സദേഹാ വാ വിദേഹാ വാ മുക്തതാ ന പ്രമാസ്പദമ് । അസ്മാകമ് അസ്യാസ് തു യദാ സ്വൈകതാസ്ത്യ് അവിഭാഗിനീ
ശരീരമുള്ളവനായാലും ശരീരമില്ലാത്തവനായാലും, മോക്ഷം അതിനാൽ നിർണ്ണയിക്കപ്പെടുന്നില്ല. ഈ ഏകത്വം ഉണ്ടെങ്കിൽ, അതിൽ വിഭജനം ഇല്ല.
തസ്മാത് പ്രകൃതമ് ഏവേദം ശൃണു ശ്രവണഭൂഷണമ് । മയോപദിശ്യമാനം ത്വം ജ്ഞാനമ് അജ്ഞാന്ധ്യനാശനമ്
അതിനാൽ, ഞാൻ ഇപ്പോൾ പറയുന്ന ഈ അറിവ്, കേൾവിക്ക് അലങ്കാരമായതും, അജ്ഞാനത്തിന്റെ ഇരുണ്ടത്വം നീക്കുന്നതുമായതും, നീ ശ്രദ്ധിച്ച് കേൾക്കണം.
സര്വമ് ഏവേഹ ഹി സദാ സംസാരേ രഘുനന്ദന । സമ്യക്പ്രയുക്താത് സര്വേണ പൌരുഷാത് സമവാപ്യതേ
രഘുവംശത്തിലെ സന്തോഷമേ, ഈ സഞ്ചാരലോകത്തിൽ എല്ലാം എപ്പോഴും ശരിയായ മനുഷ്യശ്രമം കൊണ്ടാണ് ലഭിക്കുന്നത്.
ഇഹ ഹീന്ദോര് ഇവോദേതി ശീതലാഹ്ലാദനം ഹൃദി । പരിസ്പന്ദഫലപ്രാപ്തൌ പൌരുഷാദ് ഏവ നാന്യതഃ
ഇവിടെ, ചന്ദ്രൻ ഉദിച്ച് മനസ്സിനെ തണുപ്പിച്ച് സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ, പരിശ്രമത്തിന്റെ ഫലം സ്വന്തമായ ശ്രമം കൊണ്ടു മാത്രമേ ലഭിക്കൂ; മറ്റൊന്നിനാലല്ല.
പൌരുഷസ്പന്ദഫലവദ് ദൃഷ്ടം പ്രത്യക്ഷതോ ന യത് । കല്പിതം മോഹിഭിര് മന്ദൈര് ദൈവം കിഞ്ചിന് ന വിദ്യതേ
നമ്മുടെ ശ്രമഫലമായി നേരിട്ട് കാണുന്നതാണു സത്യമായുള്ളത്; ഭ്രമിച്ച മനസ്സുള്ളവരുടെ കற்பനയായ വിധി എന്നത് യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ ഒന്നുമല്ല, അതു ഇല്ലാത്തതാണു.
സാധൂപദേശശാസ്ത്രേണ യന് മനോഽങ്ഗവിചേഷ്ടിതമ് । തത് പൌരുഷം തത് സഫലമ് അന്യദ് ഉന്മത്തചേഷ്ടിതമ്
മഹാന്മാരുടെയും ശാസ്ത്രങ്ങളുടെയും ഉപദേശപ്രകാരം മനസ്സും ശരീരവും ചെയ്യുന്ന പ്രവർത്തനമാണ് യഥാർത്ഥ ശ്രമവും ഫലപ്രദവുമാകുന്നത്; അതല്ലാത്തതെല്ലാം ഭ്രമിച്ചവരുടെ പ്രവർത്തനങ്ങളാണ്.
