രാജന്യ് അദൃഷ്ടേ ദുര്മന്ത്രീ സ ദുഃഖായോത്ഫലത്യ് അതി । മന്ത്രിണ്യ് അനിര്ജിതേ രാജാ സോ ഽത്യന്തം യാത്യ് അദൃശ്യതാമ്
രാജാവിനെ കാണാതിരുന്നാൽ, തെറ്റായ മന്ത്രിയുടെ പ്രവർത്തനം വലിയ ദു:ഖം ഉണ്ടാക്കും; മന്ത്രിയെ കീഴടക്കാത്തിടത്ത്, രാജാവ് പൂർണ്ണമായും അദൃശ്യനാകും.
അഭ്യാസേനോഭയം തസ്മാത് സമമ് ഏവ സമാഹരേത് । രാജ്ഞസ് സന്ദര്ശനം തസ്യ മന്ത്രിണശ് ച പരാജയമ്
അതുകൊണ്ട്, അഭ്യാസം കൊണ്ടു രാജാവിനെ കാണുന്നതും മന്ത്രിയെ തോൽപ്പിക്കുന്നതും ഒരുപോലെ നേടണം.
പൌരുഷേണ പ്രയത്നേന സ്വാഭ്യാസേന ശനൈശ് ശനൈഃ । ദ്വയം സമ്പാദയന്ന് ഏതദ് ദേശമ് ആപ്നോതി ശോഭനമ്
സ്വന്തം ശ്രമവും പരിശ്രമവും സ്ഥിരമായ അഭ്യാസവും കൊണ്ട് ഈ രണ്ടും നേടിയാൽ, ആ മനോഹരമായ അവസ്ഥയിലേക്കാണ് എത്തുന്നത്.
ത്വമ് അഭ്യാസേ ഫലീഭൂതേ തം ദേശമ് അധിഗച്ഛസി । യദി ദൈത്യേന്ദ്ര തദ് ഭൂയോ മനാഗ് അപി ന ശോചസി
നിന്റെ അഭ്യാസം ഫലപ്രദമായാൽ, ദൈത്യാധിപതേ, നീ ആ അവസ്ഥയിൽ എത്തും—നീ ഒരു നിമിഷം പോലും ദുഃഖിക്കാതെ ഇരിക്കുമ്പോൾ.
സംശാന്തസകലായാസാ നിത്യപ്രമുദിതാശയാഃ । സാധവസ് തത്ര തിഷ്ഠന്തി പ്രശാന്താശേഷസംശയാഃ
അവിടെ, എല്ലാ പരിശ്രമങ്ങളും ശാന്തമായ, ഹൃദയം എപ്പോഴും സന്തോഷമുള്ള, എല്ലാ സംശയങ്ങളും അകറ്റിയ വിശുദ്ധന്മാർ വസിക്കുന്നു.
ശൃണു കഃ പുത്ര ദേശോ ഽസൌ സര്വം പ്രകടയാമി തേ । ദേശനാമ്നാ മയോക്തസ് തേ മോക്ഷസ് സകലദുഃഖഹാ
കേൾക്കൂ മകനേ, ആ ദേശം എന്താണെന്ന് ഞാൻ നിന്നോട് മുഴുവൻ വെളിപ്പെടുത്താം. ഞാൻ 'ദേശം' എന്ന പേരിൽ പറഞ്ഞത് മോക്ഷമാണ്, എല്ലാ ദുഃഖങ്ങളും അകറ്റുന്ന അവസ്ഥ.
രാജാ തു തത്ര ഭഗവാന് ആത്മാ സര്വപദാതിഗഃ । തേന മന്ത്രീ കൃതഃ പ്രാജ്ഞോ മനോനാമാ മഹാമതേ
അവിടെ രാജാവാകുന്നത് ആ മഹാത്മാവായ ആത്മാവാണ്, എല്ലായ്പ്പോഴും എല്ലാത്തിനുമപ്പുറം നിലകൊള്ളുന്നവൻ. മഹാമനസ്സുള്ളവനേ, അവന്റെ മന്ത്രിയാണ് മനസ്സ് എന്ന പേരിലുള്ള പ്രജ്ഞാവാൻ.
മനോ വിശ്വതയാ വിഷ്വഗ് ഇദം പരിണതിം ഗതമ് । ഘടത്വേനേവ മൃത്പിണ്ഡം ധൂമോ ഽമ്ബുദതയേവ വാ
മനസ്സ് അതിന്റെ സർവ്വവ്യാപകതയാൽ ഈ ലോകം മുഴുവൻ രൂപംകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. മണ്ണിന്റെ കട്ട ഒരു കുപ്പിയായി മാറുന്നതുപോലെയും, പുക മേഘമായ് മാറുന്നതുപോലെയും.
