യഃ കീടസ് താലകന്ദാന്തര് ദംശകോ യ ഉദുമ്ബരേ । യഃ പ്രാജികോ വിന്ധ്യവനേ സ ത്വം പുത്ര മമാനുജഃ
നീ താളക്കിഴങ്ങിനുള്ളിൽ ഒരു കീടമായിരുന്നവനും, ഉടുമ്പ് മരത്തിൽ കടിയുന്ന ഒരു ചെറുപുഴുവും, വിന്ദ്യവനത്തിൽ ഒരു മയിൽപക്ഷിയും ആയിരുന്നു. മകനേ, നീ എന്റെ ഇളയസഹോദരനാണ്.
ഹിമവത്കന്ദരാഭൂര്ജതരുത്വഗ്രന്ധ്രകോടരേ । പിപീലകോ യഷ് ഷണ് മാസാന് സോ ഽയം ത്വമ് അനുജോ മമ
ഹിമാലയത്തിലെ ഒരു ഗുഹയിലെ ഭൂർജവൃക്ഷത്തിന്റെ തൊലി ചിരിഞ്ഞിടത്തിൽ ആറുമാസം താമസിച്ച ആ പുഴു, അതാണ് നീ, എന്റെ ഇളയ സഹോദരൻ.
സുഹ്മസീമാന്തകുഗ്രാമഗോമയേ യശ് ച വൃശ്ചികഃ । സാര്ധം സംവത്സരം സാധോ സോ ഽയം ത്വമ് അനുജോ മമ
സുഹ്മ ദേശത്തിന്റെ അതിരിലുള്ള ഒരു പുഴുക്കിടക്കയിലൊളിഞ്ഞ് ഒരു വർഷംകൂടി കഴിയുന്ന ആ ചെളിപ്പുഴു, അതും നീ തന്നെയാണ്, എന്റെ ഇളയ സഹോദരൻ.
പുലിന്ദീസ്തനപീഠേഷു നിലീനം യേന കാനനേ । ഷട്പദേനേവ പദ്മേഷു സോ ഽയം ത്വമ് അനുജോ മമ
കാടിൽ ഒരു പുൽവനിതയുടെ മുലയിലൊളിച്ചിരുന്ന ആ തേൻചിതൽ, പദ്മത്തിൽ ഒളിയുന്ന തേൻചിതലുപോലെ, അതും നീ തന്നെയാണ്, എന്റെ ഇളയ സഹോദരൻ.
ഏതാസ്വ് അന്യാസു ചാന്യാസു ബഹ്വീഷു ജനയോനിഷു । ജാതോ ഽസി ജമ്ബുദ്വീപേ ഽസ്മിന് പുരാ ശതസഹസ്രശഃ
ഇവയിലും അനേകം മറ്റു ജന്മങ്ങളിൽ നീ ജംബുദ്വീപിൽ ആയിരക്കണക്കിന്, ലക്ഷക്കണക്കിന് തവണകൾ ജനിച്ചു കഴിഞ്ഞവനാണ്.
ഇത്ഥം തവാത്മനശ് ചൈവ പ്രാക്തനം വാസനാക്രമമ് । പശ്യാമി സൂക്ഷ്മയാ ബുദ്ധ്യാ സമ്യഗ്ദര്ശനശുദ്ധയാ
ഇങ്ങനെ, സത്യദർശനശുദ്ധിയാൽ ഉണർന്ന സൂക്ഷ്മബുദ്ധിയോടെ, നിന്റെതും എന്റെതുമായ പഴയ വാസനകളുടെ ക്രമം ഞാൻ കാണുന്നു.
മമാപി ബഹ്വ്യോ ബഹുധാ യോനയോ മോഹമന്ഥരാഃ । സമതീതാസ് സ്മരാമ്യ് അദ്യ താ ജ്ഞാനോദിതയാ ദൃശാ
എനിക്കുമവിടം പലവിധം ജന്മങ്ങൾ, മായയാൽ ഭാരംകൂടിയവ, കടന്നുപോയിട്ടുണ്ട്; ഇന്ന് ജ്ഞാനദൃഷ്ടിയാൽ അവയെ ഞാൻ ഓർക്കുന്നു.
ത്രിഗര്തേഷു ശുകോ ഭൂത്വാ ഹംസോ ഭൂത്വാ സരിത്തടേ । പക്കണേ വായസോ ഭൂത്വാ ജാതോ ഽഹമ് ഇഹ കാനനേ
ത്രിഗർതത്തിൽ ഞാൻ ഒരു തത്തയായി, നദീതീരത്ത് ഒരു ഹംസയായി, പക്ഷണത്തിൽ ഒരു കാക്കയായി, ഈ കാടിൽ ജനിച്ചു.
