അഥ ദുഃഖപരീതാത്മാ ഹരിണാ ഹതദാനവേ । പ്രഹ്ലാദശ് ചിന്തയാമ് ആസ മൌനീ പാതാലകോടരേ
അപ്പോൾ ഹരിയാൽ ദാനവന്മാർ കൊല്ലപ്പെട്ടതിന്റെ ദു:ഖത്തിൽ പെടുന്ന മനസ്സോടെ പ്രഹ്ലാദൻ പാതാളത്തിലെ ഒരു ഗുഹയിൽ മൗനമായി ഇരുന്നു ആലോചിച്ചു.
കോ ഽന്വ് അസ്മാകമ് ഉപായസ് സ്യാദ് യ ഏവേഹാസുരാങ്കുരഃ । തീക്ഷ്ണാഗ്രോ ജായതേ തം തം ഭുങ്ക്തേ ശാഖാമൃഗോ ഹരിഃ
ഇവിടെ ദാനവരുടെ ഒരു തൈ വളരാൻ ശ്രമിച്ചാൽ ഉടൻ തന്നെ അതിനെ ശാഖകളിൽ കയറി ഭക്ഷിക്കുന്ന സിംഹം പോലെ ഹരി അതിനെ നശിപ്പിക്കുന്നു. നമ്മൾക്ക് എന്തെങ്കിലും വഴി ഉണ്ടോ?
ന കദാചന പാതാലേ ദൈത്യാ ദോര്ദണ്ഡശാലിനഃ । സ്ഥിരാ ബഭൂവുര് ഉദ്ഭിന്നാഃ പദ്മാ ഇവ ഹിമാചലേ
പാതാളത്തിൽ ശക്തമായ ഭുജങ്ങൾ ഉള്ള ദാനവന്മാർ ഒരിക്കലും സ്ഥിരമായി നിലനിൽക്കാറില്ല. അവർ ഉദിച്ചാലും, ഹിമം നിറഞ്ഞ പർവതത്തിൽ താമരപൂവ് നിലനിൽക്കാത്തതുപോലെ, അവർ നിലനിൽക്കാറില്ല.
ഉത്പത്യോത്പത്യ നശ്യന്തി ഭാസുരാകാരഘര്ഘരാഃ । ക്ഷണപ്രസ്ഫുരിതാരമ്ഭാസ് തരങ്ഗാ ഇവ വാരിധേഃ
സമുദ്രത്തിലെ തിരകളെപ്പോലെ, പ്രകാശമുള്ള രൂപങ്ങൾ മുഴങ്ങി വീണ്ടും വീണ്ടും ഉദിച്ച് അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു; ഒരു നിമിഷം മാത്രം നിലനിൽക്കുന്ന അവ, ഉടനടി അസ്തമിക്കുന്നു.
സബാഹ്യാഭ്യന്തരം കഷ്ടം സമഗ്രാലോകഹാരിണഃ । രിപവഃ പ്രൌഢിമ് ആയാതാ അപൂര്വതിമിരഭ്രമാഃ
പുറത്തും അകത്തും നിന്നുള്ള ശത്രുക്കൾ അത്യന്തം ശക്തരായി, എല്ലായിടത്തും വെളിച്ചം കവർന്നുകൊണ്ടു, ഇതുവരെ കാണാത്ത ഇരുണ്ട മേഘങ്ങൾ പോലെ വ്യാപിച്ചു.
തമഃപ്രപൂര്ണഹൃദയാസ് സങ്കുചത്പത്ത്രസമ്പദഃ । സുഹൃദഃ ഖേദമ് ആയാതാ നിശീവ കമലാകരാഃ
ഹൃദയം ഇരുണ്ടതും, തേജസ്സും ക്ഷയിച്ചും പോയ സുഹൃത്തുക്കൾ, രാത്രിയിലെ താമരക്കുളങ്ങളുപോലെ, തങ്ങളുടെ ഇലകൾ അടച്ചു, ക്ഷീണിച്ച് കിടക്കുന്നു.
