യശഃപ്രഭൃതിനാ യസ്മൈ ഹേതുനൈവ വിനാ പുനഃ । ഭുവി ഭോഗാ ന രോചന്തേ സ ജീവന്മുക്ത ഉച്യതേ
യശസ്സോ അല്ലെങ്കിൽ സമ്പത്തോ പോലുള്ള കാരണങ്ങളില്ലാതെ, ഭൂമിയിലെ സുഖങ്ങൾ ആരെയും ആകർഷിക്കാതിരിക്കാൻ തുടങ്ങുമ്പോൾ, അത്തരം വ്യക്തിയെ ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ മോചിതൻ എന്നു വിളിക്കുന്നു.
ജ്ഞേയം യാവന് ന വിജ്ഞാതം താവത് താത ന ജായതേ । വിഷയേഷ്വ് അരതിര് ജന്തോര് മരുഭൂമൌ ലതാ യഥാ
അറിയേണ്ടത് മനസ്സിലാകുന്നതുവരെ, പ്രിയനേ, ഒരു ജീവിക്കും ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളിൽ വിരക്തി ഉണ്ടാകില്ല; മരുഭൂമിയിൽ വള്ളികൾ വളരാത്തതുപോലെ.
അത ഏവ ഹി വിജ്ഞാതജ്ഞേയം വിദ്ധി രഘൂദ്വഹ । യദ് ഏനം രഞ്ജയന്ത്യ് ഏതാ ന രമ്യാ ഭോഗഭൂമയഃ
അതിനാൽ, രഘുവംശജാ, അറിവ് നേടിയവനാണ് ഈ ആനന്ദം കൊടുക്കാത്ത ഭോഗങ്ങൾ അവനെ ആകർഷിക്കാത്തവൻ എന്നു നീ മനസ്സിലാക്കണം.
രാമോ യദ് ഏതജ് ജാനാതി തദ് വസ്ത്വ് ഇത്യ് ഏവ സന്മുഖാത് । ആകര്ണ്യ ചിത്തവിശ്രാമോ രാഘവസ്യോപജായതേ
രാമൻ യഥാർത്ഥ വസ്തുതയെ നേരിട്ട് കേട്ടറിയുമ്പോൾ, ആ അറിവ് രാഘവന്റെ മനസ്സിൽ ശാന്തി പകരുന്നു.
കേവലം കേവലീഭാവവിശ്രാന്തിം സമപേക്ഷതേ । രാമബുദ്ധിശ് ശരല്ലക്ഷ്മീര് ജലവിശ്രമണം യഥാ
രാമന്റെ മനസ്സ് നിർമലമായ ഏകത്വത്തിൽ മാത്രം വിശ്രമം തേടുന്നു, ശരത്കാലത്തിലെ സൌന്ദര്യം വെള്ളത്തിൽ വിശ്രമിക്കുന്നതുപോലെ.
അത്രാസ്യ ചിത്തവിശ്രാന്ത്യൈ രാഘവസ്യ മഹാത്മനഃ । യുക്തിം കഥയതു ശ്രീമാന് വസിഷ്ഠോ ഭഗവാന് അയമ്
ഇവിടെ മഹാത്മാവായ രാഘവന്റെ മനസ്സിന് സമാധാനം ലഭിക്കാനായി, മഹാനായ വസിഷ്ഠൻ തന്റെ വിവേകം സംസാരിക്കട്ടെ.
രഘൂണാമ് ഏഷ സര്വേഷാം പ്രഭുഃ കുലഗുരുസ് സദാ । സര്വജ്ഞസ് സര്വദര്ശീ ച ത്രികാലാമലദര്ശനഃ
രഘുവംശത്തിലെ എല്ലാവർക്കും ഇദ്ദേഹം പ്രഭുവും കുടുംബഗുരുവുമാണ്; എല്ലാം അറിയുന്നവനും എല്ലാം കാണുന്നവനും മൂന്നു കാലങ്ങളെയും കുഴപ്പമില്ലാതെ കാണുന്നവനുമാണ്.
വസിഷ്ഠ ഭഗവന് പൂര്വം കച്ചിത് സ്മരസി യത് സ്വയം । ആവയോര് വൈരശാന്ത്യര്ഥം ശ്രേയസേ ച മഹാത്മനാമ്
വസിഷ്ഠ മഹാനേ, ഞങ്ങള്ക്കിടയിലെ വൈരങ്ങൾ അവസാനിപ്പിക്കാനും മഹാത്മാക്കളുടെ ക്ഷേമത്തിനുമായി, നേരത്തെ നിങ്ങൾ തന്നെ പഠിപ്പിച്ചതു നിങ്ങൾക്ക് ഓർമ്മയുണ്ടോ?
