ഇഷ്ടാനിഷ്ടദൃശോസ് ത്യാഗേ സമതോദേതി ശാശ്വതീ । തയാ ഹൃദയവര്തിന്യാ പുനര് ജന്തുര് ന ജായതേ
ഇഷ്ടവും അനിഷ്ടവും എന്ന ഭാവം വിട്ടുകളയുമ്പോൾ ശാശ്വതമായ സമത്വം ജനിക്കുന്നു. ആ സമത്വം ഹൃദയത്തിൽ ഉറച്ചാൽ, ആ ജീവൻ വീണ്ടും ജനിക്കില്ല.
യേഷു യേഷു പ്രദേശേഷു മനോ മജ്ജതി ബാലവത് । തേഭ്യസ് തേഭ്യസ് സമുദ്ധൃത്യ തദ് ധി തത്ത്വേ നിവേശയേത്
മനസ്സ് കുട്ടിയെപ്പോലെ എവിടെയൊക്കെയോ ലയിച്ചാൽ, അവിടെയൊക്കെയുമാണ് നിന്നെ പിൻവലിച്ച് സത്യം എന്നതിൽ മനസ്സ് സ്ഥാപിക്കേണ്ടത്.
ഏവമ് അഭ്യാഗതാഭ്യാസം മനോമത്തമതങ്ഗജമ് । നിബധ്യ സര്വഭാവേന പരം ശ്രേയോ ഽധിഗമ്യതേ
ഇങ്ങനെ വീണ്ടും വീണ്ടും അഭ്യസിച്ച്, മനസ്സെന്ന കാട്ടാനയെ മുഴുവൻ മനസ്സോടെ നിയന്ത്രിച്ചാൽ, പരമമായ ശ്രേയസ് ലഭിക്കും.
മാ ശഠൈര് അയഥാര്ഥജ്ഞൈര് മിഥ്യാദൃഷ്ടിഹതാശയൈഃ । ധൂര്തസങ്കല്പവിക്രീതൈര് വിമൂഢൈസ് സമതാം ഗമഃ
കപടികളും യാഥാർത്ഥ്യം അറിയാത്തവരും തെറ്റായ ധാരണകളാൽ ആശകൾ നശിച്ചവരും ചതിയുള്ള മനസ്സുള്ളവരും ഭ്രാന്തന്മാരുമായവരോടൊപ്പം സമത്വം തേടേണ്ടതില്ല.
അകിഞ്ചനാത് സ്വനിര്ണീതൌ ലമ്ബമാനാത് പരോക്തിഷു । ന മൌര്ഖ്യാദ് അധികോ ലോകേ കശ്ചിദ് അസ്തീഹ ദുഃഖദഃ
സ്വന്തം വിവേകമല്ലാതെ മറ്റുള്ളവരുടെ അഭിപ്രായങ്ങൾ ആശ്രയിച്ച് ജീവിക്കുന്നവനും ഒന്നുമില്ലാത്തവനും പോലെ ലോകത്തിൽ മറ്റൊരുവനും ഇത്രയും മൂഢനും ദു:ഖം നൽകുന്നവനും ഇല്ല.
ത്വമ് ഏതദ് അവിവേകാഭ്രമ് ഉദിതം ഹൃദയാമ്ബരേ । വിവേകപവനേനാശു ദൂരം നയ മഹാമതേ
മഹാമനസ്സുള്ളവനേ, വിവേകമില്ലായ്മ മൂലമുണ്ടായ മനസ്സിലെ ഈ മൂടൽമേഘം നീ വിവേകത്തിന്റെ കാറ്റുപോലെ വേഗത്തിൽ അകറ്റണം.
ആത്മനൈവ പ്രയത്നേന യാവദ് ആത്മാവലോകനേ । ന കൃതോ ഽനുഗ്രഹസ് താവന് ന വിചാരോദയോ ഭവേത്
സ്വയം പരിശ്രമിച്ച് ആത്മാവിനെ നിരീക്ഷിക്കാതെ ദൈവാനുഗ്രഹം ലഭിക്കില്ല; അതുവരെ സത്യാന്വേഷണവും ഉണരുകയില്ല.
വേദവേദാന്തശാസ്ത്രാര്ഥതര്കദൃഷ്ടിഭിര് അപ്യ് അയമ് । നാത്മാ പ്രകടതാമ് ഏതി യാവന് ന സ്വമ് അവേക്ഷണമ്
വേദങ്ങളും ഉപനിഷത്തുകളും തർക്കബുദ്ധിയും ഉപയോഗിച്ചാലും, മനുഷ്യൻ സ്വയം തന്നെ നിരീക്ഷിക്കാതെ ആത്മാവ് വ്യക്തമായി അറിയാൻ കഴിയില്ല.
