ഭോഗാഭോഗതിരസ്കാരൈഃ കാര്ശ്യം നേയം മനശ് ശനൈഃ । രസാപഹാരൈസ് തജ്ജ്ഞേന കാലേനാജീര്ണപര്ണവത്
ഭോഗവും അഭോഗവും ഉപേക്ഷിച്ചുകൊണ്ട്, ജ്ഞാനി മനസ്സിനെ ക്രമേണ ക്ഷീണിപ്പിക്കുന്നു; ഒരു ഇലയിൽ നിന്നു രസം പിന്മാറ്റുമ്പോൾ, കാലക്രമേണ അതു ഉണങ്ങുന്നതുപോലെ.
അനാത്മന്യ് ആത്മഭാവേന ദേഹമാത്രാസ്ഥയാനയാ । പുത്രദാരകുടുമ്ബൈശ് ച ചേതോ ഗച്ഛതി പീനതാമ്
സ്വയം അല്ലാത്തതിനെ ആത്മാവെന്നു കരുതി, ശരീരത്തിൽ മാത്രം ആസ്വാദനം പിടിച്ചു നിൽക്കുമ്പോൾ, മക്കളോടും ഭാര്യയോടും കുടുംബത്തോടും ഉള്ള ആസ്വാദനത്തിലൂടെ മനസ്സ് വളരെയധികം കൂറ്റനാകുന്നു.
അഹങ്കാരവികാരേണ മമതാമലഹേലയാ । ഇദം മമേതി ഭാവേന ചേതോ ഗച്ഛതി പീനതാമ്
അഹങ്കാരത്തിന്റെ വികൃതിയിലും, എന്റെതെന്നു പിടിച്ചുപറ്റുന്ന മനോഭാവത്തിലും, 'ഇത് എന്റെതാണു' എന്ന ചിന്തയിലുമാണ് മനസ്സ് വളരെയധികം കൂറ്റനാകുന്നത്.
ജരാമരണദുഃഖേന വ്യര്ഥമ് ഉന്നതിമ് ഈയുഷാ । ദോഷാശീവിഷകോശേന ചേതോ ഗച്ഛതി പീനതാമ്
വൃദ്ധാവസ്ഥയുടെയും മരണത്തിന്റെയും ദുഃഖങ്ങൾക്കിടയിൽ വെറുതെ ഉയർന്ന നിലയിലേക്കു പോകാൻ ശ്രമിക്കുകയും, പിഴവുകൾ വിഷസർപ്പങ്ങളെപ്പോലെ ചുറ്റിയിരിക്കുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ മനസ്സ് വളരെയധികം കൂറ്റനാകുന്നു.
ദുരാശാക്ഷീരപാനേന ഭോഗാനിലബലേന ച । ആസ്ഥാദാനേന ചാനേന ചിത്താഹിര് യാതി പീനതാമ്
നിരാശാപൂർണ്ണമായ പ്രതീക്ഷകളുടെ പാൽ കുടിക്കുകയും, അനുഭവങ്ങളുടെ കാറ്റ് ശക്തിയായി വീശുകയും, അവയിലൊക്കെ ഉറച്ചുപിടിക്കുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ മനസ്സെന്ന പാമ്പ് വളരെയധികം കൂറ്റനാകുന്നു.
ആധിവ്യാധിവിലാസേന സമാശ്വാസേന സംസൃതൌ । ഹേയാദേയപ്രയത്നേന ചേതോ ഗച്ഛതി പീനതാമ്
ദു:ഖവും രോഗവും അനുഭവിക്കുന്നതിലൂടെയും, ലോകജീവിതത്തിലെ താൽക്കാലിക ആശ്വാസങ്ങൾ കൊണ്ടും, ഉപേക്ഷിക്കേണ്ടതും സ്വീകരിക്കേണ്ടതുമായ കാര്യങ്ങളിൽ ശ്രമിക്കുന്നതിലൂടെയും മനസ്സ് വളരെയധികം കൂറ്റനാകുന്നു.
