ഏവം സര്വം ത്വയാ ദൃഷ്ടം മോഹജാലം ദ്വിജോത്തമ । യത് സത്യമ് ഇതി ജാനാസി യച് ചാസത്യമ് അവൈഷി ച
ഇങ്ങനെ, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, നീ കണ്ടതെല്ലാം മോഹത്തിന്റെ വലപോലെയാണ്—നിനക്ക് സത്യമെന്നു തോന്നുന്നതും അസത്യമെന്നു തോന്നുന്നതും എല്ലാം അതിലേർപ്പെട്ടതാണ്.
വാസനാവലിതം ചേതഃ കിം നാമ ന ന പശ്യതി । സാധിതം ദൃശ്യതേ സ്വപ്നേ വര്ഷസാധ്യം പ്രയോജനമ്
വാസനകളാൽ നിറഞ്ഞ മനസ്സ് എന്തെല്ലാം കാണുന്നില്ല? വർഷങ്ങളോളം പരിശ്രമിച്ചാലും നേടാൻ കഴിയാത്തത് പോലും സ്വപ്നത്തിൽ ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട് സാധിച്ചുവെന്നു തോന്നും.
നാതിഥിര് ന ച ഹൂനാസ് തേ ന കീരാസ് തേ ന തത് പുരമ് । സര്വമ് ഏവ മഹാബുദ്ധേ വ്യാമോഹാദ് ദൃഷ്ടവാന് അസി
അവിടെ അതിഥിയും ഹൂനന്മാരും കീർമാരും ആ നഗരം പോലും ഉണ്ടായിരുന്നില്ല; മഹാബുദ്ധിയുള്ളവനേ, നീ കണ്ടതെല്ലാം വലിയ ഭ്രമം കൊണ്ടാണ്.
ഗച്ഛതാ ഭവതാ ഹൂനദേശം പാന്ഥേന കന്ദരേ । കസ്മിംശ്ചിദ് വിപ്ര വിശ്രാന്തം കുരങ്ഗേണേവ കാനനേ
ഹൂന ദേശത്തേക്ക് യാത്ര ചെയ്തുകൊണ്ടിരുന്ന നീ, ഒരു യാത്രക്കാരനായി, കാട്ടിൽ ഒരു മാൻ വിശ്രമിക്കുന്നതുപോലെ എവിടെയോ വിശ്രമിച്ചു, ബ്രാഹ്മണാ.
തഥൈവ ശ്രമമൂഢത്വാദ് ഇദം തദ് ധൂനമണ്ഡലമ് । ഇദം തച് ഛ്വപചാഗാരമ് ഇതി ദൃഷ്ടം ന സത്യതഃ
അതു പോലെ തന്നെ, ക്ഷീണവും മനസ്സിലെ ആശയക്കുഴപ്പവും കാരണം, നീ 'ഇതാണ് ഹൂനരുടെ പ്രദേശം', 'ഇതാണ് ചണ്ഡാളന്റെ വീട്' എന്നിങ്ങനെ കണ്ടു, പക്ഷേ അതെല്ലാം യഥാർത്ഥത്തിൽ അല്ല.
തഥൈവ കീരനഗരം ദൃഷ്ടവാന് അസി തത് തഥാ । തഥൈവ നാന്യഥാ വാപി മായാര്ഥീ ഹി ഭവാന് ദ്വിജ
അതു പോലെ തന്നെ, നീ കീര നഗരവും അതുപോലെയാണ് കണ്ടത്; വേറേതായില്ല. കാരണം, ബ്രാഹ്മണാ, നീ മായയെ തേടുന്നവനാണ്.
സര്വദൈവ സമഗ്രാസു വിഹരന്ന് അസി ദൃഷ്ടവാന് । ദിക്ഷു പ്രോന്മത്തക ഇവ വിഭ്രമം മനസാ മുനേ
എല്ലാ ദിക്കുകളിലും എല്ലായ്പ്പോഴും നീ സഞ്ചരിച്ചു, മനസ്സിൽ ഭ്രമം കാണുന്നു, മുനിയേ, ഒരു പിതൃതലനായവനെപ്പോലെ.
