സ്ഥൈര്യം ദേഹസ്യ ദൃഷ്ടസ്യ ജീവിതം പ്രോച്യതേ ബുധൈഃ । ദേഹാന്തരാര്ഥം ദേഹസ്യ സന്ത്യാഗോ മരണം സ്മൃതമ്
കണ്ടറിയുന്ന ശരീരത്തിന്റെ സ്ഥിരതയെ ജ്ഞാനികൾ ജീവിതം എന്ന് പറയുന്നു; മറ്റൊരു ലക്ഷ്യത്തിനായി ശരീരം ഉപേക്ഷിക്കുന്നത് മരണം എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.
ദ്വാഭ്യാമ് ഏവാസി പക്ഷാഭ്യാമ് ആഭ്യാം മുക്തോ മഹാമതേ । കിം തേ മരണമ് അസ്തീഹ കിം വാ ജീവിതമ് അസ്തി തേ
ഈ രണ്ടു ചിറകുകൾ കൊണ്ട് മാത്രം നീ മോചിതനാകുന്നു, മഹാമനസാ. ഇവിടെ മരണം നിനക്കെന്ത്? ജീവൻ നിനക്കെന്ത്?
നിദര്ശനാര്ഥമ് ഏതത് തു മയോക്തമ് അരിമര്ദന । ന ത്വം ജീവസി സര്വജ്ഞ മ്രിയസേ ന കദാചന
ഇത് ഞാൻ ഉദാഹരണത്തിനായി പറഞ്ഞതാണ്, ശത്രുനാശകാ. സർവ്വജ്ഞനേ, നീ ജീവിക്കുന്നില്ല, ഒരിക്കലും മരിക്കുന്നുമില്ല.
ദേഹസംസ്ഥോ ഽപ്യ് അദേഹത്വാദ് അദേഹോ ഽസി വിദേഹദൃക് । വ്യോമസംസ്ഥോ ഽപ്യ് അസക്തത്വാദ് അവ്യോമൈവ ഹി മാരുതഃ
ദേഹത്തിൽ നിലകൊണ്ടിട്ടും, ദേഹബോധമില്ലാത്തവനായി നീ ദേഹരഹിതനാണ്. ആകാശത്തിൽ നിലകൊണ്ടിട്ടും, ആകാശത്തിൽ ചേരാതെ, നീ വാതുപോലെ ആകാശരഹിതനാണ്.
സ്പര്ശസമ്ബോധകാരിത്വാദ് ദേഹ ഏവാസി സുവ്രത । ഉത്സേധാരോധകത്വേന ഖമ് ഉത്സേധസ്യ കാരണമ്
സ്പർശബോധം ഉണ്ടാക്കുന്നവനായി, നീ തന്നെയാണ് ദേഹം, സുവ്രതാ. ആകാശം ഉയർച്ചയ്ക്കു കാരണം ആകുന്നതുപോലെ, നീയും അതിന് കാരണമാകുന്നു.
പ്രബുദ്ധോ ജ്ഞാതവസ്തുത്വാദ് ഏവ ത്വമ് അസി നാസി ച । ഇയത്തൈകപരിച്ഛിന്നം രൂപമ് അജ്ഞേഷു ദുഃഖിതമ്
ജ്ഞാനത്തോടെ ഉണരുന്നവൻ, യാഥാർത്ഥ്യം അറിഞ്ഞവൻ, നീ ഉണ്ടെന്നും ഇല്ലെന്നും പറയാൻ കഴിയില്ല. പരിധിയുള്ള രൂപം അജ്ഞന്മാരിൽ മാത്രം കാണപ്പെടുന്നു, അതിനാൽ അവർക്കു ദു:ഖം അനുഭവപ്പെടുന്നു.
