഉപയോഗിക്കാതെ ഈ രണ്ട് പാമ്പുകളെ കണ്ടാൽ ഓടിപ്പോകും.
ദൈവം സമ്പ്രേരയതി മാമ് ഇതി മുഗ്ധധിയാം മുഖമ് । അദൃഷ്ടശ്രേഷ്ഠദൃഷ്ടീനാം ദൃഷ്ട്വാ ലക്ഷ്മീര് നിവര്തതേ
'വിധി എന്നെ ഇങ്ങനെ നടത്തിക്കുന്നു' എന്നത് അജ്ഞാനികളുടെ വാക്കാണ്; ഏറ്റവും നല്ല അദൃശ്യകാരണം മനസ്സിലായാൽ, ഐശ്വര്യം വിട്ടുപോകും.
തസ്മാത് പുരുഷയത്നേന വിവേകം പൂര്ണമ് ആശ്രയേത് । ആത്മജ്ഞാനമയാര്ഥാനി ശാസ്ത്രാണി പ്രവിചാരയേത്
അതിനാൽ, വ്യക്തിപരമായ പരിശ്രമത്തിലൂടെ പൂർണ്ണമായ വിവേകം ആശ്രയിക്കണം; ആത്മജ്ഞാനത്തിൽ അടിസ്ഥാനം ഉള്ള ഗ്രന്ഥങ്ങൾ ആലോചിച്ച് പഠിക്കണം.
ചിത്തേ ചിന്തയതാമ് അര്ഥം യഥാശാസ്ത്രം നിജേഹിതൈഃ । അസംസാധയതാമ് ഏവ മൂഢാനാം ധിഗ് ദുരീപ്സിതമ്
മനസ്സിൽ ആലോചിച്ച്, ശാസ്ത്രം അനുസരിച്ച് സ്വയം പരിശ്രമിച്ചിട്ടും ലക്ഷ്യം കൈവരിക്കാനാവാതെ ഇരിക്കുന്നവരെ, അത്തരമൊരു തെറ്റായ ആഗ്രഹം പുലർത്തുന്നവരെ, നിന്ദിക്കേണ്ടതാണു.
പൌരുഷം ച ന ചാനന്തം ന യന് നാമാഭിവാഞ്ഛ്യതേ । ന യത്നേനാപി മഹതാ തൈലമ് ആസാദ്യതേ ഽശ്മനഃ
മനുഷ്യന്റെ പരിശ്രമം അതിരില്ലാത്തതല്ല, ആഗ്രഹിക്കുന്നതെല്ലാം ലഭിക്കുമെന്നില്ല; വലിയ പരിശ്രമം ചെയ്താലും കല്ലിൽ നിന്ന് എണ്ണ കിട്ടില്ലല്ലോ.
യഥാ ഘടഃ പരിമിതോ യഥാ പരിമിതഃ പടഃ । നിയതഃ പരിമാണസ്ഥഃ പുരുഷാര്ഥസ് തഥൈവ വഃ
ഒരു കുഴിയും ഒരു തുണിയും എത്രവലുതാണോ അത്രയേ ഉള്ളൂവെന്നപോലെ, മനുഷ്യന്റെ ശ്രമത്തിനും അതിന്റെ പരിധിയുണ്ട്.
സ ച ശാസ്ത്രാര്ഥസത്സങ്ഗസമാചാരൈര് നിജം ഫലമ് । ദദാതീതി സ്വഭാവോ ഽയമ് അന്യഥാനര്ഥസിദ്ധയേ
ശാസ്ത്രജ്ഞാനം, നല്ലവരുടെ സാന്നിധ്യം, ശരിയായ പെരുമാറ്റം എന്നിവയാൽ മനുഷ്യശ്രമത്തിന് ഫലം ലഭിക്കും; അല്ലെങ്കിൽ അതു ദുർഭാഗ്യത്തിലേക്ക് മാത്രമേ നയിക്കൂ.
സ്വരൂപം പൌരുഷസ്യൈതദ് ഏവം വ്യവഹരന് നരഃ । യാതി നിഷ്ഫലയത്നത്വം ന കദാചന കശ്ചന
മനുഷ്യശ്രമത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം തിരിച്ചറിഞ്ഞ് പ്രവർത്തിക്കുന്നവൻ ഒരിക്കലും വ്യർത്ഥശ്രമം ചെയ്യുകയില്ല.
ദൈന്യദാരിദ്ര്യദുഃഖാര്താ അപ്യ് അന്യേ പുരുഷോത്തമാഃ । പൌരുഷേണൈവ യത്നേന യാതാ ദേവേന്ദ്രതുല്യതാമ്
ദാരിദ്ര്യവും ദു:ഖവും അനുഭവിച്ചവരും, പരിശ്രമം കൊണ്ടു മാത്രം, ദേവേന്ദ്രനോടു തുല്യമായ സ്ഥിതിയിലേക്കുയർന്നിട്ടുണ്ട്.