ഇമം വ്യാസമുനിം തത്ര ദ്വാത്രിംശം സംസ്മരാമ്യ് അഹമ് । യഥാസമ്ഭവയാ ജ്ഞാനദൃശാ ദര്ശസമാനയാ
അവിടെ, ഞാൻ ഈ വ്യാസമുനിയെ, മുപ്പത്തിരണ്ടാമനായവനെ, എനിക്ക് കഴിയുന്നത്ര ജ്ഞാനദൃഷ്ടിയിലൂടെ, നേരിട്ട് കാണുന്ന പോലെ ഓർമ്മിക്കുന്നു.
ദ്വാദശാന്യധിയസ് തത്ര കുലാകാരേഹിതൈസ് സമാഃ । ദശ സര്വസമാകാരാശ് ശിഷ്ടാഃ കുലവിലക്ഷണാഃ
അവരിൽ പന്ത്രണ്ടുപേർക്ക് വ്യാസന്റെപോലെ തന്നെ മനസ്സും കുടുംബഗുണങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നു. പത്ത് പേരിൽ എല്ലാം ഒരുപോലെയായിരുന്നു; ശേഷിച്ചവർ കുടുംബത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തരായിരുന്നു.
അദ്യാപ്യ് അന്യേ ഭവിഷ്യന്തി വ്യാസവാല്മീകയസ് തഥാ । ഭൃഗ്വങ്ഗിരഃപുലസ്ത്യാശ് ച തഥൈവാഥാന്യ ഏവ ച
ഇന്നും വ്യാസനും വാൽമീകിയും പോലെ മറ്റ് മഹാന്മാരും, ഭൃഗു, അങ്കിരസ്, പുലസ്ത്യൻ എന്നിവരും, അങ്ങനെ മറ്റു പലരും ജനിക്കും.
നാനാസുരര്ഷിദേവാനാം ഗണാസ് സമ്ഭൂയ ഭൂരിശഃ । ഉത്പദ്യന്തേ വിലീയന്തേ കദാചിച് ച പൃഥക് പൃഥക്
വിവിധ അസുരന്മാരുടെയും ഋഷിമാരുടെയും ദേവന്മാരുടെയും കൂട്ടങ്ങൾ പലതവണ ഒന്നിച്ച് അല്ലെങ്കിൽ വേർതിരിച്ച് ജനിച്ചും ലയിച്ചും കൊണ്ടിരിക്കുന്നു.
ബ്രഹ്മദ്വാസപ്തതേസ് ത്രേതാ ആസീദ് അസ്തി ഭവിഷ്യതി । സ ഏവാന്യശ് ച ലോകശ് ച ത്വം ചാഹം ചേതി വേദ്മ്യ് അഹമ്
ബ്രഹ്മാവിന്റെ എഴുപത്തിരണ്ട് കാലചക്രങ്ങൾ—കഴിഞ്ഞതും ഇപ്പോഴുള്ളതും വരാനിരിക്കുന്നതും—ഈ ലോകവും മറ്റുള്ളവയും, നീയും ഞാനും എല്ലാം ഞാൻ അറിയുന്നു.
ക്രമേണാസ്യ മുനേര് ഇത്ഥം വ്യാസസ്യാദ്ഭുതകര്മണഃ । സംലക്ഷ്യതേ ഽവതാരോ ഽയം ദശമോ ദീര്ഘദര്ശിനഃ
ഇങ്ങനെ, അത്ഭുതകരമായ പ്രവർത്തികളുള്ള ഈ വ്യാസമുനിയുടെ പതിനാം അവതാരം ദീർഘദർശിയായവനായി ക്രമത്തിൽ അറിയപ്പെടുന്നു.
അഭൂമ വ്യാസവാല്മീകിയുക്താ വയമ് അനേകശഃ । അഭൂമ വയമ് ഏവേമേ നാനാകാരാസ് സമാശയാഃ
നാം അനേകം പ്രാവശ്യം വ്യാസനും വാൽമീകിയും ആയിട്ടുണ്ട്; ഈ പല രൂപങ്ങളിലും പല മനസ്സുകളിലും നമുക്കുതാനാണ് ഇവർ.
ഭാവ്യമ് അദ്യാപ്യ് അനേനേഹ നനു വാരാഷ്ടകം പുനഃ । ഭൂയോ ഽപി ഭാരതം നാമ സ്വേതിഹാസം കരിഷ്യതി
ഇന്നും ഈയാൾ വീണ്ടും ഇവിടെ വാരാഷ്ടക കഥയെ രചിക്കും; പിന്നെയും ഭാരതം എന്നൊരു പുതിയ കഥയും ഉണ്ടാകും.
