അവശ്യഭവിതവ്യാഖ്യാ യേഹയാ നിയതിശ് ച വാ । ഉച്യതേ ദൈവശബ്ദേന സാ നരൈര് ഏവ നേതരൈഃ
അവശ്യമായുണ്ടാകേണ്ടതോ, നിശ്ചിതമായതോ, അല്ലെങ്കിൽ വിധിയെന്നോ പറയുന്നത്, മനുഷ്യർ തന്നെയാണ് 'വിദി' എന്ന വാക്ക് ഉപയോഗിച്ച് വിളിക്കുന്നത്, മറ്റാർക്കും അല്ല.
യദ് യഥേഹ സദാ യത്ര സമ്പന്നം ഫലതാം ഗതമ് । ഹര്ഷാമര്ഷവിനാശായ തദ് ദൈവമ് ഇതി കഥ്യതേ
ഇവിടെ ഏത് കാര്യവും, ഏത് സമയത്തും, എവിടെയും ഫലമായി സഫലമാകുമ്പോഴും, അതു സന്തോഷമോ ദുഃഖമോ ഉണ്ടാക്കുമ്പോഴും, അതിനെ തന്നെ വിധി എന്നു വിളിക്കുന്നു.
ദൈവം നിയതിരൂപം ച പൌരുഷേണാവജീയതേ । സമ്യഗ്ജ്ഞാനവിലാസേന മൃഗതൃഷ്ണാഭ്രമോ യഥാ
വിധി എന്നത് നിർണ്ണയത്തിന്റെ രൂപമാണ്, പക്ഷേ മനുഷ്യന്റെ പരിശ്രമം കൊണ്ട് അതിനെ ജയിക്കാം; യഥാർത്ഥ അറിവ് ലഭിച്ചാൽ മരുഭൂമിയിലെ മായാജലത്തെപ്പോലെ അതിന്റെ ഭ്രമം അകറ്റാം.
യഥാ സങ്കല്പ്യതേ യദ് യത് പൌരുഷേണ തഥൈവ തത് । തലവത്താഗൃഹീതം ഖം തലവത്താസുഖപ്രദമ്
മനുഷ്യന്റെ പരിശ്രമം കൊണ്ട് എന്ത് ആലോചിച്ചാലും അതു അതുപോലെയാണ് സംഭവിക്കുന്നത്; പക്ഷേ അതു ഉറപ്പായി പിടിച്ചില്ലെങ്കിൽ, കൈയിൽ ആകാശം പിടിക്കുന്നതുപോലെയാകും—അതു വെറും ഭാവനയുടെ സന്തോഷം മാത്രമേ നൽകൂ.
കര്ത്ര് അതോ മന ഏവേഹ യത് കല്പയതി തത് തഥാ । നിയതിം യാദൃശീമ് ഏതത് സങ്കല്പയതി സാ തഥാ
ഇവിടെ സകലവും ചെയ്യുന്നത് മനസ്സാണ്; മനസ്സ് എന്ത് ആലോചിക്കുമ്പോഴും അതു അതുപോലെയാകും. മനസ്സ് എങ്ങനെയൊരു വിധി ആലോചിച്ചാലും അതു അതുപോലെയാണ് സംഭവിക്കുന്നത്.
നിയതാന് നിയതാന് കാംശ്ചിദ് ഭാവാന് അനിയതാന് അപി । കരോതി ചിത്തം തേനൈതച് ചിത്തം നിയതിയോജകമ്
ചിത്തം ചില അനുഭവങ്ങളെ സ്ഥിരമായതാക്കുന്നു, ചിലത് അസ്ഥിരമായതും ആക്കുന്നു. അതുകൊണ്ടു തന്നെ, വിധിയെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്നതും ചിത്തം തന്നെയാണ്.
നിയതാം നിയതിം കുര്വന് കദാചിത് സാര്ഥനാമികാമ് । സ്ഫുരത്യ് അസ്മിഞ് ജഗത്കോശേ ജീവോ വ്യോമ്നീവ മാരുതഃ
ഒരിക്കലൊക്കെയെങ്കിലും, വിധിയെ സ്ഥിരമാക്കി അതിന് ഒരു കൂട്ടനാമം കൊടുക്കുമ്പോൾ, ഈ ലോകമണ്ഡലത്തിനുള്ളിൽ ജീവൻ ആകാശത്തിലെ കാറ്റുപോലെ ഉണരുന്നു.
