നാഹം ഭൂത്വാ ത്വ് അഹം ഹീദം വച്മി തിഷ്ഠാമി യാമി വാ । ആത്മാവലോകനേനാഹമ് അനഹങ്കാരതാം ഗതഃ
ഞാൻ 'ഞാൻ ആകുന്നു', 'ഞാൻ നില്ക്കുന്നു', 'ഞാൻ പോകുന്നു' എന്നൊന്നും പറയുന്നില്ല. ആത്മാവിൽ ആഴമായി അന്വേഷിച്ചതിലൂടെ ഞാൻ അഹങ്കാരമില്ലാത്ത നിലയിലേക്കാണ് എത്തിയത്.
നൂനമ് ഏവാന്യ ഏവൈതേ മത്തോ ഽജ്ഞാശ് ചക്ഷുരാദയഃ । യാന്തു തിഷ്ഠന്തു വാ ദേഹേ മമൈതേ തു ന കേചന
നിശ്ചയമായും, കാഴ്ചയൊക്കെയുള്ള ഈ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ എന്നിൽ നിന്നു വേറെയാണ്; അവ അജ്ഞാനികളാണ്. അവ ശരീരത്തിൽ വരട്ടെ, നില്ക്കട്ടെ, എങ്കിലും ഇവയിൽ ഒന്നും എന്റേതല്ല.
കഷ്ടം കോ ഽയമ് അഹം നാമ കഥം കേനോപകല്പിതഃ । ജഗദ്ബാലകവേതാലസ് താലോത്താലാതുലാകൃതിഃ
അയ്യോ, ഈ 'ഞാൻ' എന്നത് എന്താണ്? എങ്ങനെ, ആരാൽ ഇതു സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടത്? ഇത് കുട്ടികളുടെ കളിപ്പാവയോ, ഭ്രമരൂപമായ ഒരു ഭൂതമോ, കൈയടിച്ചോ അളന്നോ ഉണ്ടാക്കിയ ഒരു രൂപമോ പോലെയാണ്.
ഏതാവന്തം ചിരം കാലം വ്യര്ഥമ് ആലുഠിതോ ഽവടേ । അഹമ് അമ്ബുതൃണോന്മുക്തേ ദുരദ്രൌ ഹരിണോ യഥാ
ഇത്രയും കാലം ഞാൻ ഈ കുഴിയിൽ വെറുതെ അലഞ്ഞു, വെള്ളവും പുല്ലും തേടി മരുഭൂമിയിൽ വഴിതെറ്റിയ കുരങ്ങുപോലെ.
സ്വാര്ഥൈകാലോകനേ ചക്ഷുര് യദി തൂന്മുഖതാം ഗതമ് । തദ് അഹം നാമ കോ ഽസൌ സ്യാദ് യോ ഽസ്മി ദുഃഖേന മോഹിതഃ
കണ്ണ് തന്റെ യഥാർത്ഥ ലക്ഷ്യത്തിലേക്ക് തിരിഞ്ഞാൽ, ഈ ദു:ഖത്തിൽ മയങ്ങുന്ന 'ഞാൻ' എന്നത് ആരാണ്?
സ്പര്ശനാമ്നി നിജേ തത്ത്വേ യദി ജാതാ ത്വഗ് ഉന്മുഖീ । തത് കോ ഽയം സ്യാദ് അഹം നാമ കുപിശാച ഇവോദിതഃ
തൊട്ടിൽ തന്നെ തിരിഞ്ഞു നോക്കുമ്പോൾ, ഈ കപടഭൂതംപോലെയുള്ള 'ഞാൻ' എന്നത് ആരാണ്?
