പ്രാണാപാനപ്രവാഹേണ മുക്തമ് അന്തമ് ഉപാഗതമ് । സംശാന്താവയവസ്പന്ദം നിര്വാത ഇവ ഷണ്ഡകമ്
ശ്വാസപ്രവാഹം അവസാനിച്ചപ്പോൾ, അതിന്റെ ശരീരം മുഴുവൻ ശാന്തമായിരുന്നു; കാറ്റില്ലാത്ത പുല്ല്കൂട്ടംപോലെ അവയവങ്ങൾ ഒന്നു പോലും ചലിച്ചില്ല.
പാണ്ഡുരാനനമ് ആമ്ലാനം വൃക്ഷപര്ണമ് ഇവാരസമ് । ശവീഭൂതമ് അനാഹ്ലാദം ഛിന്നനാലമ് ഇവാമ്ബുജമ്
അത് നിറംകെട്ട, ഉണങ്ങിയ മുഖം; വൃക്ഷത്തിലെ രസം നഷ്ടപ്പെട്ട ഇലപോലെയും, തണ്ടു മുറിഞ്ഞു ജീവൻ ഇല്ലാതായ താമരപോലെയും, സന്തോഷം ഒന്നുമില്ലാതെ ശവംപോലെയും ആയിരുന്നു.
വിപര്യസ്തേക്ഷണം പ്രാതര് മജ്ജത്താരമ് ഇവാമ്ബരമ് । സാവഗ്രഹമ് ഇവ ഗ്രാമം സര്വതഃ പാംസുധൂസരമ്
അത് കണ്ണുകൾ തെറ്റായ ദിശയിലായിരുന്നു; പുലർച്ചെ ഇരുണ്ട ആകാശംപോലെയും, എല്ലാടും പൊടിക്കൂറ്റം മൂടിയ ദുരന്തം ബാധിച്ച ഗ്രാമംപോലെയും, അതിന്റെ ശരീരം മുഴുവൻ പൊടിയാൽ മൂടപ്പെട്ടിരുന്നു.
ബാഷ്പക്ലിന്നമുഖൈര് ദീനൈഃ കരുണാക്രന്ദകാരിഭിഃ । ആവൃതം ബന്ധുഭിഃ ഖിന്നൈഃ കുരരൈര് ഇവ പാദപമ്
കണ്ണുനീർ നിറഞ്ഞ മുഖങ്ങളുമായി ദുഃഖിതരായ ബന്ധുക്കൾ കരുണയോടെ വിലപിച്ചു ചുറ്റിനിൽക്കുന്നു; വിഷാദത്തിൽ മുങ്ങിയ കുരരപക്ഷികൾ ഒരു വൃക്ഷത്തെ ചുറ്റി നിൽക്കുന്നതുപോലെ.
സേതുഭങ്ഗഗലദ്വാരിമ്ലായമാനമുഖാബ്ജയാ । നലിന്യാ സമധര്മിണ്യാ ഭാര്യയാ പാദയോശ് ശ്രിതമ്
അവന്റെ കാലടിയിൽ ഭാര്യ ഇരിക്കുന്നു; അവളുടെ മുഖം ഉണങ്ങിയതും മങ്ങിയതുമാണ്, പാലം തകർന്നൊഴുകി നീരൊഴിഞ്ഞു കരിഞ്ഞു പോയ ഒരു താമരക്കുളത്തെപ്പോലെ, ഭർത്താവിന്റെ ദുഃഖം പങ്കുവെച്ച്.
താരാക്രന്ദരണദ്രൂഢപ്രലാപാലാപമുഗ്ധയാ । മാത്രാ ഗൃഹീതം ചിബുകേ നവവ്യഞ്ജനലാഞ്ഛിതേ
കുട്ടിയെ നഷ്ടപ്പെട്ട ദുഃഖത്തിൽ അകമ്പടിയില്ലാതെ അമ്മ അവന്റെ കിന്നരത്തിൽ കൈവെച്ച്, യൗവനത്തിന്റെ ചിഹ്നങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച മുഖം നോക്കി, വേദനയോടെ ദു:ഖവാക്കുകൾ ഉരിയാടുന്നു.
