ഇന്ദ്രിയൈര് ഇന്ദ്രിയേഷ്വ് അങ്ഗൈര് മനോ മനസി വല്ഗതി । ചിദ് അലുപ്തവപുഃ കേന സമ്ബദ്ധം കസ്യ കിം കഥമ്
ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ഇന്ദ്രിയവിഷയങ്ങളിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു, അവയവങ്ങൾ അവയവങ്ങളിൽ, മനസ്സ് മനസ്സിൽ തന്നെ ഉല്ലാസിക്കുന്നു; ഒരിക്കലും നഷ്ടമാകാത്ത രൂപമുള്ള ചൈതന്യത്തിന് ആരാൽ, എന്തിനോട്, എങ്ങനെയാണ് ബന്ധം ഉണ്ടാകുക?
ഉപലായശ്ശലാകാനാം സമ്ബന്ധോ ന യഥാ മിഥഃ । തഥൈകത്രാപി ദൃഷ്ടാനാം ദേഹേന്ദ്രിയമനശ്ചിതാമ്
കൂമ്പാരത്തിൽ കയറ്റിയ കശുകളെപ്പോലെ അവയ്ക്ക് തമ്മിൽ യാതൊരു യഥാർത്ഥ ബന്ധവുമില്ലാത്തതുപോലെ, ഒരുമിച്ചുനിൽക്കുന്ന ശരീരം, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ, മനസ്സ്, ചൈതന്യം എന്നിവയ്ക്കും യഥാർത്ഥത്തിൽ തമ്മിൽ യാതൊരു ഐക്യവുമില്ല.
അസദഭ്യുത്ഥിതേ വ്യര്ഥമ് അഹങ്കാരമഹാഭ്രമേ । മമേദമ് ഇദമ് അസ്യേതി വിപര്യസ്തമ് ഇദം ജഗത്
അസത്യത്തിൽ നിന്നുയർന്ന മഹത്തായ അഹംഭ്രമത്തിൽ, 'ഇത് എന്റെതാണു', 'ഇത് അവന്റെതാണു' എന്നിങ്ങനെ വിചാരിച്ച് ഈ ലോകം മുഴുവനും വ്യതിചിതമായി മാറുന്നു; ഇതൊക്കെയും വെറുതെ.
അതത്ത്വാലോകജാതേയമ് അഹങ്കാരചമത്കൃതിഃ । താപേന ഹിമലേഖേവ തത്ത്വാലോകേന ലീയതേ
യഥാർത്ഥതയില്ലാത്ത ദൃഷ്ടിയിൽ നിന്നു ജനിച്ച ഈ അഹങ്കാരവിചിത്രത, സത്യത്തിന്റെ പ്രകാശത്തിൽ ഹിമം സൂര്യപ്രകാശത്തിൽ ഉരുകുന്നതുപോലെ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു.
ആത്മനോ വ്യതിരേകേണ ന കിഞ്ചിദ് അപി വിദ്യതേ । ശബ്ദബ്രഹ്മേതി തത് തത്ത്വമ് ഏതത് തദ് ഭാവയാമ്യ് അലമ്
ആത്മാവിനുപുറമേ ഒന്നും ഇല്ലെന്നതാണ് സത്യം; അതാണ് ശബ്ദബ്രഹ്മം എന്ന് വിളിക്കുന്നത്. ഇതു മാത്രമേ ഞാൻ ചിന്തിക്കാറുള്ളൂ—മതി.
അഹങ്കാരഭ്രമസ്യാസ്യ ജാതസ്യാകാശവര്ണവത് । അപുനസ്സ്മരണം മന്യേ നൂനം വിസ്മരണം വരമ്
ആകാശത്തിന്റെ നിറംപോലെ ഉദിച്ചുവന്ന ഈ അഹങ്കാരഭ്രമം ഒരിക്കലും ഓർത്തുപിടിക്കാതെ മറക്കുന്നതാണ് നല്ലത് എന്നു ഞാൻ കരുതുന്നു.
സമൂലം പരിവിസ്മൃത്യ ചിരായാഹങ്കൃതിഭ്രമമ് । തിഷ്ഠാമ്യ് ആത്മനി സത്യാത്മാ ശരത്ഖേ ശരദീവ ഖമ്
അഹങ്കാരഭ്രമം മുഴുവനായി മറന്ന്, ഞാൻ സത്യസ്വരൂപനായ ആത്മാവിൽ നിലകൊള്ളുന്നു, ശരദ്കാലത്തിലെ ആകാശംപോലെ.
