അശേഷസംശയാമ്ഭോദശരത്സമയ കിം ത്വ് അഹമ് । തൃപ്തിമ് ഏഷാം ന ഗച്ഛാമി വചസാം വദതസ് തവ
എന്റെ എല്ലാ സംശയങ്ങളുടെയും മേഘങ്ങൾ ശരത്ത് കാലംപോലെ അകന്നുപോയിട്ടും, നിന്റെ വാക്കുകൾ കേൾക്കുന്നതിൽ എനിക്ക് തൃപ്തി ലഭിക്കുന്നില്ല.
ബഡിവിജ്ഞാനസമ്പ്രാപ്തിം പുനര് മദ്ബോധവൃദ്ധയേ । വിഭോ കഥയ ഖിദ്യന്തേ സന്തോ നാവനതം പ്രതി
പരമജ്ഞാനം നേടുന്നതിനെക്കുറിച്ച് വീണ്ടും പറഞ്ഞുതരൂ, ഭഗവാനേ, എന്റെ ബോധം വളരാൻ വേണ്ടി. ഉത്തമമായ കാര്യങ്ങൾ കേൾക്കുന്നതിൽ ജ്ഞാനികൾക്ക് ഒരിക്കലും തളർച്ചയില്ല.
ശൃണു രാഘവ തേ വക്ഷ്യേ ബഡിവൃത്താന്തമ് ഉത്തമമ് । ശ്രുതേന യേന തേന ത്വം ബോധമ് ആപ്സ്യസി ശാശ്വതമ്
രാഘവാ, നീ കേൾക്കൂ, ഞാൻ നിനക്ക് ബഡയുടെ അത്യുത്തമമായ കഥ പറയാം. അതു കേൾക്കുമ്പോൾ നീ ശാശ്വതമായ ബോധം നേടും.
അസ്ത്യ് അസ്മിഞ് ജഗതഃ കോശേ കസ്മിംശ്ചിദ് ദിക്തടാന്തരേ । പാതാലമ് ഇതി വിഖ്യാതോ ലോകോ ഭൂമേര് അധസ് സ്ഥിതഃ
ഈ ലോകത്തിന്റെ വിശാലതയിൽ, ഏതോ ദിക്കിന്റെ അറ്റത്തായി, ഭൂമിയുടെ അടിയിൽ പാതാളം എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഒരു ലോകം ഉണ്ടു.
ക്ഷീരോദാര്ണവജാതാഭിര് ദിഗ്ധാഭിര് അമൃതാമ്ബുഭിഃ । ക്വചിദ് ദാനവകന്യാഭിര് ഭാതി നിര്വിവരാന്തരഃ
പാലാഴിയിലെ അമൃതം നിറഞ്ഞ വെള്ളം കൊണ്ടും, ചിലപ്പോൾ ദാനവരുടെ പുത്രിമാരാൽ കൂടി, അതിന്റെ ഉള്ളഭാഗം ഒരിടവേളയും ഇല്ലാതെ പ്രകാശിക്കുന്നു.
ജിഹ്വാചരോദ്ദാമരവൈര് വിഷഭാരഭരായുധൈഃ । ക്വചിദ് ഭോഗിഭിര് ആപൂര്ണസ് സഹസ്രശതമസ്തകൈഃ
ചില ഭാഗങ്ങളിൽ, നാവു ചലിക്കുന്ന, വിഷഭാരം ചുമക്കുന്ന ആയുധങ്ങളായ അനവധി ഫണികളോടുകൂടിയ പാമ്പുകൾ നിറഞ്ഞിരുന്നു.
ഹേലാവിവലിതാശേഷവിശ്വോദ്ധരണഘസ്മരൈഃ । ക്വചിദ് ദനുസുതൈര് വ്യാപ്തശ് ചലദ്ഭിര് ഇവ മേരുഭിഃ
മറ്റൊരിടങ്ങളിൽ, ലോകം മുഴുവൻ കളിയോടെ ഇളക്കുന്ന, ചലിക്കുന്ന പർവതങ്ങളെപ്പോലെയുള്ള ദാനുവിന്റെ പുത്രന്മാർ അകത്തു നിറഞ്ഞിരുന്നു.
കടകുഡ്യാഗ്രവിശ്രാന്തവസുധാമണ്ഡലോദ്ധുരൈഃ । ക്വചിദ് ദിഗ്ദന്തിഭിര് ദന്തദ്രുമാദ്രിഭിര് ഉപാശ്രിതഃ
ചില പ്രദേശങ്ങളിൽ, കോട്ടമതിലുകളുടെ മുകളിൽ, ഭൂമിയുടെ വട്ടങ്ങളിലുമാണ്, വൃക്ഷങ്ങളെയും പർവതങ്ങളെയും പോലെ ദന്തങ്ങളുള്ള ദിക്കാനകൾ വിശ്രമിച്ചിരുന്നത്.