ആഗമാപായവപുഷാ വിഷവൈഷമ്യശംസിനാ । ഭോഗാഭോഗേന പീനേന ചിത്താഹിര് യാതി പീനതാമ്
ജനനം മരണം എന്നിങ്ങനെ മാറിമാറി വരുന്ന ശരീരവും, വിഷം പോലുള്ള അസമത്വം പ്രകടിപ്പിക്കുന്നതും, ആസ്വാദനവും ഉപവാസവും കൊണ്ടും, മനസ്സെന്ന പാമ്പ് വളരെയധികം കൂറ്റനാകുന്നു.
ശരീരദുശ്ശ്വഭ്രചിരപ്രരൂഢം ചിന്താചയോച്ചാകൃതിമഞ്ജരീകമ് । ജരാമൃതിവ്യാധിഫലാവനമ്രം കാമോപഭോഗൌഘവികാസിപുഷ്പമ്
ശരീരത്തിന്റെ ഉണങ്ങിപ്പോയ മണ്ണിൽ ദീർഘകാലം വളർന്ന ചിന്തകളുടെ കുലമാകുന്ന പൂക്കളും, വൃദ്ധാവസ്ഥ, മരണം, രോഗം എന്നിങ്ങനെയുള്ള ഫലങ്ങൾ കൊണ്ട് താഴ്ന്നു നിൽക്കുന്ന, ആഗ്രഹങ്ങളുടെ വികസനമായ പൂവും ഉള്ളത് മനസ്സെന്ന വിഷവൃക്ഷമാണ്.
വിചാരസാരക്രകചേന ചിത്തവിഷദ്രുമം ത്വം ദ്രുതമ് ഇന്ദുകല്പ । ആശാമഹാശാഖമ് അശങ്കമ് ഏവ ച്ഛിന്ദ്ധി പ്രസഹ്യാര്ദ്രവികല്പപത്ത്രമ്
ചന്ദ്രനേപോലുള്ളവളേ, സത്യാന്വേഷണത്തിന്റെ കരിമ്പൊട്ടിയാൽ മനസ്സെന്ന വിഷവൃക്ഷം അതിന്റെ വലിയ ആഗ്രഹശാഖകളും ഇളം ഭാവനാപത്റങ്ങളും കൂടെ ഭയമില്ലാതെ വേഗത്തിൽ മുറിച്ചുകളയണം.
മത്തം ക്ഷണം ചൈകതടോപവേശവിശ്രാന്തിസൌഖ്യേഷ്വ് അസമര്ഥമ് ഉഗ്രമ് । ആലോഡനോത്കം സുജനക്രമാബ്ജഷണ്ഡസ്യ ചണ്ഡം സുഖദുഃഖഗണ്ഡമ്
മനസ്സ് മദ്യപാനത്തിൽ മയങ്ങി ക്രൂരവും ഉഗ്രവുമാണ്. ഒറ്റാന്തിരി വിശ്രമത്തിന്റെ സുഖത്തിൽ ഒരു നിമിഷം പോലും തങ്ങാൻ അതിന് കഴിയില്ല. നല്ല പെരുമാറ്റത്തിന്റെ കമലത്തിൽ തുമ്പികൾക്കുള്ള അതിവേഗം ചലനംപോലെ, മനസ്സ് സുഖവും ദുഃഖവും ചേർന്ന കഠിനമായ ഒരു കൂട്ടമാണ്.
ചേതോഗജം കായകുകാനനസ്ഥം സുതീക്ഷ്ണയാ ധീകരജാഗ്രപങ്ക്ത്യാ । വിദാരയാദീര്ഘവികാരദന്തം ക്രിയാകരം രാഘവ രാജസിംഹ
രാജശിംഹനായ രാഘവ, ശരീരമെന്ന കൂപ്പിലെ കാടിൽ വസിക്കുന്ന മനസ്സെന്ന ആന, അതിന്റെ മൂർച്ചയുള്ള ചിന്തകളെന്ന നീണ്ട വളഞ്ഞ ദന്തങ്ങൾ കൊണ്ട്, ശക്തമായ ആഗ്രഹങ്ങളുടെ കൂട്ടത്തിൽ കയറി കീറിത്തുറന്ന് പ്രവർത്തിക്കുന്നു.
