ബാന്ധവാക്രന്ദസംരമ്ഭകോലാഹലഗതാ ഗിരഃ । സ്നേഹഭാവവിചാരാര്ഥം ശൃണ്വന്തമ് ഇവ യത്നതഃ
ബന്ധുക്കളുടെ കരയലും കലഹവും നിറഞ്ഞ ശബ്ദങ്ങൾ സ്നേഹബന്ധത്തിന്റെ അർത്ഥം മനസ്സിലാക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച് ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കുന്നവനുപോലെയും തോന്നി.
അഥ തത്കാലകല്ലോലപ്രലാപാകുലചേഷ്ടിതൈഃ । സോരസ്താഡനമ് ഉച്ഛൂനനേത്രവാരിഭിര് ആപ്ലുതൈഃ
അപ്പോള് ആ സമയത്ത്, ദുഃഖത്തിന്റെ അടിയേറ്റു വീര്ന്ന കണ്ണുനീര് കൊണ്ട് ആ കണ്ണുകള് നിറഞ്ഞു, മനസ്സു കലങ്ങിയ ചലനങ്ങളും പിച്ചവാക്കുകളും നിറഞ്ഞു, എല്ലാം കണ്ണുനീര് കൊണ്ട് തൂമാറി.
ക്രമേണ സ്വജനൈഃ ക്ഷുബ്ധൈസ് താരാക്രന്ദിതഘര്ഘരൈഃ । നിഷ്കാലിതമ് അമങ്ഗല്യമ് അപുനര്ദര്ശനായ തൈഃ
പിന്നീട്, തങ്ങളുടെ സ്വന്തം ബന്ധുക്കള് വിഷമത്തില് കുലുങ്ങി, നക്ഷത്രങ്ങളുപോലെയുള്ള നിലവിളികളും ദു:ഖഭരിതമായ കരച്ചിലും മുഴക്കി, ആ ശവം ദുർദിനമായി, ഇനി ഒരിക്കലും കാണാനാവാത്ത വിധത്തിൽ കൊണ്ടുപോയി.
നീതം ശ്മശാനമ് ആശ്യാനവസാപങ്കകലങ്കിതമ് । ശുഷ്കാശുഷ്കജരത്ക്ലിന്നകങ്കാലശതസങ്കുലമ്
അത് കൊഴുപ്പും ചെളിയും കലങ്ങിയ ശ്മശാനത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി; അവിടെ ഉണങ്ങിയതും ചീഞ്ഞതുമായ ഒട്ടനവധി അസ്ഥികൂടങ്ങള് കിടക്കുന്നു.
ഗൃധ്രാഭ്രച്ഛന്നസൂര്യാംശു ചിതാജ്വലനനിസ്തമഃ । ശിവാശതമുഖജ്വാലാജാലപല്ലവിതാവനി
അവിടുത്തെ സൂര്യപ്രകാശം കഴുകന്മാരുടെ കൂട്ടം മൂടി; ചിതാജ്വാലയുടെ പ്രകാശം ഇരുട്ട് തുളച്ചു, അനവധി നരിക്കളുടെ വായില്നിന്ന് പടർന്ന തീയുടെ ജ്വാലകള് ഭൂമിയെ പൂത്തിരിക്കുന്നു.
വഹദ്രക്തസരിത്സ്നാതമദ്ഗുകങ്കോഗ്രവായസമ് । രക്താര്ദ്രതന്ത്രീപ്രസരജാലബദ്ധജരത്ഖഗമ്
വലിയ രക്തനദിയിൽ കുളിച്ച പഴകിയ പക്ഷി, രക്തത്തിൽ നനഞ്ഞ നാരുകൾ കൊണ്ട് കെട്ടിയ നിലയിൽ, പുഴു, കാക്ക, കഴുകൻ, നായ്ക്കളാൽ തിന്നപ്പെടുന്നു.
തത്ര തേ ജ്വലനേ ദീപ്തേ ചക്രുസ് തം ഭസ്മസാച് ഛവമ് । ബാന്ധവാസ് സലിലാപൂരം സമുദ്രാ ഇവ വാഡവേ
അവിടെ, കത്തുന്ന തീയിൽ, ബന്ധുക്കൾ ആ ശവം ചിതയിൽ വെച്ച് ചാരമാക്കി. മഴവില്ലിൽ നിന്ന് സമുദ്രം വെള്ളം സ്വീകരിക്കുന്നതുപോലെ ആയിരുന്നു അത്.