രസേഷ്വ് അഭിനിഷണ്ണേ ഽസ്മിന് സ്വേ ക്രമേ രസനേന്ദ്രിയേ । അഹം മൃഷ്ടഭുഗ് ഇത്യ് ഏഷ കുതസ്ത്യഃ കുത്സിതോ ഭ്രമഃ
രുചികൾക്കിടയിൽ നാവിന്റെ സ്വഭാവത്തിൽ തന്നെ ലയിച്ചാൽ, 'ഞാൻ രുചികരമായത് ആസ്വദിക്കുന്നു' എന്ന ഈ തെറ്റായ ഭ്രമം എവിടെ നിന്നാണ് വരുന്നത്?
ശബ്ദശക്തിം ശ്രിതേ ശ്രോത്രേ വരാകേ സ്വാര്ഥപണ്ഡിതേ । തദ് അഹങ്കാരദുഃഖസ്യ നിര്ബീജസ്യ ക ആഗമഃ
ശബ്ദത്തിന്റെ ശക്തി ചെവിയിലേക്കു വരുമ്പോൾ, അതിന്റെ സ്വന്തം കാര്യത്തിൽ അത്രയും നിപുണമല്ലാത്ത ഈ ചെവിയിൽ അഹംഭാവമില്ലാത്ത ദു:ഖം എങ്ങനെയാകും ഉണ്ടാകുക?
ആത്മമ്ഭരിത്വഭരിതേ ഘ്രാണേ സ്വം ഗന്ധമ് ആഗതേ । അഹം ഘ്രാതേതി യോ മന്താ തം ചൌരം നൈവ വേദ്മ്യ് അഹമ്
തന്റെ സുഖം നിറഞ്ഞ മൂക്കിൽ ഒരു ഗന്ധം എത്തുമ്പോൾ, 'ഞാനാണ് ഈ ഗന്ധം വാസിക്കുന്നത്' എന്ന് കരുതുന്ന ആ കള്ളനെ ഞാൻ അറിയുന്നില്ല.
മൃഗതൃഷ്ണാക്രമേണൈഷാ ഭാവനാപ്യ് അര്ഥഭാവനീ । ഭാവസ് തസ്യാമ് അസത്യായാം യസ്യാസാവ് അപി സമ്ഭ്രമഃ
വിഷയങ്ങളെ കണക്കാക്കുന്ന ഈ ഭാവന മരുഭൂമിയിലെ മൃഗതൃശ്യയെപ്പോലെയാണ്; യാഥാർത്ഥ്യമല്ലാത്തതിനെ യാഥാർത്ഥ്യമെന്നു കരുതുന്നവനാണ് അതിൽ ആശങ്കപ്പെടുന്നത്.
വാസനാഹീനമ് അപ്യ് ഏതച് ചക്ഷുരാദീന്ദ്രിയം സ്വതഃ । പ്രവര്തതേ ബഹിസ് സ്വാര്ഥേ വാസനാ നാത്ര കാരണമ്
വാസനകളില്ലാതിരുന്നാലും കണ്ണുപോലുള്ള ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ സ്വാഭാവികമായി പുറത്തുള്ള കാര്യങ്ങളിലേക്കു പ്രവർത്തിക്കുന്നു; ഇവിടെ വാസനകൾക്ക് കാരണമില്ല.
വാസനാരഹിതം കര്മ ക്രിയതേ നനു ചിത്ത ഹേ । കേവലം നാനുഭൂയന്തേ സുഖദുഃഖദൃശോ ഽത്ര താഃ
ഹേ മനസേ, വാസനകളില്ലാതെ പ്രവർത്തികൾ നടക്കുന്നു. എന്നാൽ ആ സമയത്ത് സുഖം ദുഃഖം പോലുള്ള അനുഭവങ്ങൾ ഉണ്ടാകില്ല.
തസ്മാന് മൂര്ഖാണീന്ദ്രിയാണി ത്യക്ത്വാന്തര്വാസനാം നിജാമ് । കുരുധ്വം കര്മ ഹേ സര്വം ന ദുഃഖം സമവാപ്സ്യഥ
അതിനാൽ, മൂഢമായ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾക്കും ഉള്ളിലെ വാസനകൾക്കും വിട പറഞ്ഞ്, നിങ്ങൾ എല്ലാ പ്രവൃത്തികളും ചെയ്യൂ; അങ്ങനെ ദുഃഖം നിങ്ങളെ ബാധിക്കില്ല.
