അഥ പ്രവേശയാമ് ആസ ജനകോ ഽന്തഃപുരം ശുകമ് । രാജാ ന ദൃശ്യതേ താവദ് ഇതി സപ്തദിനാനി തമ്
പിന്നീട് ജനകൻ ശുകനെ അകത്തുള്ള മുറിയിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി. എന്നാൽ രാജാവ് അവനെ കാണാനില്ലാതെ, അവിടെ ഏഴ് ദിവസം കൂടി കഴിഞ്ഞു.
തത്രോന്മദാഭിഃ കാന്താഭിര് ഭോജനൈര് ഭോഗസഞ്ചയൈഃ । ജനകോ ലാലയാമ് ആസ ശുകം ശശിസമാനനമ്
അവിടെ ജനകൻ, ചന്ദ്രൻപോലെയുള്ള മുഖമുള്ള ശുകനെ, മനോഹരിയായ സ്ത്രീകളാൽ, രുചികരമായ ഭക്ഷണങ്ങളാൽ, വിവിധ വിഭവങ്ങളാൽ ആസ്വദിപ്പിച്ചു.
തേ ഭോഗാസ് താനി ദുഃഖാനി വ്യാസപുത്രസ്യ തന് മനഃ । ന ജഹ്രുര് മന്ദപവനോ ബദ്ധപീഠമ് യഥാചലമ്
അവ ആനന്ദങ്ങൾ, വ്യാസപുത്രനായ ശുകന്റെ മനസ്സിന് ദുഃഖംപോലെയായിരുന്നു; ഉറച്ച പർവതത്തെ നേരിടുന്ന നേരിയ കാറ്റുപോലെ, അവയൊന്നും അവനെ ചലിപ്പിച്ചില്ല.
കേവലം സശമസ് സ്വച്ഛോ മൌനീ മുദിതമാനസഃ । അതിഷ്ഠദ് അത്ര സ ശുകസ് സമ്പൂര്ണ ഇവ ചന്ദ്രമാഃ
അവിടെ ശുകൻ ശാന്തനും, വിശുദ്ധനും, മൗനവാനുമായി, സന്തോഷമുള്ള മനസ്സോടെ, പൂർണ്ണമായ ചന്ദ്രനെപ്പോലെ തൃപ്തിയോടെ തുടരുകയായിരുന്നു.
പരിജ്ഞാതസ്വഭാവം തം ശുകം സ ജനകോ നൃപഃ । ആനീയ മുദിതാത്മാനമ് അവലോക്യ നനാമ ഹ
ശുകന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം മനസ്സിലാക്കിയ ജനകമഹാരാജാവ് അവനെ അവിടേക്ക് വരുത്തിച്ചു. സന്തോഷത്തോടെ അവനെ കണ്ടു, ഹൃദയപൂർവ്വം വന്ദിച്ചു.
നിശ്ശേഷിതജഗത്കാര്യ പ്രാപ്താഖിലമനോരഥ । കിമ് ഈപ്സിതം തവേത്യ് ആശു കൃതസ്വാഗതമ് ആഹ തമ്
ലോകത്തിലെ എല്ലാ കടമകളും നിർവഹിച്ചു, എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നേടിയതിനു ശേഷം, രാജാവ് അതിവേഗം ശുകനെ സ്വാഗതം ചെയ്ത് ചോദിച്ചു: 'നിനക്ക് എന്താണ് ആവശ്യം? പറയൂ.'
സംസാരാഡമ്ബരമ് ഇദം കഥമ് അഭ്യുത്ഥിതം ഗുരോ । കഥം പ്രശമമ് ആയാതി യഥാവത് കഥയാശു മേ
ഗുരുവേ, ഈ ലോകമെന്ന നാടകമൊക്കെയും എങ്ങനെ ഉദിച്ചുവന്നു? യഥാർത്ഥമായ ശാന്തി എങ്ങനെ ലഭിക്കും? ദയവായി എനിക്ക് വ്യക്തമായി ഉടൻ പറഞ്ഞുതരൂ.
ജനകേനേതി പൃഷ്ടേന ശുകസ്യ കഥിതം തഥാ । തദ് ഏവ യത് പുരാ പ്രോക്തം തസ്യ പിത്രാ മഹാത്മനാ
ഇങ്ങനെ ജനകൻ ചോദിച്ചപ്പോൾ, ശുകൻ തന്റെ മഹാനായ പിതാവ് മുമ്പ് പറഞ്ഞതുപോലെയാണ് മറുപടി പറഞ്ഞത്.