തസ്മിഞ് ജിതേ ജിതം സര്വം സര്വം ചാസാദിതം ഭവേത് । ദുര്ജയം തദ് വിജാനീയാദ് യുക്ത്യൈവ പരിജീയതേ
അത് ജയിച്ചാൽ എല്ലാം ജയിച്ചതുപോലെയാണ്; എല്ലാം ലഭിച്ചതുമാണ്. അത് ജയിക്കാൻ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്, പക്ഷേ ശരിയായ മാർഗ്ഗം ഉപയോഗിച്ചാൽ അതിനെ കീഴടക്കാം.
യാ യുക്തിര് ഭഗവംസ് തസ്യ ചിത്തസ്യാക്രമണേ സ്ഫുടാ । താം മേ കഥയ തത് താത യയാ ജേഷ്യാമി ദാരുണമ്
ഭഗവനേ, ആ മനസ്സിനെ അടക്കാനുള്ള വ്യക്തമായ മാർഗം ഏതാണ്? അതെനിക്ക് പറയൂ, അപ്പാ, അതിലൂടെ ഞാൻ ഈ ഭയങ്കരമായ മനസ്സിനെ ജയിക്കാം.
വിഷയാന് പ്രതി ഭോഃ പുത്ര സര്വാന് ഏവ ഹി സര്വഥാ । അനാസ്ഥാ പരമാ യൈഷാ സാ യുക്തിര് മനസോ ജയേ
മകനേ, എല്ലാത്തരം വസ്തുക്കളോടും എല്ലായ്പ്പോഴും പരമമായ വിരക്തി പുലർത്തുന്നതാണ് മനസ്സിനെ ജയിക്കാൻ വേണ്ട മാർഗം.
ഏഷൈവ പരമാ യുക്തിര് അനയൈവ മഹാമദഃ । സ്വമനോമത്തമാതങ്ഗോ ദ്രാഗിത്യ് ഏവാവദമ്യതേ
ഇതെന്താണ് ഉത്തമമായ മാർഗം; ഇതിന്റെ സഹായത്താൽ തന്നെ, സ്വന്തം മനസ്സെന്ന പിച്ചിപ്പിടിച്ച ആനയെ വേഗത്തിൽ അടക്കാൻ കഴിയും.
ഏഷാ ഹ്യ് അത്യന്തദുഷ്പ്രാപാ സുപ്രാപാ ച മഹാമതേ । അനഭ്യസ്താ ഹി ദുഷ്പ്രാപാ സ്വഭ്യസ്താ പ്രാപ്യതേ സുഖമ്
മഹാമനസേ, ഇത് അത്യന്തം പ്രയാസമുള്ളതും എളുപ്പമുള്ളതുമാണ്; കാരണം, അഭ്യസിക്കാത്തതെന്തും പ്രയാസമാണ്, അഭ്യസിച്ചാൽ അതെളുപ്പത്തിൽ നേടാം.
ക്രമാദ് അഭ്യസ്യമാനൈഷാ വിഷയാരതിര് ആത്മജ । സര്വതസ് സ്ഫുടതാമ് ഏതി സേകസിക്താ ലതാ യഥാ
മനസ്സിൽ സ്വയം ഉദിക്കുന്ന ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളിലേക്കുള്ള ആസക്തി ക്രമേണ അഭ്യാസം ചെയ്താൽ, എല്ലായിടത്തും വ്യക്തമായി വളരുന്നു. വെള്ളം ഒഴിച്ചാൽ ഒരു വള്ളി പടർന്നുപിടിക്കുന്നതുപോലെ.
നാസാദ്യതേ ഹ്യ് അനഭ്യസ്താ കാങ്ക്ഷതാപി ശഠാത്മനാ । പുത്ര ശാലിര് ഇവാവ്യുപ്തസ് തസ്മാദ് ഏനാം സമാഹരേത്
മക്കളേ, ഈ ആഗ്രഹം അഭ്യസിക്കാതെ, ഒരു കപട മനസ്സിനും അതിനെ നേടാൻ കഴിയില്ല. വിതറാതിരുന്നാൽ അരി വളരാത്തതുപോലെ, അതിനാൽ അതിനെ മനസ്സോടെ വളർത്തണം.