യോ യമ് അര്ഥം കാമയതേ തദ് അര്ഥം ചേഹതേ ക്രമാത് । അവശ്യം തമ് അവാപ്നോതി ന ചേദ് അര്ധാന് നിവര്തതേ
യാരെങ്കിലും ഒരു ലക്ഷ്യം ആഗ്രഹിച്ച് അതിനായി ക്രമമായി പരിശ്രമിച്ചാൽ, അവൻ അതു നിർബന്ധമായും നേടും; അല്ലെങ്കിൽ, പാതിവഴിയിൽ പോലും അവൻ പിന്മാറില്ല.
പൌരുഷേണ പ്രയത്നേന ത്രൈലോക്യൈശ്വര്യസുന്ദരീമ് । കശ്ചിത് പ്രാണിവിശേഷോ ഹി ശക്രതാം സമുപാഗതഃ
മനുഷ്യശ്രമത്താലും പ്രയത്നത്താലും ചില പ്രത്യേക ജീവികൾക്ക് മൂന്ന് ലോകങ്ങളുടെയും ഐശ്വര്യവും ഇന്ദ്രന്റെ മഹത്വവും നേടാൻ കഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്.
പൌരുഷേണ പ്രയത്നേന സഹസാമ്ഭോരുഹാസ്പദാമ് । കശ്ചിദ് ഏവ ചിദുല്ലാസോ ബ്രഹ്മതാമ് അധിഗച്ഛതി
മനുഷ്യശ്രമത്താലും പ്രയത്നത്താലും, ചില അപൂർവരായവർക്ക് ബോധത്തിന്റെ പുഷ്പം വിരിഞ്ഞ് സൃഷ്ടിയുടെ കമലാസനമായ ബ്രഹ്മാവിന്റെ സ്ഥാനം നേടാൻ കഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്.
സാരേണ പുരുഷാര്ഥേന സ്വേനൈവ ഗരുഡധ്വജാമ് । കശ്ചിദ് ഏവ പുമാന് ഏഷ പുരുഷോത്തമതാം ഗതഃ
സ്വന്തം ഉദ്ദേശ്യശക്തിയാൽ, ഉത്സാഹത്താൽ, ചില അപൂർവ പുരുഷന്മാർക്ക് തന്നെ ഗരുഡധ്വജനായ പുരുഷോത്തമന്റെ പരമാവസ്ഥ നേടാൻ കഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്.
പൌരുഷേണൈവ യത്നേന ലലനാവലനാകൃതിമ് । ശരീരീ കശ്ചിദ് ഏവേഹ ഗതശ് ചന്ദ്രാര്ധചൂഡതാമ്
സ്വന്തം പരിശ്രമം കൊണ്ടു മാത്രമേ സ്ത്രീസൗന്ദര്യത്തിന്റെ ആകൃതിയുള്ള ശരീരമുള്ളവരിൽ ആരെങ്കിലും ചന്ദ്രന്റെ അർദ്ധചന്ദ്രം അലങ്കരിച്ചവന്റെ നിലയിലേക്ക് ഉയരാൻ കഴിയൂ.
പ്രാക്തനം ചൈഹികം ചേതി ദ്വിവിധം വിദ്ധി പൌരുഷമ് । പ്രാക്തനോ ഽദ്യതനേനാശു പുരുഷാര്ഥേന ജീയതേ
പരിശ്രമം രണ്ട് തരമുണ്ടെന്ന് മനസ്സിലാക്കണം: പഴയതും ഇപ്പോഴത്തെതും. പഴയ പരിശ്രമം പുതിയതിന്റെ ഉത്സാഹത്തോടെ വേഗത്തിൽ ജയിക്കപ്പെടുന്നു.
യത്നവദ്ഭിര് ദൃഢാഭ്യാസൈഃ പ്രജ്ഞോത്സാഹസമന്വിതൈഃ । മേരവോ ഽപി നിഗീര്യന്തേ കൈവ പ്രാക്പൌരുഷേ കഥാ
ദൃഢമായ അഭ്യാസവും ജ്ഞാനവും ഉത്സാഹവും ഉള്ളവർ mountains പോലുള്ള വലിയ തടസ്സങ്ങൾ പോലും അതിജയിക്കും; അപ്പോൾ പഴയ പരിശ്രമത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ചർച്ചയ്ക്ക് എന്താണ് വില?