സ്വയമ് ഏവ മയാ പൂര്വമ് ഏതജ് ജ്ഞാതം വിവേകതഃ । ഏതാവദ് ഏവ പൃഷ്ടേന പിത്രാ മേ സമുദാഹൃതമ്
ഞാൻ തന്നെ മുമ്പേ വിവേകത്തോടെ ഇതെല്ലാം മനസ്സിലാക്കിയിരുന്നു. പിന്നെ പിതാവ് എന്നോട് ചോദിച്ചപ്പോൾ, ഇത്രയേറെ മാത്രം ഞാൻ മറുപടി പറഞ്ഞു.
ഭവതാപ്യ് ഏഷ ഏവാര്ഥഃ കഥിതോ വാഗ്വിദാം വര । ഏഷ ഏവ ച വാക്യാര്ഥശ് ശാസ്ത്രേഷു പരിദൃശ്യതേ
വാക്കിന്റെ മഹത്വം ഉള്ളവരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ഭവാനും ഇതേ അർത്ഥം തന്നെയാണ് പറഞ്ഞത്. ശാസ്ത്രങ്ങളിലും ഇതേ അർത്ഥം തന്നെ കാണാം.
യഥായം സ്വവികല്പോത്ഥസ് സ്വവികല്പപരിക്ഷയാത് । ക്ഷീയതേ ദഗ്ധസംസാരോ നിസ്സാര ഇതി നിശ്ചയഃ
സ്വന്തം ഭാവനയാൽ ഉദിച്ച ഈ ലോകം, ആ ഭാവന അവസാനിക്കുമ്പോൾ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു. അങ്ങനെ, ദഹിച്ചുപോയ ലോകം അർത്ഥശൂന്യമാണെന്ന ഉറപ്പാണ് ഇവിടെ.
തത് കിമ് ഏതന് മഹാബാഹോ സത്യം ബ്രൂഹി മമാമലമ് । ത്വത്തോ വിശ്രാമമ് ആപ്നോതി ചേതോ മാ ഭ്രമതാജ് ജഗത്
അതുകൊണ്ട്, മഹാബാഹുവേ, സത്യവും നിർമ്മലവുമായത് ദയവായി എനിക്ക് പറയൂ. നിന്നിൽ നിന്നാണ് എന്റെ മനസ്സ് ശാന്തി കണ്ടെത്തുന്നത്; അത് ലോകത്തിൽ അലഞ്ഞു തിരിയരുത്.
നാതഃ പരതരഃ കശ്ചിന് നിശ്ചയോ ഽസ്ത്യ് അപരോ മുനേ । സ്വയമ് ഏതത് ത്വയാ ജ്ഞാതം ഗുരുതശ് ച പുനശ് ശ്രുതമ്
ഇതിൽക്കാൾ ഉയർന്നോ വേറൊരു ഉറപ്പോ ഇല്ല, മഹർഷേ. നീ ഇതു സ്വയം അറിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്, ഗുരുവിൽ നിന്നുമാണ് വീണ്ടും കേട്ടതും.
അവ്യുച്ഛിന്നശ് ചിദാത്മൈകഃ പുമാന് അസ്തീഹ നേതരത് । സ സങ്കല്പവശാദ് ബദ്ധോ നിസ്സങ്കല്പശ് ച മുച്യതേ
ഇവിടെ, ഒറ്റയായ അനന്തമായ ചൈതന്യാത്മാവാണ് ഉള്ളത്; മറ്റൊന്നുമില്ല. ആ മനസ്സിന്റെ ആഗ്രഹങ്ങൾ കൊണ്ടാണ് ബദ്ധനാകുന്നത്, ആ ആഗ്രഹങ്ങൾ ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ മോചിതനാകുന്നു.
യേന ത്വ് ഏതത് സ്ഫുടം ജ്ഞാതം ജ്ഞേയം തസ്യ മഹാത്മനഃ । ഭോഗേഭ്യോ വിരതിര് ജാതാ ദൃശ്യാദ് വാ സകലാദ് ഇഹ
ഇതെല്ലാം വ്യക്തമായി അറിഞ്ഞ മഹാത്മാവിന്, എല്ലാ അനുഭവങ്ങളിൽ നിന്നോ കാണുന്ന എല്ലാറ്റിലും നിന്നോ വിരക്തി ജനിക്കുന്നു.
