വിത്തബന്ധുവയഃകര്മവിദ്യാവിജ്ഞാനചേഷ്ടിതൈഃ । സമാനി സന്തി ഭൂതാനി സര്ഗേ സര്ഗേ പുനഃ പുനഃ
സമ്പത്തിലും ബന്ധുക്കളിലും വയസ്സിലും പ്രവൃത്തികളിലും അറിവിലും ബോധത്തിലും പ്രവർത്തികളിലും, ഓരോ സൃഷ്ടിയിലും ജീവികൾ വീണ്ടും വീണ്ടും ഒരുപോലെയാണ്.
ക്വചിത് സര്ഗശതൈസ് താനി ഭവന്തി ന ഭവന്തി വാ । കദാചിദ് അപി മായേയമ് ഇത്ഥമ് അന്തവിവര്ജിതാ
ചിലപ്പോഴൊക്കെ നൂറുകണക്കിന് സൃഷ്ടികളിൽ ഇവ ജീവികൾ ഉണ്ടാകാറുണ്ട്, ഇല്ലാതിരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു; എപ്പോഴെങ്കിലും ഈ മായ ഇങ്ങനെ അവസാനമില്ലാതെ തുടരുന്നു.
ഗച്ഛതീയം വിപര്യാസം ഭൂരിഭൂതപരമ്പരാ । ബീജരാശിര് ഇവാജസ്രമ് ഉപ്യമാനഃ പുനഃ പുനഃ
അനവധി ജീവികളുടെ ഈ പരമ്പരയും മാറ്റങ്ങളിലൂടെ കടന്നുപോകുന്നു, ഒരുപാട് വിത്തുകൾ വീണ്ടും വീണ്ടും വിതച്ചുപിടിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ, ഒരിക്കലും നിൽക്കാതെ.
തേനൈവ സന്നിവേശേന തഥാന്യേന പുനഃ പുനഃ । സര്ഗാകാരാഃ പ്രവര്തന്തേ തരങ്ഗാഃ കാലവാരിധേഃ
അതു പോലെ തന്നെ, അതേ ക്രമത്തിൽ അല്ലെങ്കിൽ വേറൊരു രീതിയിൽ, സൃഷ്ടിയുടെ രൂപങ്ങൾ വീണ്ടും വീണ്ടും ഉയിർത്തെഴുന്നേൽക്കുന്നു, കാലസമുദ്രത്തിൽ തിരകളെപ്പോലെ.
ആശ്വസ്താന്തഃകരണഃ ക്ഷീണവികല്പസ് സ്വരൂപസാരമയഃ । പരമശമാമൃതതൃപ്തസ് തിഷ്ഠതി വിദ്വാന് നിരാവരണഃ
മനസ്സ് ശാന്തമായി, സംശയങ്ങൾ ഒടുവിൽ അകറ്റി, സ്വരൂപത്തിന്റെ സാരത്തിൽ നിലകൊണ്ട്, പരമശാന്തിയുടെ അമൃതത്തിൽ തൃപ്തനായി, ജ്ഞാനി മറവില്ലാതെ നിലകൊള്ളുന്നു.
സൌമ്യാമ്ബുത്വേ തരങ്ഗത്വേ സലിലസ്യാമ്ബുതാ യഥാ । സമൈവാബ്ധൌ തഥാദേഹസദേഹത്വവിമുക്തതാ
ജലത്തിന് സുഖമായ രൂപം ഉണ്ടായാലും അല്ലെങ്കിൽ തിരയായി മാറിയാലും, സമുദ്രത്തിൽ അതിന്റെ സ്വഭാവം ഒരുപോലെയാണ്; അങ്ങനെ തന്നെ, ശരീരമുള്ളതോ ഇല്ലാത്തതോ എന്നതിൽ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന് വ്യത്യാസമില്ല.