മഹാകടകടാശബ്ദദഗ്ധഭൂതപരമ്പരൈഃ । ക്വചിദ് ദുര്ഗന്ധിദിഗ്ഭാഗോ ധ്വനന് നരകമണ്ഡലൈഃ
ചില ദിക്കുകളിൽ, വലിയ കഠിനശബ്ദത്തിൽ ദഹിച്ച ഭൂതങ്ങളുടെ നിരകളും, ഭയാനകവും ദുർഗന്ധമുള്ള നരകവാസികളാൽ മുഴങ്ങുന്ന പ്രദേശങ്ങളും കാണാം.
ആഭൂതലമ് അഭിപ്രോതസപ്തപാതാലമണ്ഡലൈഃ । ക്വചിദ് രത്നാകരൈര് വ്യാപ്തഃ പാതാലൈര് ഇതരൈര് ഇവ
ചില ഭാഗങ്ങളിൽ ഭൂമിയിലേക്കു താഴേക്ക് ഏഴു പാതാളലോകങ്ങൾ ചേർന്ന് കെട്ടിയതുപോലും, മറ്റിടങ്ങളിൽ രത്നങ്ങൾ നിറഞ്ഞ സമുദ്രങ്ങൾ കൊണ്ട് പാതാളങ്ങൾ പോലെ നിറഞ്ഞതും ആ ഭൂമി ആയിരുന്നു.
സുരാസുരശിരസ്സുപ്തപാദാമ്ഭോരുഹപാംസുനാ । ക്വചിദ് ഭഗവതാ തേന കപിലേന പവിത്രിതഃ
ചിലിടങ്ങളിൽ ദേവന്മാരുടെയും അസുരന്മാരുടെയും തലകൾ ഉറങ്ങുന്നതുപോലെ കിടന്നിരുന്നിടത്ത്, ഭഗവാൻ കപിലന്റെ കാൽതളിരുകളുടെ പൊടികൊണ്ട് ആ സ്ഥലം വിശുദ്ധമായിരുന്നു.
അസുരീസമ്ഭൃതാനന്തപൂജനക്രീഡനൈഷിണാ । ക്വചിദ് ഭഗവതാ തേന ഹാടകേശേന പാലിതഃ
മറ്റിടങ്ങളിൽ അസുരി സ്ത്രീകൾ അനന്തമായ ആരാധനകളിൽ ലയിച്ചിരുന്നപ്പോൾ, ആ ഭഗവാൻ ഹാടകേശൻ ആ സ്ഥലത്തെ സംരക്ഷിച്ചു.
തസ്മിന്ന് അസുരദോസ്സ്തമ്ഭധാര്യമാണമഹാഭരേ । ബഭൂവ ദാനവോ രാജാ വിരോചനസുതോ ബഡിഃ
അസുരാധിപന്റെ തൂണുകൊണ്ട് വലിയ ഭാരവും താങ്ങി നിന്ന ആ സ്ഥലത്ത്, വിരോചനന്റെ മകൻ ബഡിചെന്ന ദാനവരാജാവ് വസിച്ചിരുന്നു.
സ്വാക്രാന്തേന സമം സര്വൈസ് സുരവിദ്യാധരോരഗൈഃ । പാദസംവാഹനം യസ്യ സുരരാജേന വാഞ്ഛിതമ്
സ്വന്തം ശക്തിയില് തന്നെ ദേവന്മാരോടും, വിദ്യാധരന്മാരോടും, പാമ്പുകളോടും തുല്യനായവന്, ദേവരാജാവായ ഇന്ദ്രന് തന്നെ അവന്റെ കാലുകള് മസാജ് ചെയ്യാന് ആഗ്രഹിച്ചു.
കോശസ് ത്രൈലോക്യരത്നാനാം പാതാ സര്വശരീരിണാമ് । ധര്താ ഭുവനധര്മാണാം യസ്യ പ്രണതവാന് ഹരിഃ
മൂന്നു ലോകങ്ങളിലെ എല്ലാ രത്നങ്ങളുടെയും ഭണ്ഡാരമായവനും, എല്ലാ ജീവികളുടെയും രക്ഷകനും, ലോകത്തിന്റെ നിയമങ്ങള് നിലനിര്ത്തുന്നവനും, ആരുടെ മുമ്പില് ഹരി വണങ്ങി നിന്നുവോ അവനാണ്.