സര്വദാ സര്വമ് ഏവാസി ചിത്പ്രകാശപരൈകധീഃ । കോ ദേഹഃ കോ ഽപ്യ് അദേഹസ് തേ യം ഗൃഹ്ണാസി ജഹാസി വാ
എപ്പോഴും നീ എല്ലാം തന്നെയാണ്, നീയുടെ മനസ്സ് സത്യജ്ഞാനത്തിന്റെ പ്രകാശത്തിൽ മാത്രം നിലകൊള്ളുന്നു. ശരീരം എന്താണ്, ശരീരമില്ലായ്മ എന്താണ്, അവയെ നീ സ്വീകരിക്കാനോ ഉപേക്ഷിക്കാനോ എന്തുണ്ട്?
സമുദേതു വസന്തോ വാ വാതു വാ പ്രലയാനിലഃ । ഭാവാഭാവവിഹീനസ്യ കിമ് അഭ്യാഗതമ് ആത്മനഃ
വസന്തം വരട്ടെ, അല്ലെങ്കിൽ പ്രളയവായു വീശട്ടെ— വരവോ പോകലോ ഇല്ലാത്ത ആത്മാവിന് എന്താണ് സംഭവിക്കുന്നത്?
പ്രലുഠത്സ്വ് അപി ശൈലേഷു കല്പാഗ്നിഷു ദഹത്സ്വ് അപി । വഹത്സൂത്പാതവാതേഷ്വ് അപ്യ് ആത്മാത്മന്യ് ഏവ തിഷ്ഠതി
പർവ്വതങ്ങൾ തകർന്നുപോകുമ്പോഴും, യುಗാന്താഗ്നി ദഹിക്കുമ്പോഴും, പ്രളയവായു എല്ലാം കൊണ്ടുപോകുമ്പോഴും, ആത്മാവ് ആത്മാവിൽ തന്നെ നിലകൊള്ളുന്നു.
സര്വഭൂതാനി തിഷ്ഠന്തു സമമ് ഏവ പ്രയാന്തു വാ । നശ്യന്തു വാഥ വര്ധന്താമ് ആത്മാത്മന്യ് ഏവ തിഷ്ഠതി
എല്ലാ ജീവികളും നിലനിൽക്കട്ടെ, അല്ലെങ്കിൽ എല്ലാവരും ഒരുപോലെ പോകട്ടെ; അവർ നശിച്ചാലും വളർന്നാലും ആത്മാവ് ആത്മാവിൽ തന്നെ ഉറച്ചു നിൽക്കുന്നു.
ക്ഷീയതേ ന ക്ഷയം പ്രാപ്തേ വര്ധമാനേ ന വര്ധതേ । ന സ്പന്ദതേ സ്പന്ദമാനേ ദേഹേ ഽസ്മിന് പുരുഷഃ പരഃ
ക്ഷയം വന്നാൽ അതിന് ക്ഷയം സംഭവിക്കില്ല; വളർച്ചയുണ്ടായാൽ അതിന് വളർച്ചയില്ല; ഈ ശരീരം ചലിച്ചാലും പരമപുരുഷൻ ചലിക്കാറില്ല.
ദേഹസ്യാഹമ് അഹം ദേഹ ഇതി ക്ഷീണേ ഽപി തേ ഭ്രമേ । ത്യജാമി ന ത്യജാമീതി കിം മൃഷാ കലനോദിതാ
ഞാൻ ഈ ശരീരമാണെന്നോ, ഈ ശരീരം എന്റേതാണെന്നോ ഉള്ള ഭ്രമം ക്ഷയിച്ചാലും ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നു; ഞാൻ ഉപേക്ഷിക്കുന്നു, ഉപേക്ഷിക്കില്ല എന്നതൊക്കെ വെറും കൽപ്പനയിൽ നിന്നുള്ള തെറ്റായ ധാരണയല്ലേ?
ഇദം കൃത്വാ കരോമീദമ് ഇദം ത്യക്ത്വേദമ് ആഹരേ । ഇതി തത്ത്വവിദാം താത സങ്കല്പാസ് സങ്ക്ഷയം ഗതാഃ
ഇത് ചെയ്തു കഴിഞ്ഞാൽ അതും ചെയ്യും; ഇത് ഉപേക്ഷിച്ചാൽ അതും എടുക്കും എന്നതുപോലുള്ള ആഗ്രഹങ്ങൾ, സത്യത്തെ spരിഞ്ഞവർക്ക് അവസാനിച്ചിരിക്കുന്നു.
