വീതശോകഭയായാസോ നിരീഹശ് ഛിന്നസംശയഃ । ജഗാമ ശിഖരം മേരോസ് സമാധ്യര്ഥമ് അനിന്ദിതമ്
ദുഃഖവും ഭയവും ക്ഷീണവും ഇല്ലാതെ, ആഗ്രഹമില്ലാതെ, സംശയങ്ങള് എല്ലാം മുറിച്ചുവിട്ട്, അവന് സമാധിക്കായി മേരുപര്വ്വതത്തിന്റെ കറുത്തു കറക്കാത്ത ശിഖരത്തിലേക്ക് ചെന്നു.
തത്ര വര്ഷസഹസ്രാണി നിര്വികല്പസമാധിനാ । ദശ സ്ഥിത്വാ ശശാമാസാവ് ആത്മന്യ് അസ്നേഹദീപവത്
അവിടെ, ആയിരം വര്ഷങ്ങള് അവന് ഭേദമില്ലാത്ത സമാധിയില് നിലകൊണ്ടിരുന്നു; എണ്ണയില്ലാത്ത വിളക്കുപോലെ, സ്വയം അകത്തു വിശ്രമിച്ചുകൊണ്ടു.
വ്യപഗതകലനാകലങ്കശുദ്ധസ് സ്വയമ് അമലാത്മനി പാവനേ പദേ ഽസൌ । സലിലകണ ഇവാമ്ബുധൌ മഹാത്മാ വിഗലിതഭേദമ് അഥൈകതാം ജഗാമ
മനസ്സിന്റെ ചലനവും മലിനതയും പൂര്ണമായും മാറി, തനിക്കുള്ളിലെ നിര്മലതയില് വിശുദ്ധനായ മഹാത്മാവ്, ഒരു ജലബിന്ദു സമുദ്രത്തില് ലയിക്കുന്നതുപോലെ, ഭേദബുദ്ധി വിട്ട് ഏകതയിലേക്കു പ്രവേശിച്ചു.
തസ്യ വ്യാസതനൂജസ്യ മതിമാത്രാപമാര്ജനമ് । യഥോപയുക്തം തേ രാമ താവദ് ഏവോപയുജ്യതേ
രാമാ, വ്യാസപുത്രന് ബുദ്ധിയെ ശുദ്ധീകരിക്കുന്നത് ആവശ്യമായത്രയും മാത്രം, അതിനുള്ള ആവശ്യത്തിനായി മാത്രം ഉപയോഗിക്കുന്നു.
ജ്ഞേയമ് ഏതേന വിജ്ഞാതമ് അശേഷേണാവനീശ്വര । സ്വദന്തേ ഽസ്മൈ ന യദ് ഭോഗാ രോഗാ ഇവ സുമേധസേ
ഭൂമിയുടെ അധിപനായോ, ഇതിലൂടെ എല്ലാം അറിയപ്പെടുന്നു; സുഖങ്ങള് ജ്ഞാനിക്ക് രോഗങ്ങള് ഇഷ്ടമല്ലാത്തതുപോലെ ആനന്ദം തരുന്നില്ല.
ജ്ഞാതജ്ഞേയസ്യ മനസോ നൂനമ് ഏതദ് ധി ലക്ഷണമ് । ന സ്വദന്തേ സമഗ്രാണി ഭോഗവൃന്ദാനി യത് പുനഃ
അറിയേണ്ടതെല്ലാം മനസ്സിലൂടെ അറിഞ്ഞവന്റെ ലക്ഷണം ഇതാണ്: എല്ലാ സുഖങ്ങളും ഇനി അവനു ആനന്ദം നല്കുന്നില്ല.
ഭോഗഭാവനയാ യാതി ബന്ധോ ദാര്ഢ്യമ് അവസ്തുജഃ । തയൈവ ശാന്തയാ യാതി ബന്ധോ ജഗതി താനവമ്
സുഖസങ്കല്പം മൂലം അസത്യമായ ബന്ധം ശക്തമാകുന്നു; അതേ സങ്കല്പം ശാന്തമായാല് ലോകത്തിലെ ബന്ധം ദുർബലമാകുന്നു.
വാസനാതാനവം രാമ മോക്ഷ ഇത്യ് ഉച്യതേ ബുധൈഃ । പദാര്ഥവാസനാദാര്ഢ്യം ബന്ധ ഇത്യ് അഭിധീയതേ
രാമാ, ആഗ്രഹങ്ങള് ക്ഷയിക്കുന്നതിനെ ജ്ഞാനികള് മോക്ഷം എന്നു വിളിക്കുന്നു; വസ്തുക്കളിലേക്കുള്ള ആഗ്രഹം ശക്തമാകുന്നത് ബന്ധമെന്നു പറയുന്നു.