സദേഹാ വാസ്ത്വ് അദേഹാ വാ മുക്തതാ വിഷയേന വഃ । അനാസ്വാദിതഭോജ്യസ്യ കുതോ ഭോജ്യാനുഭൂതയഃ
ശരീരമുള്ളവനോ ഇല്ലാത്തവനോ എന്നതിൽ നിന്നല്ല മോക്ഷം; ഒരിക്കലും രുചിച്ചിട്ടില്ലാത്ത ഭക്ഷ്യത്തിന്റെ അനുഭവം എങ്ങനെയുണ്ടാകും?
ജീവന്മുക്തം മുനിശ്രേഷ്ഠ കേവലം ഹി പദാര്ഥവത് । പശ്യാമഃ പുരതോ നാസ്യ പുനര് വിദ്മോ ഽന്തരാശയമ്
മഹാമുനിവരേ, ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ മോക്ഷം നേടിയവനെ നമുക്ക് നേരിൽ കാണാൻ കഴിയുന്നു, ഒരു വസ്തുവിനെപ്പോലെ; പക്ഷേ അവന്റെ ഉള്ളിലെ ആഗ്രഹം നമുക്ക് അറിയാൻ കഴിയില്ല.
സദേഹാദേഹമുക്താനാം ഭേദഃ കോ ഽഭേദരൂപിണാമ് । യദ് ഏവാമ്ബു തരങ്ഗത്വേ സൌമ്യത്വേ ഽപി തദ് ഏവ തത്
ശരീരമുള്ളവർക്കും ശരീരമില്ലാത്തവർക്കും, ഒരേ സ്വഭാവമുള്ളവരായാൽ, യാതൊരു വ്യത്യാസവും ഇല്ല. തിരമാലയായിരിക്കുമ്പോഴും, സമാധാനമായിരിക്കുമ്പോഴും, വെള്ളം അതേ വെള്ളം തന്നെയാണ്.
ന മനാഗ് അപി ഭേദോ ഽസ്തി സദേഹാദേഹമുക്തയോഃ । സസ്പന്ദോ ഽസ്ത്വ് അഥ വാസ്പന്ദോ വായുര് ഏവ കിലാനിലഃ
ശരീരമുള്ളവനും ശരീരമില്ലാത്തവനും ഇടയിൽ ചെറുതെങ്കിലും വ്യത്യാസമില്ല. കാറ്റ് ചലിച്ചാലും, നില്ക്കുന്നാലും, അതു കാറ്റ് തന്നെയാണ്.
സദേഹാ വാ വിദേഹാ വാ മുക്തതാ ന പ്രമാസ്പദമ് । അസ്മാകമ് അസ്യാസ് തു യദാ സ്വൈകതാസ്ത്യ് അവിഭാഗിനീ
ശരീരമുള്ളവനായാലും ശരീരമില്ലാത്തവനായാലും, മോക്ഷം അതിനാൽ നിർണ്ണയിക്കപ്പെടുന്നില്ല. ഈ ഏകത്വം ഉണ്ടെങ്കിൽ, അതിൽ വിഭജനം ഇല്ല.
തസ്മാത് പ്രകൃതമ് ഏവേദം ശൃണു ശ്രവണഭൂഷണമ് । മയോപദിശ്യമാനം ത്വം ജ്ഞാനമ് അജ്ഞാന്ധ്യനാശനമ്
അതിനാൽ, ഞാൻ ഇപ്പോൾ പറയുന്ന ഈ അറിവ്, കേൾവിക്ക് അലങ്കാരമായതും, അജ്ഞാനത്തിന്റെ ഇരുണ്ടത്വം നീക്കുന്നതുമായതും, നീ ശ്രദ്ധിച്ച് കേൾക്കണം.
സര്വമ് ഏവേഹ ഹി സദാ സംസാരേ രഘുനന്ദന । സമ്യക്പ്രയുക്താത് സര്വേണ പൌരുഷാത് സമവാപ്യതേ
രഘുവംശത്തിലെ സന്തോഷമേ, ഈ സഞ്ചാരലോകത്തിൽ എല്ലാം എപ്പോഴും ശരിയായ മനുഷ്യശ്രമം കൊണ്ടാണ് ലഭിക്കുന്നത്.