ദദാത്യ് അനര്ഥനിചയം വികാസയതി ദുഷ്കൃതമ് । വിസ്താരയതി സന്താപമ് അഹമ്ഭാവോ ഽനുസംഹിതഃ
ഞാൻ എന്ന ഭാവം ഉള്ളപ്പോൾ, അതു അനർത്ഥങ്ങൾ കൂട്ടി വരുത്തുന്നു, ദുഷ്കൃത്യങ്ങൾ വളർത്തുന്നു, ദു:ഖം വ്യാപിപ്പിക്കുന്നു.
സ്ഫുരത്യ് അഹങ്കാരഘനേ ഹൃദ്വ്യോമ്നി സലിലാത്മനി । വികസത്യ് അഭിതഃ കായകദമ്ബേ ദോഷമഞ്ജരീ
അഹങ്കാരം കനിഞ്ഞ് ഹൃദയാകാശത്തിൽ വെള്ളംപോലെയുള്ള സ്വഭാവത്തിൽ, ശരീരമൊട്ടാകെ ദോഷങ്ങളുടെ പൂക്കളാണ് വിരിയുന്നത്.
മരണമ് ജീവിതോപാന്തം ജീവിതം മരണാന്തഗമ് । ഭാവോ ഽഭാവാവധിച്ഛിന്നഃ കഷ്ടേയം ദുഃഖവേദനാ
മരണം ജീവന്റെ അവസാനം ആണ്; ജീവൻ മരണത്തിൽ അവസാനിക്കുന്നു. ഭാവവും അഭാവവും തമ്മിൽ മുറിഞ്ഞിരിക്കുന്ന ഈ അവസ്ഥ ദു:ഖം നിറഞ്ഞ അനുഭവമാണ്.
ഇദം ലബ്ധമ് ഇദം പ്രാപ്സ്യാമീത്യ് അന്തര്ദാഹകാരിണീ । ന ശാമ്യത്യ് അര്കരത്നാനാം ഗ്രീഷ്മേ ഽര്ചിര് ഇവ ദുര്ധിയാമ്
ഇത് കിട്ടി, അത് ഞാൻ നേടും എന്ന ചിന്ത അകത്തുള്ള തീപോലെയാണ്; തെറ്റായ മനസ്സുള്ളവർക്കു വേനലിൽ രത്നങ്ങളുടെ കനൽപോലെ അത് ശമിക്കാറില്ല.
നാസ്തീദമ് ഇദമ് അസ്തീതി ചിന്താ ധാവത്യ് അഹങ്കൃതിമ് । ജഡാശയാ ജഡാമ് അഭ്രമാലാ ശൈലാവലീമ് ഇവ
ഇത് ഇല്ല, ഇത് ഉണ്ട് എന്ന ചിന്തകള് അഹംഭാവം കൊണ്ട് ഓടിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു. അവയുടെ അടിസ്ഥാനം മന്ദമാണ്, അങ്ങനെ അവ മന്ദമായ മേഘങ്ങള് മലനിരകളില് കിടക്കുന്നതുപോലെയാണ്.
അഹങ്കാരേ പരിക്ഷീണേ ശുഷ്കസ് സംസാരപാദപഃ । ഭൂയഃ പ്രയച്ഛത്യ് അരസോ ന പാഷാണവദ് അങ്കുരമ്
അഹംഭാവം കുറഞ്ഞാല് സംസാരവൃക്ഷം ഉണങ്ങിപ്പോകുന്നു; പിന്നെ അതിന് രസം ഉണ്ടാകുകയോ പുതിയ മുളകള് വരികയോ ഇല്ല, കല്ലുപോലെ.
സുതൃഷ്ണാകൃഷ്ണഭോഗിന്യോ ദേഹദ്രുമകൃതാലയാഃ । ക്വാപി യാന്തി വിചാരാത്മന്യ് ആഗതേ വിനതാസുതേ
തീവ്രമായ തൃശ്യയുടെ കറുത്ത പാമ്പുകള് ശരീരവൃക്ഷത്തില് താമസിക്കുന്നു; അന്വേഷവും വിനയവും ഉദയിക്കുമ്പോള് അവ എവിടെയോ അകലിപ്പോകുന്നു.
അസദഭ്യുത്ഥിതേ വിശ്വേ തജ്ജാ വയമ് അസന്മയാഃ । അസന്മയപരിസ്പന്ദേ ത്വമ് അഹം ചേതി കഃ ക്രമഃ
അസത്യം നിന്നില് നിന്നു ഈ ലോകം ഉദിച്ചാല്, നാം അതേ അസത്യത്തില് നിന്നുള്ളവരാണ്; അങ്ങനെയുള്ള അസത്യത്തിന്റെ ചലനത്തില് നീയും ഞാനും എന്നതില് എന്താണ് ക്രമം?
