പുത്രപൌത്രസുഹൃദ്ഭൃത്യബന്ധുസ്വജനപേടകമ് । യസ്യാതിവിസ്തീര്ണമ് അഭൂത് പത്ത്രവൃന്ദം തരോര് ഇവ
അവന്റെ മക്കൾ, മുമ്മക്കൾ, സുഹൃത്തുകൾ, ഭൃത്യർ, ബന്ധുക്കൾ, സ്വജനങ്ങൾ എന്നിവരുടെ കൂട്ടം വളരെ വലുതായിരുന്നു, ഒരു വൃക്ഷത്തിന്റെ ഇലകളുടെ കൂട്ടംപോലെ.
തസ്യ വൃദ്ധസ്യ തത് സര്വം കലത്രം മൃത്യുര് ആച്ഛിനത് । അദ്രേഃ പുഷ്പഫലോപേതം മഹാവനമ് ഇവാനിലഃ
ആ വൃദ്ധന്റെ കുടുംബം മുഴുവൻ മരണത്താൽ അകറ്റപ്പെട്ടു, മലയുടെ വലിയ കാടിലെ പൂക്കളും പഴങ്ങളും കാറ്റ് പറിച്ചുപോകുന്നതുപോലെ.
യസ് തതോ ദേശമ് ഉത്സൃജ്യ യയൌ കീരപുരാന്തരമ് । വര്ഷാണ്യ് അഷ്ടാവ് അനുദ്വേഗം തത്ര രാജാ ബഭൂവ യഃ
അവൻ ആ സ്ഥലം വിട്ട് കീരപുരത്തിലെ മറ്റൊരു ഭാഗത്തേക്ക് പോയി, അവിടെ എട്ടുവർഷം ആശങ്കയില്ലാതെ രാജാവായി വാസം ചെയ്തു.
യസ് തത്രാഥ പരിജ്ഞായ ജനൈര് ദൂരേ തിരസ്കൃതഃ । യഥാ രാശിര് അമേധ്യസ്യ യഥാ ഗ്രാമേ വിഷദ്രുമഃ
അവിടെ ജനങ്ങൾ അവനെ തിരിച്ചറിഞ്ഞു, അകലെ നിന്നു ഒഴിവാക്കി; ഗ്രാമത്തിലെ വിഷവൃക്ഷംപോലോ മലിനകൂമ്പാരംപോലോ അവനെ അവഗണിച്ചു.
തതോ ജനേ ഽഗ്നിം പ്രവിശത്യ് ആത്മനാ യോ ഹുതാശനമ് । ആര്യതാമ് ആര്യസംസര്ഗാദ് ആര്യതഃ പ്രവിവേശ ഹ
അതിനുശേഷം ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ അവൻ താനെത്തന്നെ അഗ്നിയിലേയ്ക്ക് സമർപ്പിച്ചു; ഉത്തമരോടൊപ്പം ജീവിച്ചിട്ടു, അവൻ ഉത്തമത്വം പ്രാപിച്ചു.
കിം ത്വമ് ഏകം പ്രയത്നേന ശ്വപചം പൃച്ഛസി പ്രഭോ । കിം തേ ബന്ധുര് അസൌ കശ്ചിദ് അഭവത് സംസ്തുതോ ഽഥ വാ
എന്തിനാണ് നീ ഈ ചണ്ഡാളനോട് ഇങ്ങനെ ആവർത്തിച്ച് ചോദിക്കുന്നത്, പ്രഭോ? അവൻ നിന്റെ ബന്ധുവോ, അല്ലെങ്കിൽ നീ അവനെ എങ്ങനെയെങ്കിലും പ്രശംസിച്ചിട്ടുണ്ടോ?
ഏവം കഥയതോ ഗ്രാമ്യാന് ഗാധിഃ പൃച്ഛന് പുനഃ പുനഃ । സര്വേഷു തത്ര ഗ്രാമേഷു മാസമ് ഏകമ് ഉവാസ സഃ
ഇങ്ങനെ ഗാധി ഗ്രാമവാസികളോട് വീണ്ടും വീണ്ടും ചോദിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ, അവൻ ആ ഗ്രാമങ്ങളിൽ എല്ലാം ഒരു മാസം താമസിച്ചു.
യഥാ തേനാനുഭൂതം തച് ഛ്വപചത്വം തഥൈവ തൈഃ । ഗ്രാമീണൈസ് തസ്യ കഥിതം സര്വൈര് ഏവാവിഖണ്ഡിതമ്
അവൻ അനുഭവിച്ച അതേ ചണ്ഡാളജീവിതം, ഗ്രാമവാസികൾ എല്ലാവരും ഒരുപോലെ, യാതൊരു വ്യത്യാസവുമില്ലാതെ, അവനോട് പറഞ്ഞു.