അന്യൈഃ പാര്ശ്വഗതൈര് ദീനൈസ് സ്രവദസ്രുമുഖൈര് ജനൈഃ । ശ്രിതം ഗലദവശ്യായൈശ് ശുഷ്കപര്ണൈര് ഇവ ദ്രുമമ്
മറ്റു ദുഃഖിതർ അവന്റെ അരികിൽ നിന്ന് കണ്ണുനീർ ചൊരിയുന്ന മുഖങ്ങളോടെ, സഹായം ചെയ്യാനാകാതെ അവനിൽ ചേർന്ന് നിൽക്കുന്നു; ഉണങ്ങിയ ഇലകൾ വൃക്ഷത്തിൽ ചേർന്ന് നിൽക്കുന്നതുപോലെ.
വിയോഗഭീത്യാ സംയോഗപരിഹാരപരൈര് ഇവ । ദൂരം പ്രവിസൃതൈര് അങ്ഗൈര് അനാത്മീയൈര് ഇവാവൃതമ്
പിരിയലിന്റെ ഭയത്തിൽ അവയുടെ അവയവങ്ങൾ വളരെ ദൂരത്ത് ചിതറിപ്പോയതുപോലെയും, അവയ്ക്ക് ഇനി തനിക്കു തന്നെ ചേർന്നതല്ലെന്നപോലെ മറച്ചുവെച്ചതുപോലെയും തോന്നി.
പരസ്പരമ് അലഗ്നാഭ്യാമ് ഓഷ്ഠാഭ്യാം ദശനൈശ് ശനൈഃ । സവിരാഗമ് ഇവാമ്ലാനൈര് ഹസന്തം സ്വാത്മജീവിതമ്
ഒന്നുമില്ലാതെ ചേർന്നില്ലാത്ത അധരങ്ങൾ പല്ലുകൾക്ക് നന്നായി സ്പർശിക്കപ്പെട്ടു, തനിക്കു തന്നെ നേരെ മങ്ങിപ്പോയ സ്നേഹത്തോടെ മന്ദഹാസം പകരുന്നതുപോലെയും തോന്നി.
മൌനം ധ്യാനമ് ഇവാപന്നം പങ്കാദ് ഇവ വിനിര്മിതമ് । അപ്രബോധായ സംസുപ്തം വിശ്രാമ്യന്തമ് ഇവോച്ചകൈഃ
മൗനത്തിൽ ധ്യാനത്തിലായതുപോലെയും, ചളിയിൽനിന്ന് ഉണ്ടാക്കിയതുപോലെയും, ആഴത്തിൽ ഉറങ്ങിക്കിടക്കുന്നവൻ ഉണരാതെ വിശ്രമിക്കുന്നതുപോലെയും തോന്നി.
ബാന്ധവാക്രന്ദസംരമ്ഭകോലാഹലഗതാ ഗിരഃ । സ്നേഹഭാവവിചാരാര്ഥം ശൃണ്വന്തമ് ഇവ യത്നതഃ
ബന്ധുക്കളുടെ കരയലും കലഹവും നിറഞ്ഞ ശബ്ദങ്ങൾ സ്നേഹബന്ധത്തിന്റെ അർത്ഥം മനസ്സിലാക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച് ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കുന്നവനുപോലെയും തോന്നി.
അഥ തത്കാലകല്ലോലപ്രലാപാകുലചേഷ്ടിതൈഃ । സോരസ്താഡനമ് ഉച്ഛൂനനേത്രവാരിഭിര് ആപ്ലുതൈഃ
അപ്പോള് ആ സമയത്ത്, ദുഃഖത്തിന്റെ അടിയേറ്റു വീര്ന്ന കണ്ണുനീര് കൊണ്ട് ആ കണ്ണുകള് നിറഞ്ഞു, മനസ്സു കലങ്ങിയ ചലനങ്ങളും പിച്ചവാക്കുകളും നിറഞ്ഞു, എല്ലാം കണ്ണുനീര് കൊണ്ട് തൂമാറി.
