വിഷയാന് പ്രതി ഭോഃ പുത്ര സര്വാന് ഏവ ഹി സര്വഥാ । അനാസ്ഥാ പരമാ യൈഷാ സാ യുക്തിര് മനസോ ജയേ
മകനേ, എല്ലാത്തരം വസ്തുക്കളോടും എല്ലായ്പ്പോഴും പരമമായ വിരക്തി പുലർത്തുന്നതാണ് മനസ്സിനെ ജയിക്കാൻ വേണ്ട മാർഗം.
ഏഷൈവ പരമാ യുക്തിര് അനയൈവ മഹാമദഃ । സ്വമനോമത്തമാതങ്ഗോ ദ്രാഗിത്യ് ഏവാവദമ്യതേ
ഇതെന്താണ് ഉത്തമമായ മാർഗം; ഇതിന്റെ സഹായത്താൽ തന്നെ, സ്വന്തം മനസ്സെന്ന പിച്ചിപ്പിടിച്ച ആനയെ വേഗത്തിൽ അടക്കാൻ കഴിയും.
ഏഷാ ഹ്യ് അത്യന്തദുഷ്പ്രാപാ സുപ്രാപാ ച മഹാമതേ । അനഭ്യസ്താ ഹി ദുഷ്പ്രാപാ സ്വഭ്യസ്താ പ്രാപ്യതേ സുഖമ്
മഹാമനസേ, ഇത് അത്യന്തം പ്രയാസമുള്ളതും എളുപ്പമുള്ളതുമാണ്; കാരണം, അഭ്യസിക്കാത്തതെന്തും പ്രയാസമാണ്, അഭ്യസിച്ചാൽ അതെളുപ്പത്തിൽ നേടാം.
ക്രമാദ് അഭ്യസ്യമാനൈഷാ വിഷയാരതിര് ആത്മജ । സര്വതസ് സ്ഫുടതാമ് ഏതി സേകസിക്താ ലതാ യഥാ
മനസ്സിൽ സ്വയം ഉദിക്കുന്ന ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളിലേക്കുള്ള ആസക്തി ക്രമേണ അഭ്യാസം ചെയ്താൽ, എല്ലായിടത്തും വ്യക്തമായി വളരുന്നു. വെള്ളം ഒഴിച്ചാൽ ഒരു വള്ളി പടർന്നുപിടിക്കുന്നതുപോലെ.
നാസാദ്യതേ ഹ്യ് അനഭ്യസ്താ കാങ്ക്ഷതാപി ശഠാത്മനാ । പുത്ര ശാലിര് ഇവാവ്യുപ്തസ് തസ്മാദ് ഏനാം സമാഹരേത്
മക്കളേ, ഈ ആഗ്രഹം അഭ്യസിക്കാതെ, ഒരു കപട മനസ്സിനും അതിനെ നേടാൻ കഴിയില്ല. വിതറാതിരുന്നാൽ അരി വളരാത്തതുപോലെ, അതിനാൽ അതിനെ മനസ്സോടെ വളർത്തണം.
താവദ് ഭ്രമന്തി ദുഃഖേഷു സംസാരാവടവാസിനഃ । വിരതിം വിഷയേഷ്വ് ഏതേ യാവന് നായാന്തി ദേഹിനഃ
ലോകജീവിതത്തിന്റെ കാടിൽ കഴിയുന്നവർ, ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളിൽ നിന്ന് വിരക്തി ഉണ്ടാകുന്നതുവരെ ദുഃഖങ്ങളിൽ അലഞ്ഞുതിരിയുന്നു.
അഭ്യാസേന വിനാ കശ്ചിന് നാപ്നോതി വിഷയാരതിമ് । അപ്യ് അത്യന്തമതാം ദേഹീ ദേശാന്തരമ് ഇവാഗതിഃ
അഭ്യാസമില്ലാതെ, ആരും ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളിൽ നിന്ന് വിരക്തി നേടാൻ കഴിയില്ല, അതിനായി എത്ര മനസ്സിലുണ്ടായാലും. ശ്രമം കൂടാതെ മറ്റൊരു ദേശത്ത് എത്താൻ കഴിയാത്തതുപോലെ.
ധ്യേയത്യാഗമ് അതോ ഽജസ്രം ധ്യായതാ ദേഹധാരിണാ । ഭോഗേഷ്വ് അരതിര് അഭ്യാസാദ് വൃദ്ധിം നേയാ ലതാ യഥാ
അതുകൊണ്ട്, ശരീരമുള്ളവൻ എപ്പോഴും വെടിയിടൽ മനസ്സിൽ ധ്യാനിക്കണം. ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളിൽ ആസക്തി കുറയാൻ പതിവ് ചെയ്യണം, അതു ഒരു വള്ളിപ്പോലെ വളരട്ടെ.