ഇദം ജഗദ് ഉദേത്യ് ആദാവ് അകാരണമ് അകാരണാത് । യദ് അകാരണമ് ഉച്ഛൂനം തത് സദ് ഇത്യ് ഉച്യതേ കഥമ്
ഈ ലോകം ആദിയിൽ യാതൊരു കാരണവും ഇല്ലാതെ തന്നെ ഉദിക്കുന്നു. കാരണമില്ലാത്തതിൽ നിന്ന് ഉദിച്ചതും, പിന്നെ നശിച്ചുപോകുന്നതുമായ ഇതിനെ എങ്ങനെ സത്യമെന്ന് വിളിക്കാം?
അപര്യന്തം പുരാ കാലം മൃദി കുമ്ഭ ഇവാകൃതഃ । ദേഹോ ഽഭവദ് ഇദാനീം തു തഥൈവാന്തേ ഭവിഷ്യതി
മുന്പ് കാലം അറ്റമില്ലാതെ നിലകൊണ്ടിരുന്നു, ഒരു കൂമ്പാരം ഉണ്ടാക്കുന്നതിന് മുമ്പുള്ള മണ്ണുപോലെ. ഇപ്പോൾ ശരീരം ഉണ്ട്, അതുപോലെ അവസാനം പിന്നെയും അപ്രകാരം തന്നെ ആയിരിക്കും.
മധ്യേ നരവയോമാത്രം കഞ്ചിത് കാലം തു ചഞ്ചലമ് । ആദ്യന്തസോമ്യതേ ത്യക്ത്വാ വാരി വീചിതയാ യഥാ
ഇടയിൽ മനുഷ്യജീവിതം കുറേ നേരം മാത്രം, അതും സ്ഥിരതയില്ലാതെ ഒഴുകുന്ന ഒരു കാലഘട്ടം. ആദിയും അവസാനും വിട്ട്, ഒരു തിരമാല വെള്ളത്തിൽ നിന്ന് മാറുന്നതുപോലെയാണ് അതിന്റെ സ്ഥിതി.
അസ്മിന് ക്ഷണപരിസ്പന്ദേ ദേഹേ വിശരണോന്മുഖേ । തരങ്ഗേ ച നിബദ്ധാസ്ഥാ യേ ഹതാസ് തേ കുദൃഷ്ടയഃ
ഈ ക്ഷണികമായ ഉണർവിൽ, ശരീരം നശിക്കാനുള്ള വഴിയിലായപ്പോൾ, തിരമാലയിൽ പിടിച്ചുനിൽക്കുന്നവർ നശിച്ചുപോകുന്നു—അവർ തെറ്റായ ദൃഷ്ടിയുള്ളവരാണ്.
പ്രാക് പുരസ്താച് ച സര്വാണി സന്തി വസ്തൂനി ചാഭിതഃ । മധ്യസ്ഫുടത്വ ഏതേഷാം കേവാസ്ഥാ ഹതരൂപിണി
മുന്പും പിന്നെയും എല്ലായിടത്തും എല്ലാ വസ്തുക്കളും ഉണ്ടായിരുന്നു. നടുവിൽ അവയുടെ വ്യക്തത എന്നത് താൽക്കാലികം മാത്രം. രൂപം ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ ശേഷിക്കുന്നത് എന്താണ്?
ചിത്ത പൂര്വം പുരസ്താച് ച വിദേഹം ശാന്തമ് ഇത്യ് അസി । സദ് അസദ് വാ ഖസംലീനം മധ്യേ ഽസ്മിന് കിം തവോഗ്രതാ
മനസ്സ് മുമ്പും പിന്നെയും നിലനിന്നു; ശരീരമില്ലാത്തത് ശാന്തമാണ്. സത്യമോ അസത്യമോ, ആകാശത്തിൽ ലയിച്ചിരിക്കുന്നതോ ആയാലും, ഈ നടുവിൽ നിന്റെ ഉഗ്രത എന്തിനാണ്?
യഥാ സ്വപ്നവികാരേഷു യഥാ സമ്ഭ്രമദൃഷ്ടിഷു । യഥാ വാ മദലീലാസു യഥാ നൌയാനസമ്ഭ്രമേ
സ്വപ്നത്തിന്റെ മാറ്റങ്ങളിൽപോലെയും, മനസ്സിന്റെ ആശയക്കുഴപ്പങ്ങളിൽപോലെയും, മദത്തിന്റെ കളികളിൽപോലെയും, കപ്പൽ യാത്രയിലെ കലഹത്തിൽപോലെയും,
യഥാ ധാതുവികാരേഷു യഥാ വേന്ദ്രിയവിപ്ലവേ । യഥാതിസമ്ഭ്രമാനന്ദദോഷാവേശവശേഷു ച
ശരീരത്തിലെ ഘടകങ്ങൾ മാറുമ്പോലെയും, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ അശാന്തമാകുമ്പോലെയും, അത്യധികമായ ആശങ്ക, ആനന്ദം, ദോഷങ്ങൾ എന്നിവയാൽ അടിമപ്പെട്ടിരിക്കുമ്പോലെയും,
ദൃശ്യതേ ക്ഷീയതേ ചൈവ രൂപം സദസതോശ് ചലമ് । തഥൈവേദമ് ഇയം ത്വ് ഏഷാ കാലേ ന്യൂനാതിരിക്തതാ
ഉള്ളതും ഇല്ലാത്തതുമായ രൂപം കാണപ്പെടുന്നു, പിന്നെ അതു നശിച്ചുപോകുന്നു; അതുപോലെ തന്നെ ഈ ലോകം സമയത്തിൽ കുറവോ അധികമോ അനുഭവപ്പെടുന്നു.
