രൂപാലോകമനസ്കാരാന് സത്താകാലക്രിയാക്രമാന് । കുമ്ഭകാരോ ഘടമ് ഇവ ചേതോ ഹന്തി കരോതി ച
രൂപം, ദർശനം, മനസ്സിന്റെ ഉദ്ദേശം, സത്ത, കാലം, പ്രവർത്തികളുടെ ക്രമം എന്നിവയിലൂടെ, ഒരു കുശവൻ മണ്ണിനെ പോലെ മനസ്സ് സൃഷ്ടിക്കുകയും നശിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
ആബാലമ് ഏതത് പുരുഷൈസ് സര്വൈര് ഏവാനുഭൂയതേ । സ്വപ്നഭ്രമവദ് ആവേഗരാഗരോഗാദിദൃഷ്ടിഷു
ചെറുപ്പം മുതലേ എല്ലാവരും ഉണരുന്ന സ്വപ്നം പോലെയും ഭ്രമം പോലെയും ഉണരുന്ന ഉന്മാദം, ആസക്തി, രോഗം തുടങ്ങിയ അനുഭവങ്ങൾ നേരിടുന്നു.
ചിത്തേ വൃത്താന്തലക്ഷാണി സംസ്ഥിതാന്യ് ആത്തവാസനേ । പാദപേ ഫലപുഷ്പാണി മൂലാക്രാന്താവനാവ് ഇവ
മനസ്സിൽ പതിഞ്ഞിരിക്കുന്ന വാസനകൾ കൊണ്ടാണ് സംഭവങ്ങളും അവയുടെ അടയാളങ്ങളും നിലനിൽക്കുന്നത്. ഇത് നിലം പിടിച്ച വൃക്ഷത്തിൽ പിറക്കുന്ന പഴങ്ങളും പൂക്കളും പോലെയാണ്.
ത്യക്താവനേര് വിടപിനോ ഭൂയഃ പത്ത്രാണി നോ യഥാ । നിര്വാസനസ്യ ജീവസ്യ പുനര് ജന്മാദി നോ തഥാ
നിലം വിട്ടു പോയ വൃക്ഷം വീണ്ടും ഇലകൾ കൊടുക്കാത്തതുപോലെ, വാസനകൾ ഇല്ലാതായ ജീവന് വീണ്ടും ജനനം പോലുള്ളത് ഉണ്ടാവില്ല.
യത്രാനന്തം ജഗജ്ജാലം സംസ്ഥിതം തേന ചേതസാ । ശ്വപചത്വം പ്രകടിതം യദി തദ് വിസ്മയോ ഽത്ര കിമ്
അനന്തമായ ലോകങ്ങളുടെ ജാലം നിലനിൽക്കുന്ന മനസ്സ് ഒരു ചണ്ഡാളാവസ്ഥ കാണിച്ചാൽ അതിൽ അത്ഭുതപ്പെടേണ്ട കാര്യമില്ല.
അവബുദ്ധാ ശ്വപചതാ പ്രതിഭാസവശാത് ത്വയാ । യഥൈവാനല്പസംരമ്ഭാ വിചിത്രാപി വികാരദാ
നിനക്ക് ഒരു ചണ്ഡാളന്റെ അവസ്ഥ അനുഭവപ്പെട്ടത് ഭ്രമത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ തന്നെയാണ്. ചെറുതായി ഒരു കലഹം വന്നാലും അതിൽ നിന്നു പലവിധം മാറ്റങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നതുപോലെ തന്നെയാണ് ഇത്.
തഥൈവാതിഥിര് ആയാതോ ഭുക്തവാന് സുപ്തവാന് ദ്വിജഃ । കഥാം കഥിതവാംശ് ചേതി ദൃഷ്ടവാന് അസി വിഭ്രമമ്
അതുപോലെ തന്നെ, ഒരു അതിഥി എത്തി, ഭക്ഷണം കഴിച്ചു, ഉറങ്ങി, കഥകൾ പറഞ്ഞുവെന്ന് നീ കണ്ടത് മുഴുവൻ ഭ്രമം മാത്രമായിരുന്നു.
തഥൈവോത്ഥായ ഗച്ഛാമി പ്രാപ്തോ ഽഹം ഹൂനമണ്ഡലമ് । ഇമേ ഹൂനാ ഇമേ ഗ്രാമാ ദൃഷ്ടവാന് ഇത്യ് അസി ഭ്രമമ്
അതിനുപോലെ തന്നെ, നീ എഴുന്നേറ്റ് പോയപ്പോൾ, 'ഞാൻ ഹൂണന്മാരുടെ ദേശത്ത് എത്തി, ഇവരാണ് ഹൂണന്മാർ, ഇവിടെയാണ് അവരുടെ ഗ്രാമങ്ങൾ' എന്നിങ്ങനെ കണ്ടതും ഭ്രമം മാത്രമാണ്.