തദ് ഉത്തിഷ്ഠ നിജമ് കര്മ കുര്വംസ് തിഷ്ഠോപശാന്തധീഃ । ന സ്വകര്മ വിനാ ശ്രേയഃ പ്രാപ്നുവന്തീഹ മാനവാഃ
അതിനാല് നീ എഴുന്നേറ്റ്, മനസ്സില് സമാധാനം പുലര്ത്തി, നിന്നുടേതായ കര്മ്മം നിര്വഹിക്കണം. കാരണം, സ്വന്തം കര്മ്മം ഇല്ലാതെ മനുഷ്യര്ക്ക് ഈ ലോകത്ത് ഉത്തമമായ ഫലങ്ങള് ലഭിക്കില്ല.
ഇതി നിഗദിതവാന് സ പദ്മനാഭോ വനഗതതാപസവൃന്ദപൂജ്യമാനഃ । വിബുധമുനിഗണൈഃ പവിത്രഹസ്തൈര് വൃത ഉദധിം നിജമ് ആസ്പദം ജഗാമ
അങ്ങനെ വനത്തില് വസിക്കുന്ന തപസ്സുകാര് ആദരിച്ച പദ്മനാഭന് പറഞ്ഞു. ശുദ്ധമായ കൈകളുള്ള ജ്ഞാനികള് ചുറ്റിയപ്പോള്, അദ്ദേഹം തന്റെ വാസസ്ഥലമായ സമുദ്രത്തിലേക്ക് മടങ്ങി.
അഥ ഗാധിര് ഗതേ വിഷ്ണൌ പുനര് ഹൂനാദികാഞ് ജനാന് । സ്വസമ്മോഹവിചാരാര്ഥം ബഭ്രാമാഭ്രമ് ഇവാമ്ബരേ
വിഷ്ണു തിരിച്ചു പോയ ശേഷം, ഗാധി തന്റെ ഭ്രമത്തെക്കുറിച്ച് ആലോചിക്കാന് ഹൂണാദി ജനങ്ങളില് വീണ്ടും മേഘം ആകാശത്ത് സഞ്ചരിക്കുന്നതുപോലെ സഞ്ചരിച്ചു.
ഉപലഭ്യ തഥൈവാത്മവൃത്താന്തം ജനതസ് തതഃ । ഹരിമ് ആരാധയാമ് ആസ പുനര് അദ്രിഗുഹാഗതഃ
അങ്ങനെ ജനങ്ങളില് തന്റെ കഥ മനസ്സിലാക്കിയ ശേഷം, ഗാധി വീണ്ടും മലകുഹരത്തില് വസിക്കുന്ന ഹരിയെ ആരാധിച്ചു.
ആജഗാമൈനമ് അല്പേന കാലേനാഥ ജനാര്ദനഃ । സകൃദാരാധനേനൈവ മാധവോ യാതി ബന്ധുതാമ്
അൽപസമയത്തിനകം ജനാർദ്ദനൻ അവിടെ എത്തി; ഒരിക്കൽ മാത്രം ഭക്തിപൂർവ്വം സേവിച്ചാലും മാധവൻ സ്നേഹിതനാവും.
ഉവാച ഗാധിം ഭഗവാന് മയൂരമ് ഇവ വാരിദഃ । കിം ത്വം പ്രാര്ഥയസേ ഭൂയസ് തപസേതി പ്രസാദവാന്
മേഘം മയിലിനോട് കാണിക്കുന്ന കരുണപോലെ, ഭഗവാൻ ഗാധിയെ നോക്കി പറഞ്ഞു: 'നീ വീണ്ടും തപസ്സ് ചെയ്യാൻ എന്തിന് ആഗ്രഹിക്കുന്നു? എന്താണ് നിന്റെ മോഹം?'
ഭ്രാന്തോ ഽസ്മി ദേവ ഷണ്മാസാന് ഹൂനകീരജനാസ്പദമ് । തത്ര വ്യഭിചരത്യ് അസ്മദ്വൃത്താന്തോ ന കഥാസ്വ് അപി
പ്രഭോ, ഞാൻ ആറുമാസം ഹൂണരും കീരാതരും ഉള്ള ദേശങ്ങളിൽ അലഞ്ഞു; എങ്കിലും എവിടെയും, അവരുടേതായ കഥകളിലുപോലും, എന്റെ കഥയെപ്പറ്റി ഒരു സൂചനയും ഇല്ല.
മായയാ ഹൂനഭൂര് ദൃഷ്ടാ ത്വയേത്യ് ഉക്തോ ഽസ്മി കിം പ്രഭോ । മോഹനാശായ മഹതാം വചോ നോ മോഹവൃദ്ധയേ
'നീ ഹൂണ ദേശം മായയാൽ കണ്ടു' എന്ന് എന്നോട് പറഞ്ഞു; പക്ഷേ പ്രഭോ, മഹാന്മാരുടെ വാക്കുകൾ മോഹം അകറ്റാനാണോ, അല്ലെങ്കിൽ കൂടുതൽ ആശങ്ക ഉണ്ടാക്കാനാണോ?
