തത ഏനം മഹാദേവം പൂജയിഷ്യാമ്യ് അഹം പുനഃ । പൂജയാ ബാഹ്യസമ്ഭോഗമഹത്യാ ബഹുരത്നയാ
അതിനുശേഷം ആ മഹാദേവനെ വീണ്ടും പൂജിക്കും; പുറത്തു നിന്നുള്ള, അനേകം രത്നങ്ങളാല് അലങ്കരിച്ച വലിയ സമൃദ്ധിയുള്ള പൂജയോടുകൂടി—
പ്രഹ്ലാദ ഇതി സഞ്ചിന്ത്യ സമ്ഭാരഭരഭാരിണാ । മനസാ പൂജയാമ് ആസ മാധവം കമലാധവമ്
ഞാൻ പ്രഹ്ലാദൻ എന്നു മനസ്സിൽ ആലോചിച്ച്, സമൃദ്ധമായ ഭക്തിസമർപ്പണങ്ങളോടെ, മനസ്സിൽ തന്നെ മാധവനെയും കമലാദവനെയും ആരാധിച്ചു.
രത്നാര്ഘപാത്രപടലൈശ് ചന്ദനാദിവിലേപനൈഃ । ധൂപൈര് ദീപൈര് വിചിത്രൈശ് ച നാനാവിഭവഭൂഷണൈഃ
രത്നങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച അർപ്പണപാത്രങ്ങൾ, ചന്ദനം മുതലായ സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങൾ, വിവിധ ധൂപങ്ങൾ, ദീപങ്ങൾ, അനേകം ഭംഗിയുള്ള ആഭരണങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ടു.
മന്ദാരമാലാവലനൈര് ഹേമാബ്ജപടലോത്കരൈഃ । കല്പവൃക്ഷലതാഗുച്ഛൈ രത്നസ്തബകമണ്ഡലൈഃ
മന്ദാരമാലകളും, പൊന്നാൽ നിർമ്മിതമായ താമരക്കുലകളും, കൽപ്പവൃക്ഷങ്ങളുടെ നീണ്ട വള്ളികളും, രത്നങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട തൂണുകളും കൊണ്ട്.
പല്ലവൈര് ദേവവൃക്ഷാണാം നാനാകുസുമദാമഭിഃ । കിങ്കിരാതൈര് ബുകൈഃ കുന്ദൈശ് ചണ്പകൈര് അസിതോത്പലൈഃ
ദൈവവൃക്ഷങ്ങളുടെ ഇലയാലും, പലതരം പുഷ്പമാലകളാലും, കിങ്കിരാടം, ബുകം, കുണ്ടം, ചമ്പകം, കരുത്തുള്ള നീലനീർമ്മലരികൾ എന്നിവകൊണ്ടും.
കല്ഹാരൈഃ കുമുദൈഃ കാശൈഃ ഖര്ജൂരൈശ് ചൂതകിംശുകൈഃ । അശോകൈര് മദനൈര് ബില്വൈഃ കര്ണികാരൈഃ കിരാതകൈഃ
കലഹാര, കുമുദം, കാശ, ഖർജൂര, മാവു, കിംശുകം, അശോകം, മദനം, ബില്വം, കർണികാരം, കിരാതകം എന്നിവയാൽ നിറഞ്ഞിരുന്നുവു.
കദമ്ബൈഃ കുകുരൈര് നീപൈസ് സിന്ധുവാരൈസ് സയൂഥികൈഃ । പാരിഭദ്രൈര് ഗുഗ്ഗുലുഭിര് വിദുലൈഃ കുയ്യകോത്കരൈഃ
കദംബം, കുകുരം, നീപം, സിന്ധുവാരം, യൂഥിക, പാരിഭദ്രം, ഗുഗ്ഗുലു, വിദുലം, ധാരാളം കുയ്യക മരങ്ങൾ എന്നിവയും ഉണ്ടായിരുന്നു.
പ്രിയങ്ഗുപടലൈഃ പാടൈഃ പാടലൈര് ധാതുപാടലൈഃ । ആമ്രൈര് ആമ്രാതകൈര് ഭവ്യൈര് ഹരീതകവിഭീതകൈഃ
പ്രിയംഗു, പട്ടല, പാട, പാടല, ധാതുപാടല, മാവ്, ആമ്രാതകം, ഭംഗിയുള്ള ഹരീതകി, വിഭീതകി മരങ്ങൾ എന്നിവയും അവിടെ കാണാം.