ചിതിശ് ചടചടാസ്ഫോടൈശ് ശവമ് ആശു ദദാഹ തമ് । ശുഷ്കേന്ധനവദ് ഉച്ഛൂനജ്വാലാജാലജടാവതീ
ചിത, കനലിന്റെ ശബ്ദത്തോടെ, ആ ശവം വേഗത്തിൽ കത്തിച്ചു. ഉണങ്ങിയ ഇന്ധനം പോലെ, തീയുടെ ജ്വാലകൾ കുരുക്കുള്ള മുടിപോലെ ഉയർന്നു.
അത്യുല്ലസച്ചടചടാരവമുക്തഗന്ധവ്യാപ്താമ്ബുവാഹപടലോ ഽസ്ഥിചയം ഹുതാശഃ । ദന്തീ വിരന്ധ്രമ് ഇവ വേണുവനം സമന്താദ് ഉദ്വാന്തമേദുരരസം ദലയാം ചകാര
ഉയർന്ന ശബ്ദത്തോടെ കത്തുന്ന തീ, സുഗന്ധം പുറത്ത് വിടുകയും, പുകകൊണ്ട് അസ്ഥിരാശിയെ മൂടുകയും ചെയ്തു. ആന വെൺമരക്കാടിനെ തകർക്കുന്നതുപോലെ, എല്ലിനുള്ളിലെ നാരുകളും രസവും ചിതറിച്ചു.
അഥാപശ്യദ് അസൌ ഗാധിസ് സ്വാധിപീവരയാ ധിയാ । അന്തര്ജലസ്ഥ ഏവാന്തര് ആത്മനാത്മന്യ് അനിര്മലേ
അപ്പോൾ ഗാധി തന്റെ ഉത്തമമായ മനസ്സോടെ, താനെ തന്നെ അകത്തുള്ള അകത്തിരിപ്പിൽ, അശുദ്ധമായ നിലയിൽ, വെള്ളത്തിനടിയിൽ മുങ്ങിയിരിക്കുന്നതുപോലെ കണ്ടു.
ഹൂനമണ്ഡലപര്യന്തഗ്രാമോപാന്തനിവാസിനാമ് । ശ്വപചാനാം സ്ത്രിയോ ഗര്ഭേ സ്ഥിതമ് ആത്മാനമ് ആകുലമ്
ശ്മശാനത്തിന്റെ അതിരിൽ, ഗ്രാമത്തിന്റെ പുറംഭാഗത്ത് താമസിക്കുന്ന ചണ്ഡാളസ്ത്രിയുടെ ഗർഭത്തിൽ, വിഷമത്തോടെ താൻ കഴിയുന്ന ആത്മാവിനെ അവൻ കണ്ടു.
ഗര്ഭവാസഭയാക്രാന്തം പീഡിതം പേലവാങ്ഗകമ് । ശ്വപചീഹൃദയേ സുപ്തം ശ്വവിഷ്ഠായാമ് ഇവാങ്കുരമ്
ഗർഭവാസത്തിന്റെ ഭയത്തിൽ പീഡിതനായി, ദുർബലമായ ശരീരത്തോടെ, ചണ്ഡാളസ്ത്രിയുടെ ഹൃദയത്തിൽ ഉറങ്ങുന്ന, നായയുടെ മലയിൽ മുളയുപോലെ താനെ കണ്ടു.
ശനൈഃ പക്വതയാ കാലേ പ്രസൂതം മേചകച്ഛവിമ് । ശ്വപച്യാ പ്രാവൃഷേവാബ്ദം ശ്യാവമ് ആവലിതം മലൈഃ
കാലക്രമേണ, പാകമായപ്പോൾ, ചണ്ഡാളസ്ത്രിയിൽ നിന്ന്, മേഘം പോലെ ഇരുണ്ട നിറത്തിൽ, മലത്തിൽ മൂടപ്പെട്ട നിലയിൽ, അവൻ ജനിച്ചു.
സമ്പന്നം ശ്വപചാഗാരേ ശിശും ശ്വപചവല്ലഭമ് । ഇതശ് ചേതശ് ച ഗച്ഛന്തമ് ഉത്പീഡമ് ഇവ യാമുനമ്
ഒരു ചണ്ഡാളന്റെ വീട്ടിൽ, അവന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട കുഞ്ഞ്, ഇവിടെ അവിടെ ഓടിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു. അതു തിരമാലകളാൽ ഉണർന്ന യമുനപോലെ ആണ്.
ദ്വാദശാബ്ദദശാം യാതം സംസ്ഥിതം ഷോഡശാബ്ദികമ് । പീവരാംസമ് ഉദാരാങ്ഗം പയോദമ് ഇവ മേദുരമ്
പന്ത്രണ്ടാം വയസ്സിൽ എത്തി, പതിനാറാം വയസ്സിൽ പൂർണ്ണതയിലായി, വീതിയുള്ള തോളുകളും മനോഹരമായ ശരീരവും, കനത്ത മഴമേഘംപോലെയുള്ള ദൃഢതയും അവനുണ്ട്.