നിഷധാദ്രേര് മുനീനാം ച സാനൌ സരലസങ്കുലേ । ഉപദിഷ്ടം ഭഗവതാ ജ്ഞാനം പദ്മഭുവാ ബഹു
നിഷധപർവതത്തിന്റെ മുകളിൽ, ഉണങ്ങിക്കിടക്കുന്ന പൈനുകൾക്കിടയിൽ, പദ്മഭുവായ ബ്രഹ്മാവു മഹർഷിമാർക്ക് ധാരാളം ജ്ഞാനം ഉപദേശിച്ചു.
യേന യുക്തിമതാ ബ്രഹ്മഞ് ജ്ഞാനേനേയം ഹി വാസനാ । സംസാരീ നൂനമ് ആയാതി ശമം ശ്യാമേവ ഭാസ്വതാ
ബ്രഹ്മനേ, വിവേകമുള്ളവൻ ജ്ഞാനത്തിലൂടെ ഈ വാസന മാറ്റുമ്പോൾ, ലോകത്തിൽ ജീവിക്കുന്നവൻ ഉറപ്പായും സമാധാനം നേടുന്നു, ഇരുട്ട് പ്രകാശം പോലെ അകന്നുപോകുന്നതുപോലെ.
തദ് ഏവ യുക്തിമജ് ജ്ഞേയം രാമായാന്തേനിവാസിനേ । ബ്രഹ്മന്ന് ഉപദിശാശു ത്വം യേന വിശ്രാന്തിമ് ഏഷ്യതി
രാമന് ഇവിടെ താമസിക്കുന്നവനാണ്. അവന് ആ ജ്ഞാനമാർഗം തന്നെ പഠിപ്പിക്കണം, ബ്രഹ്മൻ, അതിനാൽ അവന് മനസ്സിന് സമാധാനം ലഭിക്കും. ദയവായി അതിവേഗം അവന് ഉപദേശിക്കണം.
കദര്ഥനാ ച നൈവൈഷാ രാമോ ഹി ഗതകില്ബിഷഃ । നിര്മലേ മകുരേ വക്ത്രമ് അയത്നേനൈവ ബിമ്ബതി
അവനെ മനസ്സിലാക്കാൻ ബലമായി സമ്മതിപ്പിക്കേണ്ടതില്ല, കാരണം രാമന് പാപമൊന്നുമില്ല. ഒരു നിർമലമായ കണ്ണാടിയിൽ മുഖം എളുപ്പത്തിൽ പ്രതിഫലിക്കുന്നതുപോലെ തന്നെയാണ് അവന്റെ മനസ്സ്.
തജ് ജ്ഞാനം സ ച ശാസ്ത്രാര്ഥസ് തദ് വൈദഗ്ധ്യമ് അഖണ്ഡിതമ് । സച്ഛിഷ്യായ വിരക്തായ സാധോ യദ് ഉപദിശ്യതേ
ആ ജ്ഞാനവും ശാസ്ത്രത്തിന്റെ അർത്ഥവും, അതിന്റെ അക്ഷയമായ നൈപുണ്യവും—all ഈവയും വൈരാഗ്യമുള്ള നല്ല ശിഷ്യന് പഠിപ്പിക്കേണ്ടതാണ്.
അശിഷ്യായാവിരക്തായ യത് കിഞ്ചിദ് ഉപദിശ്യതേ । തത് പ്രയാത്യ് അപവിത്രത്വം ഗോക്ഷീരം ശ്വദൃതാവ് ഇവ
ശിഷ്യനല്ലാത്തവനും വൈരാഗ്യമില്ലാത്തവനും എന്തെങ്കിലും പഠിപ്പിച്ചാൽ, അത് ശുദ്ധിയില്ലാത്തതായിപ്പോകും; പശുവിന്റെ പാൽ നായയുടെ നാവിൽ പതിച്ചാൽ എങ്ങനെയോ അതുപോലെ.
വീതരാഗഭയക്രോധാ നിര്മമാ ഗലിതൈനസഃ । വദന്തി ത്വാദൃശാ യത് തു തത്ര വിശ്രാമ്യതീഹ ധീഃ
രാഗം, ഭയം, കോപം എന്നിവയില്ലാത്തവരും, മമതയില്ലാത്തവരും, പാപങ്ങൾ വിട്ടുകളഞ്ഞവരുമായ നിങ്ങളെപ്പോലുള്ളവർ പറയുന്നത് കേട്ടാൽ മാത്രമേ മനസ്സ് ഇവിടെ സമാധാനമാകൂ.
