സുരാസുരശിരസ്സുപ്തപാദാമ്ഭോരുഹപാംസുനാ । ക്വചിദ് ഭഗവതാ തേന കപിലേന പവിത്രിതഃ
ചിലിടങ്ങളിൽ ദേവന്മാരുടെയും അസുരന്മാരുടെയും തലകൾ ഉറങ്ങുന്നതുപോലെ കിടന്നിരുന്നിടത്ത്, ഭഗവാൻ കപിലന്റെ കാൽതളിരുകളുടെ പൊടികൊണ്ട് ആ സ്ഥലം വിശുദ്ധമായിരുന്നു.
അസുരീസമ്ഭൃതാനന്തപൂജനക്രീഡനൈഷിണാ । ക്വചിദ് ഭഗവതാ തേന ഹാടകേശേന പാലിതഃ
മറ്റിടങ്ങളിൽ അസുരി സ്ത്രീകൾ അനന്തമായ ആരാധനകളിൽ ലയിച്ചിരുന്നപ്പോൾ, ആ ഭഗവാൻ ഹാടകേശൻ ആ സ്ഥലത്തെ സംരക്ഷിച്ചു.
തസ്മിന്ന് അസുരദോസ്സ്തമ്ഭധാര്യമാണമഹാഭരേ । ബഭൂവ ദാനവോ രാജാ വിരോചനസുതോ ബഡിഃ
അസുരാധിപന്റെ തൂണുകൊണ്ട് വലിയ ഭാരവും താങ്ങി നിന്ന ആ സ്ഥലത്ത്, വിരോചനന്റെ മകൻ ബഡിചെന്ന ദാനവരാജാവ് വസിച്ചിരുന്നു.
സ്വാക്രാന്തേന സമം സര്വൈസ് സുരവിദ്യാധരോരഗൈഃ । പാദസംവാഹനം യസ്യ സുരരാജേന വാഞ്ഛിതമ്
സ്വന്തം ശക്തിയില് തന്നെ ദേവന്മാരോടും, വിദ്യാധരന്മാരോടും, പാമ്പുകളോടും തുല്യനായവന്, ദേവരാജാവായ ഇന്ദ്രന് തന്നെ അവന്റെ കാലുകള് മസാജ് ചെയ്യാന് ആഗ്രഹിച്ചു.
കോശസ് ത്രൈലോക്യരത്നാനാം പാതാ സര്വശരീരിണാമ് । ധര്താ ഭുവനധര്മാണാം യസ്യ പ്രണതവാന് ഹരിഃ
മൂന്നു ലോകങ്ങളിലെ എല്ലാ രത്നങ്ങളുടെയും ഭണ്ഡാരമായവനും, എല്ലാ ജീവികളുടെയും രക്ഷകനും, ലോകത്തിന്റെ നിയമങ്ങള് നിലനിര്ത്തുന്നവനും, ആരുടെ മുമ്പില് ഹരി വണങ്ങി നിന്നുവോ അവനാണ്.
ഐരാവണസ്യ സംശോഷം യന്നാമ്നാ കടഭിത്തയഃ । കേകയേവാഹിഹൃന്നാഡ്യോ ജഗ്മുര് ആജഗ്മുര് ആര്തതാമ്
ആയിരാവതം ഉണങ്ങിപ്പോയതും, കട്ട നഗരത്തിന്റെ മതിലുകള് അവന്റെ പേരുകൊണ്ട് ഉണങ്ങിയതും, കെകയ ദേശത്തിലെ പാമ്പുകളുടെ ഹൃദയനാഡികള് വേദനയിലേക്കും കഷ്ടത്തിലേക്കും പോയതും അവനാലാണ്.
പ്രതാപോഗ്രോഷ്മഭിര് യസ്യ കല്പകാല ഇവാബ്ധയഃ । യയുശ് ശോഷോന്മുഖാസ് സപ്ത തപ്തതാം കുപിതാകൃതേഃ
അവന്റെ മഹത്വത്തിന്റെ കഠിനമായ ചൂട്, പ്രളയകാലം പോലെ, ഏഴു സമുദ്രങ്ങളെയും ഉണങ്ങാന് ആഗ്രഹിപ്പിച്ചു; അവന്റെ കോപഭരിതമായ രൂപം കൊണ്ടു അവയെ കത്തിച്ചു.
യദധ്വരാജ്യധൂമാഭ്രരാജയോ വലിതാദ്രയഃ । ബ്രഹ്മാണ്ഡകോടരസ്യാസ്യ സദാ കവചതാം യയുഃ
യാഗത്തില് ഒഴുക്കിയ നെയ്യിന്റെ പുക മേഘങ്ങളായി മലയ്ക്കള് വളയുന്ന പോലെ, ഈ ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിന്റെ അകത്തളത്തിന് എപ്പോഴും ഒരു കാവലായി നിലകൊണ്ടിരുന്നു.