തഥൈവേദം കടഞ്ജസ്യ പ്രാക്തനം ലുഠിതം ഗൃഹമ് । ജനൈര് ഉക്തഃ കടഞ്ജശ് ച ദൃഷ്ടവാന് ഇത്യ് അസി ഭ്രമമ്
അതുപോലെ തന്നെ, കട്ടഞ്ഞയുടെ പഴയ വീട് തകർന്നുകിടക്കുന്നത് നീ കണ്ടു, ആളുകൾ 'ഇതാണ് കട്ടഞ്ഞ' എന്ന് പറഞ്ഞത് കേട്ടതും—all ഇതെല്ലാം ഭ്രമം മാത്രമാണ്.
തഥൈവ കീരനഗരം പ്രാപ്തോ ഽസ്മി കഥിതം ച മേ । കീരൈശ് ശ്വപചരാജത്വം ദൃഷ്ടവാന് ഇത്യ് അസി ഭ്രമമ്
അദേഹം പോലെ തന്നെയാണ്, ഞാൻ കീരനഗരിയിലെത്തിയതും, അവിടെ എനിക്ക് പറഞ്ഞതും—'കീർമാർ ശ്വപചരുടെ രാജത്വം കാണിച്ചു' എന്നാണ്. ഇതൊക്കെയും നിന്റെ ഭ്രമം മാത്രമാണ്.
ഏവം സര്വം ത്വയാ ദൃഷ്ടം മോഹജാലം ദ്വിജോത്തമ । യത് സത്യമ് ഇതി ജാനാസി യച് ചാസത്യമ് അവൈഷി ച
ഇങ്ങനെ, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, നീ കണ്ടതെല്ലാം മോഹത്തിന്റെ വലപോലെയാണ്—നിനക്ക് സത്യമെന്നു തോന്നുന്നതും അസത്യമെന്നു തോന്നുന്നതും എല്ലാം അതിലേർപ്പെട്ടതാണ്.
വാസനാവലിതം ചേതഃ കിം നാമ ന ന പശ്യതി । സാധിതം ദൃശ്യതേ സ്വപ്നേ വര്ഷസാധ്യം പ്രയോജനമ്
വാസനകളാൽ നിറഞ്ഞ മനസ്സ് എന്തെല്ലാം കാണുന്നില്ല? വർഷങ്ങളോളം പരിശ്രമിച്ചാലും നേടാൻ കഴിയാത്തത് പോലും സ്വപ്നത്തിൽ ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട് സാധിച്ചുവെന്നു തോന്നും.
നാതിഥിര് ന ച ഹൂനാസ് തേ ന കീരാസ് തേ ന തത് പുരമ് । സര്വമ് ഏവ മഹാബുദ്ധേ വ്യാമോഹാദ് ദൃഷ്ടവാന് അസി
അവിടെ അതിഥിയും ഹൂനന്മാരും കീർമാരും ആ നഗരം പോലും ഉണ്ടായിരുന്നില്ല; മഹാബുദ്ധിയുള്ളവനേ, നീ കണ്ടതെല്ലാം വലിയ ഭ്രമം കൊണ്ടാണ്.
ഗച്ഛതാ ഭവതാ ഹൂനദേശം പാന്ഥേന കന്ദരേ । കസ്മിംശ്ചിദ് വിപ്ര വിശ്രാന്തം കുരങ്ഗേണേവ കാനനേ
ഹൂന ദേശത്തേക്ക് യാത്ര ചെയ്തുകൊണ്ടിരുന്ന നീ, ഒരു യാത്രക്കാരനായി, കാട്ടിൽ ഒരു മാൻ വിശ്രമിക്കുന്നതുപോലെ എവിടെയോ വിശ്രമിച്ചു, ബ്രാഹ്മണാ.
തഥൈവ ശ്രമമൂഢത്വാദ് ഇദം തദ് ധൂനമണ്ഡലമ് । ഇദം തച് ഛ്വപചാഗാരമ് ഇതി ദൃഷ്ടം ന സത്യതഃ
അതു പോലെ തന്നെ, ക്ഷീണവും മനസ്സിലെ ആശയക്കുഴപ്പവും കാരണം, നീ 'ഇതാണ് ഹൂനരുടെ പ്രദേശം', 'ഇതാണ് ചണ്ഡാളന്റെ വീട്' എന്നിങ്ങനെ കണ്ടു, പക്ഷേ അതെല്ലാം യഥാർത്ഥത്തിൽ അല്ല.