സാരമേയപരീവാരം വിഹരന്തം വനാദ് വനമ് । നിഘ്നന്തം മൃഗലക്ഷാണി പൌലിന്ദീം സ്ഥിതിമ് ആസ്ഥിതമ്
നായ്ക്കളുടെ കൂട്ടത്തോടെ, കാടിൽ നിന്ന് കാടിലേക്ക് സഞ്ചരിച്ച്, മൃഗക്കൂട്ടങ്ങളെ വേട്ടയാടി, പൗലിന്ദരുടെ ജീവിതരീതിയിൽ സ്ഥിരതയോടെ ജീവിച്ചു.
തമാലം ലതയേവാഥ ശ്രിതം ശ്വപചകാന്തയാ । സ്തനസ്തബകശാലിന്യാ നവപല്ലവഹസ്തയാ
പുതിയ ഇലപോലെയുള്ള കൈകളും, കുലകളെപ്പോലെയുള്ള മുലകളും ഉള്ള ചണ്ഡാളന്റെ മകളാൽ, അവൻ ഒരു തമാലവൃക്ഷം പോലെ ആലിംഗനം ചെയ്യപ്പെട്ടു.
ശ്യാമയാ കലികാജാലദശനാമലമാലയാ । നവവല്ലഭയാ ഭൂരിവിലാസവലിതാങ്ഗയാ
കറുത്ത വർണ്ണമുള്ള ഒരു യുവതിയായിരുന്നു അവൾ, പൂക്കളുടെ മുളകളാൽ നിർമ്മിച്ച മാല ധരിച്ചിരുന്നതും, പല്ലുകൾ വെളുപ്പും, പുതിയ പ്രിയനോടൊപ്പം, കളിയോടെ ചലിക്കുന്ന ശരീരഭംഗിയോടെ ഭൂമിയിൽ സുന്ദരമായി നടന്നു.
വിലസന്തം വനാന്തേഷു തയാ സഹ നവേഷ്ടയാ । ശ്യാമലം ശ്യാമയാ ഭൃങ്ഗം ഭൃങ്ഗ്യേവ കുസുമര്ദ്ധിഷു
അവളുടെ കൂടെ, പുതിയ സുഖസഖിയുമായി, കാട്ടിന്റെ അതിരുകളിൽ സന്തോഷത്തോടെ സഞ്ചരിച്ച കറുത്തവൻ, പൂക്കൾ നിറഞ്ഞതിൽ കറുത്ത തേനീച്ചയും അതിന്റെ കൂട്ടുകാരിയും കളിക്കുന്നതുപോലെയായിരുന്നു.
നവപര്ണലതാപത്ത്രവസനം വ്യസനാന്തരമ് । വിന്ധ്യകാന്താരമ് ആകാരമ് അഭ്യാഗതമ് ഇവോദ്ഭടമ്
പുതിയ ഇലകളും തണ്ടുകളും ധരിച്ചവൻ, മറ്റൊരു തരത്തിലുള്ള കഷ്ടത അനുഭവിച്ചവൻ, വിന്ധ്യപർവ്വതങ്ങളിലെ കാട്ടിൽ പുതുതായി എത്തിയ ഒരു കാട്ടുകാരനെപ്പോലെയായിരുന്നു.
വിശ്രാന്തം വനകുഞ്ജേഷു സുപ്തം ഗിരിദരീഷു ച । നിലീനം പത്ത്രകുഞ്ജേഷു ഗുല്മകേഷു കൃതാലയമ്
കാട്ടിലെ കുഞ്ചികളിൽ വിശ്രമിച്ചും, പർവ്വതഗുഹകളിൽ ഉറങ്ങിയും, ഇലകളാൽ മറഞ്ഞ കുഞ്ചികളിൽ ഒളിച്ചും, പുഴുക്കാടുകളിൽ താമസമാക്കിയുമായിരുന്നു അവൻ.
കിങ്കിരാതാവതംസാഢ്യം യൂഥികാസ്രഗ്വിഭൂഷിതമ് । കേതകോത്തംസസുഭഗം സഹകാരസ്രഗാകുലമ്
കിങ്കിരാടപൂക്കൾ ചൂടി, മല്ലികാമാലകൾ അണിഞ്ഞ്, കെടകപൂവു തലയിൽ ഇട്ടു, സഹകാരംപൂവുമാലകൾ ധരിച്ച് മനോഹരമായവളായിരുന്നു.