ത്വമ് ആത്മന്യ് ആത്മനാ രാമ പ്രസാദേ സമവസ്ഥിതഃ । പ്രാപ്തോ ഽസി വിതതം ബോധം മദ്വചാംസ്യ് അവബുധ്യസേ
രാമാ, നീ സ്വയം ആത്മാവിൽ സ്ഥിരമായി, ദയയോടെ വിശാലമായ ജ്ഞാനം നേടിയിരിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ട് എന്റെ വാക്കുകൾ നീ മനസ്സിലാക്കുന്നു.
വികല്പാംശവിഹീനസ്യ ത്വയൈഷാ ചിദ്വിവസ്വതഃ । ഗൃഹീതാ വിതതാ വ്യാപ്തിര് മദുക്താ പരമാത്മനഃ
നിന്റെ മനസ്സിൽ ഭ്രമങ്ങൾ ഇല്ലാതെ, ഞാൻ പറഞ്ഞ പരമാത്മാവായ ഈ സർവ്വവ്യാപകമായ ചൈതന്യം നീ മനസ്സിലാക്കി.
വിലീനസര്വസങ്കല്പശ് ശാന്തസന്ദേഹവിഭ്രമഃ । ക്ഷീണകൌതുകനീഹാരോ ജാതോ ഽസി വിഗതജ്വരഃ
നിന്റെ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും ലയിച്ചിരിക്കുന്നു; സംശയങ്ങളും ഭ്രമങ്ങളും ശാന്തമായിരിക്കുന്നു; കൗതുകത്തിന്റെ മൂടൽ മങ്ങിപ്പോയി, നീ ദുഃഖം വിട്ട് സ്വസ്ഥനായി.
യദ് ഉപഗച്ഛസി പാസി നിഹംസി വാ പിബസി വല്ഗസി ചിന്മയ വര്ധസേ । തദ് അസി തേന തവാസ്തു മഹാമുനേ വിഗതബോധകലങ്കവിശങ്കിതാ
മഹാമുനിവര്യാ, നീ ഏത് വസ്തുവിലേക്കു സമീപിച്ചാലും, അതിനെ സംരക്ഷിച്ചാലും, നശിപ്പിച്ചാലും, കുടിച്ചാലും, അതിൽ ആനന്ദിച്ചാലും, അതെല്ലാം നീ തന്നെയാണ്. അതുകൊണ്ട്, ഉണർന്ന മനസ്സിൽ സംശയമോ മങ്ങിയതോ ഇല്ലാതെ, നീ അങ്ങനെ തന്നെ നിലകൊള്ളട്ടെ.
അഥേമമ് അപരം രാമ വിജ്ഞാനാധിഗമേ ക്രമമ് । ശൃണു ദൈത്യേശ്വരസ് സിദ്ധഃ പ്രഹ്ലാദസ് സ്വാത്മനാ യഥാ
ഇപ്പോൾ, രാമാ, ജ്ഞാനം നേടാനുള്ള മറ്റൊരു വഴി ഞാൻ പറയാം. ദൈത്യന്മാരുടെ അധിപനായ പ്രഹ്ലാദൻ തന്റെ ആത്മാവിൽ നിന്ന് എങ്ങനെ പരിപൂർണ്ണതയിലേക്കെത്തിയെന്നു കേൾക്കൂ.
ആസീത് പാതാലജഠരേ വിദ്രാവിതസുരോ ഽസുരഃ । ഹിരണ്യകശിപുര് നാമ നാരായണപരാക്രമഃ
അസുരന്മാരിൽ ഒരുവൻ ഉണ്ടായിരുന്നു; അവന്റെ പേര് ഹിരണ്യകശിപു. അവൻ അതുല്യമായ ശക്തിയുള്ളവനും, ഉപരിതലത്തിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കപ്പെട്ട് പാതാളത്തിൽ താമസിച്ചവനും ആയിരുന്നു.
ആക്രാന്തഭുവനാഭോഗസ് സ ജഹാര ഹരേര് ജഗത് । ഷട്പദസ്യ ബൃഹത്പത്ത്രം രാജഹംസ ഇവാമ്ബുജമ്
അവൻ എല്ലാ ലോകങ്ങളുടെയും ആനന്ദങ്ങൾ പിടിച്ചെടുത്തു, ഹരിയുടെ ലോകം പോലും കൈപ്പിടിയിൽ എടുത്തു. രാജഹംസം പടർവിരിഞ്ഞ താമരയെ തേൻചീറ്റകളിൽ നിന്ന് എങ്ങനെ എടുത്തുപോകുന്നു, അതുപോലെയാണ് അവൻ ചെയ്തതും.