അവ്യാഹതം സകലഹൂനമുഖാദ് അഥൈതദ് ആകര്ണ്യ സമ്യഗ് അവലോക്യ യഥാനുഭൂതമ് । ഗാധിശ് ശശാങ്കമലവദ് ധൃദയേ വിരൂഢം ഗൂഢാകൃതിഃ പരമവിസ്മയമ് ആജഗാമ
എല്ലാവരുടെയും വായിൽനിന്നും യാതൊരു മാറ്റവും കൂടാതെ ഇത് കേട്ട്, തന്റെ അനുഭവം മനസ്സിലാക്കി, ഗാധിയുടെ ഹൃദയത്തിൽ, ചന്ദ്രന്റെ കറുപാടുപോലെ മറഞ്ഞ് വേരുറച്ച്, അതിയായ അത്ഭുതം പടർന്നു.
ലുഠിതം ശ്വപചാഗാരം പുനര് വിസ്മയവാന് യയൌ । ഗാധിര് മനോ ഹി നായാതി തൃപ്തിമ് ആശ്ചര്യദര്ശനേ
ആശ്ചര്യത്തോടെ ഗാധി വീണ്ടും ആ ചണ്ഡാളന്റെ വീട്ടിലേക്ക് പോയി. അത്ഭുതങ്ങൾ കണ്ടാൽ മനസ്സിന് ഒരിക്കലും തൃപ്തി വരാറില്ല.
തത്രാവലോകയാമ് ആസ സ്ഥാനാനി സദനാനി ച । കല്പക്ഷോഭവിവൃത്താനി ജഗന്തീവാമ്ബുജോദ്ഭവഃ
അവിടെ അവൻ ആ വീടുകളും സ്ഥലങ്ങളും ശ്രദ്ധിച്ചു. കാലചക്രത്തിന്റെ കലഹത്തിൽ അകറ്റപ്പെട്ടതുപോലെ, ബ്രഹ്മാവു സമുദ്രത്തിൽനിന്ന് ലോകങ്ങൾ ഉയരുന്നത് കാണുന്നതുപോലെ.
ഉവാച സ്വാത്മനൈവേദമ് അരണ്യേ ലുഠിതാലയേ । ശുഷ്കാസ്ഥിമാലാവലിതേ പിശാചക ഇവ ഭ്രമന്
ആ കാടിനുള്ളിലെ തകർന്ന വീട്ടിൽ, ഉണങ്ങിയ അസ്ഥിമാലകൾ ചിതറിച്ചിടത്തായി, ഒരു പിശാചുപോലെ അലഞ്ഞു നടക്കുമ്പോൾ, അവൻ മനസ്സിൽ പറഞ്ഞു:
ഇമാസ് താ മൃതമാതങ്ഗദന്തമാലാ വൃതൌ കൃതാഃ । അദ്യാപി സംസ്ഥിതാഃ കല്പം പ്രതി മേരുശിഖാ ഇവ
ഇവയാണ് മരിച്ച ആനകളുടെ ദന്തങ്ങൾ കൂട്ടമായി ഇട്ട മാലകൾ. ഇന്നും ഇവ ഇവിടെ നിലനിൽക്കുന്നു, ഒരു കാലഘട്ടം മുഴുവൻ മേരു പർവതത്തിന്റെ കൊടുമുടികൾപോലെ.
ഇഹ തദ് വാനരീമാംസം പക്വം വംശാങ്കുരൈസ് സഹ । ഭുക്തം സുരാസവോന്മത്തൈസ് സഹ ശ്വപചബന്ധുഭിഃ
ഇവിടെ, വാനരത്തിന്റെ പാകം ചെയ്ത മാംസം വംശംകുരു കൂട്ടിയിട്ട്, മദ്യം കുടിച്ച് ലഹരിയിൽ ആയിരുന്ന ശ്വപചരായ സുഹൃത്തുക്കളോടൊപ്പം കഴിച്ചിരുന്നു.
ആലിങ്ഗ്യ ശ്വപചീം ശ്യാമാമ് ഇഹ കേസരിചര്മണി । സുപ്തമ് ആപീയ മൈരേയം തിക്തം ഗജമദൈര് നവൈഃ
ഇവിടെ, കറുത്ത ശ്വപചസ്ത്രീയെ സിംഹച്ചർമ്മത്തിൽ ആലിംഗനം ചെയ്ത്, കയ്പുള്ള മൈരേയം പുതിയയാനയുടെ കശ്മലത്തോടൊപ്പം കുടിച്ച് ഉറങ്ങിയിരുന്നു.