പ്രബുദ്ധാസ് സര്വകര്താരഃ കിം കരിഷ്യന്തി വൈ നവമ് । നവസ്യാകരണാന് നിത്യമ് അകര്തൃത്വപദം ഗതാഃ
ജ്ഞാനപ്രാപ്തരായവരും എല്ലാം ചെയ്യുന്നവരുമായവർക്ക് ഇനി എന്ത് പുതിയതായി ചെയ്യാനുണ്ട്? അവർ പുതിയ പ്രവൃത്തികൾ എല്ലാം വിട്ട്, എപ്പോഴും ചെയ്യാത്തവരുടെ നിലയിലേക്കാണ് എത്തിയത്.
അകര്തൃത്വാദ് അഭോക്തൃത്വമ് അര്ഥാദ് ഏവ സമാഗതമ് । സങ്ഗൃഹീതം കിലാനുപ്തം കേനേഹ ഭുവനത്രയേ
ചെയ്യുന്നവരല്ലെന്നു മനസ്സിലാക്കുമ്പോൾ അനുഭവിക്കുന്നവരല്ല എന്നതും സ്വാഭാവികമായി വരുന്നു. ഈ മൂന്ന് ലോകങ്ങളിലും ആരാണ് യഥാർത്ഥത്തിൽ സ്വന്തമാക്കാത്തതെന്തെങ്കിലും ഏറ്റെടുത്തതോ, കൈവിട്ടതോ?
ശാന്തേ കര്തൃത്വഭോക്തൃത്വേ ശാന്തിര് ഏവ ഹി ശിഷ്യതേ । പ്രൌഢിമ് അഭ്യാഗതാ സൈവ മുക്തിര് ഇത്യ് ഉച്യതേ ബുധൈഃ
ചെയ്യുന്നവനും അനുഭവിക്കുന്നവനും എന്ന ഭാവങ്ങൾ ശാന്തമായാൽ ശേഷിക്കുന്നത് സമാധാനമേ. ഈ പക്വതയിലേക്കാണ് എത്തുന്നത് മോക്ഷം എന്ന് ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു.
പ്രബുദ്ധാശ് ചിന്മയാശ് ശുദ്ധാസ് സര്വമ് ആക്രമ്യ സംസ്ഥിതാഃ । കിം ത്യക്തം പരിഗൃഹ്ണന്തു കിം ഗൃഹീതം ത്യജന്തു വാ
ജ്ഞാനപ്രാപ്തരും ചൈതന്യസ്വരൂപികളും ശുദ്ധരും എല്ലാം ആവിഷ്ടരായി നിലകൊള്ളുന്നവർക്കു എന്താണ് ഉപേക്ഷിക്കാനോ സ്വീകരിക്കാനോ ഉള്ളത്? സ്വീകരിച്ചതെന്താണ് വീണ്ടും ഉപേക്ഷിക്കാനോ?
ഗ്രാഹ്യഗ്രാഹകസമ്ബന്ധഃ പ്രമിതാവയവിക്രമഃ । ഹീനഃ പ്രമേയാവയവൈഃ കിം ഗൃഹ്ണാതു ജഹാതു കിമ്
ഗ്രഹ്യവും ഗ്രാഹകനുമായുള്ള ബന്ധവും അളക്കാവുന്ന ഭാഗങ്ങളുടെ ചലനവും അറിയേണ്ട വസ്തുക്കളിൽ ഇല്ലെങ്കിൽ, അവിടെ എടുക്കാനോ ഉപേക്ഷിക്കാനോ എന്താണ് അവശേഷിക്കുന്നത്?