കൃത്വാ വേദവിഭാഗം ച നീത്വാനേന കുലം പ്രഥാമ് । ബ്രഹ്മത്വം ച തതോ ഗത്വാ ഭാവ്യം വൈദേഹമോക്ഷിണാ
വേദങ്ങളെ വിഭജിച്ച് കുടുംബത്തിന്റെ പ്രശസ്തി ഉയർത്തി, പിന്നെ ബ്രഹ്മാവസ്ഥയിലേക്കു എത്തി, അതിനുശേഷം വൈദേഹമുക്തി നേടും.
വീതശോകഭയശ് ശാന്തോ നിര്വാണോ ഗതകല്പനഃ । ജീവന്മുക്തോ ജിതമനാ വ്യാസോ ഽയമ് ഇതി വര്ണിതഃ
ദുഃഖവും ഭയവും വിട്ടു, മനസ്സിൽ സമാധാനത്തോടെ, നിർവികാരം, ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ മോചിതനായ, മനസ്സിനെ ജയിച്ചവനാണ് വ്യാസൻ എന്നു പറയുന്നത്.
വിത്തബന്ധുവയഃകര്മവിദ്യാവിജ്ഞാനചേഷ്ടിതൈഃ । സമാനി സന്തി ഭൂതാനി സര്ഗേ സര്ഗേ പുനഃ പുനഃ
സമ്പത്തിലും ബന്ധുക്കളിലും വയസ്സിലും പ്രവൃത്തികളിലും അറിവിലും ബോധത്തിലും പ്രവർത്തികളിലും, ഓരോ സൃഷ്ടിയിലും ജീവികൾ വീണ്ടും വീണ്ടും ഒരുപോലെയാണ്.
ക്വചിത് സര്ഗശതൈസ് താനി ഭവന്തി ന ഭവന്തി വാ । കദാചിദ് അപി മായേയമ് ഇത്ഥമ് അന്തവിവര്ജിതാ
ചിലപ്പോഴൊക്കെ നൂറുകണക്കിന് സൃഷ്ടികളിൽ ഇവ ജീവികൾ ഉണ്ടാകാറുണ്ട്, ഇല്ലാതിരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു; എപ്പോഴെങ്കിലും ഈ മായ ഇങ്ങനെ അവസാനമില്ലാതെ തുടരുന്നു.
ഗച്ഛതീയം വിപര്യാസം ഭൂരിഭൂതപരമ്പരാ । ബീജരാശിര് ഇവാജസ്രമ് ഉപ്യമാനഃ പുനഃ പുനഃ
അനവധി ജീവികളുടെ ഈ പരമ്പരയും മാറ്റങ്ങളിലൂടെ കടന്നുപോകുന്നു, ഒരുപാട് വിത്തുകൾ വീണ്ടും വീണ്ടും വിതച്ചുപിടിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ, ഒരിക്കലും നിൽക്കാതെ.
തേനൈവ സന്നിവേശേന തഥാന്യേന പുനഃ പുനഃ । സര്ഗാകാരാഃ പ്രവര്തന്തേ തരങ്ഗാഃ കാലവാരിധേഃ
അതു പോലെ തന്നെ, അതേ ക്രമത്തിൽ അല്ലെങ്കിൽ വേറൊരു രീതിയിൽ, സൃഷ്ടിയുടെ രൂപങ്ങൾ വീണ്ടും വീണ്ടും ഉയിർത്തെഴുന്നേൽക്കുന്നു, കാലസമുദ്രത്തിൽ തിരകളെപ്പോലെ.
ആശ്വസ്താന്തഃകരണഃ ക്ഷീണവികല്പസ് സ്വരൂപസാരമയഃ । പരമശമാമൃതതൃപ്തസ് തിഷ്ഠതി വിദ്വാന് നിരാവരണഃ
മനസ്സ് ശാന്തമായി, സംശയങ്ങൾ ഒടുവിൽ അകറ്റി, സ്വരൂപത്തിന്റെ സാരത്തിൽ നിലകൊണ്ട്, പരമശാന്തിയുടെ അമൃതത്തിൽ തൃപ്തനായി, ജ്ഞാനി മറവില്ലാതെ നിലകൊള്ളുന്നു.