ഇത്യ് ഉക്തേ ഗാധിപുത്രേണ വ്യാസനാരദപൂര്വകാഃ । മുനയസ് തേ തമ് ഏവാര്ഥം സാധു സാധ്വ് ഇത്യ് അപൂജയന്
ഗാധിപുത്രൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, വ്യാസനും നാരദനും മുന്നിൽ നിന്നിരുന്ന മറ്റു മുനികളും അതേ വാക്കുകൾക്കു 'നന്നായി പറഞ്ഞു, നന്നായി പറഞ്ഞു' എന്ന് പ്രശംസിച്ചു.
അഥോവാച മഹാതേജാ രാജ്ഞഃ പാര്ശ്വേ വ്യവസ്ഥിതഃ । ബ്രഹ്മേവ ബ്രഹ്മണഃ പുത്രോ വസിഷ്ഠോ ഭഗവാന് മുനിഃ
അപ്പോൾ മഹത്തായ തേജസ്സോടെ രാജാവിന്റെ അരികിൽ നിന്നിരുന്ന വസിഷ്ഠമുനിവർ, ബ്രഹ്മാവിന്റെ മകനുപോലെ, സംസാരിച്ചു.
മുനേ യദ് ആദിശസി മേ തദ് അവിഘ്നം കരോമ്യ് അഹമ് । കസ് സമര്ഥസ് സമര്ഥോ ഽപി സതാം ലങ്ഘയിതും വചഃ
മഹർഷേ, നിങ്ങൾ എനിക്ക് എന്ത് നിർദ്ദേശിച്ചാലും ഞാൻ അതിൽ ഒരു തടസ്സവും ഉണ്ടാകാതെ നിർവഹിക്കും. സന്മാർഗ്ഗത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നവരുടെ വാക്ക് ലംഘിക്കാൻ ആരാണ് ധൈര്യപ്പെടുക, കഴിവുള്ളവൻ പോലും?
അഹം ഹി രാജപുത്രാണാം രാമാദീനാം മനസ്തമഃ । ജ്ഞാനേനാപനയാമ്യ് അദ്യ ദീപേനേവ നിശാതമഃ
ഞാൻ ഇന്ന് രാമനും മറ്റ് രാജകുമാരന്മാരുടെയും മനസ്സിലെ ഇരുണ്ടത്വം ജ്ഞാനത്തിന്റെ വെളിച്ചംകൊണ്ട് അകറ്റും, ഒരു വിളക്ക് രാത്രിയിലെ ഇരുണ്ടത്വം അകറ്റുന്നതുപോലെ.
സ്മരാമ്യ് അഖണ്ഡിതം സര്വം സംസാരഭ്രമശാന്തയേ । നിഷധാദ്രൌ പുരാ പ്രോക്തം യജ് ജ്ഞാനം പദ്മജന്മനാ
സംസാരഭ്രമം ശമിപ്പാൻ, നിഷധപർവതത്തിൽ പദ്മത്തിൽ ജനിച്ചവൻ മുമ്പ് പറഞ്ഞ എല്ലാ ജ്ഞാനവും ഞാൻ ഒരു നിമിഷം പോലും മറക്കാതെ ഓർക്കുന്നു.
ഇതി നിഗദിതവാന് അസൌ മഹാത്മാ പരികരബന്ധഗൃഹീതവന്ദ്യതേജാഃ । അകഥയദ് ഇദമ് അജ്ഞതോപശാന്ത്യൈ പരമപദൈകവിബോധനം വസിഷ്ഠഃ
അങ്ങനെ ആ മഹാത്മാവ്, അനുചരന്മാരുടെ ആരാധനയാൽ തേജസ്സിൽ ഭാസുരനായ വസിഷ്ഠൻ, അജ്ഞത അകറ്റാനും പരമശാന്തി നേടാനും സഹായിക്കുന്ന ഈ ഉത്തമമായ ഉപദേശം പറഞ്ഞു.
പൂര്വമ് ഉക്തം ഭഗവതാ യജ് ജ്ഞാനം പദ്മജന്മനാ । സര്ഗാദൌ ലോകശാന്ത്യര്ഥം തദ് ഇദം കഥയാമ്യ് അഹമ്
സൃഷ്ടിയുടെ ആദിയിൽ ലോകശാന്തിക്കായി പദ്മത്തിൽ ജനിച്ച മഹാത്മാവ് പറഞ്ഞ ജ്ഞാനം ഞാൻ ഇപ്പോൾ നിങ്ങളോട് വിശദീകരിക്കുന്നു.