താവദ് ഭ്രമന്തി ദുഃഖേഷു സംസാരാവടവാസിനഃ । വിരതിം വിഷയേഷ്വ് ഏതേ യാവന് നായാന്തി ദേഹിനഃ
ലോകജീവിതത്തിന്റെ കാടിൽ കഴിയുന്നവർ, ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളിൽ നിന്ന് വിരക്തി ഉണ്ടാകുന്നതുവരെ ദുഃഖങ്ങളിൽ അലഞ്ഞുതിരിയുന്നു.
അഭ്യാസേന വിനാ കശ്ചിന് നാപ്നോതി വിഷയാരതിമ് । അപ്യ് അത്യന്തമതാം ദേഹീ ദേശാന്തരമ് ഇവാഗതിഃ
അഭ്യാസമില്ലാതെ, ആരും ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളിൽ നിന്ന് വിരക്തി നേടാൻ കഴിയില്ല, അതിനായി എത്ര മനസ്സിലുണ്ടായാലും. ശ്രമം കൂടാതെ മറ്റൊരു ദേശത്ത് എത്താൻ കഴിയാത്തതുപോലെ.
ധ്യേയത്യാഗമ് അതോ ഽജസ്രം ധ്യായതാ ദേഹധാരിണാ । ഭോഗേഷ്വ് അരതിര് അഭ്യാസാദ് വൃദ്ധിം നേയാ ലതാ യഥാ
അതുകൊണ്ട്, ശരീരമുള്ളവൻ എപ്പോഴും വെടിയിടൽ മനസ്സിൽ ധ്യാനിക്കണം. ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളിൽ ആസക്തി കുറയാൻ പതിവ് ചെയ്യണം, അതു ഒരു വള്ളിപ്പോലെ വളരട്ടെ.
പുരുഷാര്ഥാദ് ഋതേ പുത്ര നേഹ സമ്പ്രാപ്യതേ ശുഭമ് । പൌരുഷേണൈവ സര്വേഷാം കാര്യാണാം ഫലമ് ആപ്യതേ
മകനേ, മനുഷ്യന്റെ ശ്രമം കൂടാതെ ഈ ലോകത്ത് നല്ലത് ഒന്നും ലഭിക്കില്ല. എല്ലായിടത്തും ഫലം കിട്ടുന്നത് സ്വന്തം പരിശ്രമം കൊണ്ടാണ്.
ക്രിയാഫലേ പരിപ്രാപ്തേ ഹര്ഷാമര്ഷാദിതോ യഥാ । ദൈവമ് ഇത്യ് ഉച്യതേ ലോകേ ന ദൈവം ദേഹവത് ക്വചിത്
ഒരു പ്രവൃത്തിയുടെ ഫലം കിട്ടുമ്പോൾ, അതു സന്തോഷമോ കോപമോ ഉണ്ടാക്കിയാലും, ലോകത്തിൽ അതിനെ 'വിദി' എന്ന് ആളുകൾ വിളിക്കും; എന്നാൽ ശരീരമുള്ളവർക്കു വിധി എവിടെയും ഇല്ല.
അവശ്യഭവിതവ്യാഖ്യാ യേഹയാ നിയതിശ് ച വാ । ഉച്യതേ ദൈവശബ്ദേന സാ നരൈര് ഏവ നേതരൈഃ
അവശ്യമായുണ്ടാകേണ്ടതോ, നിശ്ചിതമായതോ, അല്ലെങ്കിൽ വിധിയെന്നോ പറയുന്നത്, മനുഷ്യർ തന്നെയാണ് 'വിദി' എന്ന വാക്ക് ഉപയോഗിച്ച് വിളിക്കുന്നത്, മറ്റാർക്കും അല്ല.
യദ് യഥേഹ സദാ യത്ര സമ്പന്നം ഫലതാം ഗതമ് । ഹര്ഷാമര്ഷവിനാശായ തദ് ദൈവമ് ഇതി കഥ്യതേ
ഇവിടെ ഏത് കാര്യവും, ഏത് സമയത്തും, എവിടെയും ഫലമായി സഫലമാകുമ്പോഴും, അതു സന്തോഷമോ ദുഃഖമോ ഉണ്ടാക്കുമ്പോഴും, അതിനെ തന്നെ വിധി എന്നു വിളിക്കുന്നു.
ദൈവം നിയതിരൂപം ച പൌരുഷേണാവജീയതേ । സമ്യഗ്ജ്ഞാനവിലാസേന മൃഗതൃഷ്ണാഭ്രമോ യഥാ
വിധി എന്നത് നിർണ്ണയത്തിന്റെ രൂപമാണ്, പക്ഷേ മനുഷ്യന്റെ പരിശ്രമം കൊണ്ട് അതിനെ ജയിക്കാം; യഥാർത്ഥ അറിവ് ലഭിച്ചാൽ മരുഭൂമിയിലെ മായാജലത്തെപ്പോലെ അതിന്റെ ഭ്രമം അകറ്റാം.