ഗ്രാഹ്യഗ്രാഹകസമ്ബന്ധേ ക്ഷീണേ ശാന്തിര് ഉദേത്യ് അലമ് । സ്ഥിതിമ് അഭ്യാഗതാ സാന്തര് മോക്ഷനാമ്നാഭിധീയതേ
ഗ്രഹ്യ-ഗ്രാഹകബന്ധം അകന്നാൽ പൂർണ്ണമായ ശാന്തി ഉദിക്കുന്നു; ആ നിലയിൽ സ്ഥിരതയെത്തുമ്പോൾ അതാണ് മോക്ഷം എന്നു വിളിക്കുന്നത്.
തത്ര സ്ഥിതാസ് സദാ സന്തസ് ത്വാദൃശാഃ പുരുഷോത്തമാഃ । സുഷുപ്താവയവസ്പന്ദസാധര്മ്യേണ ചരന്തി ഹി
നിങ്ങളെപ്പോലെയുള്ള മഹാനുഭവമുള്ളവർ ആ നിലയിൽ എപ്പോഴും നിലകൊള്ളുന്നു; അവർ ഗഹനമായ ഉറക്കത്തിലെ ശാന്തതപോലെ സഞ്ചരിക്കുന്നു.
പരാവബോധവിശ്രാന്തവാസനാ ജാഗതീം സ്ഥിതിമ് । അര്ധസുപ്താ ഇവേഹേമാം പശ്യന്ത്യ് ആത്മസ്ഥയാ ധിയാ
പരമജ്ഞാനത്തിൽ വാസനകൾ അശാന്തമായവർ, ഈ ജാഗ്രതാവസ്ഥയെ അർദ്ധനിദ്രയിൽപോലെ കാണുന്നു, ആത്മാവിൽ സ്ഥിരമായ മനസ്സോടെ.
ന രമന്തി ഹി രമ്യേഷു സ്വാത്മന്യ് ഏകഗതാശയാഃ । നോദ്വിജന്തേ ച ദുഃഖേഷു സ്വാത്മന്യ് ഏകരസാ യതഃ
സ്വയം എന്ന ഒരേ മനസ്സിൽ നിലകൊണ്ടവർ സുഖകരമായ കാര്യങ്ങളിൽ ആനന്ദം കാണുന്നില്ല; ദുഃഖങ്ങളിൽ പോലും അവർ വിഷമിക്കുന്നില്ല. കാരണം, അവർക്കു് എല്ലാം ഒരേ രുചിയിലാണ് അനുഭവപ്പെടുന്നത്.
നിത്യപ്രബുദ്ധാ ഗൃഹ്ണന്തി കാര്യാണീമാന്യ് അസങ്ഗിനഃ । മകുരാ ഇവ ബിമ്ബാനി യഥാപ്രാപ്താന്യ് അവാഞ്ഛയാ
എപ്പോഴും ഉണർന്നിരിക്കുന്ന, ആസക്തിയില്ലാത്തവർ, പ്രവർത്തികൾ വരുന്നതുപോലെ സ്വീകരിക്കുന്നു; ഒരു കണ്ണാടി പ്രതിഫലനങ്ങൾ സ്വീകരിക്കുന്നതുപോലെ, ആഗ്രഹമില്ലാതെ.
ജാഗ്രതി സ്വാത്മനി സ്വസ്ഥാസ് സുപ്താസ് സംസാരസംസ്ഥിതൌ । ബാലവത് പ്രവിചേഷ്ടന്തേ സുഷുപ്തസദൃശാശയാഃ
ജാഗ്രതയിൽ അവർ സ്വയം നിലകൊള്ളുന്നു; ലോകത്തിൽ കുട്ടികളെപ്പോലെ പ്രവർത്തിച്ചാലും, അവരുടെ ഉള്ളിലെ ഭാവം ഗഹനമായ ഉറക്കത്തിനെപ്പോലെയാണ്.