തവ ചാലം മഹാവീര മതിര് വിരതിമ് ആഗതാ । ഭോഗേഭ്യോ ദീര്ഘരോഗേഭ്യഃ കിമ് അന്യത് പരിപൃച്ഛസി
നിനക്കും മഹാവീരനേ, മനസ്സ് അനുഭവങ്ങളിൽ നിന്നും ദീർഘകാലത്തെ രോഗങ്ങളിൽ നിന്നും വിരക്തി നേടിയിട്ടുണ്ട്. ഇനി എന്താണ് നീ ചോദിക്കാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്?
ന തഥാ പൂര്ണതാ ജാതാ സര്വജ്ഞാനമഹാനിധേഃ । തിഷ്ഠതസ് തപസി സ്ഫാരേ പിതുസ് തവ യഥാ തവ
നിന്റെ അച്ഛന് മഹത്തായ ജ്ഞാനസമ്പത്തുള്ളവനും, വലിയ തപസ്സില് നിലകൊള്ളുന്നവനും ആണെങ്കിലും, നിനക്കുണ്ടായ ഈ പൂര്ണ്ണത അവനു ലഭിച്ചിട്ടില്ല.
വ്യാസാദ് അധിക ഏവാഹം വ്യാസശിഷ്യോ ഽപി തത്സുതഃ । ഭോഗേച്ഛാതാനവേനേഹ മത്തോ ഽപ്യ് അഭ്യധികോ ഭവാന്
ഞാന് വ്യാസനേക്കാള് വലിയവനാണ്, അവന്റെ ശിഷ്യനും മകനുമാണ് എങ്കിലും. എന്നാല് ഭോഗത്തിനുള്ള ആഗ്രഹം നിനക്കു വളരെ കുറവായതിനാല് നീ എന്നേക്കാള് ഉന്നതനാണ്.
പ്രാപ്തം പ്രാപ്തവ്യമ് അഖിലം ഭവതാ പൂര്ണചേതസാ । ന ദൃശ്യേ പതസി ബ്രഹ്മന് മുക്തസ് ത്വം ഭ്രാന്തിമ് ഉത്സൃജ
നിന്റെ മനസ്സ് പൂര്ണ്ണമായി, നേടേണ്ടതെല്ലാം നീ നേടിയിരിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മന്, നീ കാണുന്നതിലേക്കു വീഴുന്നില്ല, നീ മോചിതനാണ് — ഭ്രമം ഉപേക്ഷിക്കൂ.
അനുശിഷ്ടസ് സ ഇത്യ് ഏവം ജനകേന മഹാത്മനാ । വിശശ്രാമ ശുകസ് തൂഷ്ണീം സ്വച്ഛേ പരമവസ്തുനി
മഹാത്മാവായ ജനകന്റെ ഉപദേശമനുസരിച്ച്, ശുകന് ശുദ്ധമായ പരമസത്തയില് മൗനത്തില് വിശ്രമിച്ചു.
വീതശോകഭയായാസോ നിരീഹശ് ഛിന്നസംശയഃ । ജഗാമ ശിഖരം മേരോസ് സമാധ്യര്ഥമ് അനിന്ദിതമ്
ദുഃഖവും ഭയവും ക്ഷീണവും ഇല്ലാതെ, ആഗ്രഹമില്ലാതെ, സംശയങ്ങള് എല്ലാം മുറിച്ചുവിട്ട്, അവന് സമാധിക്കായി മേരുപര്വ്വതത്തിന്റെ കറുത്തു കറക്കാത്ത ശിഖരത്തിലേക്ക് ചെന്നു.
തത്ര വര്ഷസഹസ്രാണി നിര്വികല്പസമാധിനാ । ദശ സ്ഥിത്വാ ശശാമാസാവ് ആത്മന്യ് അസ്നേഹദീപവത്
അവിടെ, ആയിരം വര്ഷങ്ങള് അവന് ഭേദമില്ലാത്ത സമാധിയില് നിലകൊണ്ടിരുന്നു; എണ്ണയില്ലാത്ത വിളക്കുപോലെ, സ്വയം അകത്തു വിശ്രമിച്ചുകൊണ്ടു.
