ഏവം വദന്തമ് ആലോക്യ ഹരിം ഗാധിര് ദ്വിജോത്തമഃ । അര്ചാകുസുമപൂരേണ പാദയോഃ പര്യപൂജയത്
ഹരിയെ ഇങ്ങനെ സംസാരിക്കുന്നത് കണ്ടപ്പോൾ, ദ്വിജന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ഗാധി, പൂക്കളാൽ പൂർണ്ണമായ അർച്ചനകൊണ്ട് അവന്റെ പാദങ്ങൾ പൂജിച്ചു.
ദത്താര്ഘം കീര്ണകുസുമം പ്രണമ്യാശു പ്രദക്ഷിണൈഃ । വിഷ്ണുമ് ആഹ ദ്വിജോ വാക്യമ് അമ്ഭോദമ് ഇവ ചാതകഃ
അർഘ്യം അർപ്പിച്ചും പൂക്കൾ ചിതറിച്ചും, വേഗത്തിൽ നമസ്കരിച്ച് പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത ശേഷം, ആ ദ്വിജൻ, ചാതകപ്പക്ഷി മേഘത്തോടു സംസാരിക്കുന്നതുപോലെ, വിഷ്ണുവിനോട് പറഞ്ഞു.
ദേവ യൈഷാ ത്വയാ മായാ ദര്ശിതാതിതമോമയീ । മഹീം പ്രാതര് ഇവാദിത്യസ് താം മേ പ്രകടതാം നയ
പ്രഭോ, നീ കാണിച്ച ഈ പ്രാചീനമായ അന്ധകാരത്തിൽ നിന്നുള്ള മായയെ, പ്രഭാതത്തിൽ സൂര്യൻ ഭൂമിയെ വെളിപ്പെടുത്തുന്നതുപോലെ, എനിക്ക് വ്യക്തമായി കാണിക്കണമേ.
ഭ്രമം യത് പശ്യതി മനോ വാസനാമലമാലിതമ് । സ്വപ്നവത് സ കഥം ദേവ ജാഗ്രത്യ് അപി ഹി ദൃശ്യതേ
മനസ്സ് വാസനകളുടെ മലിനത കൊണ്ട് മങ്ങിയപ്പോൾ, ദേവാ, അതു ഭ്രമം കാണുന്നു. സ്വപ്നത്തിൽ കാണുന്നതുപോലെ, ജാഗ്രതയിലുമെന്തുകൊണ്ടാണ് ഇതു ദൃശ്യമായിരിക്കുന്നത്?
മുഹൂര്തമ് ഉപലബ്ധാത്മാ ജലാന്തസ് സ്വപ്നവിഭ്രമഃ । കഥം പ്രത്യക്ഷതാം പ്രാപ്തോ മമാമലപദാസ്പദ
ജലത്തിൽ കാണുന്ന സ്വപ്നഭ്രമം, ഒരു നിമിഷം തന്നെ ആത്മാവായി തിരിച്ചറിയപ്പെടുമ്പോൾ, എങ്ങനെ അതു നേരിട്ടുള്ള അനുഭവമായി എനിക്ക്, ശുദ്ധമായ നിലയിൽ നിലകൊള്ളുന്നവനായി, തോന്നുന്നു?
ദൈര്ഘ്യാദൈര്ഘ്യേ ച കാലസ്യ ശരീരസ്യ ഭവാഭവൌ । കഥമ് അത്ര സ്ഥിതാനി സ്യുര് മദീയശ്വപചഭ്രമേ
സമയം നീണ്ടതോ ചുരുങ്ങിയതോ ആയതും, ശരീരത്തിന്റെ നിലനിൽപ്പോ ഇല്ലായ്മയോ ആയതും, എങ്ങനെ എന്റെ കുതിരയുടെയും ചണ്ഡാളന്റെയും സ്വപ്നഭ്രമത്തിൽ സത്യമായിരിക്കും?
ഗാധേ സ്വാധിവിധൂതസ്യ രൂപമ് അസ്യൈതദ് ആത്മജമ് । ചേതസോ ഽദൃഷ്ടതത്ത്വസ്യ യത് പശ്യത്യ് ഉരുവിഭ്രമമ്
ആഴത്തിൽ, മനസ്സ് സ്വന്തം വാസനകളാൽ അലയുന്നവനും സത്യം തിരിച്ചറിയാത്തവനും, ഈ സ്വരൂപം കാണുന്നു. അതാണ് വലിയൊരു ഭ്രമം അവൻ കാണുന്നത്.