ത്വമ് അജിതപദവീമ് ഉപാഗതോ ഽന്തഃ കമലജവാസരമ് ഏകമ് ഏവ ഭുക്ത്വാ । ഗുണഗണകലിതാമ് ഇഹൈവ ലക്ഷ്മീം വ്രജ പരമാസ്പദമ് അച്യുതം മഹാത്മന്
നീ ജയിക്കപ്പെടാത്ത അവസ്ഥയെ നേടിയിരിക്കുന്നു; അകത്തുള്ള ബ്രഹ്മയുടെ ഒരു ദിവസത്തിൽ ഗുണങ്ങളുടെ സമൃദ്ധി അനുഭവിച്ചശേഷം, മഹാത്മാവേ, ഇവിടെയേയ്ക്ക് തന്നെ അച്യുതമായ പരമമായ ഐശ്വര്യത്തിന്റെ ആ നിലയിലേക്കു് എത്തുക.
ജഗദ്രത്നസമുദ്ഗേന ത്രൈലോക്യാദ്ഭുതദര്ശിനാ । ഇത്യ് ഉക്തേ പദ്മനാഭേന ജ്യോത്സ്നാശീതലയാ ഗിരാ
മൂന്നു ലോകങ്ങളിലെ അത്ഭുതങ്ങൾ കാണുന്ന, ജഗതിന്റെ രത്നപെട്ടിയുമായി, പദ്മനാഭൻ ചന്ദ്രപ്രകാശംപോലുള്ള ശീതളമായ വാക്കുകളിൽ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
പ്രഹ്ലാദനാമാ ദേഹോ ഽസൌ വികാസിനയനാമ്ബുജഃ । മൃദൂവാച വചോ ധീരോ ഗൃഹീതമനനക്രമഃ
പ്രഹ്ലാദൻ എന്ന പേരിലുള്ള ആ ശരീരം, വിരിയുന്ന താമരപ്പൂക്കണ്ണുകളോടെ, മൃദുവായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു. ധൈര്യത്തോടെയും, മനനം ചെയ്യാനുള്ള മാർഗം മനസ്സിലാക്കി, സമാധാനത്തോടെ.
ചിരമ് അന്തര് മയാ ദേവ ദൃഷ്ടോ ഽസ്യ് അമലയാ ധിയാ । പുനര് ബഹിര് അയം ദൃഷ്ട്യാ ദിഷ്ട്യാ ദേവേശ ദൃശ്യസേ
ദേവനേ, ഞാൻ ദീർഘകാലം ശുദ്ധമായ ബുദ്ധിയാൽ നിന്നെ അകത്തോടെ കണ്ടിരുന്നു. ഇപ്പോൾ, ദൈവസൗഭാഗ്യത്താൽ, ദേവേന്ദ്രാ, ഞാൻ നിന്നെ പുറത്തു കണ്ണുകൊണ്ട് കാണുന്നു.
അഹമ് ആസമ് അനന്തായാമ് അസ്യാം ദൃശി മഹേശ്വര । സര്വസങ്കല്പമുക്തായാം വ്യോമ വ്യോമ്നീവ നിര്മലേ
മഹേശ്വരാ, ഞാൻ അനന്തമായ ഈ ശുദ്ധദർശനത്തിൽ, എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളിൽ നിന്നും മോചിതനായി, ആകാശം ആകാശത്തിനുള്ളിൽ ശുദ്ധമായി നിലകൊള്ളുന്നതുപോലെ, നിലകൊണ്ടിരുന്നു.
ന ശോകേന ന മോഹേന ന ച വൈരാഗ്യചിന്തയാ । ന ദേഹത്യാഗകാര്യേണ ന സംസാരഭയേന ച
ദു:ഖം കൊണ്ടോ ഭ്രമം കൊണ്ടോ, വിരക്തി ചിന്ത കൊണ്ടോ, ശരീരം ഉപേക്ഷിക്കണമെന്ന തീരുമാനമോ, ലോകഭയം കൊണ്ടോ — ഇതൊന്നും കൊണ്ട് മോക്ഷം ലഭിക്കില്ല.