ശാസ്ത്രനിയന്ത്രിതപൌരുഷപരമാ പുരുഷസ്യ പുരുഷതാ യാ സ്യാത് । അഭിമതഫലഭരസിദ്ധ്യൈ ഭവതി ഹി സാന്യാ ത്വ് അനര്ഥായ
ശാസ്ത്രം അനുസരിച്ചുള്ള പരിശ്രമം മനുഷ്യന്റെ ഏറ്റവും ഉന്നതമായ മഹത്വമാണ്; ആഗ്രഹിച്ച ഫലങ്ങൾ നേടാൻ അത് ഉപകാരപ്പെടും, അല്ലെങ്കിൽ അതു ദോഷം വരുത്തും.
കസ്യാഞ്ചിത് സ്വയമ് ആത്മദുസ്സ്ഥിതിവശാത് പുംസോ ദശായാം ശനൈര് അങ്ഗുല്യഗ്രനിപീഡിതൈകചുലുകാദ് ആചാമബിന്ദുര് ബഹുഃ । കസ്യാഞ്ചിജ് ജലരാശിപര്വതപുരദ്വീപാന്തരാലങ്കൃതാ കര്തവ്യോചിതസംവിഭാഗകരണേ പൃഥ്വീ ന പൃഥ്വീ ഭവേത്
സ്വന്തം മനസ്സിന്റെ അസ്ഥിരത കാരണം ചിലര്ക്ക് വിരലിന്റെ അറ്റത്തിൽ നിന്ന് ചുരണ്ടിയ ഒരു തുള്ളി വെള്ളം പോലും ധാരാളം എന്ന് തോന്നാം; മറ്റൊരാള്ക്ക് സമുദ്രങ്ങളും പർവതങ്ങളും നഗരങ്ങളും ദ്വീപുകളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച ഭൂമി പോലും വേണ്ടതുപോലെ പങ്കിടാൻ പോരായ്മയാകും, അപ്പോൾ ഭൂമി ഭൂമിയല്ലാതാകും.
പ്രവൃത്തിര് ഏവം പ്രഥമം യഥാശാസ്ത്രം വിഹാരിണാമ് । പ്രഭേവ വര്ണഭേദാനാം സാധനീ സര്വകര്മണാമ്
ശാസ്ത്രം പ്രകാരം നടക്കുന്ന പ്രവൃത്തി ലോകത്തിൽ ജീവിക്കുന്നവർക്കു ആദ്യം ചെയ്യേണ്ടതാണു്; അത് നിറങ്ങളിൽ പ്രകാശം പോലെയും എല്ലാ കര്മ്മങ്ങൾക്കും ഉപാധിയുമാണ്.
മനസാ വാഞ്ഛ്യതേ യത് തു യഥാശാസ്ത്രം ന കര്മണാ । സാധ്യതേ മത്തലീലാസൌ മോഹനീ നാര്ഥസാധനീ
മനസ്സിൽ ആഗ്രഹിച്ചിട്ടും, ശാസ്ത്രാനുസൃതമായി പ്രവർത്തിക്കാത്തത്, മദ്യപാനിയുടെ കളിയെന്നപോലെ ആകുന്നു; അതിൽ ആകർഷണമുണ്ടെങ്കിലും യാതൊരു ഫലവും ഉണ്ടാകില്ല.
യഥാ സഞ്ചേത്യതേ യേന തഥാ തേനാനുഭൂയതേ । സ്വകര്മൈവേതി വാസ്ത്വ് അന്യാ വ്യതിരിക്താ ന ദൈവദൃക്
യാരോ എങ്ങനെ ചിന്തിച്ചുവോ, അതുപോലെ അവൻ അനുഭവിക്കും; സ്വന്തം പ്രവർത്തിയേ യഥാർത്ഥം, അതിനപ്പുറം മറ്റൊന്നും, ദൈവവിഭവം പോലും, വേറെയല്ല.