സാലതാലതമാലാനാം ലതാകുസുമപല്ലവൈഃ । കോമലൈഃ കലികാജാലൈസ് സഹകാരൈസ് സകുങ്കുമൈഃ
സാല, താല, തമാല മരങ്ങളുടെ വള്ളികളും പൂക്കളും ഇളനിറം കിളിവള്ളികളും, സഹകാരം, കുങ്കുമം എന്നിവയുടെ സുന്ദരമായ കുലകളും അവിടെ വിരിഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
കേതകൈസ് സപ്തപര്ണൈശ് ച തഥേരാമഞ്ജരീഗണൈഃ । വിചിത്രപാലീവതജൈര് നാനാടങ്കതരൂദ്ഭവൈഃ
കേതക, സപ്തപർണ്ണ, അതുപോലെ എരമഞ്ഞരിയുടെ കുലങ്ങൾ, വിവിധമായ പാലീവട, മറ്റും അനേകം മനോഹരമായ വൃക്ഷങ്ങൾകൊണ്ടു ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
മനോഹരാരുകോദ്ഭൂതൈര് മാലതീമാധവീഗണൈഃ । നവശേഫാലികാജാലൈസ് സുവര്ണസുമനോഹരൈഃ
ആകർഷകമായ അരുക, മാലതി, മാധവി എന്നിവയുടെ കൂട്ടങ്ങൾ, പുതുതായി വിരിഞ്ഞ ശെഫാലിക പുഷ്പങ്ങൾ, പൊന്നുപോലെയുള്ള മനോഹരമായ പുഷ്പങ്ങൾ എന്നിവയും അവിടെ ഉണ്ട്.
ഭക്ഷ്യൈര് ഭോജ്യൈസ് തഥാ പാനൈര് ലേഹ്യൈഃ പേയൈശ് ച പിച്ഛിലൈഃ । രസൈഃ ഫലൈഃ പല്ലവൈശ് ച വിവിധാസ്വാദജാതിഭിഃ
ഭക്ഷ്യങ്ങൾ, വിഭവങ്ങൾ, പാനീയങ്ങൾ, ചിരവാനും കുടിക്കാനും ഉള്ളതും, മൃദുലമായ വിഭവങ്ങളും, രസങ്ങൾ, പഴങ്ങൾ, ഇലകൾ തുടങ്ങി പലവിധ രുചികരമായ വസ്തുക്കളും അവിടെ കാണാം.
അംശുകൈശ് ശയനൈര് യാനൈര് മഹാര്ഹൈര് ഹേമവിഷ്ടരൈഃ । ഗേയൈര് നൃത്തൈര് വാദനൈശ് ച മഹാര്ഹലലനാഗണൈഃ
വസ്ത്രങ്ങൾ, കിടക്കകൾ, പൊന്നാൽ അലങ്കരിച്ച വിലയേറിയ വാഹനങ്ങൾ, ഗാനം, നൃത്തം, സംഗീതം എന്നിവയും, അതിലുത്തമരായ കലാകാരന്മാർ അവതരിപ്പിക്കുന്ന വിനോദങ്ങളും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
ഉദ്യാനോപവനാഭോഗസമഗ്രവിഭവാര്പണൈഃ । സര്വസൌന്ദര്യസമ്മാനൈസ് സ്വയമ് ആത്മാര്പണൈര് അപി
തോട്ടങ്ങളും ഉദ്യാനങ്ങളും അനുഭവിച്ച്, സമ്പൂർണ്ണ സമ്പത്തും എല്ലാ സൗന്ദര്യചിഹ്നങ്ങളും അർപ്പിച്ച്, സ്വയം തന്നെ സമർപ്പിച്ചുകൊണ്ട്,
ഹരിം പരമയാ ഭക്ത്യാ ജഗദ്വിഭവഭവ്യയാ । മനസാ പൂജയാമ് ആസ പ്രഹ്ലാദോ ഽന്തഃപുരേ പതിമ്
പ്രഹ്ലാദൻ അകത്തുള്ള കൊട്ടാരത്തിൽ, ലോകത്തിന്റെ മഹത്വം നിറഞ്ഞ മനസ്സോടെ, പരമഭക്തിയോടെ ഹരിയെ ഭർത്താവായി ആരാധിച്ചു.
അഥ ദേവഗൃഹേ തസ്മിന് ബാഹ്യാര്ഥൈഃ പരിപൂര്ണയാ । പൂജയാ പൂജയാമ് ആസ ദാനവേശോ ജനാര്ദനമ്
അപ്പോൾ ആ ദേവാലയത്തിൽ, ദാനവരാജാവായ പ്രഹ്ലാദൻ എല്ലാ ബാഹ്യവസ്തുക്കളാൽ സമ്പൂർണ്ണമായ പൂജകൊണ്ട് ജനാർദ്ദനനെ ആരാധിച്ചു.