ചകാര ജഗതാം രാജ്യം സമാക്രാന്തസുരാസുരഃ । ദന്തീ നിരസ്തഹംസൌഘോ നലിന്യാമ് അലിനാമ് ഇവ
ദേവന്മാരെയും അസുരന്മാരെയും കീഴടക്കി, അവൻ എല്ലാ ലോകങ്ങളിലും രാജാവായി ഭരിച്ചുവെന്നു പറയാം. ഒരു ആന താമരക്കുളത്തിൽ ഹംസകളെ ഓടിച്ചുവിടുന്നതുപോലെ തന്നെയായിരുന്നു അതു.
അഥാസാവ് അസുരാധീശഃ കുര്വംസ് ത്രിഭുവനേശതാമ് । കാലേന സുഷുവേ പുത്രാന് അങ്കുരാന് ഇവ മാധവഃ
അതിനുശേഷം ആ അസുരാധിപൻ മൂന്ന് ലോകങ്ങളിലും അധികാരം സ്ഥാപിച്ചു, കാലക്രമേണ മധുമാസത്തിൽ മാവു മുളകൾ വിരിയിക്കുന്നതുപോലെ പുത്രന്മാരെ ജനിപ്പിച്ചു.
തേ ഽവര്ധന്താചിരേണൈവ തേജസ്തര്ജിതതാരകാഃ । ദശാര്കാംശുശതാനീവ വ്യോമാക്രാന്തിവിലാസിനഃ
അവർ വളരെ വേഗത്തിൽ വളർന്നു, അവരുടെ തേജസ്സിൽ നക്ഷത്രങ്ങൾ മങ്ങിപ്പോയി; ആകാശത്ത് നൂറുകണക്കിന് സൂര്യന്മാർ പ്രകാശിക്കുന്നതുപോലെ അവർ സഞ്ചരിച്ചു.
പ്രഹ്ലാദോ നാമ ഭഗവാന് പ്രധാനാത്മാ ബഭൂവ ഹ । തേഷാം മധ്യേ മഹാര്ഹാണാം മണീനാമ് ഇവ കൌസ്തുഭഃ
അവരിൽ പ്രഹ്ലാദൻ എന്ന മഹാനായവൻ ഏറ്റവും പ്രശസ്തനായി; വിലയേറിയ രത്നങ്ങളിൽ കൗസ്തുഭം എങ്ങനെയോ, അതുപോലെ അവരിൽ പ്രഹ്ലാദൻ.
തേനാരാജത പുത്രേണ ഹിരണ്യകശിപുര് ഭൃശമ് । സര്വസൌന്ദര്യയുക്തേന വസന്തേനേവ വത്സരഃ
അവൻ രാജാവല്ലാത്ത തന്റെ മകനാൽ ഹിരണ്യകശിപു വളരെ സന്തോഷം അനുഭവിച്ചു; വസന്തം പോലെ എല്ലാ സൗന്ദര്യവും നിറഞ്ഞ ആ മകനാൽ ഒരു വർഷം വസന്തത്തിൽ ആനന്ദിക്കുന്നതുപോലെ ഹിരണ്യകശിപുവിന്റെ മനസ്സിൽ ആനന്ദം നിറഞ്ഞു.
അഥ പുത്രസഹായോ ഽസൌ ബലകോശസമന്വിതഃ । ആജഗാമ മദം ദൈത്യസ് ത്രിഗണ്ഡഗലിതേഭവത്
അതിനുശേഷം, മകനെയും ശക്തമായ സൈന്യത്തെയും കൂട്ടി, ആ ദൈത്യൻ അത്യന്തം അഭിമാനത്തോടെ എത്തി; എന്നാൽ അവന്റെ മൂന്ന് വിധത്തിലുള്ള അഭിമാനം അപ്പോൾ അകന്നു പോയിരുന്നു.
തതാപാക്രാന്തിതാപേന ത്രിജഗന്തി വികാസിനാ । കല്പാന്തസൂര്യഗണവന് നവയൈവ കരശ്രിയാ
അവന്റെ പീഡനത്തിന്റെ ചൂട് മൂലം മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും വ്യാപിച്ച പ്രകാശം, കാലാന്ത്യത്തിലെ സൂര്യന്മാരുടെ പ്രകാശംപോലെയായിരുന്നു അവന്റെ കൈകളിൽ തെളിഞ്ഞത്.
അഖിദ്യന്താസ്യ തേനാഥ സൂര്യേന്ദുപ്രമുഖാസ് സുരാഃ । ദുര്വിലാസവിലോലസ്യ ബാലസ്യേവ സ്വബന്ധവഃ
അവനെ കാരണം സൂര്യനും ചന്ദ്രനുമുൾപ്പെടെയുള്ള ദേവന്മാർ ദുഃഖിതരായി; അക്രമങ്ങൾ ചെയ്യുന്നതിൽ അശാന്തനായ ഒരു ബാലന്റെ ബന്ധുക്കൾ അനുഭവിക്കുന്ന ദു:ഖംപോലെയായിരുന്നു അവരുടെ അവസ്ഥ.