ഉച്ഛാസ്ത്രം ശാസ്ത്രിതം ചേതി പൌരുഷം ദ്വിവിധം സ്മൃതമ് । തത്രോച്ഛാസ്ത്രമ് അനര്ഥായ പരമാര്ഥായ ശാസ്ത്രിതമ്
മനുഷ്യശ്രമം രണ്ടുവിധമാണ് എന്നു പറയുന്നു: ഒരു വിധം നിയന്ത്രണമില്ലാത്തത്, മറ്റൊന്ന് ശാസ്ത്രാനുസൃതമായത്. അതിൽ നിയന്ത്രണമില്ലാത്ത ശ്രമം ദോഷത്തിനും, ശാസ്ത്രാനുസൃതമായ ശ്രമം പരമോന്നതലാഭത്തിനും കാരണമാകുന്നു.
ദ്വൌ ഹുഡാവ് ഇവ യുധ്യേതേ പുരുഷാര്ഥൌ സമാസമൌ । ആത്മീയശ് ചാന്യദീയശ് ച ജയത്യ് അതിബലസ് തയോഃ
രണ്ടു കുത്തന്മാർ പോരാടുന്നതുപോലെ, മനുഷ്യശ്രമത്തിന്റെ രണ്ട് രൂപങ്ങൾ—സ്വന്തത്തെയും മറ്റൊരാളുടേതുമായതും—ഒന്നുമേൽ ഒന്നു പോരാടുന്നു; അവയിൽ കൂടുതൽ ശക്തിയുള്ളതാണു ജയിക്കുന്നത്.
അനര്ഥഃ പ്രാപ്യതേ യത്ര ശാസ്ത്രിതാദ് അപി പൌരുഷാത് । അനര്ഥകര്തുര് ബലവത് തത്ര ജ്ഞേയം സ്വപൌരുഷമ്
ശാസ്ത്രാനുസൃതമായ ശ്രമത്തിൽ നിന്നുമെങ്കിലും ദോഷം സംഭവിച്ചാൽ, അപ്പോൾ ദോഷം വരുത്തിയവന്റെ സ്വന്തം ശ്രമം അതിൽ കൂടുതൽ ശക്തമാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കണം.
പരം പൌരുഷമ് ആശ്രിത്യ ദന്തൈര് ദന്താന് വിചൂര്ണയന് । ശുഭേനാശുഭമ് ഉദ്യുക്തഃ പ്രാക്തനം പൌരുഷം ജയേത്
ഉയർന്ന ശ്രമം ആശ്രയിച്ച്, പല്ലുകൊണ്ട് പല്ല് പൊടിക്കുന്നതുപോലെ, നല്ലത് കൊണ്ടു ചീത്തയെ നേരിടുമ്പോൾ, പഴയ ശ്രമത്തെ പുതിയ ശ്രമം ജയിക്കാം.
പ്രാക്തനഃ പുരുഷാര്ഥോ ഽസൌ മാം നിയോജയതീതി ധീഃ । ബലാദ് അധസ്പദീകാര്യാ പ്രത്യക്ഷാദ് അധികാ ന സാ
എന്റെ മുമ്പത്തെ ശ്രമം എന്നെ നിർബന്ധിക്കുന്നു എന്ന ചിന്ത ശക്തിയായി മാറ്റി വയ്ക്കണം; അതിന് ഇപ്പോഴത്തെ നേരിട്ടുള്ള പ്രവർത്തനത്തേക്കാൾ അധികം ശക്തിയില്ല.
താവത് താവത് പ്രയത്നേന യതിതവ്യം സ്വപൌരുഷമ് । പ്രാക്തനം പൌരുഷം യാവദ് അശുഭം ശാമ്യതി സ്വയമ്
മുമ്പത്തെ ദുഷ്പ്രഭാവം സ്വയം ശമിക്കുമെന്നുവരെയും, ഓരോരുത്തനും സ്വന്തം പരിശ്രമം കൊണ്ട് വീണ്ടും വീണ്ടും ശ്രമിക്കേണ്ടതാണ്.