ഭവദ്ഭിര് ഏവ ദുഃഖായ വാസനാ വാസിതാ മുധാ । ബാലൈഃ പങ്കക്രീഡനകവിനാശേനേവ ഖിന്നതാ
നിങ്ങളാണ് സ്വയം വാസനകൾ കൊണ്ട് മനസ്സ് ദുഃഖത്തിലാക്കുന്നത്, മണ്ണിൽ കളിക്കുന്ന കുട്ടികൾക്ക് കളിപ്പാട്ടം നഷ്ടമായപ്പോൾ ഉണ്ടാകുന്ന ദുഃഖംപോലെ.
വാസനാദ്യാ ദൃശസ് സര്വാ വ്യതിരിക്താസ് തു നാത്മനഃ । ജലാദ് ഇവ തരങ്ഗാല്യോ ജ്ഞസ്യൈവാജ്ഞസ്യ നാനഘ
വാസന മുതലായ എല്ലാ അനുഭവങ്ങളും ആത്മാവിൽ നിന്ന് വേറെയാണ്, പാപരഹിതനേ, ജലത്തിൽ നിന്ന് തിരകൾ വേറെയാണെന്നത് പോലെ. ഈ സത്യം ജ്ഞാനികൾക്ക് അറിയാം, അജ്ഞന്മാർക്ക് അല്ല.
തൃഷ്ണയൈവ വിനഷ്ടാസ് സ്ഥ വ്യര്ഥമ് ഇന്ദ്രിയചാരകാഃ । കോശകാരാഃ കുക്രിമയസ് തന്തുനേവ സ്വയമ്ഭുവാ
നിങ്ങൾ തൃഷ്ണയാൽ മാത്രം നശിക്കുന്നു, വ്യർത്ഥമായി ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ പിന്നാലെ അലയുന്നു, താനെത്തന്നെ നൂലിൽ കുടുക്കുന്ന പാറ്റപുഴുവിനെപ്പോലെ.
തൃഷ്ണയൈവേഹ ലുഠഥ ജരാമരണസങ്കടേ । ഭ്രമദൃഷ്ട്യേവ ശിഖരിപഥികാശ് ശ്വഭ്രഭൂമിഷു
തൃഷ്ണയാൽ മാത്രമാണ് നിങ്ങൾ ഇവിടെ ജരയും മരണവും നിറഞ്ഞ ഭീഷണിയിൽ അകപ്പെട്ട് അലയുന്നത്, കുന്നിൻ വഴിയിൽ കാഴ്ച തെറ്റി കുഴിയിലേക്കു വീഴുന്ന യാത്രക്കാരനെപ്പോലെ.
വാസനൈവേഹ ഭവതാം ഹേതുര് ഏകത്ര ബന്ധനേ । രജ്ജുശ് ശൂന്യാശയപ്രോതാ മുക്താനാമ് ആതതാ യഥാ
ഇവിടെ നിങ്ങളെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്നത് മനസ്സിലെ പഴയ ചിന്തകളാണ്; ശൂന്യത്തിൽ കെട്ടിയ കയറുപോലെ, ബന്ധിതർക്കു അത് ഉണ്ട്, മോചിതർക്കു അതൊന്നുമില്ലാത്തതുപോലെയാണ്.
കല്പനാമാത്രകലിതാ ന സത്യൈഷാ ഹി വസ്തുതഃ । അസങ്കല്പനമാത്രേണ ദാത്രേണേവ വിലൂയതേ
ഇത് എല്ലാം മനസ്സിന്റെ കൃത്രിമം മാത്രമാണ്; യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ ഇതിന് സത്യമില്ല. ചിന്തകൾ ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ, ഒരിക്കലും നൽകിയിട്ടില്ലാത്ത ഒരു സമ്മാനത്തെപ്പോലെ, അത് അപ്രത്യക്ഷമാവുന്നു.