ആത്മതത്ത്വാഭിഗമനം ഭവതി പ്രായശോ നൃണാമ് । പുനര് വിഷയവൈരസ്യം കദര്ഥാദ് ഉപജായതേ
അധികം ആളുകൾ ആത്മതത്ത്വം അറിയാൻ ശ്രമിച്ചാലും, കുറച്ചു നേരം കഴിഞ്ഞാൽ അവർക്കു ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളിൽ വിരക്തി വരുന്നത് വളരെ ബുദ്ധിമുട്ടോടെയാണ്.
സമ്യക് പശ്യതി യസ് തജ്ജ്ഞോ ജ്ഞാതജ്ഞേയസ് തു പണ്ഡിതഃ । ന സ്വദന്തേ ബലാദ് ഏവ തസ്മൈ ഭോഗാ മഹാത്മനേ
ആ സത്യം വ്യക്തമായി കാണുന്നവനാണ് ജ്ഞാനി; അറിവിനെയും അറിയുന്നവനെയും അറിയുന്നവൻ പണ്ഡിതനാണ്. അത്തരം മഹാത്മാവിന്, ബലാൽപൂർവ്വം പോലും, ഭോഗങ്ങൾ രുചികരമാവില്ല.
യശഃപ്രഭൃതിനാ യസ്മൈ ഹേതുനൈവ വിനാ പുനഃ । ഭുവി ഭോഗാ ന രോചന്തേ സ ജീവന്മുക്ത ഉച്യതേ
യശസ്സോ അല്ലെങ്കിൽ സമ്പത്തോ പോലുള്ള കാരണങ്ങളില്ലാതെ, ഭൂമിയിലെ സുഖങ്ങൾ ആരെയും ആകർഷിക്കാതിരിക്കാൻ തുടങ്ങുമ്പോൾ, അത്തരം വ്യക്തിയെ ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ മോചിതൻ എന്നു വിളിക്കുന്നു.
ജ്ഞേയം യാവന് ന വിജ്ഞാതം താവത് താത ന ജായതേ । വിഷയേഷ്വ് അരതിര് ജന്തോര് മരുഭൂമൌ ലതാ യഥാ
അറിയേണ്ടത് മനസ്സിലാകുന്നതുവരെ, പ്രിയനേ, ഒരു ജീവിക്കും ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളിൽ വിരക്തി ഉണ്ടാകില്ല; മരുഭൂമിയിൽ വള്ളികൾ വളരാത്തതുപോലെ.
അത ഏവ ഹി വിജ്ഞാതജ്ഞേയം വിദ്ധി രഘൂദ്വഹ । യദ് ഏനം രഞ്ജയന്ത്യ് ഏതാ ന രമ്യാ ഭോഗഭൂമയഃ
അതിനാൽ, രഘുവംശജാ, അറിവ് നേടിയവനാണ് ഈ ആനന്ദം കൊടുക്കാത്ത ഭോഗങ്ങൾ അവനെ ആകർഷിക്കാത്തവൻ എന്നു നീ മനസ്സിലാക്കണം.
രാമോ യദ് ഏതജ് ജാനാതി തദ് വസ്ത്വ് ഇത്യ് ഏവ സന്മുഖാത് । ആകര്ണ്യ ചിത്തവിശ്രാമോ രാഘവസ്യോപജായതേ
രാമൻ യഥാർത്ഥ വസ്തുതയെ നേരിട്ട് കേട്ടറിയുമ്പോൾ, ആ അറിവ് രാഘവന്റെ മനസ്സിൽ ശാന്തി പകരുന്നു.
കേവലം കേവലീഭാവവിശ്രാന്തിം സമപേക്ഷതേ । രാമബുദ്ധിശ് ശരല്ലക്ഷ്മീര് ജലവിശ്രമണം യഥാ
രാമന്റെ മനസ്സ് നിർമലമായ ഏകത്വത്തിൽ മാത്രം വിശ്രമം തേടുന്നു, ശരത്കാലത്തിലെ സൌന്ദര്യം വെള്ളത്തിൽ വിശ്രമിക്കുന്നതുപോലെ.
അത്രാസ്യ ചിത്തവിശ്രാന്ത്യൈ രാഘവസ്യ മഹാത്മനഃ । യുക്തിം കഥയതു ശ്രീമാന് വസിഷ്ഠോ ഭഗവാന് അയമ്
ഇവിടെ മഹാത്മാവായ രാഘവന്റെ മനസ്സിന് സമാധാനം ലഭിക്കാനായി, മഹാനായ വസിഷ്ഠൻ തന്റെ വിവേകം സംസാരിക്കട്ടെ.
