ഇതി സഞ്ചിന്തയന് ഗന്തും മണ്ഡലാന്തരമ് ആദരാത് । ഉത്തസ്ഥൌ ഭാസ്കരഃ പാര്ശ്വം മേരോര് ദ്രഷ്ടുമ് ഇവോദ്യതഃ
ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ചുകൊണ്ട്, മറ്റൊരു പ്രദേശത്തേക്ക് പോകാൻ ആഗ്രഹത്തോടെ അവൻ എഴുന്നേറ്റു, മേരു പർവതത്തിന്റെ വശം കാണാൻ സൂര്യൻ ഉയരുന്നതുപോലെ.
വിനിര്ഗത്യാവഹന് മാര്ഗേ പ്രാവൃഡോഘജവേന സഃ । ദേശാന് ഉല്ലങ്ഘയാമ് ആസ ബഹൂന് വാതതരങ്ഗവത്
അവൻ മഴക്കാലത്തിലെ വെള്ളപ്പൊക്കത്തിന്റെ വേഗത്തിൽ, കാറ്റിൽ കയറിയ തിരയുപോലെ, പല ദേശങ്ങൾ കടന്ന് ആ യാത്രയിൽ മുന്നോട്ട് നീങ്ങി.
തുച്ഛദേശജനാചാരം ഹൂനമണ്ഡലമ് ആസദത് । കരഭഃ കണ്ടകൌഘാര്ഥീ കാരഞ്ജമ് ഇവ കാനനമ്
അവൻ ആളുകളും ആചാരങ്ങളും ഇല്ലാത്ത, ശൂന്യമായ ഒരു പ്രദേശത്ത് കടന്നു, കാട്ടിൽ കറഞ്ഞു നടക്കുന്ന കുഞ്ഞാനെ പോലെ, കാട്ടിലെ കറഞ്ഞം മരങ്ങൾക്കിടയിൽ കയറിയതുപോലെ.
തത്ര സംവിത്സ്ഥിതേനൈവ സന്നിവേശേന വൈ പുരഃ । അപശ്യദ് ഗ്രാമകം കഞ്ചിദ് ഗന്ധര്വ ഇവ പത്തനമ്
അവിടെ, മനസ്സിൽ സമാധാനത്തോടെ നിന്നപ്പോൾ, അവൻ മുന്നിൽ ഒരു ചെറിയ ഗ്രാമം കണ്ടു. ആ ഗ്രാമം ഗന്ധർവ്വരുടെ നഗരംപോലെയാണ് തോന്നിയത്.
ദദര്ശ തസ്യ പര്യന്തേ തമ് ഏവ ശ്വപചാലയമ് । അധസ് ത്രിഭുവനസ്യേവ പാതാലേ നരകവ്രജമ്
ആ സ്ഥലത്തിന്റെ അതിരിൽ, അവൻ അശുദ്ധജാതിക്കാരന്റെ വീടു കണ്ടു. അതു മൂന്നു ലോകങ്ങൾക്കടിയിൽ പാതാളത്തിലെ നരകവൃന്ദംപോലെയായിരുന്നു.
ചിത്രചിന്തിതവിസ്താരിസന്നിവേശമയം പുരമ് । ഗന്ധര്വവദ് അസാവ് ആത്മശ്വപചേശസ്യ ദൃഷ്ടവാന്
അവിടെയുള്ള നഗരത്തിന്റെ ആ രൂപവും വ്യാപ്തിയും അവിടുത്തെ രാജാവിന്റെ വിചിത്രമായ ചിന്തകളാലും കൽപ്പനകളാലും സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടതുപോലെയായിരുന്നു. അതു ഗന്ധർവനഗരത്തെപ്പോലെ മനോഹരമായിരുന്നു, പക്ഷേ അതു ആ ചണ്ഡാളരാജാവിന്റെതായിരുന്നു.
തേനൈവ സന്നിവേശേന പ്രാഗ് ദൃഷ്ടം ശ്വപചാസ്പദമ് । തസ്യ കാമ് അപി വൈരാഗ്യപദവീമ് അനയന് മനഃ
അവൻ മുമ്പ് കണ്ടതുപോലെ തന്നെയുള്ള ആ നഗരസൗകര്യങ്ങൾക്കിടയിൽ ചണ്ഡാളന്റെ വാസസ്ഥലവും കണ്ടു. അതു കണ്ടപ്പോൾ അവന്റെ മനസ്സ് ഒരു വിധത്തിലുള്ള വിരക്തിയിലേക്കു വഴിതിരിഞ്ഞു.
