പുരുഷാര്ഥാദ് ഋതേ പുത്ര ന കിഞ്ചിദ് ഇഹ വിദ്യതേ । പരം പൌരുഷമ് ആശ്രിത്യ ഭോഗേഷ്വ് അരതിമ് ആഹരേത്
മകനേ, സ്വന്തം പരിശ്രമം കൂടാതെ ഇവിടെ ഒന്നും ഉണ്ടാകില്ല. അതിനാൽ, ഏറ്റവും വലിയ പരിശ്രമം ആശ്രയിച്ച്, ഭോഗങ്ങളിൽ നിന്ന് വിരക്തി നേടണം.
ന ഭോഗേഷ്വ് അരതിര് യാവജ് ജാതേഹ ജയദായിനീ । ന പരാ നിര്വൃതിസ് താവത് പ്രാപ്യതേ ഭവനാശിനീ
ഭോഗങ്ങളിൽ നിന്ന് വിജയവും നൽകുന്ന വിരക്തി ഇവിടെ ഉണരുന്നതുവരെ, ലോകബന്ധനങ്ങൾ നശിപ്പിക്കുന്ന പരമാനന്ദം ലഭിക്കില്ല.
വിഷയേഷു രതിര് യാവത് സ്ഥിതാ സമ്മോഹകാരിണീ । താവദ് ഭവദശാദോലാവിലോലാന്ദോലനം സ്ഥിതമ്
വിഷയങ്ങളിൽ ആസ്വാദനമെന്ന മോഹം നിലനിൽക്കുന്നിടത്തോളം, ജന്മമരണങ്ങളുടെ ആവർത്തനം ഒരു ഊഞ്ഞാലുപോലെ തുടരും.
അഭ്യാസേന വിനാ പുത്ര ന കദാചന ദുഃഖദാ । ഭോഗഭോഗിഭരപ്രോത്ഥാ കദാശാ വിനിവര്തതേ
പ്രിയപ്പെട്ട മകനേ, അഭ്യാസമില്ലാതെ, അനുഭവങ്ങളുടെയും അനുഭവിക്കുന്നവരുടെയും ഭാരത്തിൽ നിന്നുണ്ടാകുന്ന ആഗ്രഹം, ദുഃഖം നൽകുന്നതും, ഒരിക്കലും അവസാനിക്കില്ല.
ഭോഗേഷ്വ് അരതിര് ഏഷാന്തഃ കഥം സര്വാസുരേശ്വര । സ്ഥിതിമ് ആയാതി ജീവസ്യ ദീര്ഘജീവിതദായിനീ
സകല അസുരാധിപതിയേ, അനുഭവങ്ങളിൽ നിന്ന് ഉള്ളിൽ ഉദിക്കുന്ന അനാസക്തി, ദീർഘായുസ് നൽകുന്ന ഈ ഗുണം, ജീവിയിൽ എങ്ങനെ സ്ഥിരമായി വസിക്കും?
ആത്മാനമ് ആലോകയതഃ ഫലിതം ഫലതി സ്ഫുടമ് । ജീവസ്യ ഭോഗേഷ്വ് അരതിശ് ശരദീവ മഹാലതാ
ആത്മാവിനെ കാണുന്നവനിൽ, അനുഭവങ്ങളിൽ അനാസക്തി, ശരത്കാലത്തെ വലിയ വള്ളി പോലെ, വ്യക്തമായി ജീവിയിൽ വളരുന്നു.
ആത്മാവലോകനേനൈഷാ വിഷയാരതിര് ഉത്തമേ । ഹൃദയേ സ്ഥിതിമ് ആയാതി ശ്രീര് ഇവാമ്ഭോജകോടരേ
ആത്മാവിൽ ദർശനം ചെയ്യുമ്പോൾ, ഈ ഉത്തമമായ വിഷയാനാസക്തി, ഹൃദയത്തിൽ, താമരക്കൊമ്പിലുണ്ടാകുന്ന ഐശ്വര്യംപോലെ, സ്ഥിരമായി വസിക്കും.
തസ്മാത് പ്രജ്ഞാനികാഷേണ വിചാരേണാതിചാരുണാ । ദേവമ് ആലോകയേദ് ഭോഗാദ് രതിം ചാപഹരേത് സമമ്
അതിനാല് മനസ്സിന്റെ സൂക്ഷ്മമായ വിവേകപ്രകാശം കൊണ്ടും ഉത്തമമായ അന്വേഷണം കൊണ്ടും ദൈവികതയെ കാണണം; ആസ്വാദനങ്ങളില് നിന്ന് ആകര്ഷണം ഒരുപോലെ പിന്വലിക്കണം.