യഥാ സങ്കല്പ്യതേ യദ് യത് പൌരുഷേണ തഥൈവ തത് । തലവത്താഗൃഹീതം ഖം തലവത്താസുഖപ്രദമ്
മനുഷ്യന്റെ പരിശ്രമം കൊണ്ട് എന്ത് ആലോചിച്ചാലും അതു അതുപോലെയാണ് സംഭവിക്കുന്നത്; പക്ഷേ അതു ഉറപ്പായി പിടിച്ചില്ലെങ്കിൽ, കൈയിൽ ആകാശം പിടിക്കുന്നതുപോലെയാകും—അതു വെറും ഭാവനയുടെ സന്തോഷം മാത്രമേ നൽകൂ.
കര്ത്ര് അതോ മന ഏവേഹ യത് കല്പയതി തത് തഥാ । നിയതിം യാദൃശീമ് ഏതത് സങ്കല്പയതി സാ തഥാ
ഇവിടെ സകലവും ചെയ്യുന്നത് മനസ്സാണ്; മനസ്സ് എന്ത് ആലോചിക്കുമ്പോഴും അതു അതുപോലെയാകും. മനസ്സ് എങ്ങനെയൊരു വിധി ആലോചിച്ചാലും അതു അതുപോലെയാണ് സംഭവിക്കുന്നത്.
നിയതാന് നിയതാന് കാംശ്ചിദ് ഭാവാന് അനിയതാന് അപി । കരോതി ചിത്തം തേനൈതച് ചിത്തം നിയതിയോജകമ്
ചിത്തം ചില അനുഭവങ്ങളെ സ്ഥിരമായതാക്കുന്നു, ചിലത് അസ്ഥിരമായതും ആക്കുന്നു. അതുകൊണ്ടു തന്നെ, വിധിയെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്നതും ചിത്തം തന്നെയാണ്.
നിയതാം നിയതിം കുര്വന് കദാചിത് സാര്ഥനാമികാമ് । സ്ഫുരത്യ് അസ്മിഞ് ജഗത്കോശേ ജീവോ വ്യോമ്നീവ മാരുതഃ
ഒരിക്കലൊക്കെയെങ്കിലും, വിധിയെ സ്ഥിരമാക്കി അതിന് ഒരു കൂട്ടനാമം കൊടുക്കുമ്പോൾ, ഈ ലോകമണ്ഡലത്തിനുള്ളിൽ ജീവൻ ആകാശത്തിലെ കാറ്റുപോലെ ഉണരുന്നു.
നിയത്യാ രഹിതാം കുര്വന് കദാചിന് നിയതിം മനഃ । സഞ്ജ്ഞാര്ഥരൂഢാനിയതിശബ്ദാം സ്ഫുരതി വാതവത്
ഒരിക്കൽ, വിധിയിൽ സ്ഥിരത ഇല്ലാതാക്കുമ്പോൾ, ചിത്തം 'വിധി' എന്ന പേരിൽ വെറും ഒരു പേരായി അതിനെ ഉണർത്തുന്നു, കാറ്റുപോലെ.
തസ്മാദ് യാവന് മനസ് താവന് ന ദൈവം നിയതിര് ന ച । മനസ്യ് അസ്തങ്ഗതേ സാധോ യദ് ഭവത്യ് അസ്തു തത് തഥാ
അതുകൊണ്ട്, മനസ്സുള്ളിടത്തോളം വിധിയുമില്ല, ദൈവവുമില്ല. മനസ്സ് അസ്തമിക്കുമ്പോൾ, മഹാനേ, അവശേഷിക്കുന്നതെന്താണോ അതു തന്നെ ആകട്ടെ.
ജീവോ ഹി പുരുഷോ ജാതഃ പൌരുഷേണ സ യദ് യഥാ । സങ്കല്പയതി ലോകേ ഽസ്മിംസ് തത് തഥാ തസ്യ നാന്യഥാ
ജീവൻ മനുഷ്യനായി ജനിക്കുന്നത് സ്വന്തം പരിശ്രമം കൊണ്ടാണ്. ഈ ലോകത്തിൽ അവൻ എന്ത് ആലോചിച്ചാലും, അതു തന്നെ അവനു സംഭവിക്കും; അതിന് മറ്റൊരു വിധിയില്ല.