തേ ഽര്ഥയാം ചക്രിരേ ശൌരിം ദൈത്യേന്ദ്രേഭപതേര് വധേ । ന ക്ഷമന്തേ മഹാന്തോ ഽപി പൌനഃപുണ്യേന ദുഷ്ക്രിയാമ്
അവരും ദൈത്യരാജാവിനെ സംഹരിക്കാനായി വിഷ്ണുവിനോട് പ്രാർത്ഥിച്ചു. മഹാന്മാരായവർക്കും വീണ്ടും വീണ്ടും നടക്കുന്ന ദുഷ്കൃത്യങ്ങൾ സഹിക്കാൻ കഴിയില്ല.
തതഃ പ്രലയപര്യസ്തജഗദ്ഘര്ഘരജൃമ്ഭിതമ് । ദിഗ്ദന്തിദശനപ്രഖ്യനഖവജ്രാശ്രിസൂമ്ഭിതമ്
അപ്പോൾ പ്രളയത്തിൽ ലോകം കുലുങ്ങി, ഭയങ്കരമായ ഒരു ഗർജ്ജനവും ഉണ്ടായി. ആ ഗർജ്ജനത്തിന് ആനയുടെ ദന്തങ്ങളെപ്പോലെയുള്ള നഖങ്ങളുടെ തേജസ്സും ഉണ്ടായിരുന്നു.
സ്ഥിരവിദ്യുല്ലതാജാലഭാസുരോര്ധ്വജമണ്ഡലമ് । ദശദിക്കോടരോദ്വാന്തജ്വലജ്ജ്വലനകുണ്ഡലമ്
അവിടെ നിലകൊണ്ടത്, സ്ഥിരമായ മിന്നൽപോലുള്ള പ്രകാശം ചുറ്റിയ, പത്ത് ദിശകളുടെയും അറ്റങ്ങളിൽ തീപൊള്ളുന്ന കുണ്ഡലങ്ങൾ അണിഞ്ഞ, ഉയർന്ന രൂപമായിരുന്നു.
സമസ്തകുലശൈലേന്ദ്രപിണ്ഡപീഠോദ്ഭടോദരമ് । ദോര്ദ്രുമാധൂനനോദ്ധൂതസ്ഫുടദ്ബ്രഹ്മാണ്ഡകര്പരമ്
ആ രൂപത്തിന് എല്ലാ പർവ്വതങ്ങളുടെയും കൂമ്പാരങ്ങളെപ്പോലെയുള്ള വലിയ വയറും, കൈകൾ ആഞ്ഞ് ആഞ്ഞ് പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ പുറമ്പടിയേയും തകർത്തു.
വദനോദരനിഷ്ക്രാന്തവാതോത്സാരിതപര്വതം । ത്രിജഗദ്ദഹനോദ്യുക്തകോപകല്പാഗ്നിഗര്വിതമ്
അവന്റെ വായിലും മൂക്കിലും നിന്നുള്ള ശ്വാസം പാറകളെ തള്ളിപ്പറത്തുകയായിരുന്നു. ലോകങ്ങൾക്കൊക്കെയും തീപിടിപ്പിക്കാൻ തയ്യാറായ കോപത്തിന്റെ അഗ്നിപോലുള്ള അഹങ്കാരവും അവനുണ്ടായിരുന്നു.
സടാവികടപീനാംസസ്പന്ദപ്രേരിതഭാസ്കരമ് । രോമകൂപലസദ്വഹ്നിപുഞ്ജപിഞ്ജരപര്വതമ്
അവന്റെ കേശം കാട്ടുപോലും, ഭുജങ്ങൾ വിശാലവും ഉറപ്പുമായിരുന്നു. അവന്റെ ചലനത്തിൽ സൂര്യനും നടന്നു. രോമകൂപങ്ങളിൽ തെളിഞ്ഞ തീയുടെ കൂട്ടങ്ങൾ പർവതങ്ങൾക്ക് മഞ്ഞളനിറം പകർന്നു.
കുലാചലമഹാകുഡ്യകുട്ടനോദ്ഭടദൃക്പുടമ് । സര്വാവയവനിഷ്ഠ്യൂതപട്ടിസപ്രാസതോമരമ്
പർവതനിരകളുടെ വലിയ മതിലുകൾ തകർക്കുന്ന ഭയങ്കരമായ കണ്ണുകളായിരുന്നു അവനു. അവന്റെ ശരീരത്തിലെ എല്ലാ അവയവങ്ങളിലും വാൾ, കുന്തം, അമ്പു എന്നിവയൊക്കെയും തിളങ്ങുകയായിരുന്നു.