ഐരാവണസ്യ സംശോഷം യന്നാമ്നാ കടഭിത്തയഃ । കേകയേവാഹിഹൃന്നാഡ്യോ ജഗ്മുര് ആജഗ്മുര് ആര്തതാമ്
ആയിരാവതം ഉണങ്ങിപ്പോയതും, കട്ട നഗരത്തിന്റെ മതിലുകള് അവന്റെ പേരുകൊണ്ട് ഉണങ്ങിയതും, കെകയ ദേശത്തിലെ പാമ്പുകളുടെ ഹൃദയനാഡികള് വേദനയിലേക്കും കഷ്ടത്തിലേക്കും പോയതും അവനാലാണ്.
പ്രതാപോഗ്രോഷ്മഭിര് യസ്യ കല്പകാല ഇവാബ്ധയഃ । യയുശ് ശോഷോന്മുഖാസ് സപ്ത തപ്തതാം കുപിതാകൃതേഃ
അവന്റെ മഹത്വത്തിന്റെ കഠിനമായ ചൂട്, പ്രളയകാലം പോലെ, ഏഴു സമുദ്രങ്ങളെയും ഉണങ്ങാന് ആഗ്രഹിപ്പിച്ചു; അവന്റെ കോപഭരിതമായ രൂപം കൊണ്ടു അവയെ കത്തിച്ചു.
യദധ്വരാജ്യധൂമാഭ്രരാജയോ വലിതാദ്രയഃ । ബ്രഹ്മാണ്ഡകോടരസ്യാസ്യ സദാ കവചതാം യയുഃ
യാഗത്തില് ഒഴുക്കിയ നെയ്യിന്റെ പുക മേഘങ്ങളായി മലയ്ക്കള് വളയുന്ന പോലെ, ഈ ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിന്റെ അകത്തളത്തിന് എപ്പോഴും ഒരു കാവലായി നിലകൊണ്ടിരുന്നു.
യസ്യ ദൃഷ്ടിദൃഢാപാതാദ് അനുപാതകുലാചലാഃ । വിനമന്തി ദിശസ് സര്വാ ലതാഃ ഫലനതാ ഇവ
അവന്റെ ദൃഢമായ കാഴ്ചയില് തന്നെ, എല്ലാ ദിക്കുകളും അവിടെയുള്ള പര്വ്വതങ്ങളുമൊത്ത് ഫലഭാരത്തില് വാളുന്ന വള്ളികള് പോലെ നമിക്കുന്നു.
ലീലാവിജിതനിശ്ശേഷഭുവനാഭോഗഭൂഷണഃ । ദശകോടീസ് സ വര്ഷാണാം ദൈത്യോ രാജ്യം ചകാര ഹ
ലീലയായി എല്ലാ ലോകങ്ങളെയും ജയിച്ച് ആനന്ദിച്ചവന് പതിനായിരം ലക്ഷം വര്ഷങ്ങള് ദാനവരാജാവായി ആധിപത്യം വഹിച്ചു.
അഥ ഗച്ഛത്സ്വ് അനല്പേഷു യുഗേഷ്വ് ആവര്തവൃത്തിഷു । സുരാസുരമഹൌഘേഷു പ്രോത്പതത്സു പതത്സു ച
അനവധി യുഗങ്ങള് ചുറ്റിപ്പറ്റി കടന്നുപോകുമ്പോള്, ദേവന്മാരുടെയും അസുരന്മാരുടെയും വലിയ തിരമാലകള് ഉയര്ന്നു വീണു കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോള്,
അജസ്രമ് ഉപഭുക്തേഷു ത്രൈലോക്യോദരവര്തിഷു । ഭോഗേഷ്വ് അഭജദ് ഉദ്വേഗം ബഡിര് ദാനവനായകഃ
മൂന്നു ലോകങ്ങളിലുമുള്ള എല്ലാ ആനന്ദങ്ങളും നിരന്തരം അനുഭവിച്ചിരുന്നിട്ടും, ദാനവന്മാരുടെ നായകനായ ബഡിരിന് ഒരിക്കലും മനസ്സിൽ വിഷമം തോന്നിയില്ല.
മേരുശൃങ്ഗശിഖാദന്തദിഗ്ധവാതായനേ സ്ഥിതഃ । ഏകദാ ചിന്തയാമ് ആസ സ്വയം സംസാരസംസ്ഥിതിമ്
ഒരു ദിവസം, മേരു പർവതത്തിന്റെ ഉച്ചികളാൽ നിറഞ്ഞ കാറ്റ് വീശുന്ന ഇടവഴിയിൽ നിന്നുകൊണ്ട്, അവൻ ഈ ലോകജീവിതത്തിന്റെ സ്വഭാവം കുറിച്ച് ആലോചിക്കാൻ തുടങ്ങി.