പുരുഷാര്ഥാദ് ഋതേ പുത്ര നേഹ സമ്പ്രാപ്യതേ ശുഭമ് । പൌരുഷേണൈവ സര്വേഷാം കാര്യാണാം ഫലമ് ആപ്യതേ
മകനേ, മനുഷ്യന്റെ ശ്രമം കൂടാതെ ഈ ലോകത്ത് നല്ലത് ഒന്നും ലഭിക്കില്ല. എല്ലായിടത്തും ഫലം കിട്ടുന്നത് സ്വന്തം പരിശ്രമം കൊണ്ടാണ്.
ക്രിയാഫലേ പരിപ്രാപ്തേ ഹര്ഷാമര്ഷാദിതോ യഥാ । ദൈവമ് ഇത്യ് ഉച്യതേ ലോകേ ന ദൈവം ദേഹവത് ക്വചിത്
ഒരു പ്രവൃത്തിയുടെ ഫലം കിട്ടുമ്പോൾ, അതു സന്തോഷമോ കോപമോ ഉണ്ടാക്കിയാലും, ലോകത്തിൽ അതിനെ 'വിദി' എന്ന് ആളുകൾ വിളിക്കും; എന്നാൽ ശരീരമുള്ളവർക്കു വിധി എവിടെയും ഇല്ല.
അവശ്യഭവിതവ്യാഖ്യാ യേഹയാ നിയതിശ് ച വാ । ഉച്യതേ ദൈവശബ്ദേന സാ നരൈര് ഏവ നേതരൈഃ
അവശ്യമായുണ്ടാകേണ്ടതോ, നിശ്ചിതമായതോ, അല്ലെങ്കിൽ വിധിയെന്നോ പറയുന്നത്, മനുഷ്യർ തന്നെയാണ് 'വിദി' എന്ന വാക്ക് ഉപയോഗിച്ച് വിളിക്കുന്നത്, മറ്റാർക്കും അല്ല.
യദ് യഥേഹ സദാ യത്ര സമ്പന്നം ഫലതാം ഗതമ് । ഹര്ഷാമര്ഷവിനാശായ തദ് ദൈവമ് ഇതി കഥ്യതേ
ഇവിടെ ഏത് കാര്യവും, ഏത് സമയത്തും, എവിടെയും ഫലമായി സഫലമാകുമ്പോഴും, അതു സന്തോഷമോ ദുഃഖമോ ഉണ്ടാക്കുമ്പോഴും, അതിനെ തന്നെ വിധി എന്നു വിളിക്കുന്നു.
ദൈവം നിയതിരൂപം ച പൌരുഷേണാവജീയതേ । സമ്യഗ്ജ്ഞാനവിലാസേന മൃഗതൃഷ്ണാഭ്രമോ യഥാ
വിധി എന്നത് നിർണ്ണയത്തിന്റെ രൂപമാണ്, പക്ഷേ മനുഷ്യന്റെ പരിശ്രമം കൊണ്ട് അതിനെ ജയിക്കാം; യഥാർത്ഥ അറിവ് ലഭിച്ചാൽ മരുഭൂമിയിലെ മായാജലത്തെപ്പോലെ അതിന്റെ ഭ്രമം അകറ്റാം.
യഥാ സങ്കല്പ്യതേ യദ് യത് പൌരുഷേണ തഥൈവ തത് । തലവത്താഗൃഹീതം ഖം തലവത്താസുഖപ്രദമ്
മനുഷ്യന്റെ പരിശ്രമം കൊണ്ട് എന്ത് ആലോചിച്ചാലും അതു അതുപോലെയാണ് സംഭവിക്കുന്നത്; പക്ഷേ അതു ഉറപ്പായി പിടിച്ചില്ലെങ്കിൽ, കൈയിൽ ആകാശം പിടിക്കുന്നതുപോലെയാകും—അതു വെറും ഭാവനയുടെ സന്തോഷം മാത്രമേ നൽകൂ.
കര്ത്ര് അതോ മന ഏവേഹ യത് കല്പയതി തത് തഥാ । നിയതിം യാദൃശീമ് ഏതത് സങ്കല്പയതി സാ തഥാ
ഇവിടെ സകലവും ചെയ്യുന്നത് മനസ്സാണ്; മനസ്സ് എന്ത് ആലോചിക്കുമ്പോഴും അതു അതുപോലെയാകും. മനസ്സ് എങ്ങനെയൊരു വിധി ആലോചിച്ചാലും അതു അതുപോലെയാണ് സംഭവിക്കുന്നത്.