ഭുക്ത്വാ പുലിന്ദതാം വിന്ധ്യേ കൃത്വാ വങ്ഗേഷു വൃക്ഷതാമ് । ഉഷ്ട്രത്വമ് അതിവാഹ്യാദ്രൌ ജാതോ ഽഹമ് ഇഹ കാനനേ
വിന്ദ്യപർവ്വതത്തിൽ ഞാൻ ഒരു പുലിന്ദനായും, വംഗദേശത്ത് ഒരു വൃക്ഷമായും, ഉയർന്ന പർവ്വതത്തിൽ ഒരു ഒട്ടകമായും ജീവിച്ചു, പിന്നെ ഈ കാടിൽ ജനിച്ചു.
യശ് ചാതകോ ഹിമഗിരൌ യോ രാജാ പുണ്ഡ്രമണ്ഡലേ । വ്യാഘ്രോ യസ് സഹ്യകുഞ്ജേഷു സ ഏവേഹ തവാഗ്രജഃ
ഹിമാലയത്തിൽ ചാതകപ്പക്ഷിയായി, പുണ്ഡ്രദേശത്ത് രാജാവായി, സഹ്യപർവ്വതങ്ങളിൽ കടുവയായി ഉണ്ടായിരുന്നവൻ തന്നെയാണ് ഇപ്പോൾ നിന്റെ മൂത്ത സഹോദരൻ.
യോ ഗൃധ്രോ ദശവര്ഷാണി യോ മൃഗോ മാസപഞ്ചകമ് । യസ് സമാനാം ശതം സിംഹസ് സ ഏവേഹ തവാഗ്രജഃ
പത്ത് വർഷം കഴുകനായി, അഞ്ചു മാസം മാൻ ആയി, നൂറു വർഷം സിംഹമായി ജീവിച്ചവൻ തന്നെയാണ് ഇപ്പോൾ നിന്റെ മൂത്ത സഹോദരൻ.
അന്ധ്രഗ്രാമചകോരേണ തുഖാരനൃപവാജിനാ । ശ്രീശൈലാചാര്യപുത്രേണ മയേദം തവ കഥ്യതേ
ആന്ധ്രഗ്രാമത്തിലെ ചകോരപ്പക്ഷിയായി, തുഖാരരാജാവിന്റെ കുതിരയായി, ശ്രീശൈലപർവ്വതത്തിലെ ഗുരുപുത്രനായി ഞാൻ തന്നെയാണ് ഇതെല്ലാം നിന്നോട് പറയുന്നത്.
സര്വേ വിവിധസംരമ്ഭാ വിവിധാചാരചേഷ്ടിതാഃ । വിലാസാ ജന്മനാം ഭ്രാതസ് സ്മര്യന്തേ പ്രാക്തനാ മയാ
എല്ലാ വിധത്തിലുള്ള ശ്രമങ്ങളും പലതരം പെരുമാറ്റങ്ങളും, ജന്മങ്ങളിലുടനീളമുള്ള ആനന്ദങ്ങൾ എല്ലാം, സഹോദരാ, ഞാൻ പഴയതായ ഓർമ്മകളായി മനസ്സിൽ സൂക്ഷിച്ചിരിക്കുന്നു.
ഏവം സ്ഥിതേ ജഗജ്ജാതാവ് ആവയോശ് ശതശോ ഗതാഃ । പിതരോ മാതരശ് ചൈവ ഭ്രാതരസ് സുഹൃദസ് തഥാ
ഈ ലോകത്തിൽ നമ്മളിൽ രണ്ടുപേര്ക്കും നൂറുകണക്കിന് അപ്പന്മാരും അമ്മമാരും സഹോദരന്മാരും സുഹൃത്തുക്കളും കഴിഞ്ഞുപോയിട്ടുണ്ട്.
കാംസ് താന് സമനുശോചാവോ ന ശോചാവശ് ച കാന് അപി । ബന്ധൂന് കിം വാപി ശോചാവ ഈദൃശ്യ് ഏവ ജഗത്സ്ഥിതിഃ
അവരിൽ ആരെക്കൊണ്ട് ദുഃഖിക്കണം, ആരെക്കൊണ്ട് ദുഃഖിക്കേണ്ടതില്ല? ഈ ലോകം ഇങ്ങനെ തന്നെയാണെങ്കിൽ ബന്ധുക്കളെക്കൊണ്ട് ദുഃഖിക്കേണ്ടതെന്തിന്?