കഥയിഷ്യസി വിസ്തീര്ണാം ഭഗവന് മോക്ഷസംഹിതാം । ഇമം താവത് ക്ഷണം ജാതം സംശയം മേ നിവാരയ
ഭഗവൻ, നീ മോക്ഷശാസ്ത്രം വിശദമായി പറയുമല്ലോ. ഇപ്പോൾ എനിക്ക് ഉദിച്ചിരിക്കുന്ന ഈ സംശയം ദയവായി നീക്കിക്കൊടുക്കണം.
പിതാ ശുകസ്യ സര്വജ്ഞോ ഗുരുര് വ്യാസോ മഹാമുനിഃ । വിദേഹമുക്തോ ന കഥം കഥം മുക്തസ് സുതോ ഽസ്യ സഃ
ശുകന്റെ അച്ഛൻ സർവ്വജ്ഞനായ മഹാമുനി വ്യാസൻ ആണ്. അവൻ ശരീരബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനായി. എന്നാൽ അവന്റെ മകനും അതുപോലെ മോചിതനാകുന്നത് എങ്ങനെ സാധ്യമാണ്?
പരമാര്കപ്രകാശാന്തസ് ത്രിജഗത്ത്രസരേണവഃ । ഉത്പത്യോത്പത്യ ലീനാ യേ ന സങ്ഖ്യാമ് ഉപയാന്തി തേ
പരമസൂര്യപ്രഭയിൽ മൂന്നു ലോകങ്ങളിലെയും അനേകം കണങ്ങൾ ഉദിച്ചു ഇല്ലാതാവുന്നു; അവയെ എണ്ണാൻ ഒരിക്കലും കഴിയില്ല.
വര്തമാനേ ച യാസ് സന്തി ത്രൈലോക്യഗണകോടയഃ । ശക്യന്തേ നൈവ സങ്ഖ്യാതും താശ് ച കാശ്ചന കേനചിത്
ഇപ്പോൾ പോലും മൂന്നു ലോകങ്ങളിൽ അനവധി കൂട്ടങ്ങൾ ഉണ്ട്; അവയെ മുഴുവൻ എണ്ണാനോ, ഏതെങ്കിലും കുറച്ച് എണ്ണം പറയാനോ ആര്ക്കും കഴിയില്ല.
ഭവിഷ്യന്തി പരാമ്ഭോധൌ ജഗത്സര്ഗതരങ്ഗകാഃ । യേ താംശ് ച പരിസങ്ഖ്യാതും സങ്കഥൈവ ന വിദ്യതേ
ഭാവിയിൽ പരമസമുദ്രത്തിൽ ലോകസൃഷ്ടിയുടെ തിരകൾ ഉയരും; അവയെ മുഴുവൻ എണ്ണാൻ ഒരു വഴിയും ഇല്ല.
യാ ഭൂതാ യാ ഭവിഷ്യന്ത്യോ ജഗത്സര്ഗപരമ്പരാഃ । താസാം വിചാരണം യുക്തം വര്തമാനാസു കാ കഥാ
ലോകസൃഷ്ടിയുടെ അനുക്രമത്തിൽ ഉണ്ടായവയും വരാനിരിക്കുന്നവയും പരിശോധിക്കുന്നത് ഉചിതമാണ്; എന്നാൽ ഇപ്പോൾ ഉള്ളവയെക്കുറിച്ച് പറയാൻ എന്താണ്?
തിര്യക്പുരുഷദേവാദേര് യോ യോ രാമ വിനശ്യതി । തസ്മിന്ന് ഏവ പ്രദേശേ ഽസൌ തദൈവേദം പ്രപശ്യതി
ഹരിയുന്ന മൃഗങ്ങളിലോ മനുഷ്യരിലോ ദേവന്മാരിലോ ആരായാലും, രാമാ, അവൻ അപ്രദേശത്തുതന്നെ ഈ സത്യം അനുഭവിക്കുന്നു.
ആതിവാഹികനാമ്നാന്തസ് സ്വഹൃദ്യ് ഏവ ജഗത്ത്രയമ് । വ്യോമ്നി ചിത്തശരീരേണ വ്യോമാത്മാനുഭവത്യ് അജഃ
അതിസൂക്ഷ്മമായ ഒരു രൂപത്തിൽ, സ്വന്തം ഹൃദയത്തിനുള്ളിൽ തന്നെ മൂന്നു ലോകങ്ങളും നിലകൊള്ളുന്നു; ആകാശത്തിൽ, മനസ്സിന്റെ ശരീരത്തിലൂടെ, ജനനമില്ലാത്തവൻ ആകാശത്തിന്റെ സ്വരൂപം അനുഭവിക്കുന്നു.