ബഹിര്ദൃശ്യേന തേനൈവ ക്രമേണ പരമേശ്വരമ് । പുനഃ പുനഃ പൂജയിത്വാ തുഷ്ടിമാന് ദാനവോ ഽഭവത്
അവിടെ കാണാവുന്ന ആ ബാഹ്യപൂജാക്രമം വീണ്ടും വീണ്ടും അനുസരിച്ച്, ദാനവൻ പരമേശ്വരനെ ആരാധിച്ചു, അതിൽ സന്തോഷം നേടി.
തതസ് തതഃ പ്രഭൃത്യ് ഏവ പ്രഹ്ലാദഃ പരമേശ്വരമ് । തഥൈവ പ്രത്യഹം ഭക്ത്യാ പൂജയാമ് ആസ പൂര്ണയാ
അന്നുമുതല് പ്രഹ്ലാദന് പരമേശ്വരനെ പൂര്ണഭക്തിയോടെ ഓരോ ദിവസവും അങ്ങനെ തന്നെ ആരാധിച്ചു.
അഥ തസ്മിന് പുരേ ദൈത്യാസ് തതഃ പ്രഭൃതി വൈഷ്ണവാഃ । സര്വ ഏവാഭവന് ഭവ്യാ രാജാ ഹ്യ് ആചാരകാരണമ്
അതിനുശേഷം ആ നഗരത്തിലെ എല്ലാ ദൈത്യരും വൈഷ്ണവരായി മാറി; രാജാവിന്റെ പെരുമാറ്റം തന്നെയാണ് എല്ലാവര്ക്കും മാതൃക.
ജഗാമ വാര്ത്താ ഗഗനം ദേവലോകമ് അഥോ ഹരിമ് । വിഷ്ണോര് ദ്വേഷം പരിത്യജ്യ ഭക്താ ദൈത്യാസ് സ്ഥിതാ ഇതി
ഈ വാര്ത്ത ആകാശത്തേക്കും ദേവലോകത്തേക്കും ഹരിയിലേക്കും വരെ എത്തി: 'ദൈത്യര് വിഷ്ണുവിനെ വെറുപ്പ് വിട്ട് ഭക്തരായി മാറിയിരിക്കുന്നു.'
ദേവാ വിസ്മയമ് ആജഗ്മുശ് ശക്രാദ്യാസ് സമരുദ്ഗണാഃ । ഗൃഹീതാ വൈഷ്ണവീ ഭക്തിര് ദൈത്യൈഃ കിമ് ഇതി രാഘവ
ഇന്ദ്രനും മറ്റു ദേവതകളും അത്ഭുതപ്പെട്ടു: 'രാഘവാ, ദൈത്യര് എങ്ങനെ വൈഷ്ണവഭക്തി സ്വീകരിച്ചു?' എന്ന് അവര് ചോദിച്ചു.
ക്ഷീരോദേ ഭോഗിഭോഗസ്ഥം വിബുധാ വിസ്മയാകുലാഃ । ജഗ്മുര് അമ്ബരമ് ഉത്സൃജ്യ ഹരിമ് ആഹവശാലിനം
ദേവന്മാർ അത്ഭുതത്തോടെ ആകാശം വിട്ട് ക്ഷീരസമുദ്രത്തിലേക്ക് പോയി, അവിടെ വീര്യശാലിയായ ഹരിച്ഛൻ പാമ്പിന്റെ മേൽ വിശ്രമിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു.
തത്രൈതം ദൈത്യവൃത്താന്തം കഥയാമ് ആസുര് അസ്യ തേ । പപ്രച്ഛുശ് ചൈനമ് ആസീനമ് അപൂര്വാശ്ചര്യവിസ്മയാത്
അവിടെ അവർ ദാനവരുടെ കഥ വിഷ്ണുവിനോട് പറഞ്ഞു, അതുല്യമായ അത്ഭുതം കണ്ടു അത്ഭുതഭരിതരായി ഇരുന്ന് അവനോട് ചോദിച്ചു.