രതിം ഗതം നിത്യമ് അസത്പ്രദേശേ ശരീരമാലാഗ്രസനേന പുഷ്ടമ് । ധൃഷ്ടം ക്രിയാകര്കശചഞ്ചുചണ്ഡമ് ഏകേക്ഷണം പുഷ്ടതമോഽംശകൃഷ്ണമ്
മനസ്സ് എല്ലായ്പ്പോഴും അസത്യമായ സ്ഥലങ്ങളിൽ ആസ്വാദനം കണ്ടെത്തുന്നു, ശരീരമാലയുടെ പോഷണത്തിൽ വളരുന്നു, ധൈര്യത്തിലും കഠിനമായ പ്രവർത്തികളിലും അശാന്തവും ഉഗ്രവുമാണ്. ഓരോ നിമിഷത്തിലും അതിന്റെ ഏറ്റവും ശക്തമായ ഭാഗം ഇരുണ്ടതിലേക്കാണ് ആകർഷിക്കപ്പെടുന്നത്.
ദൂരേ സമുത്സാരയ സാരഭൂതം ദുശ്ചേഷ്ടിതം കര്കശമ് ആരടന്തമ് । ഗര്വോദ്ധതം കായകുലായകോശാദ് ദോഷോപശാന്ത്യൈ നിജചിത്തകാകമ്
ദോഷങ്ങൾ ശമിപ്പാൻ വേണ്ടി, ദുഷ്പ്രവൃത്തിയിൽ അഹങ്കാരത്തോടെ നിറഞ്ഞു, ശരീരമെന്ന കൂടിൽ നിന്ന്, നിന്റെ സ്വന്തം മനസ്സെന്ന കഠിനവും കുരിശബ്ദമുള്ള കാക്കയെ ദൂരെയ്ക്ക് ഓടിച്ചുവിടണം.
തൃഷ്ണാപിശാച്യാ പരിചര്യമാണം വിശ്രാന്തമ് അജ്ഞാനമഹാവടേഷു । ഭ്രാന്തം ചിരം ദേഹശതേഷ്വ് അടവ്യാം സ്വസംസൃതൌ ചേതനവര്ജിതേഷു
ആസക്തിയുടെ പിശാച് കൂടെ നിന്നു, അജ്ഞാനത്തിന്റെ വലിയ ഗുഹകളിൽ വിശ്രമിച്ചു, അനേകം ശരീരങ്ങളിലൂടെ ദീർഘകാലം കാട്ടിൽ അലയുന്ന, ചൈതന്യമില്ലാത്തവരിൽ സ്വന്തം ജനനമരണചക്രത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന മനസ്സാണ് ഇത്.
വിവേകവൈരാഗ്യഗുരുപ്രയത്നമന്ത്രൈസ് സ്വതന്ത്രൈസ് സ്വചിദാത്മഗേഹാത് । നോത്സാരിതശ് ചിത്തപിശാചകോ ഽയം യാവത് കുതസ് താവദ് ഇഹാത്മസിദ്ധിഃ
വിവേകം, വൈരാഗ്യം, ഗുരുവിന്റെ ശ്രമം, മന്ത്രം എന്നിവയുടെ സ്വതന്ത്രമായ സഹായത്തോടെ സ്വന്തം ചൈതന്യത്തിന്റെ വീട്ടിൽ നിന്ന് ഈ മനസ്സിന്റെ പിശാചിനെ പുറത്താക്കാതെ, ഇവിടെ ആത്മസാക്ഷാൽക്കാരം എങ്ങനെയാകും?
ശുഭാസുഭാശീര്ഹതമാനവൌഘം ചിന്താവിഷം കായകുകഞ്ചുകം ച । അജസ്രമ് അച്ഛശ്വസനാശനം ച സര്വസ്യ രാമാഭയനാശനം ച
നല്ലതും ചീത്തയുമുള്ള ചിന്തകളുടെ കൂട്ടം, ചിന്തയുടെ വിഷം, ശരീരത്തിന്റെ കവർ, ശ്വാസം വലിച്ചും ഭക്ഷണം കഴിച്ചും കഴിയുന്ന ജീവിതം — രാമാ, ഇവയെല്ലാം എല്ലാവർക്കും ഭയത്തെ നശിപ്പിക്കുന്നവയാണ്.