യസ്യ ദൃഷ്ടിദൃഢാപാതാദ് അനുപാതകുലാചലാഃ । വിനമന്തി ദിശസ് സര്വാ ലതാഃ ഫലനതാ ഇവ
അവന്റെ ദൃഢമായ കാഴ്ചയില് തന്നെ, എല്ലാ ദിക്കുകളും അവിടെയുള്ള പര്വ്വതങ്ങളുമൊത്ത് ഫലഭാരത്തില് വാളുന്ന വള്ളികള് പോലെ നമിക്കുന്നു.
ലീലാവിജിതനിശ്ശേഷഭുവനാഭോഗഭൂഷണഃ । ദശകോടീസ് സ വര്ഷാണാം ദൈത്യോ രാജ്യം ചകാര ഹ
ലീലയായി എല്ലാ ലോകങ്ങളെയും ജയിച്ച് ആനന്ദിച്ചവന് പതിനായിരം ലക്ഷം വര്ഷങ്ങള് ദാനവരാജാവായി ആധിപത്യം വഹിച്ചു.
അഥ ഗച്ഛത്സ്വ് അനല്പേഷു യുഗേഷ്വ് ആവര്തവൃത്തിഷു । സുരാസുരമഹൌഘേഷു പ്രോത്പതത്സു പതത്സു ച
അനവധി യുഗങ്ങള് ചുറ്റിപ്പറ്റി കടന്നുപോകുമ്പോള്, ദേവന്മാരുടെയും അസുരന്മാരുടെയും വലിയ തിരമാലകള് ഉയര്ന്നു വീണു കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോള്,
അജസ്രമ് ഉപഭുക്തേഷു ത്രൈലോക്യോദരവര്തിഷു । ഭോഗേഷ്വ് അഭജദ് ഉദ്വേഗം ബഡിര് ദാനവനായകഃ
മൂന്നു ലോകങ്ങളിലുമുള്ള എല്ലാ ആനന്ദങ്ങളും നിരന്തരം അനുഭവിച്ചിരുന്നിട്ടും, ദാനവന്മാരുടെ നായകനായ ബഡിരിന് ഒരിക്കലും മനസ്സിൽ വിഷമം തോന്നിയില്ല.
മേരുശൃങ്ഗശിഖാദന്തദിഗ്ധവാതായനേ സ്ഥിതഃ । ഏകദാ ചിന്തയാമ് ആസ സ്വയം സംസാരസംസ്ഥിതിമ്
ഒരു ദിവസം, മേരു പർവതത്തിന്റെ ഉച്ചികളാൽ നിറഞ്ഞ കാറ്റ് വീശുന്ന ഇടവഴിയിൽ നിന്നുകൊണ്ട്, അവൻ ഈ ലോകജീവിതത്തിന്റെ സ്വഭാവം കുറിച്ച് ആലോചിക്കാൻ തുടങ്ങി.
കിമന്തമ് ഇദമ് അക്ഷുണ്ണശക്തിനൈവ മയാധുനാ । സാമ്രാജ്യമ് ഇഹ കര്തവ്യം വിഹര്തവ്യം ജഗത്ത്രയേ
എന്റെ ശക്തി ഇനിയും അക്ഷുണ്ണമായിരിക്കുമ്പോൾ, ഞാൻ ഇവിടെ സാമ്രാജ്യം സ്ഥാപിച്ച് മൂന്നു ലോകവും ആസ്വദിക്കണമോ? ഇതെത്രകാലം തുടരും എന്ന് അറിയില്ല.
മഹതാ മമ രാജ്യേന ത്രൈലോക്യാദ്ഭുതകാരിണാ । കിം വാ ഭവതി ഭുക്തേന ഭൂരിഭോഗാതിഭാരിണാ
മൂന്നു ലോകങ്ങളെയും അത്ഭുതപ്പെടുത്തുന്ന എന്റെ വലിയ രാജ്യം എനിക്ക് എന്താണ് നൽകുന്നത്? ഇത്രയും അധികം ആനന്ദങ്ങൾ അനുഭവിച്ചാൽ എന്താണ് പ്രയോജനം?