കിമ് ഏതദ് ഭഗവന് ദൈത്യാ വിരുദ്ധാ യേ സദൈവ തേ । തേ ഹി ത്വന്മയതാം യാതാ മായേയമ് ഇതി ഭാവ്യതേ
ഭഗവനേ, എപ്പോഴും നിന്റെ ശത്രുക്കളായിരുന്ന ആ ദാനവർ ആരാണ്? അവർ ഇപ്പോൾ നിന്നോടൊപ്പം ഒന്നായിരിക്കുന്നു എന്ന് തോന്നുന്നു—ഇത് നിന്റെ മായയാണോ?
ക്വ കിലാത്യന്തദുര്വൃത്താ ദാനവാ ദലിതാദ്രയഃ । ക്വ പാശ്ചാത്യമഹാജന്മലഭ്യാ ഭക്തിര് ജനാര്ദനേ
പർവതങ്ങൾ തകർത്ത അത്യന്തം ദുഷ്ടരായിരുന്ന ദാനവർ എങ്ങനെ അനേകം ജന്മങ്ങൾക്കു ശേഷവും അപൂർവമായ ജനാർദ്ദനനിലേക്കുള്ള ഭക്തി നേടാൻ കഴിയുന്നു?
പ്രാകൃതോ ഗുണവാഞ് ജാത ഇത്യ് ഏഷാ ഭഗവന് കഥാ । അകാലപുഷ്പമാലേവ സുഖായോദ്വേജനായ ച
ഭഗവനേ, ഒരു സാധാരണ മനുഷ്യന് സ്വാഭാവികമായി സദ്ഗുണങ്ങള് ജനിക്കുന്നു എന്ന കഥ, കാലത്തിന് അപ്പുറം വിരിയുന്ന ഒരു പൂവുപോലെയാണ് — അതിന്റെ സുഖം മനസ്സിന് ആസ്വാദ്യമാണ്, പക്ഷേ അതിനൊപ്പം അതിശയവും സംശയവും ഉണര്ത്തുന്നു.
നോപപന്നം ഹി യദ് യത്ര തത്ര തന് ന വിരാജതേ । മധ്യേ കാചകലാപസ്യ മഹാമൂല്യോ മണിര് യഥാ
ഏതെങ്കിലും സ്ഥലത്ത് യോജിക്കാത്തത് അവിടെ തിളങ്ങാറില്ല; കുപ്പിവളകളുടെ കൂട്ടത്തില് ഒരു വിലയേറിയ മണി മുത്ത് എത്രയൊ വലിയതായാലും അതു ശ്രദ്ധേയമാവില്ല.
യോ യോ യാദൃഗ്ഗുണോ ജന്തുസ് സ താമ് ഏവൈതി സംസ്ഥിതിമ് । സദൃശേഷ്വ് അപ്യ് അജേഷു ശ്വാ ന മന്യേ രമതേ ക്വചിത്
ഏത് ജീവിയും തനിക്കു അനുയോജ്യമായ ഗുണങ്ങള്ക്കനുസരിച്ചാണ് അവന്റെ നിലയിലേയ്ക്ക് എത്തുന്നത്; ഒരുപോലെയുള്ളവരോടും പോലും, ഒരു നായയ്ക്ക് തനിക്കു യോജിക്കാത്തതില് ഒരിക്കലും ആനന്ദം തോന്നില്ല.
ന തഥാ ദുഃഖയന്ത്യ് അങ്ഗേ മജ്ജന്ത്യോ വജ്രസൂചയഃ । വൈസാദൃശ്യേന സമ്ബദ്ധാ യഥൈതാ വസ്തുദൃഷ്ടയഃ
വജ്ര സൂചികള് ശരീരത്തില് കുത്തിയാലും അത്ര വേദനയുണ്ടാവില്ല, പക്ഷേ അനുരൂപമല്ലാത്ത വസ്തുക്കളെക്കുറിച്ചുള്ള ധാരണകള് മനസ്സിന് അതിലധികം വേദനയുണ്ടാക്കുന്നു.
യദ് യത്ര ക്രമസമ്പ്രാപ്തമ് ഉപപന്നമ് അനിന്ദിതമ് । തദ് ഏവ രാജതേ തത്ര ജലേ ഽമ്ഭോജം ന തു സ്ഥലേ
ഏത് കാര്യവും അതിന്റെ യോജിച്ച സ്ഥലത്ത്, യുക്തമായും കുറ്റമില്ലാതെയും ഉദയം ചെയ്യുമ്പോൾ, അതു അവിടെ തന്നെ പ്രകാശിക്കുന്നു. വെള്ളത്തിൽ പുഷ്പിക്കുന്ന താമരപൂവ് പോലെ, കരയിൽ അത്തരം സൗന്ദര്യം ഉണ്ടാകില്ല.