ഏഷാ ഹി ഭവതാമ് ഏവ വിമോഹായ ക്ഷയായ ച । വാതലേഖേവ ദീപാനാം സ്ഫുരതാമ് അപി തേജസാ
ഇതാണ് നിങ്ങളെ ഭ്രമിപ്പിക്കുകയും നശിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന കാരണമായത്. കാറ്റ് എത്ര തെളിഞ്ഞ് കത്തുന്ന വിളക്കുകളെയും അണയ്ക്കുന്നതുപോലെ തന്നെയാണ് ഇതിന്റെ സ്വഭാവം.
ഹേ ചിത്ത സര്വേന്ദ്രിയകോശ തസ്മാത് സര്വേന്ദ്രിയൈര് ഐക്യമ് ഉപേത്യ നൂനമ് । ആലോക്യ ചാത്മാനമ് അസത്സ്വരൂപം നിര്വാണമ് ഏകാമലബോധമ് ആസ്സ്വ
എന്റെ മനസേ, എല്ലാ ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെയും ആധാരമായ നീ, അതിനാൽ എല്ലാ ഇന്ദ്രിയങ്ങളോടും ഒന്നായി, നിന്റെ സ്വഭാവം അസത്യമാണെന്ന് തിരിച്ചറിയുക, ഒരൊറ്റ കളങ്കരഹിതമായ ബോധത്തിലും ശാന്തിയിലും നിലകൊള്ളുക.
വിഷയവിഷവിഷൂചികാമ് അനന്താം നിപുണമ് അഹംസ്ഥിതിവാസനാമ് അപാസ്യ । അഭിമതപരിഹാരകാര്യയുക്ത്യാ ഭവ വിഭയോ ഭഗവാന് ഭിയാമ് അഭൂമിഃ
ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളുടെ അനന്തവും സൂക്ഷ്മവുമായ പീഡയും, അഹങ്കാരത്തിന്റെ സ്ഥിരമായ വാസനയും ഉപേക്ഷിച്ച്, ഇഷ്ടമല്ലാത്തതിനെ തള്ളുന്ന മാർഗം സ്വീകരിച്ച്, ഭയമില്ലാത്തവനാവുക, ഭയത്തിന് നിലയില്ലാത്ത ഭൂമിയായി, ഭാഗ്യവാനായവനേ.
അപാരപര്യന്തവപുഃ പരമാണ്വണുര് ഏവ വാ । ചിദ് അചേത്യാ തദാക്രാന്തൌ ന ശക്താ വാസനാദയഃ
ആളിന്റെ രൂപം അതിരില്ലാത്തതായാലും അതി സൂക്ഷ്മമായ ഒരു അണുവായാലും, ബോധം എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുകയും, അതു വസ്തുക്കളിൽ ആകർഷിക്കപ്പെടാതിരിക്കുകയുമാണെങ്കിൽ, വാസനകൾക്കും ഇത്തരത്തിലുള്ള മറ്റൊന്നിനും അധികാരമില്ല.
മനശ്ശേമുഷ്യഹങ്കാരപ്രതിബിമ്ബൈശ് ശഠേന്ദ്രിയൈഃ । വാസനോത്ഥാപിതാ ശൂന്യവേതാലീ ത്രാസനോദ്യതാ
മനസ്സ് ആറ് വഞ്ചകേന്ദ്രിയങ്ങളാൽ ഉണർത്തപ്പെടുകയും, വാസനകളാൽ ഉരുത്തിരിഞ്ഞ് അഹങ്കാരത്തെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ശൂന്യമായ ഒരു ഭൂതംപോലെയാണ്, ഭയപ്പെടുത്താൻ സജ്ജമായിരിക്കുന്നു.