രഘൂണാമ് ഏഷ സര്വേഷാം പ്രഭുഃ കുലഗുരുസ് സദാ । സര്വജ്ഞസ് സര്വദര്ശീ ച ത്രികാലാമലദര്ശനഃ
രഘുവംശത്തിലെ എല്ലാവർക്കും ഇദ്ദേഹം പ്രഭുവും കുടുംബഗുരുവുമാണ്; എല്ലാം അറിയുന്നവനും എല്ലാം കാണുന്നവനും മൂന്നു കാലങ്ങളെയും കുഴപ്പമില്ലാതെ കാണുന്നവനുമാണ്.
വസിഷ്ഠ ഭഗവന് പൂര്വം കച്ചിത് സ്മരസി യത് സ്വയം । ആവയോര് വൈരശാന്ത്യര്ഥം ശ്രേയസേ ച മഹാത്മനാമ്
വസിഷ്ഠ മഹാനേ, ഞങ്ങള്ക്കിടയിലെ വൈരങ്ങൾ അവസാനിപ്പിക്കാനും മഹാത്മാക്കളുടെ ക്ഷേമത്തിനുമായി, നേരത്തെ നിങ്ങൾ തന്നെ പഠിപ്പിച്ചതു നിങ്ങൾക്ക് ഓർമ്മയുണ്ടോ?
നിഷധാദ്രേര് മുനീനാം ച സാനൌ സരലസങ്കുലേ । ഉപദിഷ്ടം ഭഗവതാ ജ്ഞാനം പദ്മഭുവാ ബഹു
നിഷധപർവതത്തിന്റെ മുകളിൽ, ഉണങ്ങിക്കിടക്കുന്ന പൈനുകൾക്കിടയിൽ, പദ്മഭുവായ ബ്രഹ്മാവു മഹർഷിമാർക്ക് ധാരാളം ജ്ഞാനം ഉപദേശിച്ചു.
യേന യുക്തിമതാ ബ്രഹ്മഞ് ജ്ഞാനേനേയം ഹി വാസനാ । സംസാരീ നൂനമ് ആയാതി ശമം ശ്യാമേവ ഭാസ്വതാ
ബ്രഹ്മനേ, വിവേകമുള്ളവൻ ജ്ഞാനത്തിലൂടെ ഈ വാസന മാറ്റുമ്പോൾ, ലോകത്തിൽ ജീവിക്കുന്നവൻ ഉറപ്പായും സമാധാനം നേടുന്നു, ഇരുട്ട് പ്രകാശം പോലെ അകന്നുപോകുന്നതുപോലെ.
തദ് ഏവ യുക്തിമജ് ജ്ഞേയം രാമായാന്തേനിവാസിനേ । ബ്രഹ്മന്ന് ഉപദിശാശു ത്വം യേന വിശ്രാന്തിമ് ഏഷ്യതി
രാമന് ഇവിടെ താമസിക്കുന്നവനാണ്. അവന് ആ ജ്ഞാനമാർഗം തന്നെ പഠിപ്പിക്കണം, ബ്രഹ്മൻ, അതിനാൽ അവന് മനസ്സിന് സമാധാനം ലഭിക്കും. ദയവായി അതിവേഗം അവന് ഉപദേശിക്കണം.
കദര്ഥനാ ച നൈവൈഷാ രാമോ ഹി ഗതകില്ബിഷഃ । നിര്മലേ മകുരേ വക്ത്രമ് അയത്നേനൈവ ബിമ്ബതി
അവനെ മനസ്സിലാക്കാൻ ബലമായി സമ്മതിപ്പിക്കേണ്ടതില്ല, കാരണം രാമന് പാപമൊന്നുമില്ല. ഒരു നിർമലമായ കണ്ണാടിയിൽ മുഖം എളുപ്പത്തിൽ പ്രതിഫലിക്കുന്നതുപോലെ തന്നെയാണ് അവന്റെ മനസ്സ്.
തജ് ജ്ഞാനം സ ച ശാസ്ത്രാര്ഥസ് തദ് വൈദഗ്ധ്യമ് അഖണ്ഡിതമ് । സച്ഛിഷ്യായ വിരക്തായ സാധോ യദ് ഉപദിശ്യതേ
ആ ജ്ഞാനവും ശാസ്ത്രത്തിന്റെ അർത്ഥവും, അതിന്റെ അക്ഷയമായ നൈപുണ്യവും—all ഈവയും വൈരാഗ്യമുള്ള നല്ല ശിഷ്യന് പഠിപ്പിക്കേണ്ടതാണ്.