താതസ്യ മലിനവ്യൂഹപാദപീഠാപമാര്ജകൈഃ । സുരൈര് വിഷയ ആക്രാന്തോ മൃഗൈര് ഇവ മഹാവനമ്
അവ്യക്തതയുടെ മലിനത നീക്കം ചെയ്യുന്ന ദേവന്മാർ, ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ ലോകം മുഴുവൻ കീഴടക്കി, കാട്ടുമൃഗങ്ങൾ വലിയ കാടിൽ കയറിയതുപോലെ വ്യാപിച്ചു.
നിരുദ്യമാ ഗതശ്രീകാ ദീനാഃ പ്രകടിതാശയാഃ । ബാന്ധവാ ന വിരാജന്തേ പദ്മാഃ പ്ലുഷ്ടദലാ ഇവ
ശ്രമം ഇല്ലാതെ, ഭാഗ്യവും നഷ്ടപ്പെട്ട്, മനസ്സിലുള്ളത് വെളിപ്പെടുത്തിയ ബന്ധുക്കൾ, ഉണങ്ങിപ്പോയ താമരയിലപോലെ, മനോഹരമായി കാണപ്പെടുന്നില്ല.
സ്ഫുരന്ത്യ് അസുരവീരാണാം ഗൃഹേഷ്വ് അവിരതാനിലൈഃ । ധൂസരാ ഭസ്മനീഹാരാ ധൂപധൂമഭരാ ഇവ
അസുരവീരന്മാരുടെ വീടുകളിൽ, കാറ്റ് ഒരിക്കലും നിൽക്കാതെ ചുറ്റിക്കറങ്ങുമ്പോൾ, കനലിന്റെ പൊടിപടലങ്ങൾ, ധൂപം കത്തുമ്പോൾ ഉയരുന്ന പുകപോലെ, എല്ലായിടത്തും പടരുന്നു.
ഹൃതദ്വാരകവാടാസു ദൈത്യാന്തഃപുരഭിത്തിഷു । പ്രഭാ മരകതസ്യേവ ജാതാ നവയവാങ്കുരാഃ
ദ്വാരങ്ങൾ തകർന്ന് തുറന്നുപോയ ദാനവരുടെ അന്തഃപുരഭിത്തികളിൽ, പുതുതായി മുളപ്പൊളിച്ച യവംപോലും, മരതകത്തിന്റെ പ്രകാശംപോലും, ഒരു പുതുമയുള്ള പ്രകാശം പടർന്നിരിക്കുന്നു.
ത്രിലോകീനാഭിനലിനീമത്തേഭാ ദാനവാ അപി । ദേവവദ് ദൈന്യമ് ആയാതാഃ കിമ് അസാധ്യമ് അഹോ വിധേഃ
മൂന്നു ലോകങ്ങളുടെയും താമരക്കുളത്തിൽ മദംകൂടിയ കാളകളെപ്പോലെ അഹങ്കാരമുള്ള ദാനവന്മാരും, ദേവന്മാരെപ്പോലെ ദു:ഖിതരായി മാറിയിരിക്കുന്നു. വിധിയുടെ ശക്തിക്ക് എന്താണ് അസാധ്യം!
മനാക് ചലതി പര്ണേ ഽപി ദൃഷ്ടാരിഭയഭീരവഃ । വധ്വസ് ത്രസ്യന്തി വിധ്വസ്താ മൃഗ്യോ ഗ്രാമഗതാ ഇവ
ശത്രുക്കളുടെ ഭീകരത നേരിട്ടവർക്കു, ഒരു ഇലയുടെ ചെറിയ ചലനം പോലും ഭയപ്പെടുത്തുന്നു; ഭീതിയാൽ ചിതറിക്കിടക്കുന്ന വധൂകൾ, ഗ്രാമത്തിലേക്ക് കടന്ന കാട്ടുമൃഗങ്ങളെപ്പോലെയാണ്.