ചിത്തസ്യ ഭോഗൈര് ദ്വൌ ഭാഗൌ ശാസ്ത്രേണൈകം പ്രപൂരയേത് । ഗുരുശുശ്രൂഷയാ ചൈകമ് അവ്യുത്പന്നസ്യ സത്ക്രമേ
മനസ്സിന് ആസ്വാദനത്തിലേക്കുള്ള രണ്ടു ഭാഗങ്ങളിലൊന്ന് ശാസ്ത്രപഠനത്തിലൂടെ നിറവേറ്റണം; മറ്റൊന്ന്, യോജിച്ച രീതിയില് ഗുരുവിനെ ഭക്തിയോടെ സേവിക്കുന്നതിലൂടെ, അറിവ് പൂര്ണ്ണമല്ലാത്തവര്ക്ക് നിറവേറ്റണം.
കിഞ്ചിത്വ്യുത്പത്തിയുക്തസ്യ ഭാഗം ഭോഗൈഃ പ്രപൂരയേത് । ഗുരുശുശ്രൂഷയാ ഭാഗം ഭാഗം ശാസ്ത്രാര്ഥചിന്തയാ
കുറച്ച് അറിവുള്ളവര് ആസ്വാദനങ്ങളിലൂടെ ഒരു ഭാഗം, ഗുരുസേവനത്തിലൂടെ ഒരു ഭാഗം, ശാസ്ത്രത്തിന്റെ അര്ത്ഥം ആലോചിക്കുന്നതിലൂടെ ഒരു ഭാഗം നിറവേറ്റണം.
വ്യുത്പത്തിമ് അനുയാതസ്യ പൂരയേച് ചേതസോ ഽന്വഹമ് । ദ്വൌ ഭാഗൌ ശാസ്ത്രവൈരാഗ്യൈര് ദ്വൌ ധ്യാനഗുരുപൂജനൈഃ
അറിവ് നേടിയവര് ദിവസേന മനസ്സിനെ നിറവേറ്റണം: രണ്ട് ഭാഗം ശാസ്ത്രവൈരാഗ്യത്തിലൂടെ, രണ്ട് ഭാഗം ധ്യാനത്തിലും ഗുരുപൂജയിലുമാണ്.
സാധുതാമ് ആഗതോ ജീവോ യോഗ്യോ ജ്ഞാനകഥാക്രമേ । നിര്മലാകൃതിര് ആദത്തേ പട ഉത്തമരഞ്ജനാമ്
നന്മയിലേക്കുയർന്ന ജീവൻ ജ്ഞാനചർച്ചയ്ക്ക് യോജ്യനാകുന്നു. അവൻ നിർമലമായ സ്വഭാവത്തോടെ, ഉത്തമമായ വർണ്ണം സ്വീകരിക്കാൻ തയ്യാറായ വസ്ത്രംപോലെ, പരമോന്നതമായ ചായം ഉൾക്കൊള്ളുന്നു.
ശനൈശ് ശനൈര് ലാലനയാ യുക്തിഭിഃ പാവനോക്തിഭിഃ । ശാസ്ത്രാര്ഥപരിണാമേന പാലയേച് ചിത്തബാലകമ്
മനസ്സെന്ന ബാലനെ, സ്നേഹപൂർവ്വം, യുക്തിയും ശുദ്ധീകരിക്കുന്ന വാക്കുകളും ഉപയോഗിച്ച്, ശാസ്ത്രാർത്ഥത്തിന്റെ പരിണാമത്തിലൂടെ, പതിയെ പതിയെ വളർത്തണം.
പരേ പരിണതം ജ്ഞാനേ ശിഥിലീഭൂതദുര്ഗ്രഹമ് । ജ്യോത്സ്നാഭിന്നസ്ഫടികവച് ചേതശ് ശീതം വിരാജതേ
ജ്ഞാനത്തിൽ പൂർണ്ണതയെത്തുമ്പോൾ, പിടിച്ചുപിടിത്തം ശമിച്ച മനസ്സ്, ചന്ദ്രപ്രകാശം നിറഞ്ഞ സ്ഫടികംപോലെ, തണുപ്പും ഭാസുരതയും കൊണ്ടു പ്രകാശിക്കുന്നു.
പ്രജ്ഞയാ പരയാ ഋജ്വ്യാ ഭോഗാനാമ് ഈശ്വരസ്യ ച । സമമ് ഏവാഥ ദേഹസ്യ രൂപമ് ആശ്വ് അവലോകയേത്
പരമമായ നേരുള്ള ജ്ഞാനത്തോടെ, ഭോഗങ്ങളും, ഈശ്വരനെയും, പിന്നീട് ശരീരത്തിന്റെ രൂപവും ഒരുപോലെ, ഉടൻ തന്നെ നിരീക്ഷിക്കണം.