അനന്താഃ പിതരോ യാന്തി യാന്ത്യ് അനന്താശ് ച മാതരഃ । ഇഹ സംസാരിണാം പുംസാം വനപാദപപര്ണവത്
ഇവിടെ ഈ ജീവിതയാത്രക്കാര്ക്ക് അനന്തമായ അപ്പന്മാരും അനന്തമായ അമ്മമാരും വരികയും പോകികയും ചെയ്യുന്നു, കാട്ടിലെ മരച്ചില്ലുകളെപ്പോലെ.
കിം പ്രമാണമ് അതഃ പുത്ര ദുഃഖസ്യാത്ര സുഖസ്യ വാ । തസ്മാത് സര്വം പരിത്യജ്യ തിഷ്ഠാവസ് സ്വസ്ഥതാം ഗതൌ
മകനേ, ഇവിടെ ദുഃഖത്തിനോ സന്തോഷത്തിനോ എന്ത് ഉറപ്പുണ്ട്? അതുകൊണ്ട് എല്ലാം വിട്ട് സമാധാനത്തിൽ നിലകൊള്ളാം.
പ്രപഞ്ചഭാവനാം ത്യക്ത്വാ മനസ്യ് അഹമ് ഇതി സ്ഥിതാമ് । താം ഗതിം ഗച്ഛ ഭദ്രം തേ യാം യാന്തി ഗതികോവിദാഃ
ലോകം എന്ന ഭാവന വിട്ട് മനസ്സിൽ 'ഞാൻ ആണ്' എന്ന നിലയിൽ ഉറപ്പോടെ നിൽക്കൂ. വഴിയിൽ നിപുണരായവർ എത്തുന്ന അതേ ലക്ഷ്യത്തിലേക്കാണ് നീ പോകേണ്ടത്, സുഖം നേരിടട്ടെ.
ഇഹാജവഞ്ജവീഭാവം പതനോത്പതനാത്മകമ് । നാനുശോചന്തി സുധിയശ് ചികിത്സന്തേ ച കേവലമ്
ഇവിടെ ജീവിതം ഒരിക്കലും സ്ഥിരമല്ല, ഉയർന്നുവീഴുന്ന സ്വഭാവമുള്ളതാണെന്ന് ബുദ്ധിമാന്മാർ ദുഃഖിക്കുന്നില്ല; അവർ അതിനെ അതുപോലെ തന്നെ കാണുന്നു.
ഭാവാഭാവവിനിര്മുക്തം ജരാമരണവര്ജിതമ് । സംസ്മരാത്മാനമ് അവ്യഗ്രോ മാ വിമൂഢമനാ ഭവ
ഉണ്ടാകലും ഇല്ലാതാകലും അതിജീവിച്ച, വയസ്സിനോ മരണത്തിനോ വിധേയമല്ലാത്ത നിന്റെ സ്വരൂപം ഓർക്കൂ; മനസ്സിൽ ആശങ്കയോ ഭ്രമമോ വരുത്തരുത്.
ന തേ ദുഃഖം ന തേ ജന്മ ന തേ മാതാ ന തേ പിതാ । ആത്മൈവാസി ന സദ്ബുദ്ധേ ത്വമ് അന്യഃ കശ്ചിദ് ഏവ ഹി
നിനക്ക് ദുഃഖമില്ല, ജന്മമില്ല, അമ്മയില്ല, അച്ഛനില്ല; നീ സ്വയം മാത്രം ആണു, സത്ബുദ്ധിയുള്ളവനേ, മറ്റൊരുവൻ ഇല്ല.
അസ്യാം സംസാരയാത്രായാം നാനാഭിനയദായിനഃ । അജ്ഞാ ഏവ നടാസ് സാധോ രസഭാവസമന്വിതാഃ
ഈ ലോകജീവിതയാത്രയില് പലവിധം അഭിനയിക്കുന്നവരൊക്കെയും, സാദ്ധോ, വെറും അറിവില്ലാത്ത നടന്മാരാണ്; അവര് വിവിധ ഭാവങ്ങളോടുകൂടിയാണ് അഭിനയിക്കുന്നത്.
മധ്യസ്ഥദൃഷ്ടയസ് സ്വസ്ഥാ യഥാപ്രാപ്താര്ഥദര്ശിനഃ । തജ്ജ്ഞാസ് തു പ്രേക്ഷകാ ഏവ സാക്ഷിധര്മേ വ്യവസ്ഥിതാഃ
നിഷ്പക്ഷമായ കാഴ്ചയുള്ളവരും സ്വസ്ഥരായവരും സംഭവിക്കുന്നതെല്ലാം സ്വഭാവികമായി കാണുന്നവരും കാണികള് മാത്രമാണ്; സത്യം അറിയുന്നവര് സാക്ഷിയായ നിലയിലാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്.