സൌമ്യാമ്ബുത്വേ തരങ്ഗത്വേ സലിലസ്യാമ്ബുതാ യഥാ । സമൈവാബ്ധൌ തഥാദേഹസദേഹത്വവിമുക്തതാ
ജലത്തിന് സുഖമായ രൂപം ഉണ്ടായാലും അല്ലെങ്കിൽ തിരയായി മാറിയാലും, സമുദ്രത്തിൽ അതിന്റെ സ്വഭാവം ഒരുപോലെയാണ്; അങ്ങനെ തന്നെ, ശരീരമുള്ളതോ ഇല്ലാത്തതോ എന്നതിൽ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന് വ്യത്യാസമില്ല.
സദേഹാ വാസ്ത്വ് അദേഹാ വാ മുക്തതാ വിഷയേന വഃ । അനാസ്വാദിതഭോജ്യസ്യ കുതോ ഭോജ്യാനുഭൂതയഃ
ശരീരമുള്ളവനോ ഇല്ലാത്തവനോ എന്നതിൽ നിന്നല്ല മോക്ഷം; ഒരിക്കലും രുചിച്ചിട്ടില്ലാത്ത ഭക്ഷ്യത്തിന്റെ അനുഭവം എങ്ങനെയുണ്ടാകും?
ജീവന്മുക്തം മുനിശ്രേഷ്ഠ കേവലം ഹി പദാര്ഥവത് । പശ്യാമഃ പുരതോ നാസ്യ പുനര് വിദ്മോ ഽന്തരാശയമ്
മഹാമുനിവരേ, ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ മോക്ഷം നേടിയവനെ നമുക്ക് നേരിൽ കാണാൻ കഴിയുന്നു, ഒരു വസ്തുവിനെപ്പോലെ; പക്ഷേ അവന്റെ ഉള്ളിലെ ആഗ്രഹം നമുക്ക് അറിയാൻ കഴിയില്ല.
സദേഹാദേഹമുക്താനാം ഭേദഃ കോ ഽഭേദരൂപിണാമ് । യദ് ഏവാമ്ബു തരങ്ഗത്വേ സൌമ്യത്വേ ഽപി തദ് ഏവ തത്
ശരീരമുള്ളവർക്കും ശരീരമില്ലാത്തവർക്കും, ഒരേ സ്വഭാവമുള്ളവരായാൽ, യാതൊരു വ്യത്യാസവും ഇല്ല. തിരമാലയായിരിക്കുമ്പോഴും, സമാധാനമായിരിക്കുമ്പോഴും, വെള്ളം അതേ വെള്ളം തന്നെയാണ്.
ന മനാഗ് അപി ഭേദോ ഽസ്തി സദേഹാദേഹമുക്തയോഃ । സസ്പന്ദോ ഽസ്ത്വ് അഥ വാസ്പന്ദോ വായുര് ഏവ കിലാനിലഃ
ശരീരമുള്ളവനും ശരീരമില്ലാത്തവനും ഇടയിൽ ചെറുതെങ്കിലും വ്യത്യാസമില്ല. കാറ്റ് ചലിച്ചാലും, നില്ക്കുന്നാലും, അതു കാറ്റ് തന്നെയാണ്.
സദേഹാ വാ വിദേഹാ വാ മുക്തതാ ന പ്രമാസ്പദമ് । അസ്മാകമ് അസ്യാസ് തു യദാ സ്വൈകതാസ്ത്യ് അവിഭാഗിനീ
ശരീരമുള്ളവനായാലും ശരീരമില്ലാത്തവനായാലും, മോക്ഷം അതിനാൽ നിർണ്ണയിക്കപ്പെടുന്നില്ല. ഈ ഏകത്വം ഉണ്ടെങ്കിൽ, അതിൽ വിഭജനം ഇല്ല.
തസ്മാത് പ്രകൃതമ് ഏവേദം ശൃണു ശ്രവണഭൂഷണമ് । മയോപദിശ്യമാനം ത്വം ജ്ഞാനമ് അജ്ഞാന്ധ്യനാശനമ്
അതിനാൽ, ഞാൻ ഇപ്പോൾ പറയുന്ന ഈ അറിവ്, കേൾവിക്ക് അലങ്കാരമായതും, അജ്ഞാനത്തിന്റെ ഇരുണ്ടത്വം നീക്കുന്നതുമായതും, നീ ശ്രദ്ധിച്ച് കേൾക്കണം.
സര്വമ് ഏവേഹ ഹി സദാ സംസാരേ രഘുനന്ദന । സമ്യക്പ്രയുക്താത് സര്വേണ പൌരുഷാത് സമവാപ്യതേ
രഘുവംശത്തിലെ സന്തോഷമേ, ഈ സഞ്ചാരലോകത്തിൽ എല്ലാം എപ്പോഴും ശരിയായ മനുഷ്യശ്രമം കൊണ്ടാണ് ലഭിക്കുന്നത്.