ഹൃദബ്ജദുശ്ശല്മലികോടരസ്ഥം ഭോഗൌഘഗര്ഹാഖഗമന്ത്രശക്ത്യാ । നീത്വാ ശമം രാമ മനോമഹാഹിം ഭയം ഭൃശം പ്രോജ്ഝ്യ ഭവാഭയാത്മാ
ഹൃദയകമലത്തിന്റെ കുഴിയിൽ പാർക്കുന്ന മനസ്സെന്ന മഹാസർപ്പത്തെ, അനുഭവങ്ങളുടെ ആകാംക്ഷയോടുള്ള വിരക്തിയുടെ മന്ത്രശക്തിയാൽ ശാന്തിയിലേക്ക് നയിച്ചാൽ, രാമാ, ഭയത്തെ പൂര്ണമായി വിട്ട്, ഭയരഹിതത്വത്തിന്റെ സ്വരൂപമായിത്തീരും.
അമങ്ഗലാകാരധരശ് ശരീരശവാവലീസന്തതസേവനേന । ദിഗാവലീസമ്ഭ്രമണശ്രമാര്തശ് ശ്മശാനസേവീ വപുഷാ ക്ഷതേന
അശുഭമായ രൂപം ധരിച്ച ഈ ശരീരം, ശവങ്ങളുടെ കൂമ്പാരത്തെപ്പോലെ, എല്ലായിടത്തും അലയുന്ന താല്പര്യത്തിൽ ക്ഷീണിച്ചിരിക്കുന്നു. ദിശകളിൽ അലയുന്ന കഠിന പ്രയാണത്തിൽ തളർന്നും, ശ്മശാനത്തേക്കു വഴിയേ പോകുന്ന ശരീരത്തിന്റെ സ്വഭാവം തന്നെ ക്ഷതമായിരിക്കുന്നു.
ഭോഗാമിഷേ ദിക്ഷ്വ് അഭിധാവമാന ഉത്കന്ധരോ ധീരവിവൃദ്ധഗര്വഃ । ഉഡ്ഡീയ ചേദ് ഗച്ഛതി ചിത്തഗൃധ്രോ ദേഹദ്രുമാത് തന് നിപുണം ജയസ് തേ
സുഖങ്ങളുടെ ആകർഷണത്തിൽ എല്ലാ ദിശകളിലേക്കും ഓടുന്ന, വ്യാജ ധൈര്യത്തിന്റെ അഹങ്കാരത്തിൽ കഴുത്ത് നീട്ടി, മനസ്സെന്ന കഴുകൻ ശരീരരൂപമായ വൃക്ഷത്തിൽ നിന്ന് പറന്നു പോയാൽ, അപ്പോൾ നീ യഥാർത്ഥ വിജയിയാണ്, ജ്ഞാനിയേ.
ഭ്രാന്തം വനാന്തേഷു ദിഗന്തരേഷു ഫലാര്ഥിനം ചഞ്ചലമ് ആകുലാങ്ഗമ് । ജന്മാവനേര് ജന്മമഹീം പ്രയാന്തം സംസാരപാന്ഥം ജനമ് ആഹസന്തമ്
ജന്മങ്ങളുടെ വഴിയിലൂടെ, കാടുകളിലും ദൂരദേശങ്ങളിലും ഉലഞ്ഞു നടക്കുന്ന, ഫലത്തിനായി അശാന്തമായി അലയുന്ന, അവന്റെ അംഗങ്ങൾ ഉണർന്നിരിക്കുന്ന, ജന്മഭൂമിയിൽ നിന്ന് മറ്റൊന്നിലേക്കു പോകുന്ന, സാംസാരിക യാത്രക്കാരനെ നോക്കൂ; അവൻ വഴിയിലുള്ളവരെ വിളിച്ചുപറയുന്നു.