കൌലേയകകുടുമ്ബിന്യഃ പിണ്യാകപരിവര്ധിതാഃ । ഇഹ ബദ്ധാ വരത്രാഭിര് മൃതേഭരദകാഷ്ഠകേ
ഇവിടെ, കുലേയക കുടുംബത്തിലെ സ്ത്രീകൾ, പിണ്യാകം കഴിച്ച് വളർന്നവർ, മരിച്ച ആനയുടെ ചിതയിൽ കയറുകൾ കൊണ്ട് കെട്ടിയിരുത്തപ്പെട്ടിരുന്നു.
ഇഹ വാരണമുക്താനാം തദ് ആസീത് പിഠിരത്രയമ് । പിനദ്ധം മാഹിഷേണോഗ്രചര്മണാമ്ബുദശോഭിനാ
ഇവിടെ, ആനമുത്തുകൾ കൊണ്ടുള്ള മൂന്നു ഇരിപ്പിടങ്ങൾ, കറുത്ത മേഘംപോലുള്ള മഹിഷച്ചർമ്മം കൊണ്ട് കെട്ടി അലങ്കരിച്ചിരുന്നു.
സ്ഥലീഷ്വ് ഏതാസു താസ്വ് അത്ര സഹ ശ്വപചബാലകൈഃ । ചിരം വിലുലിതം ചൂതപത്ത്രപുഞ്ജേ പികൈര് ഇവ
ഈ നിലങ്ങളിൽ, അശുദ്ധജാതികളായ കുട്ടികളോടൊപ്പം, കുരുവികൾ ആടിക്കളിയാടുന്നപോലെ, മാവിന്റെ ഇലകൾ ദീർഘകാലം ചിതറിക്കിടന്നു.
രൂഢതദ്ബാലനിശ്ശ്വാസരണദ്വംശാനുവൃത്തിമത് । ഗീതം പീതം ശുനീരക്തസാധിതാസവതോഷിതൈഃ
അവിടെ ആ കുട്ടികളുടെ ശ്വാസവും നിലവിളികളും കൂട്ടിയായ്, നായരക്തത്തിൽ നിന്നുണ്ടാക്കിയ മദ്യം കുടിച്ച്, പാട്ടുപാടി, അതിൽ തൃപ്തി കണ്ടെത്തി.
അത്ര സാര്ധം കുടുമ്ബേന ജന്യത്രേഷു കുടുമ്ബിനാ । നൃത്തം തത് കൃതമ് ഉന്നാദം കല്ലോലൈര് ജലധാവ് ഇവ
അവിടെ കുടുംബത്തോടും ബന്ധുക്കളോടും കൂടെ, ഗൃഹസ്ഥൻ സമുദ്രത്തിലെ തിരകളെപ്പോലെ ഉച്ചത്തിൽ കലഹത്തോടെ നൃത്തം നടത്തി.
അത്രോഡ്ഡയനലോലാനാം കാകഭാസപതത്രിണാമ് । ധൃതാനാമ് അന്യഘാതാര്ഥം ഗ്രഥിതം വംശപഞ്ജരമ്
അവിടെ കാക്കകളും കുരുവികളും മറ്റു പക്ഷികളും പിടിക്കാനോ കൊല്ലാനോ വേണ്ടി, വെളളരിക്കൊണ്ടൊരു കൂട്ടു നന്നായി ചുരണ്ടി നിർമ്മിച്ചു.
ഏവമ്പ്രായാസ് സ്മരന് ഗാധിഃ പ്രാക്തനീശ് ശ്വപചക്രിയാഃ । വിസ്മയോത്കമ്പിതശിരാ ധാതുശ് ചേഷ്ടാഃ പരാമൃശന്
ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ചുകൊണ്ട്, ഗാധി തന്റെ പഴയ നായ്ഭക്ഷകന്റെ പ്രവൃത്തികൾ ഓർമ്മിച്ചു; അതു ചിന്തിച്ചപ്പോൾ അത്ഭുതത്തിൽ അവന്റെ തല കുലുങ്ങി.