തത്കൃതേഭ്യോ വികാരേഭ്യോ ഭീതിം താന്യ് ഏവ ഭൂരിശഃ । ഭൂയോ ഽപ്യ് അനുഭവന്ത്വ് അന്തര് അഹം ഹി ചിദ് അലേപികാ
അത് കൊണ്ടുണ്ടാകുന്ന അനേകം വ്യതിയാനങ്ങൾ എത്രപോഴുമെങ്കിലും ഭയം വരുത്തട്ടെ; എങ്കിലും എന്റെ ഉള്ളിൽ ഞാൻ അശുദ്ധിയൊന്നും തൊടാത്ത ശുദ്ധമായ ചൈതന്യമാണ്.
ചിതോ ന ജന്മമരണേ സര്വഗായാശ് ചിതഃ കില । കിം നാമ മ്രിയതേ ബ്രൂത മാര്യതേ കേന വാപി കിമ്
ചൈതന്യത്തിന് ജന്മമോ മരണമോ ഇല്ല; അതെല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു. ശരിക്കും മരിക്കുന്നത് എന്ത്? ആരാണ് കൊല്ലുന്നത്? എന്താണ് കൊല്ലപ്പെടുന്നത്? പറയൂ.
ചിതോ ന ജീവിതേനാര്ഥസ് സര്വാത്മാ സൈവ ജീവിതമ് । കിം പ്രാപ്സ്യതി കദാത്മൈഷ പ്രാങ്മൃതോ യദി ജീവതി
ചൈതന്യത്തിന് ജീവിക്കുന്നതിൽ പ്രത്യേകമായ ഉദ്ദേശ്യമില്ല; അതാണ് എല്ലാറ്റിനും ജീവൻ. മുമ്പ് മരിച്ചുവെങ്കിലും പിന്നെ ജീവിച്ചാൽ ഈ ആത്മാവ് എന്ത് നേടും?
ജീവ്യതേ മ്രിയതേ ചേതി കുവികല്പകലാപിനാമ് । കലനാ മനസാമ് ഏവ നാത്മനോ വിതതാത്മനഃ
ജീവിതമോ മരണമോ എന്ന ധാരണകള് തെറ്റായ ഭ്രമത്തില് അകപ്പെട്ടവരുടെ മനസ്സിലാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്. ഇവ മനസ്സിന്റെ കണക്കുകള് മാത്രമാണ്, വിശാലമായ സത്യസ്വഭാവമുള്ള ആത്മാവിന്റെതല്ല.
യോ ഹ്യ് അഹമ്ഭാവതാം പ്രാപ്തോ ഭാവാഭാവൈസ് സ ഗൃഹ്യതേ । ആത്മനോ നാസ്ത്യ് അഹമ്ഭാവോ ഭാവാഭാവാഃ കുതോ ഽസ്യ തേ
ആത്മാവിനെക്കാള് 'ഞാന്' എന്ന ഭാവം komu ലഭിച്ചവന് ജീവിക്കുന്നതും ഇല്ലാതാകുന്നതും അനുഭവപ്പെടും. എന്നാല് ആത്മാവിന് 'ഞാന്' എന്ന ഭാവം ഇല്ലെങ്കില്, അവനു ജീവിക്കുന്നതോ ഇല്ലാതാകുന്നതോ എങ്ങനെ ബാധിക്കും?
അഹമ്ഭാവോ മുധാ മോഹോ മനശ് ച മൃഗതൃഷ്ണികാ । ജഡഃ പദാര്ഥസമ്ഭാരഃ കസ്യാഹമ്ഭാവഭാവനാ
'ഞാന്' എന്ന ഭാവം വെറുതെ ഒരു ഭ്രമം മാത്രമാണ്; മനസ്സ് ഒരു മരുഭൂമിയിലെ മായാജലമാണ്. ജഡമായ വസ്തുക്കളുടെ കൂട്ടം മാത്രം ഉള്ളിടത്ത്, 'ഞാന്' എന്ന ധാരണ ആര്ക്കാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്?