ഇഹ ഹീന്ദോര് ഇവോദേതി ശീതലാഹ്ലാദനം ഹൃദി । പരിസ്പന്ദഫലപ്രാപ്തൌ പൌരുഷാദ് ഏവ നാന്യതഃ
ഇവിടെ, ചന്ദ്രൻ ഉദിച്ച് മനസ്സിനെ തണുപ്പിച്ച് സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ, പരിശ്രമത്തിന്റെ ഫലം സ്വന്തമായ ശ്രമം കൊണ്ടു മാത്രമേ ലഭിക്കൂ; മറ്റൊന്നിനാലല്ല.
പൌരുഷസ്പന്ദഫലവദ് ദൃഷ്ടം പ്രത്യക്ഷതോ ന യത് । കല്പിതം മോഹിഭിര് മന്ദൈര് ദൈവം കിഞ്ചിന് ന വിദ്യതേ
നമ്മുടെ ശ്രമഫലമായി നേരിട്ട് കാണുന്നതാണു സത്യമായുള്ളത്; ഭ്രമിച്ച മനസ്സുള്ളവരുടെ കற்பനയായ വിധി എന്നത് യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ ഒന്നുമല്ല, അതു ഇല്ലാത്തതാണു.
സാധൂപദേശശാസ്ത്രേണ യന് മനോഽങ്ഗവിചേഷ്ടിതമ് । തത് പൌരുഷം തത് സഫലമ് അന്യദ് ഉന്മത്തചേഷ്ടിതമ്
മഹാന്മാരുടെയും ശാസ്ത്രങ്ങളുടെയും ഉപദേശപ്രകാരം മനസ്സും ശരീരവും ചെയ്യുന്ന പ്രവർത്തനമാണ് യഥാർത്ഥ ശ്രമവും ഫലപ്രദവുമാകുന്നത്; അതല്ലാത്തതെല്ലാം ഭ്രമിച്ചവരുടെ പ്രവർത്തനങ്ങളാണ്.
യോ യമ് അര്ഥം കാമയതേ തദ് അര്ഥം ചേഹതേ ക്രമാത് । അവശ്യം തമ് അവാപ്നോതി ന ചേദ് അര്ധാന് നിവര്തതേ
യാരെങ്കിലും ഒരു ലക്ഷ്യം ആഗ്രഹിച്ച് അതിനായി ക്രമമായി പരിശ്രമിച്ചാൽ, അവൻ അതു നിർബന്ധമായും നേടും; അല്ലെങ്കിൽ, പാതിവഴിയിൽ പോലും അവൻ പിന്മാറില്ല.
പൌരുഷേണ പ്രയത്നേന ത്രൈലോക്യൈശ്വര്യസുന്ദരീമ് । കശ്ചിത് പ്രാണിവിശേഷോ ഹി ശക്രതാം സമുപാഗതഃ
മനുഷ്യശ്രമത്താലും പ്രയത്നത്താലും ചില പ്രത്യേക ജീവികൾക്ക് മൂന്ന് ലോകങ്ങളുടെയും ഐശ്വര്യവും ഇന്ദ്രന്റെ മഹത്വവും നേടാൻ കഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്.
പൌരുഷേണ പ്രയത്നേന സഹസാമ്ഭോരുഹാസ്പദാമ് । കശ്ചിദ് ഏവ ചിദുല്ലാസോ ബ്രഹ്മതാമ് അധിഗച്ഛതി
മനുഷ്യശ്രമത്താലും പ്രയത്നത്താലും, ചില അപൂർവരായവർക്ക് ബോധത്തിന്റെ പുഷ്പം വിരിഞ്ഞ് സൃഷ്ടിയുടെ കമലാസനമായ ബ്രഹ്മാവിന്റെ സ്ഥാനം നേടാൻ കഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്.
സാരേണ പുരുഷാര്ഥേന സ്വേനൈവ ഗരുഡധ്വജാമ് । കശ്ചിദ് ഏവ പുമാന് ഏഷ പുരുഷോത്തമതാം ഗതഃ
സ്വന്തം ഉദ്ദേശ്യശക്തിയാൽ, ഉത്സാഹത്താൽ, ചില അപൂർവ പുരുഷന്മാർക്ക് തന്നെ ഗരുഡധ്വജനായ പുരുഷോത്തമന്റെ പരമാവസ്ഥ നേടാൻ കഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്.