ചചാല തസ്മാദ് ദീര്ഘേണ ദേശാത് കാലേന കാര്യവിത് । ഹൂനമണ്ഡലമ് ഉത്സൃജ്യ പ്രാപ ദേശാന്തരം ക്രമാത്
അതിനുശേഷം, ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞ്, ആ ജ്ഞാനി ആ പ്രദേശം വിട്ടു, ചൂതന്മാരുടെ ദേശം ഉപേക്ഷിച്ച്, ക്രമേണ മറ്റൊരു ദേശത്ത് എത്തി.
സമുല്ലങ്ഘ്യ നദീശൈലമണ്ഡലാരണ്യസന്തതിമ് । ആസസാദ തുഷാരാദ്രിലഗ്നം കീരജനാസ്പദമ്
അവൻ നദികളും പർവ്വതങ്ങളും കാടുകളും കാട്ടുകളും കടന്ന്, തുഷാരപർവ്വതത്തിന് സമീപമുള്ള കീരജനങ്ങളുടെ ഗ്രാമത്തിൽ എത്തി.
തത്ര പ്രാപ മഹീപാലനഗരം നഗസന്നിഭമ് । ജഗദ്ഭ്രമണഖിന്നാത്മാ സ്വര്ലോകമ് ഇവ നാരദഃ
അവിടെ, രാജാവിന്റെ ഭരണത്തിലുള്ള ഒരു വലിയ നഗരത്തിൽ അവൻ എത്തി; ലോകം ചുറ്റി അലഞ്ഞ് ക്ഷീണിച്ച മനസ്സോടെ, നാരദൻ സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് കടക്കുന്നതുപോലെ, അവൻ ആ നഗരത്തിലേക്ക് കടന്നു.
അഥാത്മനാനുഭൂതാനി ദൃഷ്ടാന്യ് ആസേവിതാനി ച । സ്ഥാനാനി നഗരേ പശ്യന് പപ്രച്ഛ ജനമ് ആദൃതഃ
അവിടെ, താനു നേരത്തെ അനുഭവിച്ചും കണ്ടും ഇടങ്ങളിലേക്കു നഗരത്തില് എത്തിയപ്പോള്, അവന് ആദരവോടെ അവിടെയുള്ള ആളുകളോട് ചോദിച്ചു.
സാധോ സ്മരസി കച്ചിത് ത്വമ് ഇഹ ശ്വപചമ് ഈശ്വരമ് । യദി ജാനാസി തത് തന് മേ കഥയാശു യഥാവിധി
സുഹൃദേ, ഇവിടെ ഒരു നായ് ഭക്ഷകനായ രാജാവിനെ നീ ഓര്മ്മയുണ്ടോ? അറിയുന്നുണ്ടെങ്കില് ദയവായി എനിക്ക് എല്ലാം ശരിയായി ഉടന് പറഞ്ഞുതരൂ.
അഭൂദ് ഇഹാഷ്ടൌ വര്ഷാണി ശ്വപചോ ഭൂമിപോ ദ്വിജ । രാജത്വമ് അര്പിതം യസ്യ നവമങ്ഗലഹസ്തിനാ
ദ്വിജന്, ഇവിടെ എട്ടുവര്ഷത്തേക്കു ഒരു നായ് ഭക്ഷകന് രാജാവായി ഇരുന്നതുണ്ടായിരുന്നു; നവമംഗല എന്ന ആനയാണ് രാജത്വം അവനു നല്കിയത്.
അന്തേ സ സമ്പരിജ്ഞാതസ് സമ്പ്രവിഷ്ടോ ഹുതാശനമ് । അത്ര ദ്വാദശവര്ഷാണി സമതീതാനി താപസ
അവസാനത്തില് അവനെ തിരിച്ചറിയുകയും, പിന്നെ അവന് അഗ്നിയില് പ്രവേശിക്കുകയും ചെയ്തു; അതിനുശേഷം ഇവിടെ പന്ത്രണ്ടുവര്ഷം കഴിഞ്ഞിരിക്കുന്നു, തപസ്വി.
യം യം പൃച്ഛത്യ് അസൌ ഗാധിര് ജനം ജാതകുതൂഹലഃ । തസ്യ തസ്യ മുഖാദ് ഏവം ശൃണോത്യ് അനുഭവത്യ് അപി
ഗാധി അത്യന്തം ആസ്വാദ്യത്തോടെ ആരെയെങ്കിലും ചോദിച്ചാൽ, ആ വ്യക്തിയുടെ വായിൽ നിന്നു തന്നെ അവൻ അതിന്റെ ഉത്തരം കേൾക്കും, അതുപോലെ അനുഭവിക്കുകയും ചെയ്യും.