തഥൈവ കീരനഗരം ദൃഷ്ടവാന് അസി തത് തഥാ । തഥൈവ നാന്യഥാ വാപി മായാര്ഥീ ഹി ഭവാന് ദ്വിജ
അതു പോലെ തന്നെ, നീ കീര നഗരവും അതുപോലെയാണ് കണ്ടത്; വേറേതായില്ല. കാരണം, ബ്രാഹ്മണാ, നീ മായയെ തേടുന്നവനാണ്.
സര്വദൈവ സമഗ്രാസു വിഹരന്ന് അസി ദൃഷ്ടവാന് । ദിക്ഷു പ്രോന്മത്തക ഇവ വിഭ്രമം മനസാ മുനേ
എല്ലാ ദിക്കുകളിലും എല്ലായ്പ്പോഴും നീ സഞ്ചരിച്ചു, മനസ്സിൽ ഭ്രമം കാണുന്നു, മുനിയേ, ഒരു പിതൃതലനായവനെപ്പോലെ.
തദ് ഉത്തിഷ്ഠ നിജമ് കര്മ കുര്വംസ് തിഷ്ഠോപശാന്തധീഃ । ന സ്വകര്മ വിനാ ശ്രേയഃ പ്രാപ്നുവന്തീഹ മാനവാഃ
അതിനാല് നീ എഴുന്നേറ്റ്, മനസ്സില് സമാധാനം പുലര്ത്തി, നിന്നുടേതായ കര്മ്മം നിര്വഹിക്കണം. കാരണം, സ്വന്തം കര്മ്മം ഇല്ലാതെ മനുഷ്യര്ക്ക് ഈ ലോകത്ത് ഉത്തമമായ ഫലങ്ങള് ലഭിക്കില്ല.
ഇതി നിഗദിതവാന് സ പദ്മനാഭോ വനഗതതാപസവൃന്ദപൂജ്യമാനഃ । വിബുധമുനിഗണൈഃ പവിത്രഹസ്തൈര് വൃത ഉദധിം നിജമ് ആസ്പദം ജഗാമ
അങ്ങനെ വനത്തില് വസിക്കുന്ന തപസ്സുകാര് ആദരിച്ച പദ്മനാഭന് പറഞ്ഞു. ശുദ്ധമായ കൈകളുള്ള ജ്ഞാനികള് ചുറ്റിയപ്പോള്, അദ്ദേഹം തന്റെ വാസസ്ഥലമായ സമുദ്രത്തിലേക്ക് മടങ്ങി.
അഥ ഗാധിര് ഗതേ വിഷ്ണൌ പുനര് ഹൂനാദികാഞ് ജനാന് । സ്വസമ്മോഹവിചാരാര്ഥം ബഭ്രാമാഭ്രമ് ഇവാമ്ബരേ
വിഷ്ണു തിരിച്ചു പോയ ശേഷം, ഗാധി തന്റെ ഭ്രമത്തെക്കുറിച്ച് ആലോചിക്കാന് ഹൂണാദി ജനങ്ങളില് വീണ്ടും മേഘം ആകാശത്ത് സഞ്ചരിക്കുന്നതുപോലെ സഞ്ചരിച്ചു.
ഉപലഭ്യ തഥൈവാത്മവൃത്താന്തം ജനതസ് തതഃ । ഹരിമ് ആരാധയാമ് ആസ പുനര് അദ്രിഗുഹാഗതഃ
അങ്ങനെ ജനങ്ങളില് തന്റെ കഥ മനസ്സിലാക്കിയ ശേഷം, ഗാധി വീണ്ടും മലകുഹരത്തില് വസിക്കുന്ന ഹരിയെ ആരാധിച്ചു.
ആജഗാമൈനമ് അല്പേന കാലേനാഥ ജനാര്ദനഃ । സകൃദാരാധനേനൈവ മാധവോ യാതി ബന്ധുതാമ്
അൽപസമയത്തിനകം ജനാർദ്ദനൻ അവിടെ എത്തി; ഒരിക്കൽ മാത്രം ഭക്തിപൂർവ്വം സേവിച്ചാലും മാധവൻ സ്നേഹിതനാവും.