അസുരീകര്ണപൂരാര്ഥം ഫുല്ലരത്നഗുലുച്ഛകാഃ । നരസിംഹകരാലൂനാസ് സ്ഥാണുതാമ് ആഗതാ ദ്രുമാഃ
അസുരികളുടെ കാതിലേക്കുള്ള അലങ്കാരമായിരുന്ന പുഷ്പങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ ശിഖരങ്ങളുള്ള വൃക്ഷങ്ങൾ, ഇപ്പോൾ നരസിംഹത്തിന്റെ ഭയാനകമായ രൂപം വിട്ട് അചഞ്ചലമായി നില്ക്കുന്നു.
ദിവ്യാമ്ബരലതാപത്ത്രാ രത്നസ്തബകദന്തുരാഃ । പുനര് ആരോപിതാസ് തത്ര നന്ദനേ കല്പപാദപാഃ
ദിവ്യവസ്ത്രംപോലെയുള്ള ഇലകളും രത്നങ്ങളാൽ ചാരുതയുള്ള കുലകളും അണിഞ്ഞ്, ആ നന്ദനവനത്തിലെ മനസ്സിലുണ്ടാക്കാവുന്ന വൃക്ഷങ്ങൾ വീണ്ടും അവിടെ പ്രത്യക്ഷമായിരിക്കുന്നു.
പുരേഹാമരബന്ദീനാം ദൈത്യൈര് ആലോകിതം മുഖമ് । അദ്യ ത്വ് അസുരബന്ദീനാം സുരൈര് ആലോക്യതേ മുഖമ്
പണ്ടു, ദൈവങ്ങളുടെ തടവുകാരുടെ മുഖം അസുരന്മാർ നഗരത്തിൽ നോക്കിയിരുന്നു; ഇന്നിവിടെ, അസുരങ്ങളുടെ തടവുകാരുടെ മുഖം ദേവന്മാർ നോക്കുന്നു.
മന്യേ ദാനമഹാനദ്യസ് സുരേഭകടഭിത്തിഷു । പ്രവൃത്താസ് താ ഭവിഷ്യന്തി ശൈലസാനുഷ്വ് ഇവാപഗാഃ
എനിക്ക് തോന്നുന്നു, ദാനത്തിന്റെ മഹാനദികൾ ദേവന്മാരുടെ കോട്ടമതിലുകൾക്കരികിൽ ഒഴുകിയിരുന്നവ, ഇനി പർവ്വതശിഖരങ്ങളിൽ ഒഴുകുന്ന പുഴകളായി മാറും.
അസ്മാകമ് ഇഭഗണ്ഡേഷു ദാവദാഹവിഭൂതയഃ । ലസന്തി മരുഷണ്ഡേഷു സംശുഷ്കേഷ്വ് ഇവ ധൂലയഃ
നമ്മുടെ ആനയുടെ കവിളുകളിൽ കാട്ടുതീയുടെ ചാരങ്ങൾ മിന്നുന്നു, അതുപോലെ മരുഭൂമിയിലെ ഉണങ്ങിയ മണലുകളിൽ പൊടി തിളങ്ങുന്നതുപോലെയാണ്.
വികാസിസിതമന്ദാരമകരന്ദാരുണാനിലാഃ । താ മേരുശിഖരസ്ഥല്യോ ദൈത്യദുര്ലഭതാം ഗതാഃ
പൂത്തുലഞ്ഞ മന്ദാരപൂവിന്റെ പരാഗം നിറഞ്ഞ സുഖപ്രവാഹങ്ങൾ, ഇപ്പോൾ മേരുപർവ്വതത്തിന്റെ കൊടുമുടികളിൽ ദുഷ്ടന്മാർക്ക് എളുപ്പത്തിൽ ലഭിക്കാത്തവയായി മാറിയിരിക്കുന്നു.