ആപാതമാത്രമധുരമ് ആവശ്യകപരിക്ഷയമ് । ഭോഗോപഭോഗമാത്രം മേ കിം നാമേദം സുഖാവഹമ്
ആസ്വാദനത്തിന്റെ ആദ്യത്തിൽ മാത്രം ആനന്ദം തോന്നുന്നു, പിന്നെ അതു തീർച്ചയായും ക്ഷീണത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെയുള്ള അനുഭവം എങ്ങനെ സുഖം എന്നു വിളിക്കാം?
പുനര് ദിനൈകകലനാ ശാര്വരീസംസ്ഥിതിഃ പുനഃ । പുനസ് താന്യ് ഏവ കര്മാണി ലജ്ജായൈ ന തു തുഷ്ടയേ
വീണ്ടും ദിവസത്തിന്റെ കണക്കു, വീണ്ടും രാത്രിയുടെ കടന്നുപോകൽ, വീണ്ടും അതേ പ്രവർത്തികൾ—ഇവ ചെയ്യുന്നത് സന്തോഷത്തിനല്ല, ലജ്ജ ഭയത്താലാണ്.
പുനര് ആലിങ്ഗ്യതേ കാന്താ പുനര് ഏവ ച ഭുജ്യതേ । സേയം ശിശുജനക്രീഡാ ലജ്ജായൈ മഹതാമ് ഇഹ
വീണ്ടും പ്രിയയെയെ അണകുന്നു, വീണ്ടും അവളെ ആസ്വദിക്കുന്നു—ഇത് കുട്ടികളുടെ കളിയല്ലാതെ മറ്റൊന്നുമല്ല; ജ്ഞാനികൾക്ക് ഇത് ലജ്ജാവഹമാണ്.
തമ് ഏവ ശുക്തവിരസം വ്യാപാരൌഘം പുനഃ പുനഃ । ദിവസേ ദിവസേ കുര്വന് പ്രാജ്ഞഃ കസ്മാന് ന ലജ്ജതേ
ആദ്യം രുചിയില്ലാത്ത ഒരു ചിപ്പിനെ വീണ്ടും വീണ്ടും രുചിക്കുനത് പോലെ, ഓരോ ദിവസവും അതേ രുചിയില്ലാത്ത പ്രവൃത്തികൾ ആവർത്തിക്കുന്ന ജ്ഞാനിക്ക് ലജ്ജയില്ലേ?
പുനര് ദിനം പുനാ രാത്രിഃ പുനഃ കാര്യപരമ്പരാ । പുനഃ പുനര് അഹം മന്യേ പ്രാജ്ഞസ്യേയം വിഡമ്ബനാ
പകല് വീണ്ടും വരുന്നു, രാത്രി വീണ്ടും വരുന്നു, വീണ്ടും വീണ്ടും പ്രവൃത്തികളുടെ നിരയൊക്കെ തുടരുന്നു. ഇതൊക്കെ വീണ്ടും വീണ്ടും ചിന്തിക്കുമ്പോള്, ജ്ഞാനികള്ക്കു ഇതെന്തൊരു പരിഹാസമാണെന്ന് തോന്നുന്നു.
ഊര്മിതാം പുനര് ആസാദ്യ പുനര് ഏതി നിരൂര്മിതാമ് । യഥാ ജലം തഥൈവായം താം താമ് ഏതി ക്രിയാം ജനഃ
ജലം തരംഗങ്ങളായി ഉയർന്ന് പിന്നെ വീണ്ടും ശാന്തമാകുന്നതുപോലെ, മനുഷ്യരും ഓരോ പ്രവൃത്തിയില് നിന്നും മറ്റൊന്നിലേക്കാണ് മാറുന്നത്.
ഉന്മത്തചേഷ്ടിതാകാരാ പുനഃ പുനര് ഇയം ക്രിയാ । ജനം ഹാസയതി പ്രാജ്ഞം ബാലലീലോപമാ മുഹുഃ
ഇങ്ങനെ ആവര്ത്തിച്ച് നടക്കുന്ന പ്രവൃത്തികള് ഒരു ഭ്രാന്തന്റെ പെരുമാറ്റംപോലെയാണ്. കുട്ടികളുടെ കളി കണ്ടപ്പോലെ, ജ്ഞാനികള് ഇതിനെ വീണ്ടും വീണ്ടും ചിരിക്കുന്നു.
കൃതയാപ്യ് അനയാ നിത്യം ക്രിയയാ കൃതകാര്യയാ । കോ ഽര്ഥസ് സ്യാത് താദൃശോ യേന പുനഃ കര്മ ന ഗച്ഛതി
ഇങ്ങനെ സ്ഥിരമായി പ്രവൃത്തിയിലൂടെ എല്ലാം ചെയ്തായാലും, പിന്നെയും പ്രവൃത്തിയിലേക്ക് തിരികെ പോകരുതെന്നു പറയാവുന്ന യാതൊരു പ്രയോജനവും ഉണ്ടാകുന്നില്ല.