ഉവാച ഗാധിം ഭഗവാന് മയൂരമ് ഇവ വാരിദഃ । കിം ത്വം പ്രാര്ഥയസേ ഭൂയസ് തപസേതി പ്രസാദവാന്
മേഘം മയിലിനോട് കാണിക്കുന്ന കരുണപോലെ, ഭഗവാൻ ഗാധിയെ നോക്കി പറഞ്ഞു: 'നീ വീണ്ടും തപസ്സ് ചെയ്യാൻ എന്തിന് ആഗ്രഹിക്കുന്നു? എന്താണ് നിന്റെ മോഹം?'
ഭ്രാന്തോ ഽസ്മി ദേവ ഷണ്മാസാന് ഹൂനകീരജനാസ്പദമ് । തത്ര വ്യഭിചരത്യ് അസ്മദ്വൃത്താന്തോ ന കഥാസ്വ് അപി
പ്രഭോ, ഞാൻ ആറുമാസം ഹൂണരും കീരാതരും ഉള്ള ദേശങ്ങളിൽ അലഞ്ഞു; എങ്കിലും എവിടെയും, അവരുടേതായ കഥകളിലുപോലും, എന്റെ കഥയെപ്പറ്റി ഒരു സൂചനയും ഇല്ല.
മായയാ ഹൂനഭൂര് ദൃഷ്ടാ ത്വയേത്യ് ഉക്തോ ഽസ്മി കിം പ്രഭോ । മോഹനാശായ മഹതാം വചോ നോ മോഹവൃദ്ധയേ
'നീ ഹൂണ ദേശം മായയാൽ കണ്ടു' എന്ന് എന്നോട് പറഞ്ഞു; പക്ഷേ പ്രഭോ, മഹാന്മാരുടെ വാക്കുകൾ മോഹം അകറ്റാനാണോ, അല്ലെങ്കിൽ കൂടുതൽ ആശങ്ക ഉണ്ടാക്കാനാണോ?
കാകതാലീയയോഗേന ചേതസി ശ്വപചസ്ഥിതിഃ । സര്വേഷാം ഹൂനകീരാണാം തഥൈവ പ്രതിബിമ്ബിതാ
യാദൃശ്ചികമായൊരു സംഗമം കൊണ്ടു മനസ്സിൽ ഒരു ചണ്ഡാളന്റെ അവസ്ഥ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു; അതുപോലെ തന്നെ എല്ലാ താഴ്ന്നവരുടെയും പക്ഷികളുടെയും പ്രതിഫലനങ്ങളും കാണപ്പെടുന്നു.
തേനാങ്ഗ തവ വൃത്താന്തം സത്യം യത് കഥയന്തി തേ । പ്രതിഭാസോ ഹി നായാതി പുനര് അപ്രതിഭാസതാമ്
അതിനാൽ പ്രിയനേ, അവർ സത്യമായ് നിന്നോട് പറയുന്ന കഥകൾ എല്ലാം നീ അറിഞ്ഞിരിക്കണം — കാരണം ഒരിക്കൽ പ്രത്യക്ഷമായത് വീണ്ടും അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നില്ല.
കേനചിച് ഛ്വപചേനാന്തേ ഗ്രാമസ്യ രചിതം ഗൃഹം । തത് തഥാ യത് ത്വയാ ദൃഷ്ടമ് ഇഷ്ടകാഖണ്ഡതാം ഗതമ്
ഒരു ചണ്ഡാളൻ ഗ്രാമത്തിന്റെ അതിരിൽ ഒരു വീട് പണിതു; നീ കണ്ടതുപോലെ അതു ഒടുവിൽ ഇഷ്ടകകളുടെ കൂമ്പാരമായി മാറി.
കദാചിത് പ്രതിഭൈകൈവ ബഹൂനാമ് അപി ജായതേ । കാകതാലീയഗതിവദ് വിചിത്രാ ഹി മനോഗതിഃ
ഒരിക്കൽക്കൊണ്ട് പലർക്കും ഒരേ ദൃശ്യങ്ങൾ ഉണ്ടാകാറുണ്ട്; കാക്കയും താളപ്പഴവും ഒറ്റത്തവണ കൂടുന്നതുപോലെ, മനസ്സിന്റെ പ്രവൃത്തികൾ അതിശയകരമാണ്.
തഥാ ഹി ബഹവസ് സ്വപ്നമ് ഏകം പശ്യന്തി മാനവാഃ । സ്വാപഭ്രമദമൈരേയമദമന്ഥരചിത്തവത്
അങ്ങനെ തന്നെ, അനേകം ആളുകൾ ഒരേ സ്വപ്നം കാണുന്നു, ഉറക്കം, ഭ്രമം, മദ്യം, ലഹരി എന്നിവ കൊണ്ട് മനസ്സ് മന്ദമായവരെപ്പോലെ.