പ്രജ്ഞാവിചാരവശതസ് സമമ് ഏവ സദാ സുത । ആത്മാവലോകനം തൃഷ്ണാസന്ത്യാഗം ച സമാഹരേത്
കാണുന്നുവോ മകനേ, വിവേകശക്തിയുടെ സഹായത്തോടെ ഒരുപോലെ ആത്മവിചാരവും ആസക്തി ഉപേക്ഷിക്കലും എല്ലായ്പ്പോഴും വളർത്തണം.
പരേ ദൃഷ്ടേ വിതൃഷ്ണത്വം തൃഷ്ണാനാശേ ച ദൃക് പരാ । ഏതേ മിഥോ ധൃതേ ദൃഷ്ടീ നൌനാവികദശേ യഥാ
പരമാത്മാവിനെ അനുഭവിച്ചാൽ ആസക്തി ഇല്ലാതാവുന്നു; ആസക്തി നശിച്ചാൽ പരമദർശനം ഉദിക്കുന്നു. ഈ രണ്ടും തമ്മിൽ പരസ്പരം ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു, ഒരു നാവും അതിന്റെ കപ്പലാളനും പോലെ.
ഭോഗപൂഗേ ഗതസ്വാദേ ദൃഷ്ടേ ദേവേ പരാപരേ । പരേ ബ്രഹ്മണി വിശ്രാന്തിര് അനന്തോദേതി ശാശ്വതീ
സുഖസാധനങ്ങളിൽ രുചി ഇല്ലാതാകുമ്പോഴും പരവും അപരവും കാണുമ്പോഴും, പരബ്രഹ്മത്തിൽ അനന്തവും ശാശ്വതവുമായ വിശ്രമം ഉദിക്കുന്നു.
ചിരായ ഫലിതാനന്ദമ് അനന്തോദേതി നിര്വൃതിഃ । ന കദാചന ജീവാനാമ് ആത്മവിശ്രമണാദ് ഋതേ
ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞ് ആനന്ദഫലം പാകമാകുമ്പോൾ അനന്തമായ ശാന്തി ലഭിക്കുന്നു; ആത്മവിശ്രമം കൂടാതെ ജീവികൾക്ക് ഇതൊരിക്കലും സംഭവിക്കില്ല.
ന തപോഭിര് ന ദാനേന ന തീര്ഥൈര് അപി ജായതേ । ഭോഗേഷു വിരതിര് ജന്തോസ് സ്വഭാവാലോകനാദ് ഋതേ
തപസ്സുകൊണ്ടും, ദാനത്താലും, തീർത്ഥാടനം ചെയ്താലും, ഒരാളിൽ ഭോഗങ്ങളിൽ നിന്ന് വിരക്തി ഉണ്ടാകില്ല; സ്വന്തം സ്വഭാവം ആഴത്തിൽ തിരിച്ചറിയുമ്പോഴാണ് അത് സംഭവിക്കുന്നത്.
കയാചിദ് അപി നോ യുക്ത്യാ ബുദ്ധിര് ആത്മാവലോകനേ । സ്വപ്രയത്നാദ് ഋതേ പുംസശ് ശ്രേയസേ സമ്പ്രവര്തതേ
ഏതെങ്കിലും തർക്കം കൊണ്ടോ യുക്തി കൊണ്ടോ, ആത്മാവിനെ അന്വേഷിക്കാൻ ബുദ്ധി സ്വയം പ്രേരിപ്പിക്കില്ല; ഒരാളുടെ സ്വന്തം ശ്രമം കൊണ്ടാണ് അതിന് സാധ്യത.
ഭോഗസന്ത്യാഗസമ്പ്രാപ്തപരമാര്ഥാദ് ഋതേ സുത । ന ബ്രഹ്മപദവിശ്രാന്തിസുഖമ് ആസാദ്യതേ പരമ്
മകനേ, ഭോഗങ്ങളെ ഉപേക്ഷിച്ച് പരമാർത്ഥം നേടാതെ, ബ്രഹ്മാവസ്ഥയിൽ വിശ്രമിക്കുന്ന പരമാനന്ദം നേടാൻ കഴിയില്ല.
ആബ്രഹ്മസ്തമ്ബപര്യന്തേ ജഗത്യ് അസ്മിന് ന കുത്രചിത് । തദ്വദ് ആശ്വസ്യതേ സാധോ പരമേ കാരണേ യഥാ
ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് പുല്ല് വരെ ഈ ലോകത്തിൽ എവിടെയും, പരമകാരണത്തിൽ ലഭിക്കുന്നതുപോലെയുള്ള ഉറപ്പു മറ്റൊന്നിലും ഇല്ല, മഹാത്മാ.