കാകതാലീയയോഗേന ചേതസി ശ്വപചസ്ഥിതിഃ । സര്വേഷാം ഹൂനകീരാണാം തഥൈവ പ്രതിബിമ്ബിതാ
യാദൃശ്ചികമായൊരു സംഗമം കൊണ്ടു മനസ്സിൽ ഒരു ചണ്ഡാളന്റെ അവസ്ഥ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു; അതുപോലെ തന്നെ എല്ലാ താഴ്ന്നവരുടെയും പക്ഷികളുടെയും പ്രതിഫലനങ്ങളും കാണപ്പെടുന്നു.
തേനാങ്ഗ തവ വൃത്താന്തം സത്യം യത് കഥയന്തി തേ । പ്രതിഭാസോ ഹി നായാതി പുനര് അപ്രതിഭാസതാമ്
അതിനാൽ പ്രിയനേ, അവർ സത്യമായ് നിന്നോട് പറയുന്ന കഥകൾ എല്ലാം നീ അറിഞ്ഞിരിക്കണം — കാരണം ഒരിക്കൽ പ്രത്യക്ഷമായത് വീണ്ടും അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നില്ല.
കേനചിച് ഛ്വപചേനാന്തേ ഗ്രാമസ്യ രചിതം ഗൃഹം । തത് തഥാ യത് ത്വയാ ദൃഷ്ടമ് ഇഷ്ടകാഖണ്ഡതാം ഗതമ്
ഒരു ചണ്ഡാളൻ ഗ്രാമത്തിന്റെ അതിരിൽ ഒരു വീട് പണിതു; നീ കണ്ടതുപോലെ അതു ഒടുവിൽ ഇഷ്ടകകളുടെ കൂമ്പാരമായി മാറി.
കദാചിത് പ്രതിഭൈകൈവ ബഹൂനാമ് അപി ജായതേ । കാകതാലീയഗതിവദ് വിചിത്രാ ഹി മനോഗതിഃ
ഒരിക്കൽക്കൊണ്ട് പലർക്കും ഒരേ ദൃശ്യങ്ങൾ ഉണ്ടാകാറുണ്ട്; കാക്കയും താളപ്പഴവും ഒറ്റത്തവണ കൂടുന്നതുപോലെ, മനസ്സിന്റെ പ്രവൃത്തികൾ അതിശയകരമാണ്.
തഥാ ഹി ബഹവസ് സ്വപ്നമ് ഏകം പശ്യന്തി മാനവാഃ । സ്വാപഭ്രമദമൈരേയമദമന്ഥരചിത്തവത്
അങ്ങനെ തന്നെ, അനേകം ആളുകൾ ഒരേ സ്വപ്നം കാണുന്നു, ഉറക്കം, ഭ്രമം, മദ്യം, ലഹരി എന്നിവ കൊണ്ട് മനസ്സ് മന്ദമായവരെപ്പോലെ.
ഏകസ്യാമ് ഏവ ലീലായാം വനസ്ഥല്യാമ് ഇവൈണകാഃ
ഒരേ കാട്ടിലെ പുല്ല്മേയൽ അനേകം മാൻ കളിക്കുന്നതുപോലെയാണ് ഇത്.
ബഹവസ് തുല്യകാലം ച പ്രതിഭാതേന കര്മണാ । ജനാ യതന്തേ സ്വഫലപാകേനേവ ദ്രുമാ ഋതൌ
ഒരേ സമയം, ഒരേ പ്രവർത്തിയിൽ അനേകം ആളുകൾ ശ്രമിക്കുന്നു, മരങ്ങൾ തങ്ങളുടെ ഫലം കാലത്ത് കായ്ക്കുന്നതുപോലെ.
പ്രതിബന്ധാഭ്യനുജ്ഞാനാം കാലോ ദാതേതി യാ ശ്രുതിഃ । വിപ്ര സങ്കല്പമാത്രോ ഽസൌ കാലോ ഹ്യ് ആത്മനി തിഷ്ഠതി
വേള അനുവദിക്കുകയോ തടയുകയോ ചെയ്യുന്നു എന്നുള്ള ഉപദേശം കേവലം ഒരു ധാരണ മാത്രമാണ്, ബ്രാഹ്മണാ; കാരണം, സമയം യഥാർത്ഥത്തിൽ മനസ്സിനുള്ളിലാണു നിലകൊള്ളുന്നത്.