നിയത്യാ രഹിതാം കുര്വന് കദാചിന് നിയതിം മനഃ । സഞ്ജ്ഞാര്ഥരൂഢാനിയതിശബ്ദാം സ്ഫുരതി വാതവത്
ഒരിക്കൽ, വിധിയിൽ സ്ഥിരത ഇല്ലാതാക്കുമ്പോൾ, ചിത്തം 'വിധി' എന്ന പേരിൽ വെറും ഒരു പേരായി അതിനെ ഉണർത്തുന്നു, കാറ്റുപോലെ.
തസ്മാദ് യാവന് മനസ് താവന് ന ദൈവം നിയതിര് ന ച । മനസ്യ് അസ്തങ്ഗതേ സാധോ യദ് ഭവത്യ് അസ്തു തത് തഥാ
അതുകൊണ്ട്, മനസ്സുള്ളിടത്തോളം വിധിയുമില്ല, ദൈവവുമില്ല. മനസ്സ് അസ്തമിക്കുമ്പോൾ, മഹാനേ, അവശേഷിക്കുന്നതെന്താണോ അതു തന്നെ ആകട്ടെ.
ജീവോ ഹി പുരുഷോ ജാതഃ പൌരുഷേണ സ യദ് യഥാ । സങ്കല്പയതി ലോകേ ഽസ്മിംസ് തത് തഥാ തസ്യ നാന്യഥാ
ജീവൻ മനുഷ്യനായി ജനിക്കുന്നത് സ്വന്തം പരിശ്രമം കൊണ്ടാണ്. ഈ ലോകത്തിൽ അവൻ എന്ത് ആലോചിച്ചാലും, അതു തന്നെ അവനു സംഭവിക്കും; അതിന് മറ്റൊരു വിധിയില്ല.
പുരുഷാര്ഥാദ് ഋതേ പുത്ര ന കിഞ്ചിദ് ഇഹ വിദ്യതേ । പരം പൌരുഷമ് ആശ്രിത്യ ഭോഗേഷ്വ് അരതിമ് ആഹരേത്
മകനേ, സ്വന്തം പരിശ്രമം കൂടാതെ ഇവിടെ ഒന്നും ഉണ്ടാകില്ല. അതിനാൽ, ഏറ്റവും വലിയ പരിശ്രമം ആശ്രയിച്ച്, ഭോഗങ്ങളിൽ നിന്ന് വിരക്തി നേടണം.
ന ഭോഗേഷ്വ് അരതിര് യാവജ് ജാതേഹ ജയദായിനീ । ന പരാ നിര്വൃതിസ് താവത് പ്രാപ്യതേ ഭവനാശിനീ
ഭോഗങ്ങളിൽ നിന്ന് വിജയവും നൽകുന്ന വിരക്തി ഇവിടെ ഉണരുന്നതുവരെ, ലോകബന്ധനങ്ങൾ നശിപ്പിക്കുന്ന പരമാനന്ദം ലഭിക്കില്ല.
വിഷയേഷു രതിര് യാവത് സ്ഥിതാ സമ്മോഹകാരിണീ । താവദ് ഭവദശാദോലാവിലോലാന്ദോലനം സ്ഥിതമ്
വിഷയങ്ങളിൽ ആസ്വാദനമെന്ന മോഹം നിലനിൽക്കുന്നിടത്തോളം, ജന്മമരണങ്ങളുടെ ആവർത്തനം ഒരു ഊഞ്ഞാലുപോലെ തുടരും.
അഭ്യാസേന വിനാ പുത്ര ന കദാചന ദുഃഖദാ । ഭോഗഭോഗിഭരപ്രോത്ഥാ കദാശാ വിനിവര്തതേ
പ്രിയപ്പെട്ട മകനേ, അഭ്യാസമില്ലാതെ, അനുഭവങ്ങളുടെയും അനുഭവിക്കുന്നവരുടെയും ഭാരത്തിൽ നിന്നുണ്ടാകുന്ന ആഗ്രഹം, ദുഃഖം നൽകുന്നതും, ഒരിക്കലും അവസാനിക്കില്ല.
ഭോഗേഷ്വ് അരതിര് ഏഷാന്തഃ കഥം സര്വാസുരേശ്വര । സ്ഥിതിമ് ആയാതി ജീവസ്യ ദീര്ഘജീവിതദായിനീ
സകല അസുരാധിപതിയേ, അനുഭവങ്ങളിൽ നിന്ന് ഉള്ളിൽ ഉദിക്കുന്ന അനാസക്തി, ദീർഘായുസ് നൽകുന്ന ഈ ഗുണം, ജീവിയിൽ എങ്ങനെ സ്ഥിരമായി വസിക്കും?