സുരഗന്ധര്വസുന്ദര്യോ ദാനവാന്തഃപുരോഷിതാഃ । പുനര് മേരൌ സ്ഥിതിം യാതാ മഞ്ജര്യ ഇവ പാദപേ
ദാനവരുടെ അന്തർപുരങ്ങളിൽ തടവിൽ ആയിരുന്ന ദേവഗന്ധർവസുന്ദരികൾ, ഇനി വീണ്ടും മേരുപർവ്വതത്തിൽ വൃക്ഷങ്ങളിൽ പടർന്നുപിടിക്കുന്ന മഞ്ചരികൾപോലെ താമസിക്കാൻ എത്തിയിരിക്കുന്നു.
കഷ്ടം താതപുരന്ധ്രീണാം ശുഷ്കാമ്ബുരുഹനീരസാഃ । വിലാസാസ് സുരനാരീഭിര് ഹസ്യന്തേ ഹാസ്യലീലയാ
അയ്യോ, ദേവസ്ത്രികളുടെ ആനന്ദം ഇപ്പോൾ രസംകൊഴിഞ്ഞു, ജീവൻ ഇല്ലാതെ പോയിരിക്കുന്നു. ദേവതകളുടെ ഈ വിനോദങ്ങൾ സ്വർഗ്ഗസ്ത്രികൾ കളിയാക്കി ചിരിച്ചുപോക്കുന്നു.
പൂര്വം യൈര് ഏവ മത്താതശ് ചാമരൈര് ഉപവീജിതഃ । സഹസ്രനയനസ് സ്വര്ഗേ കഷ്ടം തൈര് ഏവ വീജ്യതേ
പണ്ടു മദത്തിൽ മുങ്ങിയിരുന്ന ഇന്ദ്രനെ ആ കാമരങ്ങൾ കൊണ്ട് വീശിയിരുന്നത്, ഇപ്പോൾ ആ സ്വർഗ്ഗത്തിലും തന്നെ, ദു:ഖത്തിൽ ആയിരിക്കുന്ന ഇന്ദ്രനെ വീശാൻ ഉപയോഗിക്കുന്നു.
ഇയമ് അസ്മാകമ് അന്യാപദ് ആഗതാ ദൈന്യദായിനീ । തസ്യൈകസ്യ പ്രസാദേന ദുഷ്പൌരുഷവതോ ഹരേഃ
ഈ ദുരിതം, ദു:ഖം മാത്രം നൽകുന്ന ഈ കഷ്ടം, ആ ഒരു ദുർബലനും ശക്തിയില്ലാത്ത ഹരിക്ക് ലഭിച്ച അനുകമ്പ കാരണം നമ്മളിൽ വന്നിരിക്കുന്നു.
തദ്ദോര്വനഘനച്ഛായാലബ്ധവിശ്രാന്തയസ് സുരാഃ । ന കദാചന തപ്യന്തേ ഹിമാദ്രേര് ഇവ സാനവഃ
പണ്ടു അവന്റെ ബലമുള്ള കൈകളുടെ നിഴലിൽ വിശ്രമം കണ്ടെത്തിയിരുന്ന ദേവന്മാർ, ഇപ്പോൾ ഹിമാലയത്തിന്റെ മലകൾ പോലെ ചൂടിൽ പെട്ട് ഒരിക്കലും ആശ്വാസം അനുഭവിക്കുന്നില്ല.
ശൌരിശൌര്യോഗ്രശിഖരസംശ്രയേണാശ്രിതശ്രിയഃ । അസ്മാന് സമുപതപ്യന്തി മുനീഞ് ശാഖാമൃഗാ ഇവ
ശൗരിയുടെ ഭയങ്കരമായ വീരത്വത്തിൽ ഒരിക്കൽ ആശ്രയം തേടിയവർ, ഇപ്പോൾ ഞങ്ങളെ ഉപദ്രവിക്കുന്നു, സന്യാസിമാരെ കാട്ടുകുരങ്ങുകൾ പീഡിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ.