അമൂര്തോ ഭഗവാന് കാലോ ബ്രഹ്മൈവ തമ് അജം വിദുഃ । ന ജഹാതി ന ചാദത്തേ കിഞ്ചിത് കസ്യചിദ് ഏവ സഃ
അരൂപനായ ഭഗവാൻ കാലം, അതായത് ബ്രഹ്മം തന്നെയാണ്, ജനനം ഇല്ലാത്തവൻ എന്നു അറിയപ്പെടുന്നു. അവൻ ആരെയും വിട്ടുപോകുന്നില്ല, ആരിൽ നിന്നുമോ എന്തെങ്കിലും ഏറ്റെടുക്കുന്നില്ല.
ലൌകികോ യസ് ത്വ് അയം കാലോ വര്ഷകല്പയുഗാത്മകഃ । സങ്കല്പ്യതേ പദാര്ഥൌഘൈഃ പദാര്ഥൌഘാശ് ച തേന തേ
പക്ഷേ, ഈ ലോകീയമായ കാലം വർഷങ്ങൾ, കല്പങ്ങൾ, യുഗങ്ങൾ എന്നിവയാൽ രൂപപ്പെട്ടതാണ്. അതും, അതിലൂടെ തന്നെ, അനേകം വസ്തുക്കളോടൊപ്പം ചിന്തിക്കപ്പെടുന്നു; ആ വസ്തുക്കളും അതിലൂടെയാണ് മനസ്സിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത്.
സമാനപ്രതിഭാസോത്ഥസമ്ഭ്രമഭ്രാന്തചേതസഃ । തഥാ തദ് ദൃഷ്ടവന്തസ് തേ ഹൂനകീരജനോച്ചയാഃ
ഒരുപോലെയുള്ള അനുഭവങ്ങൾ കൊണ്ട് മനസ്സു குழപ്പമുള്ളവർ, പ്രശംസയും അപമാനവും ഉയർന്നിറങ്ങുന്ന രീതിയിൽ അതിനെ കണ്ടിരിക്കുന്നു.
സ്വവ്യാപാരപരോ ഭൂത്വാ ധിയാത്മാനം വിചാരയന് । സാധോ ഗതമനോമോഹമ് ഇഹൈവാസ്സ്വ വ്രജാമ്യ് അഹമ്
സ്വന്തം കാര്യങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ട്, ബുദ്ധിയാൽ സ്വയം ആലോചിച്ച്, മനസ്സിലെ മായ മാറിയ സന്യാസി ഇവിടെ തന്നെ ഇരുന്നു, 'ഞാൻ പോകുന്നു' എന്നു പറഞ്ഞു.
ഇത്യ് ഉക്ത്വാ ഭഗവാന് വിഷ്ണുര് ജഗാമാന്തര്ധിമ് ഈശ്വരഃ । അതിഷ്ഠത് കന്ദരേ ഗാധിര് ആധിപീവരയാ ധിയാ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ഭഗവാൻ വിഷ്ണു അപ്രത്യക്ഷനായി; ഗാധി ആ ഗുഹയിൽ ഉന്നതമായ മനസ്സോടെ തുടരുകയും ചെയ്തു.
തതഃ കതിപയേഷ്വ് അദ്രൌ മാസേഷ്വ് അപി ഗതേഷു സഃ । പുനര് ആരാധയാമ് ആസ പുണ്ഡരീകകരം ദ്വിജഃ
അങ്ങനെ, മലയിൽ കുറച്ച് മാസം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ ആ ദ്വിജൻ വീണ്ടും കമലഹസ്തനായ ഭഗവാനെ ഭക്തിപൂർവ്വം ആരാധിക്കാൻ തുടങ്ങി.
ദദര്ശ ചൈകദാ നാഥമ് ആഗതം പ്രണനാമ തമ് । പൂജയാമ് ആസ മനസാ സോത്കേനോവാച ചേശ്വരമ്
ഒരു ദിവസം അവൻ ഭഗവാനെ വരുന്നത് കണ്ടു, അവനോട് നമസ്കരിച്ചു, മനസ്സിൽ ഭക്തിയോടെ ആരാധിച്ചു, പിന്നെ ഭഗവാനോട് പറഞ്ഞു.