ആത്മാനമ് ആലോകയതഃ ഫലിതം ഫലതി സ്ഫുടമ് । ജീവസ്യ ഭോഗേഷ്വ് അരതിശ് ശരദീവ മഹാലതാ
ആത്മാവിനെ കാണുന്നവനിൽ, അനുഭവങ്ങളിൽ അനാസക്തി, ശരത്കാലത്തെ വലിയ വള്ളി പോലെ, വ്യക്തമായി ജീവിയിൽ വളരുന്നു.
ആത്മാവലോകനേനൈഷാ വിഷയാരതിര് ഉത്തമേ । ഹൃദയേ സ്ഥിതിമ് ആയാതി ശ്രീര് ഇവാമ്ഭോജകോടരേ
ആത്മാവിൽ ദർശനം ചെയ്യുമ്പോൾ, ഈ ഉത്തമമായ വിഷയാനാസക്തി, ഹൃദയത്തിൽ, താമരക്കൊമ്പിലുണ്ടാകുന്ന ഐശ്വര്യംപോലെ, സ്ഥിരമായി വസിക്കും.
തസ്മാത് പ്രജ്ഞാനികാഷേണ വിചാരേണാതിചാരുണാ । ദേവമ് ആലോകയേദ് ഭോഗാദ് രതിം ചാപഹരേത് സമമ്
അതിനാല് മനസ്സിന്റെ സൂക്ഷ്മമായ വിവേകപ്രകാശം കൊണ്ടും ഉത്തമമായ അന്വേഷണം കൊണ്ടും ദൈവികതയെ കാണണം; ആസ്വാദനങ്ങളില് നിന്ന് ആകര്ഷണം ഒരുപോലെ പിന്വലിക്കണം.
ചിത്തസ്യ ഭോഗൈര് ദ്വൌ ഭാഗൌ ശാസ്ത്രേണൈകം പ്രപൂരയേത് । ഗുരുശുശ്രൂഷയാ ചൈകമ് അവ്യുത്പന്നസ്യ സത്ക്രമേ
മനസ്സിന് ആസ്വാദനത്തിലേക്കുള്ള രണ്ടു ഭാഗങ്ങളിലൊന്ന് ശാസ്ത്രപഠനത്തിലൂടെ നിറവേറ്റണം; മറ്റൊന്ന്, യോജിച്ച രീതിയില് ഗുരുവിനെ ഭക്തിയോടെ സേവിക്കുന്നതിലൂടെ, അറിവ് പൂര്ണ്ണമല്ലാത്തവര്ക്ക് നിറവേറ്റണം.
കിഞ്ചിത്വ്യുത്പത്തിയുക്തസ്യ ഭാഗം ഭോഗൈഃ പ്രപൂരയേത് । ഗുരുശുശ്രൂഷയാ ഭാഗം ഭാഗം ശാസ്ത്രാര്ഥചിന്തയാ
കുറച്ച് അറിവുള്ളവര് ആസ്വാദനങ്ങളിലൂടെ ഒരു ഭാഗം, ഗുരുസേവനത്തിലൂടെ ഒരു ഭാഗം, ശാസ്ത്രത്തിന്റെ അര്ത്ഥം ആലോചിക്കുന്നതിലൂടെ ഒരു ഭാഗം നിറവേറ്റണം.
വ്യുത്പത്തിമ് അനുയാതസ്യ പൂരയേച് ചേതസോ ഽന്വഹമ് । ദ്വൌ ഭാഗൌ ശാസ്ത്രവൈരാഗ്യൈര് ദ്വൌ ധ്യാനഗുരുപൂജനൈഃ
അറിവ് നേടിയവര് ദിവസേന മനസ്സിനെ നിറവേറ്റണം: രണ്ട് ഭാഗം ശാസ്ത്രവൈരാഗ്യത്തിലൂടെ, രണ്ട് ഭാഗം ധ്യാനത്തിലും ഗുരുപൂജയിലുമാണ്.
സാധുതാമ് ആഗതോ ജീവോ യോഗ്യോ ജ്ഞാനകഥാക്രമേ । നിര്മലാകൃതിര് ആദത്തേ പട ഉത്തമരഞ്ജനാമ്
നന്മയിലേക്കുയർന്ന ജീവൻ ജ്ഞാനചർച്ചയ്ക്ക് യോജ്യനാകുന്നു. അവൻ നിർമലമായ സ്വഭാവത്തോടെ, ഉത്തമമായ വർണ്ണം സ്വീകരിക്കാൻ തയ്യാറായ വസ്ത്രംപോലെ, പരമോന്നതമായ ചായം ഉൾക്കൊള്ളുന്നു.