അശിഷ്യായാവിരക്തായ യത് കിഞ്ചിദ് ഉപദിശ്യതേ । തത് പ്രയാത്യ് അപവിത്രത്വം ഗോക്ഷീരം ശ്വദൃതാവ് ഇവ
ശിഷ്യനല്ലാത്തവനും വൈരാഗ്യമില്ലാത്തവനും എന്തെങ്കിലും പഠിപ്പിച്ചാൽ, അത് ശുദ്ധിയില്ലാത്തതായിപ്പോകും; പശുവിന്റെ പാൽ നായയുടെ നാവിൽ പതിച്ചാൽ എങ്ങനെയോ അതുപോലെ.
വീതരാഗഭയക്രോധാ നിര്മമാ ഗലിതൈനസഃ । വദന്തി ത്വാദൃശാ യത് തു തത്ര വിശ്രാമ്യതീഹ ധീഃ
രാഗം, ഭയം, കോപം എന്നിവയില്ലാത്തവരും, മമതയില്ലാത്തവരും, പാപങ്ങൾ വിട്ടുകളഞ്ഞവരുമായ നിങ്ങളെപ്പോലുള്ളവർ പറയുന്നത് കേട്ടാൽ മാത്രമേ മനസ്സ് ഇവിടെ സമാധാനമാകൂ.
ഇത്യ് ഉക്തേ ഗാധിപുത്രേണ വ്യാസനാരദപൂര്വകാഃ । മുനയസ് തേ തമ് ഏവാര്ഥം സാധു സാധ്വ് ഇത്യ് അപൂജയന്
ഗാധിപുത്രൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, വ്യാസനും നാരദനും മുന്നിൽ നിന്നിരുന്ന മറ്റു മുനികളും അതേ വാക്കുകൾക്കു 'നന്നായി പറഞ്ഞു, നന്നായി പറഞ്ഞു' എന്ന് പ്രശംസിച്ചു.
അഥോവാച മഹാതേജാ രാജ്ഞഃ പാര്ശ്വേ വ്യവസ്ഥിതഃ । ബ്രഹ്മേവ ബ്രഹ്മണഃ പുത്രോ വസിഷ്ഠോ ഭഗവാന് മുനിഃ
അപ്പോൾ മഹത്തായ തേജസ്സോടെ രാജാവിന്റെ അരികിൽ നിന്നിരുന്ന വസിഷ്ഠമുനിവർ, ബ്രഹ്മാവിന്റെ മകനുപോലെ, സംസാരിച്ചു.
മുനേ യദ് ആദിശസി മേ തദ് അവിഘ്നം കരോമ്യ് അഹമ് । കസ് സമര്ഥസ് സമര്ഥോ ഽപി സതാം ലങ്ഘയിതും വചഃ
മഹർഷേ, നിങ്ങൾ എനിക്ക് എന്ത് നിർദ്ദേശിച്ചാലും ഞാൻ അതിൽ ഒരു തടസ്സവും ഉണ്ടാകാതെ നിർവഹിക്കും. സന്മാർഗ്ഗത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നവരുടെ വാക്ക് ലംഘിക്കാൻ ആരാണ് ധൈര്യപ്പെടുക, കഴിവുള്ളവൻ പോലും?
അഹം ഹി രാജപുത്രാണാം രാമാദീനാം മനസ്തമഃ । ജ്ഞാനേനാപനയാമ്യ് അദ്യ ദീപേനേവ നിശാതമഃ
ഞാൻ ഇന്ന് രാമനും മറ്റ് രാജകുമാരന്മാരുടെയും മനസ്സിലെ ഇരുണ്ടത്വം ജ്ഞാനത്തിന്റെ വെളിച്ചംകൊണ്ട് അകറ്റും, ഒരു വിളക്ക് രാത്രിയിലെ ഇരുണ്ടത്വം അകറ്റുന്നതുപോലെ.
സ്മരാമ്യ് അഖണ്ഡിതം സര്വം സംസാരഭ്രമശാന്തയേ । നിഷധാദ്രൌ പുരാ പ്രോക്തം യജ് ജ്ഞാനം പദ്മജന്മനാ
സംസാരഭ്രമം ശമിപ്പാൻ, നിഷധപർവതത്തിൽ പദ്മത്തിൽ ജനിച്ചവൻ മുമ്പ് പറഞ്ഞ എല്ലാ ജ്ഞാനവും ഞാൻ ഒരു നിമിഷം പോലും മറക്കാതെ ഓർക്കുന്നു.