പ്രാവൃഡാസാരലുഠിതം ഭിത്തിജാതയവാങ്കുരമ് । പര്യസ്തച്ഛാദനാര്ധാങ്കം കിഞ്ചിദാദൃഷ്ടകന്ദരമ്
മഴക്കാലത്തിലെ കനത്ത മഴയിൽ തകർന്നുവീണ മതിലുകളിൽ നിന്ന് മുളകൾ വളർന്നു, ഭിത്തികളുടെ പാതി മറവുകൾ വീണുപോയി, ചില ഗുഹകൾ മാത്രം ദൂരത്തിൽ മങ്ങിയായി കാണപ്പെട്ടു.
ദാരിദ്ര്യം തം ദൃഢമ് ഇവ ദൌര്ഭാഗ്യമ് ഇവ കുട്ടിതമ് । ഭ്രഷ്ടാങ്ഗമ് ഇവ ദൌരാത്മ്യം ദൌസ്സ്ഥിത്യമ് ഇവ ഖണ്ഡിതമ്
അവിടെ ദാരിദ്ര്യം കട്ടിയുള്ള ദുർഭാഗ്യമായി, ദുർഭാഗ്യങ്ങൾ തകർന്ന അവയവങ്ങൾ പോലെ, നശനം തകർന്ന നിലപാടുപോലെയും അവൻ അവിടെ കണ്ടു.
ഗാധിദന്താവദലിതൈര് ഗവാശ്വമഹിഷാസ്ഥിഭിഃ । ധവലൈര് വ്യാപ്തപര്യന്തം സാക്ഷ്യം കര്തുമ് ഇവ സ്ഥിതൈഃ
ഗാധിയുടെ പല്ലുകൾ പോലെ തകർന്ന പശുക്കളുടെയും കുതിരകളുടെയും കാളകളുടെയും വെള്ളയുള്ളെല്ലുകൾ എല്ലായിടത്തും പരന്നിരുന്നു, സാക്ഷ്യം പറയുന്നപോലെ.
ഭുക്തം പീതം പുരാ തേന യേഷു കര്പരകേഷു ച । തൈര് അസന്മാത്രമലിനൈഃ പരിപൂര്ണൈര് ഇവാവൃതമ്
അവിടെ ഒരിക്കൽ അവൻ ഭക്ഷിക്കുകയും കുടിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു; അവിടെയുള്ള പൊട്ടിച്ചുരുണ്ട കുഴികൾ, ഇല്ലായ്മയുടെ കളങ്കം മാത്രം ചേർന്നതുപോലെ, ആ സ്ഥലം നിറച്ചുപോലെയായിരുന്നു.
താഭിര് ഏവാന്ത്രതന്ത്രീഭിസ് സംശുഷ്കാഭിര് ഋതാവ് ഋതൌ । തൃഷ്ണാഭിര് ഇവ ദീര്ഘാഭിഃ പരിതഃ പരിവേഷ്ടിതമ്
അവിടെ ആ ഉണങ്ങിയ ആന്തരങ്ങൾ കൊണ്ടു തന്നെ, കാലംതോറും, ദീർഘമായ ദാഹങ്ങൾ ചുറ്റിപ്പിടിച്ചപോലെ, എല്ലായിടത്തും ചുറ്റി കെട്ടിയിരുന്നതായി തോന്നി.
ചിരമ് ആലോകയാമ് ആസ സ തദ് ആത്മഗൃഹം സ്മയാത് । പ്രാക്തനം ശുഷ്കശവതാം യാതം ദേഹമ് ഇവാത്മവാന്
അവൻ ആ പഴയ വീട്ടിനെ ദീർഘനേരം പുഞ്ചിരിയോടെ നോക്കി; പഴയകാലത്ത് ഉണങ്ങി കഷ്ണമായ ദേഹമാകുന്നതുപോലെ, അതും അങ്ങനെ ആയിരുന്നു.
അഥ വിസ്മയവാന് ഏഷ ഗ്രാമകം സമുപായയൌ । ഉല്ലങ്ഘ്യ മ്ലേച്ഛനഗരമ് ആര്യദേശമ് ഇവാധ്വഗഃ
അപ്പോൾ അത്ഭുതം നിറഞ്ഞവൻ ആ ഗ്രാമത്തിലേക്ക് എത്തി, അന്യദേശക്കാരുടെ നഗരം കടന്ന്, ഒരു യാത്രക്കാരൻ ഉത്തമരുടെ ദേശത്ത് കടക്കുന്നതുപോലെ.
തത്രാപൃച്ഛജ് ജനം സാധോ കച്ചിത് സ്മരതി ഭോ ഭവാന് । പ്രാഗ് വൃത്തമ് അസ്യ ഗ്രാമസ്യ പര്യന്തേ ശ്വപചക്രമമ്
അവിടെ അവൻ ജനങ്ങളോട് ചോദിച്ചു: 'സുഹൃത്തെ, ഈ ഗ്രാമത്തിന്റെ പഴയ സംഭവങ്ങൾ, പ്രത്യേകിച്ച് അതിന്റെ അതിരിലുള്ള നായ്ഭക്ഷകരുടെ പ്രദേശത്തെക്കുറിച്ച് നിങ്ങൾക്ക് ഓർമ്മയുണ്ടോ?''