ക്രമേണ സ്വജനൈഃ ക്ഷുബ്ധൈസ് താരാക്രന്ദിതഘര്ഘരൈഃ । നിഷ്കാലിതമ് അമങ്ഗല്യമ് അപുനര്ദര്ശനായ തൈഃ
പിന്നീട്, തങ്ങളുടെ സ്വന്തം ബന്ധുക്കള് വിഷമത്തില് കുലുങ്ങി, നക്ഷത്രങ്ങളുപോലെയുള്ള നിലവിളികളും ദു:ഖഭരിതമായ കരച്ചിലും മുഴക്കി, ആ ശവം ദുർദിനമായി, ഇനി ഒരിക്കലും കാണാനാവാത്ത വിധത്തിൽ കൊണ്ടുപോയി.
നീതം ശ്മശാനമ് ആശ്യാനവസാപങ്കകലങ്കിതമ് । ശുഷ്കാശുഷ്കജരത്ക്ലിന്നകങ്കാലശതസങ്കുലമ്
അത് കൊഴുപ്പും ചെളിയും കലങ്ങിയ ശ്മശാനത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി; അവിടെ ഉണങ്ങിയതും ചീഞ്ഞതുമായ ഒട്ടനവധി അസ്ഥികൂടങ്ങള് കിടക്കുന്നു.
ഗൃധ്രാഭ്രച്ഛന്നസൂര്യാംശു ചിതാജ്വലനനിസ്തമഃ । ശിവാശതമുഖജ്വാലാജാലപല്ലവിതാവനി
അവിടുത്തെ സൂര്യപ്രകാശം കഴുകന്മാരുടെ കൂട്ടം മൂടി; ചിതാജ്വാലയുടെ പ്രകാശം ഇരുട്ട് തുളച്ചു, അനവധി നരിക്കളുടെ വായില്നിന്ന് പടർന്ന തീയുടെ ജ്വാലകള് ഭൂമിയെ പൂത്തിരിക്കുന്നു.
വഹദ്രക്തസരിത്സ്നാതമദ്ഗുകങ്കോഗ്രവായസമ് । രക്താര്ദ്രതന്ത്രീപ്രസരജാലബദ്ധജരത്ഖഗമ്
വലിയ രക്തനദിയിൽ കുളിച്ച പഴകിയ പക്ഷി, രക്തത്തിൽ നനഞ്ഞ നാരുകൾ കൊണ്ട് കെട്ടിയ നിലയിൽ, പുഴു, കാക്ക, കഴുകൻ, നായ്ക്കളാൽ തിന്നപ്പെടുന്നു.
തത്ര തേ ജ്വലനേ ദീപ്തേ ചക്രുസ് തം ഭസ്മസാച് ഛവമ് । ബാന്ധവാസ് സലിലാപൂരം സമുദ്രാ ഇവ വാഡവേ
അവിടെ, കത്തുന്ന തീയിൽ, ബന്ധുക്കൾ ആ ശവം ചിതയിൽ വെച്ച് ചാരമാക്കി. മഴവില്ലിൽ നിന്ന് സമുദ്രം വെള്ളം സ്വീകരിക്കുന്നതുപോലെ ആയിരുന്നു അത്.
ചിതിശ് ചടചടാസ്ഫോടൈശ് ശവമ് ആശു ദദാഹ തമ് । ശുഷ്കേന്ധനവദ് ഉച്ഛൂനജ്വാലാജാലജടാവതീ
ചിത, കനലിന്റെ ശബ്ദത്തോടെ, ആ ശവം വേഗത്തിൽ കത്തിച്ചു. ഉണങ്ങിയ ഇന്ധനം പോലെ, തീയുടെ ജ്വാലകൾ കുരുക്കുള്ള മുടിപോലെ ഉയർന്നു.