ശനൈശ് ശനൈര് ലാലനയാ യുക്തിഭിഃ പാവനോക്തിഭിഃ । ശാസ്ത്രാര്ഥപരിണാമേന പാലയേച് ചിത്തബാലകമ്
മനസ്സെന്ന ബാലനെ, സ്നേഹപൂർവ്വം, യുക്തിയും ശുദ്ധീകരിക്കുന്ന വാക്കുകളും ഉപയോഗിച്ച്, ശാസ്ത്രാർത്ഥത്തിന്റെ പരിണാമത്തിലൂടെ, പതിയെ പതിയെ വളർത്തണം.
പരേ പരിണതം ജ്ഞാനേ ശിഥിലീഭൂതദുര്ഗ്രഹമ് । ജ്യോത്സ്നാഭിന്നസ്ഫടികവച് ചേതശ് ശീതം വിരാജതേ
ജ്ഞാനത്തിൽ പൂർണ്ണതയെത്തുമ്പോൾ, പിടിച്ചുപിടിത്തം ശമിച്ച മനസ്സ്, ചന്ദ്രപ്രകാശം നിറഞ്ഞ സ്ഫടികംപോലെ, തണുപ്പും ഭാസുരതയും കൊണ്ടു പ്രകാശിക്കുന്നു.
പ്രജ്ഞയാ പരയാ ഋജ്വ്യാ ഭോഗാനാമ് ഈശ്വരസ്യ ച । സമമ് ഏവാഥ ദേഹസ്യ രൂപമ് ആശ്വ് അവലോകയേത്
പരമമായ നേരുള്ള ജ്ഞാനത്തോടെ, ഭോഗങ്ങളും, ഈശ്വരനെയും, പിന്നീട് ശരീരത്തിന്റെ രൂപവും ഒരുപോലെ, ഉടൻ തന്നെ നിരീക്ഷിക്കണം.
പ്രജ്ഞാവിചാരവശതസ് സമമ് ഏവ സദാ സുത । ആത്മാവലോകനം തൃഷ്ണാസന്ത്യാഗം ച സമാഹരേത്
കാണുന്നുവോ മകനേ, വിവേകശക്തിയുടെ സഹായത്തോടെ ഒരുപോലെ ആത്മവിചാരവും ആസക്തി ഉപേക്ഷിക്കലും എല്ലായ്പ്പോഴും വളർത്തണം.
പരേ ദൃഷ്ടേ വിതൃഷ്ണത്വം തൃഷ്ണാനാശേ ച ദൃക് പരാ । ഏതേ മിഥോ ധൃതേ ദൃഷ്ടീ നൌനാവികദശേ യഥാ
പരമാത്മാവിനെ അനുഭവിച്ചാൽ ആസക്തി ഇല്ലാതാവുന്നു; ആസക്തി നശിച്ചാൽ പരമദർശനം ഉദിക്കുന്നു. ഈ രണ്ടും തമ്മിൽ പരസ്പരം ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു, ഒരു നാവും അതിന്റെ കപ്പലാളനും പോലെ.
ഭോഗപൂഗേ ഗതസ്വാദേ ദൃഷ്ടേ ദേവേ പരാപരേ । പരേ ബ്രഹ്മണി വിശ്രാന്തിര് അനന്തോദേതി ശാശ്വതീ
സുഖസാധനങ്ങളിൽ രുചി ഇല്ലാതാകുമ്പോഴും പരവും അപരവും കാണുമ്പോഴും, പരബ്രഹ്മത്തിൽ അനന്തവും ശാശ്വതവുമായ വിശ്രമം ഉദിക്കുന്നു.
ചിരായ ഫലിതാനന്ദമ് അനന്തോദേതി നിര്വൃതിഃ । ന കദാചന ജീവാനാമ് ആത്മവിശ്രമണാദ് ഋതേ
ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞ് ആനന്ദഫലം പാകമാകുമ്പോൾ അനന്തമായ ശാന്തി ലഭിക്കുന്നു; ആത്മവിശ്രമം കൂടാതെ ജീവികൾക്ക് ഇതൊരിക്കലും സംഭവിക്കില്ല.
ന തപോഭിര് ന ദാനേന ന തീര്ഥൈര് അപി ജായതേ । ഭോഗേഷു വിരതിര് ജന്തോസ് സ്വഭാവാലോകനാദ് ഋതേ
തപസ്സുകൊണ്ടും, ദാനത്താലും, തീർത്ഥാടനം ചെയ്താലും, ഒരാളിൽ ഭോഗങ്ങളിൽ നിന്ന് വിരക്തി ഉണ്ടാകില്ല; സ്വന്തം സ്വഭാവം ആഴത്തിൽ തിരിച്ചറിയുമ്പോഴാണ് അത് സംഭവിക്കുന്നത്.