ഇഹ ഹീന്ദോര് ഇവോദേതി ശീതലാഹ്ലാദനം ഹൃദി । പരിസ്പന്ദഫലപ്രാപ്തൌ പൌരുഷാദ് ഏവ നാന്യതഃ
ഇവിടെ, ചന്ദ്രൻ ഉദിച്ച് മനസ്സിനെ തണുപ്പിച്ച് സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ, പരിശ്രമത്തിന്റെ ഫലം സ്വന്തമായ ശ്രമം കൊണ്ടു മാത്രമേ ലഭിക്കൂ; മറ്റൊന്നിനാലല്ല.
പൌരുഷസ്പന്ദഫലവദ് ദൃഷ്ടം പ്രത്യക്ഷതോ ന യത് । കല്പിതം മോഹിഭിര് മന്ദൈര് ദൈവം കിഞ്ചിന് ന വിദ്യതേ
നമ്മുടെ ശ്രമഫലമായി നേരിട്ട് കാണുന്നതാണു സത്യമായുള്ളത്; ഭ്രമിച്ച മനസ്സുള്ളവരുടെ കற்பനയായ വിധി എന്നത് യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ ഒന്നുമല്ല, അതു ഇല്ലാത്തതാണു.
സാധൂപദേശശാസ്ത്രേണ യന് മനോഽങ്ഗവിചേഷ്ടിതമ് । തത് പൌരുഷം തത് സഫലമ് അന്യദ് ഉന്മത്തചേഷ്ടിതമ്
മഹാന്മാരുടെയും ശാസ്ത്രങ്ങളുടെയും ഉപദേശപ്രകാരം മനസ്സും ശരീരവും ചെയ്യുന്ന പ്രവർത്തനമാണ് യഥാർത്ഥ ശ്രമവും ഫലപ്രദവുമാകുന്നത്; അതല്ലാത്തതെല്ലാം ഭ്രമിച്ചവരുടെ പ്രവർത്തനങ്ങളാണ്.
യോ യമ് അര്ഥം കാമയതേ തദ് അര്ഥം ചേഹതേ ക്രമാത് । അവശ്യം തമ് അവാപ്നോതി ന ചേദ് അര്ധാന് നിവര്തതേ
യാരെങ്കിലും ഒരു ലക്ഷ്യം ആഗ്രഹിച്ച് അതിനായി ക്രമമായി പരിശ്രമിച്ചാൽ, അവൻ അതു നിർബന്ധമായും നേടും; അല്ലെങ്കിൽ, പാതിവഴിയിൽ പോലും അവൻ പിന്മാറില്ല.
പൌരുഷേണ പ്രയത്നേന ത്രൈലോക്യൈശ്വര്യസുന്ദരീമ് । കശ്ചിത് പ്രാണിവിശേഷോ ഹി ശക്രതാം സമുപാഗതഃ
മനുഷ്യശ്രമത്താലും പ്രയത്നത്താലും ചില പ്രത്യേക ജീവികൾക്ക് മൂന്ന് ലോകങ്ങളുടെയും ഐശ്വര്യവും ഇന്ദ്രന്റെ മഹത്വവും നേടാൻ കഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്.
പൌരുഷേണ പ്രയത്നേന സഹസാമ്ഭോരുഹാസ്പദാമ് । കശ്ചിദ് ഏവ ചിദുല്ലാസോ ബ്രഹ്മതാമ് അധിഗച്ഛതി
മനുഷ്യശ്രമത്താലും പ്രയത്നത്താലും, ചില അപൂർവരായവർക്ക് ബോധത്തിന്റെ പുഷ്പം വിരിഞ്ഞ് സൃഷ്ടിയുടെ കമലാസനമായ ബ്രഹ്മാവിന്റെ സ്ഥാനം നേടാൻ കഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്.