ബഹിര് ന കിഞ്ചിദ് അപ്യ് അസ്തി ഖാദ്രിദ്യൂര്വീദിഗാദികമ് । ഏതത് സ്വചിത്ത ഏവാസ്തി പത്ത്രപുഞ്ജ ഇവാങ്കുരേ
പുറത്ത് ഒന്നും ഇല്ല — ആകാശം, കാറ്റ്, ഭൂമി, ദിക്കുകൾ, മറ്റൊന്നും. ഇതെല്ലാം നമ്മുടെ മനസ്സിനുള്ളിലാണു്, ഒരു ഇലക്കൂട്ടം മുളക്കുള്ളിലുണ്ടെന്നപോലെ.
ഫലാദി സ്ഫാരതാമ് ഏതി യഥൈവ ബഹിര് അങ്കുരാത് । ബഹിഃ പ്രകടതാം യാതി തഥാ പൃഥ്വ്യാദി ചേതസഃ
എങ്ങനെ ഒരു മുളയിൽ നിന്ന് പഴം മുതലായവ പുറത്തു് പ്രകടമാകുന്നു, അതുപോലെ ഭൂമി മുതലായതും മനസ്സിൽ നിന്ന് പുറത്തു് കാണപ്പെടുന്നു.
സത്യം പൃഥ്വ്യാദി ചിത്തസ്ഥം ന ബഹിസ്സ്ഥം കദാചന । അങ്കുരസ്ഥം ഫലം വസ്തു തസ്മാദ് യസ്മാത് ഫലശ്രിയഃ
സത്യത്തിൽ, ഭൂമി മുതലായവ മനസ്സിനുള്ളിലാണു്, പുറത്തു് ഒരിക്കലും ഇല്ല. പഴം മുളക്കുള്ളിലുണ്ടെന്നപോലെ, അതിൽ നിന്നാണ് പഴത്തിന്റെ മഹിമ ഉയരുന്നത്.
രൂപാലോകമനസ്കാരാന് സത്താകാലക്രിയാക്രമാന് । കുമ്ഭകാരോ ഘടമ് ഇവ ചേതോ ഹന്തി കരോതി ച
രൂപം, ദർശനം, മനസ്സിന്റെ ഉദ്ദേശം, സത്ത, കാലം, പ്രവർത്തികളുടെ ക്രമം എന്നിവയിലൂടെ, ഒരു കുശവൻ മണ്ണിനെ പോലെ മനസ്സ് സൃഷ്ടിക്കുകയും നശിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
ആബാലമ് ഏതത് പുരുഷൈസ് സര്വൈര് ഏവാനുഭൂയതേ । സ്വപ്നഭ്രമവദ് ആവേഗരാഗരോഗാദിദൃഷ്ടിഷു
ചെറുപ്പം മുതലേ എല്ലാവരും ഉണരുന്ന സ്വപ്നം പോലെയും ഭ്രമം പോലെയും ഉണരുന്ന ഉന്മാദം, ആസക്തി, രോഗം തുടങ്ങിയ അനുഭവങ്ങൾ നേരിടുന്നു.
ചിത്തേ വൃത്താന്തലക്ഷാണി സംസ്ഥിതാന്യ് ആത്തവാസനേ । പാദപേ ഫലപുഷ്പാണി മൂലാക്രാന്താവനാവ് ഇവ
മനസ്സിൽ പതിഞ്ഞിരിക്കുന്ന വാസനകൾ കൊണ്ടാണ് സംഭവങ്ങളും അവയുടെ അടയാളങ്ങളും നിലനിൽക്കുന്നത്. ഇത് നിലം പിടിച്ച വൃക്ഷത്തിൽ പിറക്കുന്ന പഴങ്ങളും പൂക്കളും പോലെയാണ്.
ത്യക്താവനേര് വിടപിനോ ഭൂയഃ പത്ത്രാണി നോ യഥാ । നിര്വാസനസ്യ ജീവസ്യ പുനര് ജന്മാദി നോ തഥാ
നിലം വിട്ടു പോയ വൃക്ഷം വീണ്ടും ഇലകൾ കൊടുക്കാത്തതുപോലെ, വാസനകൾ ഇല്ലാതായ ജീവന് വീണ്ടും ജനനം പോലുള്ളത് ഉണ്ടാവില്ല.
യത്രാനന്തം ജഗജ്ജാലം സംസ്ഥിതം തേന ചേതസാ । ശ്വപചത്വം പ്രകടിതം യദി തദ് വിസ്മയോ ഽത്ര കിമ്
അനന്തമായ ലോകങ്ങളുടെ ജാലം നിലനിൽക്കുന്ന മനസ്സ് ഒരു ചണ്ഡാളാവസ്ഥ കാണിച്ചാൽ അതിൽ അത്ഭുതപ്പെടേണ്ട കാര്യമില്ല.