സാ ച ത്വയാ കൃതാ നിത്യം ചിത്ത ദുഃഖസുഖോദയൈഃ । യഥാ വിയോഗസംയോഗയാമിന്യോര് അനുരാഗിണാമ്
ഇത് നീ തന്നെയാണ് സദാ സുഖദുഃഖങ്ങൾ ഉയരുമ്പോൾ ഉണ്ടാക്കുന്നത്, മനസേ; പ്രേമംകൊണ്ടു ബന്ധിച്ചവർക്കു ചേർച്ചയും വേർപാടും ഉണ്ടാകുന്നതുപോലെ.
ത്വമ് അപ്യ് ഏവാസദാഭാസം മിഥ്യാ സദ് ഇവ ലക്ഷ്യസേ । മൃഗതൃഷ്ണേവ തേനൈതത് ത്വത്കൃതം സത് കഥം ഭവേത്
നീയും യാഥാർത്ഥ്യമില്ലാത്തതിന്റെ ഭ്രമം പോലെ, യഥാർത്ഥംപോലെ തോന്നുന്നു; മൃഗതൃഷ്ണയുപോലെ, നീ ഉണ്ടാക്കിയതെന്തുകൊണ്ട് യഥാർത്ഥമാകും?
യദ് ഇദം കിഞ്ചിദ് ആഭോഗി തത് സര്വം ദൃശ്യമണ്ഡലമ് । അവസ്ത്വ് ഇതി വിനിര്ണീയ മനോ യാഹ്യ് അമനഃപദമ്
ഇവിടെ അനുഭവപ്പെടുന്ന എല്ലാം കാണുന്നതിന്റെ ലോകം മാത്രമാണ്; അതെല്ലാം യാഥാർത്ഥ്യമല്ലെന്ന് മനസ്സിലാക്കി, മനസിനെ അതിന്റെ അതീതാവസ്ഥയിലേക്കു നയിക്കണം.
അവസ്ത്വ് ഇദമ് ഇതി സ്ഫാരേ രൂഢേ മനസി നിശ്ചയേ । ഹേമന്ത ഇവ പദ്മിന്യഃ ക്ഷീയന്തേ ഭോഗവാസനാഃ
ഇത് യാഥാർത്ഥ്യമല്ലെന്ന ഉറച്ച വിശ്വാസം മനസ്സിൽ ആഴമായി 자리കൊള്ളുമ്പോൾ, ആനന്ദത്തിനുള്ള ആഗ്രഹങ്ങൾ ശീതകാലത്ത് താമരപ്പൂക്കൾ ഉണങ്ങുന്നതുപോലെ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു.
ചിതാ ദൃഷ്ടാത്മനാ നൂനം സന്ത്യക്തമനനൌജസാ । മനസാ വീതരാഗേണ സ്വയം സ്വസ്ഥേന ഭൂയതേ
സ്വയം ആത്മാവിനെ കാണുന്നവൻ മനസ്സിന്റെ ആസക്തി വിട്ട്, ആഗ്രഹരഹിതമായ മനസ്സോടെ, സ്വസ്ഥതയിൽ നിലകൊള്ളുമ്പോൾ അവൻ തനിക്കു തന്നെ ഉറപ്പായി നിലനിൽക്കുന്നു.
പരമാത്മാനലേ ക്ഷിപ്തസംവിത്ത്യവയവം സ്വയമ് । ദഗ്ധാത്മകമ് അലം ചിത്തം ശുദ്ധതാമ് ഏതി ശാശ്വതീമ്
പരമാത്മാവിന്റെ അഗ്നിയിൽ ചൈതന്യത്തിന്റെ അംശങ്ങൾ സമർപ്പിക്കുമ്പോൾ, അകത്തുനിന്ന് ദഹിച്ച മനസ്സ് ശാശ്വതമായ ശുദ്ധി നേടുന്നു.