നിയതാന് നിയതാന് കാംശ്ചിദ് ഭാവാന് അനിയതാന് അപി । കരോതി ചിത്തം തേനൈതച് ചിത്തം നിയതിയോജകമ്
ചിത്തം ചില അനുഭവങ്ങളെ സ്ഥിരമായതാക്കുന്നു, ചിലത് അസ്ഥിരമായതും ആക്കുന്നു. അതുകൊണ്ടു തന്നെ, വിധിയെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്നതും ചിത്തം തന്നെയാണ്.
നിയതാം നിയതിം കുര്വന് കദാചിത് സാര്ഥനാമികാമ് । സ്ഫുരത്യ് അസ്മിഞ് ജഗത്കോശേ ജീവോ വ്യോമ്നീവ മാരുതഃ
ഒരിക്കലൊക്കെയെങ്കിലും, വിധിയെ സ്ഥിരമാക്കി അതിന് ഒരു കൂട്ടനാമം കൊടുക്കുമ്പോൾ, ഈ ലോകമണ്ഡലത്തിനുള്ളിൽ ജീവൻ ആകാശത്തിലെ കാറ്റുപോലെ ഉണരുന്നു.
നിയത്യാ രഹിതാം കുര്വന് കദാചിന് നിയതിം മനഃ । സഞ്ജ്ഞാര്ഥരൂഢാനിയതിശബ്ദാം സ്ഫുരതി വാതവത്
ഒരിക്കൽ, വിധിയിൽ സ്ഥിരത ഇല്ലാതാക്കുമ്പോൾ, ചിത്തം 'വിധി' എന്ന പേരിൽ വെറും ഒരു പേരായി അതിനെ ഉണർത്തുന്നു, കാറ്റുപോലെ.
തസ്മാദ് യാവന് മനസ് താവന് ന ദൈവം നിയതിര് ന ച । മനസ്യ് അസ്തങ്ഗതേ സാധോ യദ് ഭവത്യ് അസ്തു തത് തഥാ
അതുകൊണ്ട്, മനസ്സുള്ളിടത്തോളം വിധിയുമില്ല, ദൈവവുമില്ല. മനസ്സ് അസ്തമിക്കുമ്പോൾ, മഹാനേ, അവശേഷിക്കുന്നതെന്താണോ അതു തന്നെ ആകട്ടെ.
ജീവോ ഹി പുരുഷോ ജാതഃ പൌരുഷേണ സ യദ് യഥാ । സങ്കല്പയതി ലോകേ ഽസ്മിംസ് തത് തഥാ തസ്യ നാന്യഥാ
ജീവൻ മനുഷ്യനായി ജനിക്കുന്നത് സ്വന്തം പരിശ്രമം കൊണ്ടാണ്. ഈ ലോകത്തിൽ അവൻ എന്ത് ആലോചിച്ചാലും, അതു തന്നെ അവനു സംഭവിക്കും; അതിന് മറ്റൊരു വിധിയില്ല.
പുരുഷാര്ഥാദ് ഋതേ പുത്ര ന കിഞ്ചിദ് ഇഹ വിദ്യതേ । പരം പൌരുഷമ് ആശ്രിത്യ ഭോഗേഷ്വ് അരതിമ് ആഹരേത്
മകനേ, സ്വന്തം പരിശ്രമം കൂടാതെ ഇവിടെ ഒന്നും ഉണ്ടാകില്ല. അതിനാൽ, ഏറ്റവും വലിയ പരിശ്രമം ആശ്രയിച്ച്, ഭോഗങ്ങളിൽ നിന്ന് വിരക്തി നേടണം.
ന ഭോഗേഷ്വ് അരതിര് യാവജ് ജാതേഹ ജയദായിനീ । ന പരാ നിര്വൃതിസ് താവത് പ്രാപ്യതേ ഭവനാശിനീ
ഭോഗങ്ങളിൽ നിന്ന് വിജയവും നൽകുന്ന വിരക്തി ഇവിടെ ഉണരുന്നതുവരെ, ലോകബന്ധനങ്ങൾ നശിപ്പിക്കുന്ന പരമാനന്ദം ലഭിക്കില്ല.
വിഷയേഷു രതിര് യാവത് സ്ഥിതാ സമ്മോഹകാരിണീ । താവദ് ഭവദശാദോലാവിലോലാന്ദോലനം സ്ഥിതമ്
വിഷയങ്ങളിൽ ആസ്വാദനമെന്ന മോഹം നിലനിൽക്കുന്നിടത്തോളം, ജന്മമരണങ്ങളുടെ ആവർത്തനം ഒരു ഊഞ്ഞാലുപോലെ തുടരും.