സാരേണ പുരുഷാര്ഥേന സ്വേനൈവ ഗരുഡധ്വജാമ് । കശ്ചിദ് ഏവ പുമാന് ഏഷ പുരുഷോത്തമതാം ഗതഃ
സ്വന്തം ഉദ്ദേശ്യശക്തിയാൽ, ഉത്സാഹത്താൽ, ചില അപൂർവ പുരുഷന്മാർക്ക് തന്നെ ഗരുഡധ്വജനായ പുരുഷോത്തമന്റെ പരമാവസ്ഥ നേടാൻ കഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്.
പൌരുഷേണൈവ യത്നേന ലലനാവലനാകൃതിമ് । ശരീരീ കശ്ചിദ് ഏവേഹ ഗതശ് ചന്ദ്രാര്ധചൂഡതാമ്
സ്വന്തം പരിശ്രമം കൊണ്ടു മാത്രമേ സ്ത്രീസൗന്ദര്യത്തിന്റെ ആകൃതിയുള്ള ശരീരമുള്ളവരിൽ ആരെങ്കിലും ചന്ദ്രന്റെ അർദ്ധചന്ദ്രം അലങ്കരിച്ചവന്റെ നിലയിലേക്ക് ഉയരാൻ കഴിയൂ.
പ്രാക്തനം ചൈഹികം ചേതി ദ്വിവിധം വിദ്ധി പൌരുഷമ് । പ്രാക്തനോ ഽദ്യതനേനാശു പുരുഷാര്ഥേന ജീയതേ
പരിശ്രമം രണ്ട് തരമുണ്ടെന്ന് മനസ്സിലാക്കണം: പഴയതും ഇപ്പോഴത്തെതും. പഴയ പരിശ്രമം പുതിയതിന്റെ ഉത്സാഹത്തോടെ വേഗത്തിൽ ജയിക്കപ്പെടുന്നു.
യത്നവദ്ഭിര് ദൃഢാഭ്യാസൈഃ പ്രജ്ഞോത്സാഹസമന്വിതൈഃ । മേരവോ ഽപി നിഗീര്യന്തേ കൈവ പ്രാക്പൌരുഷേ കഥാ
ദൃഢമായ അഭ്യാസവും ജ്ഞാനവും ഉത്സാഹവും ഉള്ളവർ mountains പോലുള്ള വലിയ തടസ്സങ്ങൾ പോലും അതിജയിക്കും; അപ്പോൾ പഴയ പരിശ്രമത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ചർച്ചയ്ക്ക് എന്താണ് വില?
ശാസ്ത്രനിയന്ത്രിതപൌരുഷപരമാ പുരുഷസ്യ പുരുഷതാ യാ സ്യാത് । അഭിമതഫലഭരസിദ്ധ്യൈ ഭവതി ഹി സാന്യാ ത്വ് അനര്ഥായ
ശാസ്ത്രം അനുസരിച്ചുള്ള പരിശ്രമം മനുഷ്യന്റെ ഏറ്റവും ഉന്നതമായ മഹത്വമാണ്; ആഗ്രഹിച്ച ഫലങ്ങൾ നേടാൻ അത് ഉപകാരപ്പെടും, അല്ലെങ്കിൽ അതു ദോഷം വരുത്തും.
കസ്യാഞ്ചിത് സ്വയമ് ആത്മദുസ്സ്ഥിതിവശാത് പുംസോ ദശായാം ശനൈര് അങ്ഗുല്യഗ്രനിപീഡിതൈകചുലുകാദ് ആചാമബിന്ദുര് ബഹുഃ । കസ്യാഞ്ചിജ് ജലരാശിപര്വതപുരദ്വീപാന്തരാലങ്കൃതാ കര്തവ്യോചിതസംവിഭാഗകരണേ പൃഥ്വീ ന പൃഥ്വീ ഭവേത്
സ്വന്തം മനസ്സിന്റെ അസ്ഥിരത കാരണം ചിലര്ക്ക് വിരലിന്റെ അറ്റത്തിൽ നിന്ന് ചുരണ്ടിയ ഒരു തുള്ളി വെള്ളം പോലും ധാരാളം എന്ന് തോന്നാം; മറ്റൊരാള്ക്ക് സമുദ്രങ്ങളും പർവതങ്ങളും നഗരങ്ങളും ദ്വീപുകളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച ഭൂമി പോലും വേണ്ടതുപോലെ പങ്കിടാൻ പോരായ്മയാകും, അപ്പോൾ ഭൂമി ഭൂമിയല്ലാതാകും.