ലുലിതം പുഷ്പശയ്യാസു ഭ്രാന്തമ് അബ്ധിതടേഷു ച । തജ്ജ്ഞം കാനനകോശേഷു ബഹുജ്ഞം മൃഗമാരണേ
പൂക്കളിടത്തുകളിലിരുത്തി കാറ്റിൽ ആടി, നദീതീരങ്ങളിൽ അലയുന്നു, കാടിന്റെ രഹസ്യങ്ങൾ അറിയുന്നവളും, മൃഗങ്ങളെ വേട്ടയാടുന്നതിൽ നിപുണയുമായിരുന്നു.
പ്രാസൂത സോ ഽഥ ശൈലേഷു പുത്രാന് നിജകുലാങ്കുരാന് । അത്യന്തവിഷമോദര്കാന് ഖദിരഃ കണ്ടകാന് ഇവ
അവൻ പർവ്വതങ്ങളിൽ സ്വന്തം വംശത്തിന്റെ പുത്രന്മാരെ ജനിപ്പിച്ചു; അവർ അത്യന്തം കഠിനസ്വഭാവമുള്ളവരായി, ഖദിരവൃക്ഷത്തിന്റെ മുള്ളുകൾപോലെ.
കലത്രവന്തം സമ്പന്നം സ്ഥിതം പ്രക്ഷീണയൌവനമ് । ശനൈര് ജര്ജരതാം യാതം വൃഷ്ടിഹീനമ് ഇവ സ്ഥലമ്
ഭാര്യയും സമ്പത്തും ലഭിച്ച്, യുവാവസ്ഥ കുറഞ്ഞ്, സ്ഥിരതയോടെ ജീവിച്ചവൻ, മഴയില്ലാതെ ഉണങ്ങുന്ന നിലംപോലെ, പതിയെ വൃദ്ധാവസ്ഥയിലേക്കു കടന്നു.
തതോ ഹൂനഹതഗ്രാമം ജന്മദേശമ് ഉപേത്യ തമ് । സംസ്ഥിതം മഠികാം പര്ണൈഃ കൃത്വാ ദൂരേ മുനീന്ദ്രവത്
അതിനുശേഷം, കള്ളന്മാരാൽ നശിച്ച തന്റെ ജന്മഗ്രാമത്തിലേക്ക് മടങ്ങി, അകലെ ഒരു മഹർഷിയെപ്പോലെ ഇലകൾകൊണ്ട് ഒരു കുടിൽ പണിതു.
ജരാജരഢതാം യാതം സ്വദേഹസമപുത്രകമ് । ജീര്ണപ്രായരസശ്വഭ്രതമാലതരുസന്നിഭമ്
വൃദ്ധാവസ്ഥയിലേക്കും ക്ഷയത്തിലും കടന്ന തന്റെ ശരീരത്തോടും മകനോടും കൂടി, പഴകിയ കുഴിയെയോ ഉണങ്ങിയ മാലമരത്തെയോ പോലെ ആയിത്തീർന്നു.
പ്രൌഢം ശ്വപചഗാര്ഹസ്ഥ്യം കുര്വാണം ബഹുബാന്ധവമ് । കരഞ്ജകുഞ്ജവനവത് പരാം വൃദ്ധിമ് ഉപാഗതം
അവൻ ചുറ്റും അനേകം ബന്ധുക്കളോടുകൂടെ, ചണ്ഡാളരുടെ വീട്ടിൽ വൃദ്ധതയുടെ പരമാവസ്ഥയിലേക്കു വളർന്നു, കരിഞ്ഞക്കാവിന്റെ കാടുപോലെ.
അഥാപശ്യദ് അസൌ ഗാധിര് യാവത് തസ്യ കലത്രിണഃ । ജരഢശ്വപചേശസ്യ സ്വാത്മനോ ഭ്രമകാരിണഃ
അപ്പോൾ ഗാധി കണ്ടു, ആ വൃദ്ധനായ ചണ്ഡാളനും ഭാര്യയും ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ, തന്റെ ആത്മാവ് അലയുന്നവനും ആശയക്കുഴപ്പം സൃഷ്ടിക്കുന്നവനുമാണെന്ന്.
തത് കലത്രമ് അശേഷേണ നീതമ് ആദൃതമന്യുനാ । ആസാരപവനേനാശു വനപര്ണഗണോ യഥാ
അവന്റെ ഭാര്യയെ മുഴുവനായും ദുർഭാഗ്യത്തിന്റെ കാറ്റ് വേഗത്തിൽ കൊണ്ടുപോയി, കാട്ടിലെ ഇലക്കൂട്ടം മൂല്യമില്ലാത്ത കാറ്റ് എങ്ങനെ തള്ളിക്കളയുമോ അതുപോലെ.