അഭ്യാസേന വിനാ പുത്ര ന കദാചന ദുഃഖദാ । ഭോഗഭോഗിഭരപ്രോത്ഥാ കദാശാ വിനിവര്തതേ
പ്രിയപ്പെട്ട മകനേ, അഭ്യാസമില്ലാതെ, അനുഭവങ്ങളുടെയും അനുഭവിക്കുന്നവരുടെയും ഭാരത്തിൽ നിന്നുണ്ടാകുന്ന ആഗ്രഹം, ദുഃഖം നൽകുന്നതും, ഒരിക്കലും അവസാനിക്കില്ല.
ഭോഗേഷ്വ് അരതിര് ഏഷാന്തഃ കഥം സര്വാസുരേശ്വര । സ്ഥിതിമ് ആയാതി ജീവസ്യ ദീര്ഘജീവിതദായിനീ
സകല അസുരാധിപതിയേ, അനുഭവങ്ങളിൽ നിന്ന് ഉള്ളിൽ ഉദിക്കുന്ന അനാസക്തി, ദീർഘായുസ് നൽകുന്ന ഈ ഗുണം, ജീവിയിൽ എങ്ങനെ സ്ഥിരമായി വസിക്കും?
ആത്മാനമ് ആലോകയതഃ ഫലിതം ഫലതി സ്ഫുടമ് । ജീവസ്യ ഭോഗേഷ്വ് അരതിശ് ശരദീവ മഹാലതാ
ആത്മാവിനെ കാണുന്നവനിൽ, അനുഭവങ്ങളിൽ അനാസക്തി, ശരത്കാലത്തെ വലിയ വള്ളി പോലെ, വ്യക്തമായി ജീവിയിൽ വളരുന്നു.
ആത്മാവലോകനേനൈഷാ വിഷയാരതിര് ഉത്തമേ । ഹൃദയേ സ്ഥിതിമ് ആയാതി ശ്രീര് ഇവാമ്ഭോജകോടരേ
ആത്മാവിൽ ദർശനം ചെയ്യുമ്പോൾ, ഈ ഉത്തമമായ വിഷയാനാസക്തി, ഹൃദയത്തിൽ, താമരക്കൊമ്പിലുണ്ടാകുന്ന ഐശ്വര്യംപോലെ, സ്ഥിരമായി വസിക്കും.
തസ്മാത് പ്രജ്ഞാനികാഷേണ വിചാരേണാതിചാരുണാ । ദേവമ് ആലോകയേദ് ഭോഗാദ് രതിം ചാപഹരേത് സമമ്
അതിനാല് മനസ്സിന്റെ സൂക്ഷ്മമായ വിവേകപ്രകാശം കൊണ്ടും ഉത്തമമായ അന്വേഷണം കൊണ്ടും ദൈവികതയെ കാണണം; ആസ്വാദനങ്ങളില് നിന്ന് ആകര്ഷണം ഒരുപോലെ പിന്വലിക്കണം.
ചിത്തസ്യ ഭോഗൈര് ദ്വൌ ഭാഗൌ ശാസ്ത്രേണൈകം പ്രപൂരയേത് । ഗുരുശുശ്രൂഷയാ ചൈകമ് അവ്യുത്പന്നസ്യ സത്ക്രമേ
മനസ്സിന് ആസ്വാദനത്തിലേക്കുള്ള രണ്ടു ഭാഗങ്ങളിലൊന്ന് ശാസ്ത്രപഠനത്തിലൂടെ നിറവേറ്റണം; മറ്റൊന്ന്, യോജിച്ച രീതിയില് ഗുരുവിനെ ഭക്തിയോടെ സേവിക്കുന്നതിലൂടെ, അറിവ് പൂര്ണ്ണമല്ലാത്തവര്ക്ക് നിറവേറ്റണം.
കിഞ്ചിത്വ്യുത്പത്തിയുക്തസ്യ ഭാഗം ഭോഗൈഃ പ്രപൂരയേത് । ഗുരുശുശ്രൂഷയാ ഭാഗം ഭാഗം ശാസ്ത്രാര്ഥചിന്തയാ
കുറച്ച് അറിവുള്ളവര് ആസ്വാദനങ്ങളിലൂടെ ഒരു ഭാഗം, ഗുരുസേവനത്തിലൂടെ ഒരു ഭാഗം, ശാസ്ത്രത്തിന്റെ അര്ത്ഥം ആലോചിക്കുന്നതിലൂടെ ഒരു ഭാഗം നിറവേറ്റണം.