ദ്രുമേ ഽക്ഷിനാസാകുസുമേ ഭുജാദിശാഖേ വിലോലാങ്ഗുലിജാലപത്ത്രേ । സമുല്ലസന്തം പരിമാരയൈനം മനോമഹാമര്കടമ് അങ്ഗ സിദ്ധ്യൈ
ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ പൂക്കളായി, കൈകളും മറ്റു അവയവങ്ങളും ശാഖകളായി, ചഞ്ചലമായ വിരലുകൾ ഇലകളായി, അങ്ങിനെ ഉള്ള വൃക്ഷത്തിൽ, മനസ്സെന്ന വലിയ കുരങ്ങൻ ചാടിക്കളിക്കുന്നു. സഖാവേ, നേട്ടത്തിനായി അതിനെ നിയന്ത്രിക്കണം.
അഭ്യുത്ഥിതം സത്ഫലസങ്ക്ഷയായ ലസത്സുഖാസങ്ഗതഡിത്പ്രകാശമ് । വര്ഷന്തമ് ആസാരമ് അനര്ഥസാര്ഥമ് ആന്ദോലിതം വാസനവാത്യയാന്തഃ
സത്യഫലത്തിന്റെ നാശത്തിനായി ഉയർന്ന മനസ്സിന്റെ മേഘം, ആനന്ദാസക്തിയുടെ മിന്നലോടെ പ്രകാശിച്ച്, അർത്ഥമില്ലാത്ത കഷ്ടപ്പാടുകളുടെ മഴ പെയ്യുന്നു; ആഗ്രഹത്തിന്റെ കാറ്റിൽ അകത്തുനിന്ന് ആ മേഘം കുലുങ്ങുന്നു.
സങ്കല്പ്യസങ്കല്പനവര്ജനോഗ്രമന്ത്രപ്രഭാവാദ് ധൃദയാമ്ബരാത് ത്വമ് । സോത്സാഹമ് ഉത്സാദയ ചിത്തമേഘം മഹത് ഫലം പ്രാപ്യ ഭവാലമ് ആഢ്യഃ
ചിന്തകൾ ഉപേക്ഷിക്കാനും ഉപേക്ഷിക്കാതിരിക്കാനും ഉള്ള ശക്തമായ മന്ത്രത്തിന്റെ പ്രഭാവത്തിൽ, ഹൃദയാകാശത്തിൽ നിന്നു ഉത്സാഹത്തോടെ മനസ്സിന്റെ മേഘം നീക്കം ചെയ്യുക; മഹത്തായ ഫലം നേടിയ ശേഷം, സത്യസമ്പത്തിൽ സമ്പന്നനായവനാകുക.
ഗ്രന്ഥീകൃതം കര്മഭിര് ആത്മസൃഷ്ടൈശ് ശസ്ത്രൈര് അഭേദ്യം ജ്വലനൈര് അദഗ്ധമ് । പീഡാം പരാമ് ആത്മനി കല്പയന്തം സമസ്തജാത്യന്തരദീര്ഘദാമ
സ്വയം സൃഷ്ടിച്ച കർമങ്ങൾ കൊണ്ട് കെട്ടിയ ബന്ധം, ആയുധങ്ങൾ കൊണ്ട് മുറിക്കാനാവാത്തത്, അഗ്നിയിൽ കത്തിക്കാനാവാത്തത്, എല്ലാ ജന്മങ്ങളിലൂടെയും നീളുന്ന ദു:ഖത്തിന്റെ ചങ്ങല ആത്മാവിൽ തന്നെ ഉണ്ടാക്കപ്പെടുന്നു.
സമ്പ്രോതനിസ്സങ്ഖ്യശരീരമാലം ബലാദ് അസങ്കല്പനമാത്രശസ്ത്രൈഃ । ഛിത്ത്വാ സ്വയം രാഘവ ചിത്തപാശം യഥാസുഖം ത്വം വിഹരാസ്തശങ്കഃ
അനവധി ശരീരബന്ധങ്ങൾ ശക്തമായതായപ്പോൾ, ആശയരഹിതത്വത്തിന്റെ ആയുധം കൊണ്ട് അവയെ മുറിച്ചുകളയുക; മനസ്സിന്റെ പാശം നീയെത്തന്നെ വിച്ഛേദിച്ചാൽ, രാഘവ, ഭയമില്ലാതെ ഇഷ്ടംപോലെ ജീവിക്കുക.