സര്വ ഏവ ഹി ധീമന്തശ് ചിരവൃത്തമ് അപി സ്ഫുടമ് । കരസ്ഥമ് ഇവ പശ്യന്തി മയേതി സുജനാച് ഛ്രുതമ്
എന്തെന്നാൽ, എല്ലാ വിവേകമുള്ളവരും വളരെ പഴയ സംഭവങ്ങളെയും കൈയിൽ പിടിച്ചിരിക്കുന്നതുപോലെ വ്യക്തമായി കാണുന്നു എന്ന് ഞാൻ നല്ലവരിൽ നിന്ന് കേട്ടിട്ടുണ്ട്.
അത്ര ശ്വപചമ് ഏകാന്തവാസിനം വൃദ്ധമ് ഉന്നതമ് । സ്മരസ്യ് ഏകം കില തമോദുഃഖാനാമ് ഇവ ദേഹകമ്
ഇവിടെ, ഒറ്റയ്ക്കു താമസിച്ചിരുന്ന, പ്രായമായ, പ്രധാനനായ ഒരു നായ്ഭക്ഷകനെ, അന്ധകാരവും ദുഃഖവും നിറഞ്ഞവരുടെ ശരീരമായതുപോലെ, നിങ്ങൾക്ക് ഓർമ്മയുണ്ടോ?
യദി ജാനാസി ഭോസ് സാധോ തന് മേ കഥയ തം ജനമ് । പാന്ഥസംശയവിച്ഛേദേ മഹത് പുണ്യഫലം സ്മൃതമ്
നoble one, നീ അറിയുന്നുവെങ്കിൽ, ദയവായി ആ വ്യക്തിയെ എനിക്കു പറയൂ. യാത്രക്കാരന്റെ സംശയം നീക്കുന്നത് വലിയ പുണ്യം നൽകുന്നു എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.
ഭൂയോ ഭൂയ ഇതി ഗ്രാമ്യാഃ പൃഷ്ടാ ഗാധിദ്വിജന്മനാ । അനല്പസ്മയസംരമ്ഭാ ആര്തേനേവ ചികിത്സകാഃ
പുനഃപുനഃ ഗാധിയുടെ മകൻ ഗ്രാമവാസികളെ ചോദിച്ചു. അവർ വലിയ അഭിമാനത്തോടും ഉന്മേഷത്തോടും കൂടി, ഒരു രോഗിക്ക് ഡോക്ടർമാർ മറുപടി പറയുന്നതുപോലെ പ്രതികരിച്ചു.
യഥാ കഥയസി ബ്രഹ്മംസ് തത് തഥാ ന തദ് അന്യഥാ । കടഞ്ജനാമാ ശ്വപച ഇഹാഭൂദ് ദാരുണാകൃതിഃ
ബ്രാഹ്മണനേ, നീ പറഞ്ഞതുപോലെയാണ് സത്യം; അതിന് മറ്റൊന്നുമില്ല. ഇവിടെ കടഞ്ഞനെന്ന പേരുള്ള ഒരു നായ് ഭക്ഷകൻ ഉണ്ടായിരുന്നു, ഭയങ്കരമായ രൂപത്തിൽ.
പുത്രപൌത്രസുഹൃദ്ഭൃത്യബന്ധുസ്വജനപേടകമ് । യസ്യാതിവിസ്തീര്ണമ് അഭൂത് പത്ത്രവൃന്ദം തരോര് ഇവ
അവന്റെ മക്കൾ, മുമ്മക്കൾ, സുഹൃത്തുകൾ, ഭൃത്യർ, ബന്ധുക്കൾ, സ്വജനങ്ങൾ എന്നിവരുടെ കൂട്ടം വളരെ വലുതായിരുന്നു, ഒരു വൃക്ഷത്തിന്റെ ഇലകളുടെ കൂട്ടംപോലെ.
തസ്യ വൃദ്ധസ്യ തത് സര്വം കലത്രം മൃത്യുര് ആച്ഛിനത് । അദ്രേഃ പുഷ്പഫലോപേതം മഹാവനമ് ഇവാനിലഃ
ആ വൃദ്ധന്റെ കുടുംബം മുഴുവൻ മരണത്താൽ അകറ്റപ്പെട്ടു, മലയുടെ വലിയ കാടിലെ പൂക്കളും പഴങ്ങളും കാറ്റ് പറിച്ചുപോകുന്നതുപോലെ.