അവബുദ്ധാ ശ്വപചതാ പ്രതിഭാസവശാത് ത്വയാ । യഥൈവാനല്പസംരമ്ഭാ വിചിത്രാപി വികാരദാ
നിനക്ക് ഒരു ചണ്ഡാളന്റെ അവസ്ഥ അനുഭവപ്പെട്ടത് ഭ്രമത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ തന്നെയാണ്. ചെറുതായി ഒരു കലഹം വന്നാലും അതിൽ നിന്നു പലവിധം മാറ്റങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നതുപോലെ തന്നെയാണ് ഇത്.
തഥൈവാതിഥിര് ആയാതോ ഭുക്തവാന് സുപ്തവാന് ദ്വിജഃ । കഥാം കഥിതവാംശ് ചേതി ദൃഷ്ടവാന് അസി വിഭ്രമമ്
അതുപോലെ തന്നെ, ഒരു അതിഥി എത്തി, ഭക്ഷണം കഴിച്ചു, ഉറങ്ങി, കഥകൾ പറഞ്ഞുവെന്ന് നീ കണ്ടത് മുഴുവൻ ഭ്രമം മാത്രമായിരുന്നു.
തഥൈവോത്ഥായ ഗച്ഛാമി പ്രാപ്തോ ഽഹം ഹൂനമണ്ഡലമ് । ഇമേ ഹൂനാ ഇമേ ഗ്രാമാ ദൃഷ്ടവാന് ഇത്യ് അസി ഭ്രമമ്
അതിനുപോലെ തന്നെ, നീ എഴുന്നേറ്റ് പോയപ്പോൾ, 'ഞാൻ ഹൂണന്മാരുടെ ദേശത്ത് എത്തി, ഇവരാണ് ഹൂണന്മാർ, ഇവിടെയാണ് അവരുടെ ഗ്രാമങ്ങൾ' എന്നിങ്ങനെ കണ്ടതും ഭ്രമം മാത്രമാണ്.
തഥൈവേദം കടഞ്ജസ്യ പ്രാക്തനം ലുഠിതം ഗൃഹമ് । ജനൈര് ഉക്തഃ കടഞ്ജശ് ച ദൃഷ്ടവാന് ഇത്യ് അസി ഭ്രമമ്
അതുപോലെ തന്നെ, കട്ടഞ്ഞയുടെ പഴയ വീട് തകർന്നുകിടക്കുന്നത് നീ കണ്ടു, ആളുകൾ 'ഇതാണ് കട്ടഞ്ഞ' എന്ന് പറഞ്ഞത് കേട്ടതും—all ഇതെല്ലാം ഭ്രമം മാത്രമാണ്.
തഥൈവ കീരനഗരം പ്രാപ്തോ ഽസ്മി കഥിതം ച മേ । കീരൈശ് ശ്വപചരാജത്വം ദൃഷ്ടവാന് ഇത്യ് അസി ഭ്രമമ്
അദേഹം പോലെ തന്നെയാണ്, ഞാൻ കീരനഗരിയിലെത്തിയതും, അവിടെ എനിക്ക് പറഞ്ഞതും—'കീർമാർ ശ്വപചരുടെ രാജത്വം കാണിച്ചു' എന്നാണ്. ഇതൊക്കെയും നിന്റെ ഭ്രമം മാത്രമാണ്.
ഏവം സര്വം ത്വയാ ദൃഷ്ടം മോഹജാലം ദ്വിജോത്തമ । യത് സത്യമ് ഇതി ജാനാസി യച് ചാസത്യമ് അവൈഷി ച
ഇങ്ങനെ, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, നീ കണ്ടതെല്ലാം മോഹത്തിന്റെ വലപോലെയാണ്—നിനക്ക് സത്യമെന്നു തോന്നുന്നതും അസത്യമെന്നു തോന്നുന്നതും എല്ലാം അതിലേർപ്പെട്ടതാണ്.
വാസനാവലിതം ചേതഃ കിം നാമ ന ന പശ്യതി । സാധിതം ദൃശ്യതേ സ്വപ്നേ വര്ഷസാധ്യം പ്രയോജനമ്
വാസനകളാൽ നിറഞ്ഞ മനസ്സ് എന്തെല്ലാം കാണുന്നില്ല? വർഷങ്ങളോളം പരിശ്രമിച്ചാലും നേടാൻ കഴിയാത്തത് പോലും സ്വപ്നത്തിൽ ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട് സാധിച്ചുവെന്നു തോന്നും.
നാതിഥിര് ന ച ഹൂനാസ് തേ ന കീരാസ് തേ ന തത് പുരമ് । സര്വമ് ഏവ മഹാബുദ്ധേ വ്യാമോഹാദ് ദൃഷ്ടവാന് അസി
അവിടെ അതിഥിയും ഹൂനന്മാരും കീർമാരും ആ നഗരം പോലും ഉണ്ടായിരുന്നില്ല; മഹാബുദ്ധിയുള്ളവനേ, നീ കണ്ടതെല്ലാം വലിയ ഭ്രമം കൊണ്ടാണ്.