പ്രവൃത്തിര് ഏവം പ്രഥമം യഥാശാസ്ത്രം വിഹാരിണാമ് । പ്രഭേവ വര്ണഭേദാനാം സാധനീ സര്വകര്മണാമ്
ശാസ്ത്രം പ്രകാരം നടക്കുന്ന പ്രവൃത്തി ലോകത്തിൽ ജീവിക്കുന്നവർക്കു ആദ്യം ചെയ്യേണ്ടതാണു്; അത് നിറങ്ങളിൽ പ്രകാശം പോലെയും എല്ലാ കര്മ്മങ്ങൾക്കും ഉപാധിയുമാണ്.
മനസാ വാഞ്ഛ്യതേ യത് തു യഥാശാസ്ത്രം ന കര്മണാ । സാധ്യതേ മത്തലീലാസൌ മോഹനീ നാര്ഥസാധനീ
മനസ്സിൽ ആഗ്രഹിച്ചിട്ടും, ശാസ്ത്രാനുസൃതമായി പ്രവർത്തിക്കാത്തത്, മദ്യപാനിയുടെ കളിയെന്നപോലെ ആകുന്നു; അതിൽ ആകർഷണമുണ്ടെങ്കിലും യാതൊരു ഫലവും ഉണ്ടാകില്ല.
യഥാ സഞ്ചേത്യതേ യേന തഥാ തേനാനുഭൂയതേ । സ്വകര്മൈവേതി വാസ്ത്വ് അന്യാ വ്യതിരിക്താ ന ദൈവദൃക്
യാരോ എങ്ങനെ ചിന്തിച്ചുവോ, അതുപോലെ അവൻ അനുഭവിക്കും; സ്വന്തം പ്രവർത്തിയേ യഥാർത്ഥം, അതിനപ്പുറം മറ്റൊന്നും, ദൈവവിഭവം പോലും, വേറെയല്ല.
ഉച്ഛാസ്ത്രം ശാസ്ത്രിതം ചേതി പൌരുഷം ദ്വിവിധം സ്മൃതമ് । തത്രോച്ഛാസ്ത്രമ് അനര്ഥായ പരമാര്ഥായ ശാസ്ത്രിതമ്
മനുഷ്യശ്രമം രണ്ടുവിധമാണ് എന്നു പറയുന്നു: ഒരു വിധം നിയന്ത്രണമില്ലാത്തത്, മറ്റൊന്ന് ശാസ്ത്രാനുസൃതമായത്. അതിൽ നിയന്ത്രണമില്ലാത്ത ശ്രമം ദോഷത്തിനും, ശാസ്ത്രാനുസൃതമായ ശ്രമം പരമോന്നതലാഭത്തിനും കാരണമാകുന്നു.
ദ്വൌ ഹുഡാവ് ഇവ യുധ്യേതേ പുരുഷാര്ഥൌ സമാസമൌ । ആത്മീയശ് ചാന്യദീയശ് ച ജയത്യ് അതിബലസ് തയോഃ
രണ്ടു കുത്തന്മാർ പോരാടുന്നതുപോലെ, മനുഷ്യശ്രമത്തിന്റെ രണ്ട് രൂപങ്ങൾ—സ്വന്തത്തെയും മറ്റൊരാളുടേതുമായതും—ഒന്നുമേൽ ഒന്നു പോരാടുന്നു; അവയിൽ കൂടുതൽ ശക്തിയുള്ളതാണു ജയിക്കുന്നത്.