അത്യുല്ലസച്ചടചടാരവമുക്തഗന്ധവ്യാപ്താമ്ബുവാഹപടലോ ഽസ്ഥിചയം ഹുതാശഃ । ദന്തീ വിരന്ധ്രമ് ഇവ വേണുവനം സമന്താദ് ഉദ്വാന്തമേദുരരസം ദലയാം ചകാര
ഉയർന്ന ശബ്ദത്തോടെ കത്തുന്ന തീ, സുഗന്ധം പുറത്ത് വിടുകയും, പുകകൊണ്ട് അസ്ഥിരാശിയെ മൂടുകയും ചെയ്തു. ആന വെൺമരക്കാടിനെ തകർക്കുന്നതുപോലെ, എല്ലിനുള്ളിലെ നാരുകളും രസവും ചിതറിച്ചു.
അഥാപശ്യദ് അസൌ ഗാധിസ് സ്വാധിപീവരയാ ധിയാ । അന്തര്ജലസ്ഥ ഏവാന്തര് ആത്മനാത്മന്യ് അനിര്മലേ
അപ്പോൾ ഗാധി തന്റെ ഉത്തമമായ മനസ്സോടെ, താനെ തന്നെ അകത്തുള്ള അകത്തിരിപ്പിൽ, അശുദ്ധമായ നിലയിൽ, വെള്ളത്തിനടിയിൽ മുങ്ങിയിരിക്കുന്നതുപോലെ കണ്ടു.
ഹൂനമണ്ഡലപര്യന്തഗ്രാമോപാന്തനിവാസിനാമ് । ശ്വപചാനാം സ്ത്രിയോ ഗര്ഭേ സ്ഥിതമ് ആത്മാനമ് ആകുലമ്
ശ്മശാനത്തിന്റെ അതിരിൽ, ഗ്രാമത്തിന്റെ പുറംഭാഗത്ത് താമസിക്കുന്ന ചണ്ഡാളസ്ത്രിയുടെ ഗർഭത്തിൽ, വിഷമത്തോടെ താൻ കഴിയുന്ന ആത്മാവിനെ അവൻ കണ്ടു.
ഗര്ഭവാസഭയാക്രാന്തം പീഡിതം പേലവാങ്ഗകമ് । ശ്വപചീഹൃദയേ സുപ്തം ശ്വവിഷ്ഠായാമ് ഇവാങ്കുരമ്
ഗർഭവാസത്തിന്റെ ഭയത്തിൽ പീഡിതനായി, ദുർബലമായ ശരീരത്തോടെ, ചണ്ഡാളസ്ത്രിയുടെ ഹൃദയത്തിൽ ഉറങ്ങുന്ന, നായയുടെ മലയിൽ മുളയുപോലെ താനെ കണ്ടു.
ശനൈഃ പക്വതയാ കാലേ പ്രസൂതം മേചകച്ഛവിമ് । ശ്വപച്യാ പ്രാവൃഷേവാബ്ദം ശ്യാവമ് ആവലിതം മലൈഃ
കാലക്രമേണ, പാകമായപ്പോൾ, ചണ്ഡാളസ്ത്രിയിൽ നിന്ന്, മേഘം പോലെ ഇരുണ്ട നിറത്തിൽ, മലത്തിൽ മൂടപ്പെട്ട നിലയിൽ, അവൻ ജനിച്ചു.
സമ്പന്നം ശ്വപചാഗാരേ ശിശും ശ്വപചവല്ലഭമ് । ഇതശ് ചേതശ് ച ഗച്ഛന്തമ് ഉത്പീഡമ് ഇവ യാമുനമ്
ഒരു ചണ്ഡാളന്റെ വീട്ടിൽ, അവന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട കുഞ്ഞ്, ഇവിടെ അവിടെ ഓടിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു. അതു തിരമാലകളാൽ ഉണർന്ന യമുനപോലെ ആണ്.