കിയന്തമ് അഥ വാ കാലമ് ഇദമ് ആഡമ്ബരം മഹത് । ഇഹാസ്മാഭിര് അനുഷ്ഠേയം കിം യാവത് സമവാപ്യതേ
നമുക്ക് ഇവിടെ ഈ വലിയ നാടകമൊക്കെ എത്രകാലം തുടരേണ്ടി വരും? നേടേണ്ടത് എല്ലാം കിട്ടുന്നതുവരെ ഇതൊക്കെ ചെയ്യേണ്ടി വരുമോ എന്നു ചോദിക്കുകയാണ്.
അനന്തേയം ശിശുക്രീഡാ വസ്തുശൂന്യൈവ വസ്തുതഃ । ആവൃത്ത്യാ ക്രിയതേ വ്യര്ഥമ് അനര്ഥപ്രസവാര്ഥിഭിഃ
ഈ അനന്തമായ കുട്ടികളുടെ കളി, യാഥാർത്ഥത്തിൽ ഒന്നുമില്ലാത്തതുതന്നെ. വിലയില്ലാത്തതിന്റെ ജനനത്തിനായി ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ വെറുതെ വീണ്ടും വീണ്ടും ഇതു ചെയ്യുന്നു.
ഫലമ് ഏകം മഹോദാരം നേഹ പശ്യാമി കിഞ്ചന । കാര്യമ് അസ്തീതരത് പ്രാപ്തേ യസ്മിന് നാമ ന കിഞ്ചന
ഇവിടെ ഞാൻ ഒരു വലിയ ഉത്തമഫലം ഒന്നും കാണുന്നില്ല. ചെയ്യേണ്ടത് മറ്റേതെങ്കിലും കാര്യമേ ഉള്ളൂ, അതിലും യാഥാർത്ഥത്തിൽ ഒന്നുമില്ല.
ഭോഗാദ് ഋതേ കിമ് അത്യന്തം സ്യാദ് രമ്യമ് അവിനാശി ച । ഏതത് സഞ്ചിന്തയാമ്യ് ആശു ദധ്യൌ മത്വേത്യ് അസൌ ബഡിഃ
ഭോഗം ഒഴികെ, സത്യത്തിൽ നശിക്കാത്തതും അത്യന്തം ആസ്വാദ്യവുമാകുന്ന മറ്റൊന്നുമുണ്ടോ? ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ചാണ് ബഡിഃ വേഗത്തിൽ മനസ്സിൽ ഉറപ്പിച്ചത്.
അഥാഭ്യുവാചാസുരരാഡ് ആ സംസ്മൃതമ് ഇതി ക്ഷണാത് । ആത്മന്യ് ഏവ മനസ്യ് അര്ഥം സഭ്രൂഭങ്ഗം വിമര്ശയന്
അപ്പോൾ അസുരരാജാവ് ഒരു നിമിഷം കൊണ്ട് ഓർമ്മിച്ചു, ഭ്രൂകൂട്ടത്തോടെ ആ കാര്യത്തെ മനസ്സിൽ ആലോചിച്ചു, പിന്നെ സംസാരിച്ചു.
പുരാ കിലേഹ ഭഗവാന് പൃഷ്ടോ ഽഭൂത് സ വിരോചനഃ । പിതാ മയാത്മതത്ത്വജ്ഞോ ദൃഷ്ടലോകപരാവരഃ
പണ്ടൊരിക്കൽ ഇവിടെ തന്നെ, ആത്മാവിനെ അറിയുന്ന, ലോകത്തിന്റെ യാഥാർത്ഥ്യം കണ്ട എന്റെ അച്ഛൻ, മഹാനായ വിരോചനൻ, ചോദ്യം ചെയ്യപ്പെട്ടിരുന്നു എന്ന് പറയുന്നു.
യഥാ സകലദുഃഖാനാം സുഖാനാം ച മഹാമതേ । യത്ര സര്വേ ഭ്രമാശ് ശാന്താഃ കോ ഽസൌ സീമാന്ത ഉച്യതാമ്
മഹാമനസ്സുള്ളവനേ, എല്ലാ ദുഃഖങ്ങളും സന്തോഷങ്ങളും ശാന്തമാകുന്ന, എല്ലാ ഭ്രമങ്ങളും അവസാനിക്കുന്ന ആ അതിരെവിടെ ആണ്? ദയവായി ആ പരിധിയെ എനിക്ക് പറയൂ.