വ്യപഗതകലനാകലങ്കശുദ്ധസ് സ്വയമ് അമലാത്മനി പാവനേ പദേ ഽസൌ । സലിലകണ ഇവാമ്ബുധൌ മഹാത്മാ വിഗലിതഭേദമ് അഥൈകതാം ജഗാമ
മനസ്സിന്റെ ചലനവും മലിനതയും പൂര്ണമായും മാറി, തനിക്കുള്ളിലെ നിര്മലതയില് വിശുദ്ധനായ മഹാത്മാവ്, ഒരു ജലബിന്ദു സമുദ്രത്തില് ലയിക്കുന്നതുപോലെ, ഭേദബുദ്ധി വിട്ട് ഏകതയിലേക്കു പ്രവേശിച്ചു.
തസ്യ വ്യാസതനൂജസ്യ മതിമാത്രാപമാര്ജനമ് । യഥോപയുക്തം തേ രാമ താവദ് ഏവോപയുജ്യതേ
രാമാ, വ്യാസപുത്രന് ബുദ്ധിയെ ശുദ്ധീകരിക്കുന്നത് ആവശ്യമായത്രയും മാത്രം, അതിനുള്ള ആവശ്യത്തിനായി മാത്രം ഉപയോഗിക്കുന്നു.
ജ്ഞേയമ് ഏതേന വിജ്ഞാതമ് അശേഷേണാവനീശ്വര । സ്വദന്തേ ഽസ്മൈ ന യദ് ഭോഗാ രോഗാ ഇവ സുമേധസേ
ഭൂമിയുടെ അധിപനായോ, ഇതിലൂടെ എല്ലാം അറിയപ്പെടുന്നു; സുഖങ്ങള് ജ്ഞാനിക്ക് രോഗങ്ങള് ഇഷ്ടമല്ലാത്തതുപോലെ ആനന്ദം തരുന്നില്ല.
ജ്ഞാതജ്ഞേയസ്യ മനസോ നൂനമ് ഏതദ് ധി ലക്ഷണമ് । ന സ്വദന്തേ സമഗ്രാണി ഭോഗവൃന്ദാനി യത് പുനഃ
അറിയേണ്ടതെല്ലാം മനസ്സിലൂടെ അറിഞ്ഞവന്റെ ലക്ഷണം ഇതാണ്: എല്ലാ സുഖങ്ങളും ഇനി അവനു ആനന്ദം നല്കുന്നില്ല.
ഭോഗഭാവനയാ യാതി ബന്ധോ ദാര്ഢ്യമ് അവസ്തുജഃ । തയൈവ ശാന്തയാ യാതി ബന്ധോ ജഗതി താനവമ്
സുഖസങ്കല്പം മൂലം അസത്യമായ ബന്ധം ശക്തമാകുന്നു; അതേ സങ്കല്പം ശാന്തമായാല് ലോകത്തിലെ ബന്ധം ദുർബലമാകുന്നു.
വാസനാതാനവം രാമ മോക്ഷ ഇത്യ് ഉച്യതേ ബുധൈഃ । പദാര്ഥവാസനാദാര്ഢ്യം ബന്ധ ഇത്യ് അഭിധീയതേ
രാമാ, ആഗ്രഹങ്ങള് ക്ഷയിക്കുന്നതിനെ ജ്ഞാനികള് മോക്ഷം എന്നു വിളിക്കുന്നു; വസ്തുക്കളിലേക്കുള്ള ആഗ്രഹം ശക്തമാകുന്നത് ബന്ധമെന്നു പറയുന്നു.
ആത്മതത്ത്വാഭിഗമനം ഭവതി പ്രായശോ നൃണാമ് । പുനര് വിഷയവൈരസ്യം കദര്ഥാദ് ഉപജായതേ
അധികം ആളുകൾ ആത്മതത്ത്വം അറിയാൻ ശ്രമിച്ചാലും, കുറച്ചു നേരം കഴിഞ്ഞാൽ അവർക്കു ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളിൽ വിരക്തി വരുന്നത് വളരെ ബുദ്ധിമുട്ടോടെയാണ്.
സമ്യക് പശ്യതി യസ് തജ്ജ്ഞോ ജ്ഞാതജ്ഞേയസ് തു പണ്ഡിതഃ । ന സ്വദന്തേ ബലാദ് ഏവ തസ്മൈ ഭോഗാ മഹാത്മനേ
ആ സത്യം വ്യക്തമായി കാണുന്നവനാണ് ജ്ഞാനി; അറിവിനെയും അറിയുന്നവനെയും അറിയുന്നവൻ പണ്ഡിതനാണ്. അത്തരം മഹാത്മാവിന്, ബലാൽപൂർവ്വം പോലും, ഭോഗങ്ങൾ രുചികരമാവില്ല.