പൌരുഷമ് യത്നമ് ആശ്രിത്യ ദൈവം കൃത്വാ സുദൂരതഃ । ഭോഗാന് വിഗര്ഹയേത് പ്രാജ്ഞശ് ശ്രേയോമാര്ഗദൃഢാര്ഗലാന്
സ്വന്തം ശ്രമം ആശ്രയിച്ച് വിധിയെ ദൂരത്താക്കി, ബുദ്ധിമാൻ ആനന്ദങ്ങൾ അവഗണിച്ച്, ഉത്തമമായ മാർഗ്ഗം ഉറപ്പോടെ പൂട്ടുന്നു.
പ്രൌഢായാം ഭോഗഗര്ഹായാം വിചാര ഉപജായതേ । വൃദ്ധായാം പ്രാവൃഷി ശ്രീമാഞ് ശരത്കാല ഇവാമലഃ
ആനന്ദങ്ങളിൽ നിന്ന് വെറുപ്പ് പൂർണ്ണമായാൽ, ആലോചന ഉദയം ചെയ്യുന്നു; മഴക്കാലം കഴിഞ്ഞ് ശരത്കാലം വരുന്നതുപോലെ, ശുദ്ധവും ഭംഗിയുമാണ് അതു.
വിചാരോ ഭോഗഗര്ഹാതോ വിചാരാദ് ഭോഗഗര്ഹണമ് । അന്യോഽന്യമ് ഏതേ പൂര്യേതേ സമുദ്രജലദാവ് ഇവ
ആനന്ദങ്ങളിൽ നിന്ന് വെറുപ്പ് ആലോചനയിൽ നിന്ന് ഉരുത്തിരിയുന്നു, ആലോചന ആനന്ദങ്ങളിൽ നിന്ന് വെറുപ്പിനെയും ഉണർത്തുന്നു; സമുദ്രവും മേഘങ്ങളും പോലെ ഇവ തമ്മിൽ പരസ്പരം പൂരിപ്പിക്കുന്നു.
ഭോഗഗര്ഹാ വിചാരശ് ച സ്വാത്മാലോകശ് ച ശാശ്വതഃ । അന്യോഽന്യം സാധയന്ത്യ് അര്ഥം സുസ്നിഗ്ധാസ് സുഹൃദോ യഥാ
ആനന്ദങ്ങളിൽ നിന്ന് വെറുപ്പ്, ആലോചന, സ്വയം spഹിതബോധം — ഇവയെല്ലാം ശാശ്വതമാണ്; സ്നേഹമുള്ള സുഹൃത്തുക്കളെപ്പോലെ ഇവ പരസ്പരം ലക്ഷ്യം നേടുന്നു.
പൂര്വം ദൈവമ് അനാദൃത്യ പൌരുഷം പ്രാപ്യ യത്നതഃ । ദന്തൈര് ദന്താന് പ്രസമ്പീഡ്യ ഭോഗേഷ്വ് അരതിമ് ആഹരേത്
ആദ്യം വിധിയെ അവഗണിച്ച്, പരിശ്രമംകൊണ്ട് ശ്രമിച്ചു, ദന്തം ദന്തത്തിൽ ചേർത്ത്, ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളിൽ വിരക്തി വളർത്തണം.
ദേശാചാരാവിരുദ്ധേന ബാന്ധവൈകഹിതേന ച । പൌരുഷേണ ക്രമേണാദൌ ധനാനി സമുപാര്ജയേത്
ദേശാചാരങ്ങൾക്കു വിരുദ്ധമല്ലാത്ത വഴികളിലും, ബന്ധുക്കളുടെ ഭാവിക്ഷേമത്തിനായി, സ്വന്തം പരിശ്രമംകൊണ്ട്, ക്രമമായി ആദ്യം സമ്പത്ത് സമ്പാദിക്കണം.
ധനൈര് അഭ്യാഹരേദ് ഭവ്യാന് സുജനാന് ഗുണശാലിനഃ । പ്രവര്തതേ സമാസങ്ഗാത് തേഷാം ഭോഗവിഗര്ഹണാ
സമ്പത്തുപയോഗിച്ച് ഗുണസമ്പന്നരായ നല്ലവരെ ആദരിക്കണം; അവരുടെ സാന്നിധ്യത്തിൽ നിന്ന് സുഖങ്ങളിൽ വിരക്തി സ്വയം ഉദിക്കും.