തേനാസുരപുരന്ധ്രീണാം നിത്യമണ്ഡനമങ്ഗലേ । മുഖപദ്മേ ഽര്പിതം ബാഷ്പമ് അബ്ജിനീനാം ഹിമം യഥാ
അവന്റെ കാരണമാണ്, എല്ലായ്പ്പോഴും അലങ്കാരവും മംഗലവും നിറഞ്ഞ അസുരസ്ത്രീയരുടെ മുഖകമലങ്ങളിൽ വീണ കണ്ണുനീർ, താമരകളിൽ മഞ്ഞു വീഴുന്നതുപോലെ കാണുന്നത്.
ശീര്ണഭിന്നലുഠദ്ഭിത്തിര് ജഗജ്ജര്ജരമണ്ഡപഃ । അയം നീലമണിസ്തമ്ഭൈസ് തദ്ഭുജൈര് ഏവ ധാര്യതേ
ഇടിഞ്ഞു ചിതറുന്ന മതിലുകളോടെ തകർച്ചയിലായിരിക്കുന്ന ഈ ലോകം, അവന്റെ നീലമണിപോലുള്ള ഭുജങ്ങൾ തൂണുകളായി നിലനിൽക്കുന്നതുകൊണ്ടാണ് ഇപ്പോഴും നിലനിൽക്കുന്നത്.
സ ധര്താ സുരസൈന്യസ്യ മജ്ജതോ വിപദര്ണവേ । ക്ഷീരോദോദരമഗ്നസ്യ മന്ദരസ്യേവ കച്ഛപഃ
ദുരിതസമുദ്രത്തിൽ മുങ്ങുന്ന ദേവസേനയെ താങ്ങുന്നവനാണ് അവൻ, ക്ഷീരസമുദ്രത്തിൽ മുങ്ങിയ മന്ദരപർവ്വതത്തെ താങ്ങിയ കച്ചുവയുപോലെ.
ഏതേ താതാദയസ് സര്വേ തേനൈവാസുരസത്തമാഃ । പാതിതാഃ ക്ഷുബ്ധകല്പാന്തവാതേനേവ കുലാചലാഃ
താടനും മറ്റ് എല്ലാവരും ആ അസുരനായകന്റെ കൈവശം വീണു പോയി, കാലാന്ത്യത്തിലെ കൊടുങ്കാറ്റ് മലനിരകളെ തകർക്കുന്നതുപോലെ.
സ ഏഷ ഏവം സംഹാരകര്മക്ഷമഭുജാവലിഃ । സുരസാര്ഥസുഹൃച് ഛ്രീമാന് വിഷമോ മധുസൂദനഃ
വിനാശത്തിന് അനുയോജ്യമായ ശക്തിയുള്ള ഭുജങ്ങളുള്ളവനും, ദേവസേനകളുടെ സ്നേഹിതനും, മഹത്വമുള്ളവനും, ഭയങ്കരനും, ഒരുപോലുമല്ലാത്തവനും ശ്രീമാൻ മധുസൂദനനാണ്.
ദൈത്യദോര്ദണ്ഡപരശോസ് തസ്യ വീര്യേണ വീര്യവാന് । ദാനവാന് ബാധതേ ശക്രോ ബാലകാന് ഇവ മര്കടഃ
അസുരന്റെ ശക്തമായ ആയുധമായ ദണ്ഡത്തിന്റെ ബലത്തിൽ, വീര്യശാലിയായ ഇന്ദ്രൻ, കുട്ടികളെ കുരങ്ങൻ ഉപദ്രവിക്കുന്നതുപോലെ, ദാനവരെ ഉപദ്രവിക്കുന്നു.