ഗച്ഛതാ ഭവതാ ഹൂനദേശം പാന്ഥേന കന്ദരേ । കസ്മിംശ്ചിദ് വിപ്ര വിശ്രാന്തം കുരങ്ഗേണേവ കാനനേ
ഹൂന ദേശത്തേക്ക് യാത്ര ചെയ്തുകൊണ്ടിരുന്ന നീ, ഒരു യാത്രക്കാരനായി, കാട്ടിൽ ഒരു മാൻ വിശ്രമിക്കുന്നതുപോലെ എവിടെയോ വിശ്രമിച്ചു, ബ്രാഹ്മണാ.
തഥൈവ ശ്രമമൂഢത്വാദ് ഇദം തദ് ധൂനമണ്ഡലമ് । ഇദം തച് ഛ്വപചാഗാരമ് ഇതി ദൃഷ്ടം ന സത്യതഃ
അതു പോലെ തന്നെ, ക്ഷീണവും മനസ്സിലെ ആശയക്കുഴപ്പവും കാരണം, നീ 'ഇതാണ് ഹൂനരുടെ പ്രദേശം', 'ഇതാണ് ചണ്ഡാളന്റെ വീട്' എന്നിങ്ങനെ കണ്ടു, പക്ഷേ അതെല്ലാം യഥാർത്ഥത്തിൽ അല്ല.
തഥൈവ കീരനഗരം ദൃഷ്ടവാന് അസി തത് തഥാ । തഥൈവ നാന്യഥാ വാപി മായാര്ഥീ ഹി ഭവാന് ദ്വിജ
അതു പോലെ തന്നെ, നീ കീര നഗരവും അതുപോലെയാണ് കണ്ടത്; വേറേതായില്ല. കാരണം, ബ്രാഹ്മണാ, നീ മായയെ തേടുന്നവനാണ്.
സര്വദൈവ സമഗ്രാസു വിഹരന്ന് അസി ദൃഷ്ടവാന് । ദിക്ഷു പ്രോന്മത്തക ഇവ വിഭ്രമം മനസാ മുനേ
എല്ലാ ദിക്കുകളിലും എല്ലായ്പ്പോഴും നീ സഞ്ചരിച്ചു, മനസ്സിൽ ഭ്രമം കാണുന്നു, മുനിയേ, ഒരു പിതൃതലനായവനെപ്പോലെ.
തദ് ഉത്തിഷ്ഠ നിജമ് കര്മ കുര്വംസ് തിഷ്ഠോപശാന്തധീഃ । ന സ്വകര്മ വിനാ ശ്രേയഃ പ്രാപ്നുവന്തീഹ മാനവാഃ
അതിനാല് നീ എഴുന്നേറ്റ്, മനസ്സില് സമാധാനം പുലര്ത്തി, നിന്നുടേതായ കര്മ്മം നിര്വഹിക്കണം. കാരണം, സ്വന്തം കര്മ്മം ഇല്ലാതെ മനുഷ്യര്ക്ക് ഈ ലോകത്ത് ഉത്തമമായ ഫലങ്ങള് ലഭിക്കില്ല.
ഇതി നിഗദിതവാന് സ പദ്മനാഭോ വനഗതതാപസവൃന്ദപൂജ്യമാനഃ । വിബുധമുനിഗണൈഃ പവിത്രഹസ്തൈര് വൃത ഉദധിം നിജമ് ആസ്പദം ജഗാമ
അങ്ങനെ വനത്തില് വസിക്കുന്ന തപസ്സുകാര് ആദരിച്ച പദ്മനാഭന് പറഞ്ഞു. ശുദ്ധമായ കൈകളുള്ള ജ്ഞാനികള് ചുറ്റിയപ്പോള്, അദ്ദേഹം തന്റെ വാസസ്ഥലമായ സമുദ്രത്തിലേക്ക് മടങ്ങി.
അഥ ഗാധിര് ഗതേ വിഷ്ണൌ പുനര് ഹൂനാദികാഞ് ജനാന് । സ്വസമ്മോഹവിചാരാര്ഥം ബഭ്രാമാഭ്രമ് ഇവാമ്ബരേ
വിഷ്ണു തിരിച്ചു പോയ ശേഷം, ഗാധി തന്റെ ഭ്രമത്തെക്കുറിച്ച് ആലോചിക്കാന് ഹൂണാദി ജനങ്ങളില് വീണ്ടും മേഘം ആകാശത്ത് സഞ്ചരിക്കുന്നതുപോലെ സഞ്ചരിച്ചു.