ദോഷശ് ശാമ്യത്യ് അസന്ദേഹം പ്രാക്തനോ ഽദ്യതനൈര് ഗുണൈഃ । ദൃഷ്ടാന്തോ ഽത്ര ഹ്യസ്തനസ്യ ദോഷസ്യാദ്യഗുണൈഃ ക്ഷയഃ
ഇന്നത്തെ നല്ല ഗുണങ്ങൾ കൊണ്ട് ഇന്നലെ ഉണ്ടായ ദോഷം തീർച്ചയായും ശമിക്കും; ഇന്നത്തെ ഗുണങ്ങൾ കൊണ്ട് കഴിഞ്ഞ ദിവസത്തെ ദോഷം നശിക്കുന്നതുപോലെയാണ് ഇത്.
അസദ്ദൈവമ് അധഃ കൃത്വാ നിത്യമ് ഉദ്യുക്തയാ ധിയാ । സംസാരോത്തരണം ഭൂത്യൈ യതേതാധാതുമ് ആത്മനി
അസത്യമായ വിധിയെ പൂർണ്ണമായി ഉപേക്ഷിച്ച്, ഉറച്ച മനസ്സോടെ സുഖത്തിനും സംസാരസമുദ്രം കടക്കുന്നതിനും വേണ്ടിയുള്ള മാർഗങ്ങൾ സ്വയം നേടാൻ എല്ലായ്പ്പോഴും ശ്രമിക്കണം.
ന ഗന്തവ്യമ് അനുദ്യോഗൈസ് സാമ്യം പുരുഷഗര്ദഭൈഃ । ഉദ്യോഗസ് തു യഥാശാസ്ത്രം ലോകദ്വിതയസിദ്ധയേ
ആളുകളും കഴുതകളും പോലെയുള്ള അപ്രയാസികളുമായി തുല്യനാകാൻ ശ്രമിക്കരുത്; പകരം, ഇരുവിഭാഗം ലോകങ്ങളും നേടാൻ ശാസ്ത്രം പറഞ്ഞതുപോലെ പരിശ്രമിക്കണം.
സംസാരകുഹരാദ് അസ്മാന് നിര്ഗന്തവ്യം സ്വയം ബലാത് । പൌരുഷം യത്നമ് ആശ്രിത്യ ഹരിണേവാരിപഞ്ജരാത്
നാം സ്വയം ശക്തിയായി ശ്രമിച്ച്, സ്വന്തം പരിശ്രമം ആശ്രയിച്ച്, ഒരു മാൻ വെള്ളപ്പുറ്റിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെടുന്നതുപോലെ, ഈ സംസാരത്തിന്റെ ഇരുണ്ട കുഴിയിൽ നിന്ന് പുറത്ത് വരണം.
പ്രത്യഹം പ്രത്യവേക്ഷേത നരശ് ചരിതമ് ആത്മനഃ । സന്ത്യജേത് പശുഭിസ് തുല്യം ശ്രയേത് സത്പുരുഷോചിതമ്
ഓരോ ദിവസവും, മനുഷ്യൻ തന്റെ സ്വഭാവം പരിശോധിക്കണം; മൃഗങ്ങളെപ്പോലെ ഉള്ള പ്രവൃത്തികൾ ഉപേക്ഷിച്ച്, നല്ലവരുടെ രീതികൾ സ്വീകരിക്കണം.
കിഞ്ചിത് കാന്താന്നപാനാദികലിലം കോമലം ഗൃഹേ । വ്രണേ കീട ഇവാസ്വാദ്യ വയഃ കാര്യം ന ഭസ്മസാത്
ഇല്ലത്തിൽ രുചികരമായ ഭക്ഷണവും പാനീയവും അല്പം ആസ്വദിക്കുന്നത് നന്നാണ്, പക്ഷേ ഒരു പുഴു മുറിവിൽ രുചി കാണുന്നതുപോലെ, യുവാവായ കാലം വെറുതെ കളയരുത്.