കിമന്തമ് ഇദമ് അക്ഷുണ്ണശക്തിനൈവ മയാധുനാ । സാമ്രാജ്യമ് ഇഹ കര്തവ്യം വിഹര്തവ്യം ജഗത്ത്രയേ
എന്റെ ശക്തി ഇനിയും അക്ഷുണ്ണമായിരിക്കുമ്പോൾ, ഞാൻ ഇവിടെ സാമ്രാജ്യം സ്ഥാപിച്ച് മൂന്നു ലോകവും ആസ്വദിക്കണമോ? ഇതെത്രകാലം തുടരും എന്ന് അറിയില്ല.
മഹതാ മമ രാജ്യേന ത്രൈലോക്യാദ്ഭുതകാരിണാ । കിം വാ ഭവതി ഭുക്തേന ഭൂരിഭോഗാതിഭാരിണാ
മൂന്നു ലോകങ്ങളെയും അത്ഭുതപ്പെടുത്തുന്ന എന്റെ വലിയ രാജ്യം എനിക്ക് എന്താണ് നൽകുന്നത്? ഇത്രയും അധികം ആനന്ദങ്ങൾ അനുഭവിച്ചാൽ എന്താണ് പ്രയോജനം?
ആപാതമാത്രമധുരമ് ആവശ്യകപരിക്ഷയമ് । ഭോഗോപഭോഗമാത്രം മേ കിം നാമേദം സുഖാവഹമ്
ആസ്വാദനത്തിന്റെ ആദ്യത്തിൽ മാത്രം ആനന്ദം തോന്നുന്നു, പിന്നെ അതു തീർച്ചയായും ക്ഷീണത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെയുള്ള അനുഭവം എങ്ങനെ സുഖം എന്നു വിളിക്കാം?
പുനര് ദിനൈകകലനാ ശാര്വരീസംസ്ഥിതിഃ പുനഃ । പുനസ് താന്യ് ഏവ കര്മാണി ലജ്ജായൈ ന തു തുഷ്ടയേ
വീണ്ടും ദിവസത്തിന്റെ കണക്കു, വീണ്ടും രാത്രിയുടെ കടന്നുപോകൽ, വീണ്ടും അതേ പ്രവർത്തികൾ—ഇവ ചെയ്യുന്നത് സന്തോഷത്തിനല്ല, ലജ്ജ ഭയത്താലാണ്.
പുനര് ആലിങ്ഗ്യതേ കാന്താ പുനര് ഏവ ച ഭുജ്യതേ । സേയം ശിശുജനക്രീഡാ ലജ്ജായൈ മഹതാമ് ഇഹ
വീണ്ടും പ്രിയയെയെ അണകുന്നു, വീണ്ടും അവളെ ആസ്വദിക്കുന്നു—ഇത് കുട്ടികളുടെ കളിയല്ലാതെ മറ്റൊന്നുമല്ല; ജ്ഞാനികൾക്ക് ഇത് ലജ്ജാവഹമാണ്.
തമ് ഏവ ശുക്തവിരസം വ്യാപാരൌഘം പുനഃ പുനഃ । ദിവസേ ദിവസേ കുര്വന് പ്രാജ്ഞഃ കസ്മാന് ന ലജ്ജതേ
ആദ്യം രുചിയില്ലാത്ത ഒരു ചിപ്പിനെ വീണ്ടും വീണ്ടും രുചിക്കുനത് പോലെ, ഓരോ ദിവസവും അതേ രുചിയില്ലാത്ത പ്രവൃത്തികൾ ആവർത്തിക്കുന്ന ജ്ഞാനിക്ക് ലജ്ജയില്ലേ?
പുനര് ദിനം പുനാ രാത്രിഃ പുനഃ കാര്യപരമ്പരാ । പുനഃ പുനര് അഹം മന്യേ പ്രാജ്ഞസ്യേയം വിഡമ്ബനാ
പകല് വീണ്ടും വരുന്നു, രാത്രി വീണ്ടും വരുന്നു, വീണ്ടും വീണ്ടും പ്രവൃത്തികളുടെ നിരയൊക്കെ തുടരുന്നു. ഇതൊക്കെ വീണ്ടും വീണ്ടും ചിന്തിക്കുമ്പോള്, ജ്ഞാനികള്ക്കു ഇതെന്തൊരു പരിഹാസമാണെന്ന് തോന്നുന്നു.