ഫൂത്കാരദഗ്ധാഖിലമാര്ഗലോകമ് അത്യന്തദുഷ്പ്രാപപരപ്രബോധമ് । ആശാവിഷാശോഷിതലോകഷണ്ഡം വാതാമിഷോച്ഛൂനശരീരദണ്ഡമ്
നിന്റെ ശ്വാസത്തിന്റെ തീകൊണ്ട് എല്ലാ വഴികളും ലോകങ്ങളും ചുട്ടു കത്തിച്ചു, പരമമായ ഉണര്വ് അത്യന്തം പ്രാപിക്കാനാകാത്തതാക്കി, ആഗ്രഹത്തിന്റെ വിഷം കൊണ്ട് മനുഷ്യരുടെ കാടുകൾ ഉണങ്ങിപ്പോയി, വായുവിന്റെ മാംസം കൊണ്ട് ശരീരത്തിന്റെ ദണ്ഡം വീർപ്പിച്ചു—
ആമന്ഥരം ദേഹഗുഹാപ്രസുപ്തം സങ്കല്പഘോരാജഗരം ജവേന । അകാമനാനാമമഹാനലേന ബലേന ദഗ്ധ്വാ വിഭയോ ഭവ ത്വമ്
ശരീരത്തിന്റെ ഗുഹയിൽ ഉറങ്ങിക്കിടക്കുന്ന ഭയങ്കരമായ ചിന്താസർപ്പത്തെ, ആഗ്രഹരഹിതത്വത്തിന്റെ മഹാനാളിന്റെ ശക്തിയാൽ വേഗത്തിൽ ചുട്ടുകളയുക, ഭയമില്ലാത്തവനാവുക.
ചിത്തേന ചേതശ് ശമമ് ആശു നീത്വാ ശുദ്ധേന ഘോരാസ്ത്രമ് ഇവാസ്ത്രയുക്ത്യാ । ചിരായ സാധോ ത്യജ ചഞ്ചലത്വം വിമര്കടോ വൃക്ഷ ഇവാക്ഷതശ്രീഃ
ശുദ്ധമായ മനസ്സോടെ, മനസ്സിനെ വേഗത്തിൽ ശാന്തിയിലേക്കു നയിക്കുക, ഭയങ്കരായായുധത്തെ മറ്റൊരു ആയുധം കൊണ്ട് കീഴടക്കുന്നതുപോലെ; മഹാനേ, നീ എപ്പോഴും ചഞ്ചലത്വം ഉപേക്ഷിച്ച്, വൃക്ഷത്തിൽ അനായാസം ഇരിക്കുന്ന ബുദ്ധിമാൻ കുരങ്ങുപോലെ അക്ഷതനായിരിക്കുക.
അലമ് അലമ് ഇതി കൃത്വാ ചേതസാ വീതശങ്കം വ്യുപശമിതമലോ ഽന്തസ് സര്വമ് ആദേഹമ് ഏവ । തൃണലവലഘു പശ്യംല് ലീലയാഹേയദൃഷ്ട്യാ പിബ വിഹര രമസ്വ പ്രാപ്തസംസാരപാരഃ
മനസ്സിൽ 'മതി, മതി' എന്ന് ഉറപ്പാക്കി, എല്ലാ ആന്തരിക മലിനതയും സംശയവും അകറ്റി, ശരീരമൊക്കെയും പുല്ലോ എള്ളുമുതലോ എത്രയും ലഘുവെന്ന് കാണുക; ലീലയായി ഉപേക്ഷണദൃഷ്ടിയോടെ, പാനം ചെയ്യുക, കളിക്കുക, ആസ്വദിക്കുക, കാരണം നീ സാംസാരികതയുടെ അപ്പുറത്തേക്ക് എത്തിച്ചേർന്നിരിക്കുന്നു.
പരിദീര്ഘാസു തന്വീഷു കചന്തീഷ്വ് അസിതാസു ച । ക്ഷുരധാരോപമാനാസു ചിത്തവൃത്തിഷു തിഷ്ഠ മാ
നീ ദീർഘവും സുന്ദരവുമായ, ഇരുണ്ടതും വെട്ടും കത്തിപോലും മൂർച്ചയുള്ള മനസ്സിന്റെ പ്രവണതകളിൽ അകപ്പെടരുത്.