കര്താരോ ഽപി ന കര്താരോ യഥാ ദീപാ നിശാഗമേ । ആലോകകര്മണാമ് ഏവം തജ്ജ്ഞാ ലോകസ്ഥിതാവ് ഇഹ
പ്രവർത്തിക്കുന്നവരും യഥാർത്ഥത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നവരല്ല; രാത്രി വിളക്കുകൾ വെളിച്ചം പകരുന്നതുപോലെ മാത്രം. അതുപോലെ സത്യം അറിയുന്നവര് ലോകജീവിതത്തില് വെളിച്ചം പകരുന്നവരത്രേ.
പ്രതിബിമ്ബൈര് ന ദൂഷ്യന്തേ സ്വാത്മബിമ്ബഗതൈര് അപി । യഥാ ദര്പണരത്നാദ്യാസ് തഥാ കാര്യൈര് മഹാധിയഃ
വലിയ മനസ്സുള്ളവരെ അവരുടെ സ്വന്തം പ്രതിബിംബങ്ങള് പോലും മലിനമാക്കുന്നില്ല; കാഴ്ചക്കുള്ളില് പ്രതിഫലനം ഉണ്ടെങ്കിലും, കണ്ണാടിയും രത്നങ്ങളും അതുപോലെ തന്നെ അശുദ്ധമാകുന്നില്ല.
സര്വൈഷണാമയകലങ്കവിവര്ജിതേന സ്വച്ഛാത്മഭാവകലിതേന ഹൃദബ്ജമധ്യേ । പുത്രാത്മനാത്മനി മഹാമണിനാമുനൈവ സന്ത്യജ്യ സമ്ഭ്രമമ് അലം പരിതോഷമ് ഏഹി
എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളുടെയും മലിനതികളിൽ നിന്ന് മുക്തമായ മനസ്സോടെ, ഹൃദയത്തിലെ കമലത്തിൽ സ്വയം തെളിഞ്ഞ് നിലകൊള്ളുന്നവനേ, കുഞ്ഞേ, അസ്വസ്ഥതകൾ എല്ലാം വിട്ട്, സമ്പൂർണ്ണമായ തൃപ്തിയിലേക്ക് എത്തൂ.
ഏവം പ്രബോധിതസ് തേന തദാ പുണ്യേന പാവനഃ । പ്രബോധമ് ആപ പ്രാകാശ്യം പ്രഭാത ഇവ ഭൂതലമ്
അങ്ങനെ ആ ധർമ്മാത്മാവിന്റെ ഉപദേശത്തിൽ അവൻ ഉണർന്നു, പുണ്യൻ ആയി, പ്രഭാതത്തിൽ ഭൂമി പ്രകാശിക്കുന്നതുപോലെ ശുദ്ധിയും പ്രകാശവും നേടി.
ഉഭാവ് അപി തതസ് സിദ്ധൌ ജ്ഞാനവിജ്ഞാനപാരഗൌ । വിചേരതുര് വനേ തസ്മിന് യാവദിച്ഛമ് അനിന്ദിതൌ
അതിനുശേഷം ഇരുവരും ജ്ഞാനത്തിലും അനുഭവത്തിലും പൂർണ്ണരായി, ആ കാടിൽ തങ്ങൾക്കിഷ്ടം പോലെ കുറ്റമില്ലാതെ സഞ്ചരിച്ചു.
തതഃ കദാചിത് കാലേന നിര്വാണപദമ് ആഗതൌ । തൌ വിദേഹൌ ഗതസ്നേഹൌ ദീപാവ് ഇവ ശമം ഗതൌ
അപ്പോൾ കുറച്ച് കാലം കഴിഞ്ഞ്, അവർക്കു മോക്ഷാവസ്ഥ ലഭിച്ചു; ശരീരത്തിൽ നിന്നുള്ള മമതയില്ലാതെ, വിളക്കുകൾ അണയുന്നതുപോലെ സമാധാനത്തിൽ ലയിച്ചു.
ഏവം പ്രാഗ്ഭുക്തദേഹാനാമ് അനന്താ ധനബന്ധുജാഃ । ആശാഃ കിം ഗൃഹ്യതേ താഭ്യഃ കിം വാ സന്ത്യജ്യതേ ഽനഘ
ഇതുപോലെ, മുമ്പ് അനുഭവിച്ച ദേഹങ്ങള്ക്ക് സമ്പത്തിലും ബന്ധുക്കളിലും അനന്തമായ ആഗ്രഹങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നു. അവയിൽ നിന്നെന്താണ് നേടാനോ ഉപേക്ഷിക്കാനോ ഉള്ളത്, പാപരഹിതനേ?