യസ് തതോ ദേശമ് ഉത്സൃജ്യ യയൌ കീരപുരാന്തരമ് । വര്ഷാണ്യ് അഷ്ടാവ് അനുദ്വേഗം തത്ര രാജാ ബഭൂവ യഃ
അവൻ ആ സ്ഥലം വിട്ട് കീരപുരത്തിലെ മറ്റൊരു ഭാഗത്തേക്ക് പോയി, അവിടെ എട്ടുവർഷം ആശങ്കയില്ലാതെ രാജാവായി വാസം ചെയ്തു.
യസ് തത്രാഥ പരിജ്ഞായ ജനൈര് ദൂരേ തിരസ്കൃതഃ । യഥാ രാശിര് അമേധ്യസ്യ യഥാ ഗ്രാമേ വിഷദ്രുമഃ
അവിടെ ജനങ്ങൾ അവനെ തിരിച്ചറിഞ്ഞു, അകലെ നിന്നു ഒഴിവാക്കി; ഗ്രാമത്തിലെ വിഷവൃക്ഷംപോലോ മലിനകൂമ്പാരംപോലോ അവനെ അവഗണിച്ചു.
തതോ ജനേ ഽഗ്നിം പ്രവിശത്യ് ആത്മനാ യോ ഹുതാശനമ് । ആര്യതാമ് ആര്യസംസര്ഗാദ് ആര്യതഃ പ്രവിവേശ ഹ
അതിനുശേഷം ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ അവൻ താനെത്തന്നെ അഗ്നിയിലേയ്ക്ക് സമർപ്പിച്ചു; ഉത്തമരോടൊപ്പം ജീവിച്ചിട്ടു, അവൻ ഉത്തമത്വം പ്രാപിച്ചു.
കിം ത്വമ് ഏകം പ്രയത്നേന ശ്വപചം പൃച്ഛസി പ്രഭോ । കിം തേ ബന്ധുര് അസൌ കശ്ചിദ് അഭവത് സംസ്തുതോ ഽഥ വാ
എന്തിനാണ് നീ ഈ ചണ്ഡാളനോട് ഇങ്ങനെ ആവർത്തിച്ച് ചോദിക്കുന്നത്, പ്രഭോ? അവൻ നിന്റെ ബന്ധുവോ, അല്ലെങ്കിൽ നീ അവനെ എങ്ങനെയെങ്കിലും പ്രശംസിച്ചിട്ടുണ്ടോ?
ഏവം കഥയതോ ഗ്രാമ്യാന് ഗാധിഃ പൃച്ഛന് പുനഃ പുനഃ । സര്വേഷു തത്ര ഗ്രാമേഷു മാസമ് ഏകമ് ഉവാസ സഃ
ഇങ്ങനെ ഗാധി ഗ്രാമവാസികളോട് വീണ്ടും വീണ്ടും ചോദിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ, അവൻ ആ ഗ്രാമങ്ങളിൽ എല്ലാം ഒരു മാസം താമസിച്ചു.
യഥാ തേനാനുഭൂതം തച് ഛ്വപചത്വം തഥൈവ തൈഃ । ഗ്രാമീണൈസ് തസ്യ കഥിതം സര്വൈര് ഏവാവിഖണ്ഡിതമ്
അവൻ അനുഭവിച്ച അതേ ചണ്ഡാളജീവിതം, ഗ്രാമവാസികൾ എല്ലാവരും ഒരുപോലെ, യാതൊരു വ്യത്യാസവുമില്ലാതെ, അവനോട് പറഞ്ഞു.
അവ്യാഹതം സകലഹൂനമുഖാദ് അഥൈതദ് ആകര്ണ്യ സമ്യഗ് അവലോക്യ യഥാനുഭൂതമ് । ഗാധിശ് ശശാങ്കമലവദ് ധൃദയേ വിരൂഢം ഗൂഢാകൃതിഃ പരമവിസ്മയമ് ആജഗാമ
എല്ലാവരുടെയും വായിൽനിന്നും യാതൊരു മാറ്റവും കൂടാതെ ഇത് കേട്ട്, തന്റെ അനുഭവം മനസ്സിലാക്കി, ഗാധിയുടെ ഹൃദയത്തിൽ, ചന്ദ്രന്റെ കറുപാടുപോലെ മറഞ്ഞ് വേരുറച്ച്, അതിയായ അത്ഭുതം പടർന്നു.
ലുഠിതം ശ്വപചാഗാരം പുനര് വിസ്മയവാന് യയൌ । ഗാധിര് മനോ ഹി നായാതി തൃപ്തിമ് ആശ്ചര്യദര്ശനേ
ആശ്ചര്യത്തോടെ ഗാധി വീണ്ടും ആ ചണ്ഡാളന്റെ വീട്ടിലേക്ക് പോയി. അത്ഭുതങ്ങൾ കണ്ടാൽ മനസ്സിന് ഒരിക്കലും തൃപ്തി വരാറില്ല.