ദ്വാദശാബ്ദദശാം യാതം സംസ്ഥിതം ഷോഡശാബ്ദികമ് । പീവരാംസമ് ഉദാരാങ്ഗം പയോദമ് ഇവ മേദുരമ്
പന്ത്രണ്ടാം വയസ്സിൽ എത്തി, പതിനാറാം വയസ്സിൽ പൂർണ്ണതയിലായി, വീതിയുള്ള തോളുകളും മനോഹരമായ ശരീരവും, കനത്ത മഴമേഘംപോലെയുള്ള ദൃഢതയും അവനുണ്ട്.
സാരമേയപരീവാരം വിഹരന്തം വനാദ് വനമ് । നിഘ്നന്തം മൃഗലക്ഷാണി പൌലിന്ദീം സ്ഥിതിമ് ആസ്ഥിതമ്
നായ്ക്കളുടെ കൂട്ടത്തോടെ, കാടിൽ നിന്ന് കാടിലേക്ക് സഞ്ചരിച്ച്, മൃഗക്കൂട്ടങ്ങളെ വേട്ടയാടി, പൗലിന്ദരുടെ ജീവിതരീതിയിൽ സ്ഥിരതയോടെ ജീവിച്ചു.
തമാലം ലതയേവാഥ ശ്രിതം ശ്വപചകാന്തയാ । സ്തനസ്തബകശാലിന്യാ നവപല്ലവഹസ്തയാ
പുതിയ ഇലപോലെയുള്ള കൈകളും, കുലകളെപ്പോലെയുള്ള മുലകളും ഉള്ള ചണ്ഡാളന്റെ മകളാൽ, അവൻ ഒരു തമാലവൃക്ഷം പോലെ ആലിംഗനം ചെയ്യപ്പെട്ടു.
ശ്യാമയാ കലികാജാലദശനാമലമാലയാ । നവവല്ലഭയാ ഭൂരിവിലാസവലിതാങ്ഗയാ
കറുത്ത വർണ്ണമുള്ള ഒരു യുവതിയായിരുന്നു അവൾ, പൂക്കളുടെ മുളകളാൽ നിർമ്മിച്ച മാല ധരിച്ചിരുന്നതും, പല്ലുകൾ വെളുപ്പും, പുതിയ പ്രിയനോടൊപ്പം, കളിയോടെ ചലിക്കുന്ന ശരീരഭംഗിയോടെ ഭൂമിയിൽ സുന്ദരമായി നടന്നു.
വിലസന്തം വനാന്തേഷു തയാ സഹ നവേഷ്ടയാ । ശ്യാമലം ശ്യാമയാ ഭൃങ്ഗം ഭൃങ്ഗ്യേവ കുസുമര്ദ്ധിഷു
അവളുടെ കൂടെ, പുതിയ സുഖസഖിയുമായി, കാട്ടിന്റെ അതിരുകളിൽ സന്തോഷത്തോടെ സഞ്ചരിച്ച കറുത്തവൻ, പൂക്കൾ നിറഞ്ഞതിൽ കറുത്ത തേനീച്ചയും അതിന്റെ കൂട്ടുകാരിയും കളിക്കുന്നതുപോലെയായിരുന്നു.
നവപര്ണലതാപത്ത്രവസനം വ്യസനാന്തരമ് । വിന്ധ്യകാന്താരമ് ആകാരമ് അഭ്യാഗതമ് ഇവോദ്ഭടമ്
പുതിയ ഇലകളും തണ്ടുകളും ധരിച്ചവൻ, മറ്റൊരു തരത്തിലുള്ള കഷ്ടത അനുഭവിച്ചവൻ, വിന്ധ്യപർവ്വതങ്ങളിലെ കാട്ടിൽ പുതുതായി എത്തിയ ഒരു കാട്ടുകാരനെപ്പോലെയായിരുന്നു.