അസി ചേത് ത്വം തദ് അന്യേഷു യാതേഷു ബഹുജന്മസു । യേ ബന്ധവോ യേ വിഭവാഃ കിം താന് അപി ന ശോചസി
നീ യഥാർത്ഥത്തിൽ നീയാണെങ്കിൽ, നീ കഴിഞ്ഞ അനേകം ജന്മങ്ങളിൽ ബന്ധുക്കളെയും സമ്പത്തുകളെയും കുറിച്ച് ദുഃഖിച്ചില്ലേ?
ബഭൂവുസ് തേ സുപുഷ്പാസു സ്ഥലീഷു മൃഗയോനിഷു । ബഹവോ ബന്ധവോ ധന്യാസ് താന് കഥം നാനുശോചസി
പുഷ്പങ്ങൾ നിറഞ്ഞ നിലങ്ങളിൽ, മൃഗരൂപത്തിൽ, നിനക്ക് ധന്യരായ അനേകം ബന്ധുക്കൾ ഉണ്ടായിരുന്നില്ലേ? അവരെക്കുറിച്ച് നീ എങ്ങനെ ദുഃഖിച്ചില്ല?
ബഭൂവുസ് തേ സപദ്മാസു തടീഷ്വ് അമ്ബുധിയോഷിതാമ് । ഹംസസ്യ ബന്ധവോ ഹംസാസ് താന് കഥം നാനുശോചസി
താമരകൾ നിറഞ്ഞ തീരങ്ങളിൽ, ജലത്തിലെ സ്ത്രീകളുടെ ഇടയിൽ, നീ ഹംസനായി ജീവിച്ചപ്പോൾ നിനക്ക് ഹംസരൂപത്തിലുള്ള ബന്ധുക്കൾ ഉണ്ടായിരുന്നില്ലേ? അവരെക്കുറിച്ച് നീ എങ്ങനെ ദുഃഖിച്ചില്ല?
ബഭൂവുസ് തേ ലസത്പത്ത്രാശ് ചിത്രാസു വനരാജിഷു । ബഹവോ ബന്ധവോ വൃക്ഷാസ് താന് കഥം നാനുശോചസി
കാണാം, കാട്ടിലെ വിവിധ വനരാശികളിൽ തിളങ്ങുന്ന ഇലകളോടെ അനേകം മരങ്ങൾ നിന്റെ കൂട്ടുകാരായിരുന്നു. അവരെക്കുറിച്ച് നീ എന്തുകൊണ്ടാണ് ദുഃഖിക്കാത്തത്?
ബഭൂവുസ് തേ മഹാഭ്രേഷു ശിഖരേഷു മഹീഭൃതാമ് । ബഹവോ ബന്ധവസ് സിംഹാസ് താന് കഥം നാനുശോചസി
പർവ്വതങ്ങളുടെ ഉയർന്ന ശിഖരങ്ങളിൽ അനേകം സിംഹങ്ങൾ നിന്റെ കൂട്ടുകാരായിരുന്നു. അവരെക്കുറിച്ച് നീ എന്തുകൊണ്ടാണ് ദുഃഖിക്കാത്തത്?
ബഭൂവുസ് തേ സ്രവന്തീഷു സരസ്സ്വ് അമ്ഭോജിനീഷു ച । ബഹവോ ബന്ധവോ മത്സ്യാഃ കിം താന് അപി ന ശോചസി
ഒഴുക്കുള്ള നദികളിലും തടാകങ്ങളിലും താമര നിറഞ്ഞ കുളങ്ങളിലും അനേകം മീനുകൾ നിന്റെ കൂട്ടുകാരായിരുന്നു. അവർക്കും വേണ്ടി നീ ദുഃഖിക്കുന്നില്ലേ?
ബഭൂവിഥ ദശാര്ണേഷു കപിലോ വനവാനരഃ । രാജപുത്രസ് തുഖാരേഷു പുണ്ഡ്രേഷു വനവായസഃ
നീ ദശാർണ ദേശങ്ങളിൽ ഒരു കപിലവര്ണ കാട്ടുകുരങ്ങായിരുന്നു; തുഖാര ദേശങ്ങളിൽ രാജകുമാരനായിരുന്നു; പുണ്ഡ്ര ദേശങ്ങളിൽ കാട്ടുകാക്കയായിരുന്നു.
ഹേഹയേഷു ച മാതങ്ഗസ് ത്രിഗര്തേഷു ച ഗര്ദഭഃ । സാല്വേഷു സരമാപുത്രഃ പതത്രീ ശവരദ്രുമേ
ഹേഹയരാജ്യത്തിൽ നീ ഒരു ആനയായി ജനിച്ചു, തൃഗർട്ടയിൽ ഒരു കഴുതയായി, സാൽവ ദേശത്ത് സരമയുടെ മകനായി, ശവരവനത്തിൽ ഒരു പക്ഷിയായി.
വിന്ധ്യാദ്രൌ പിപ്പലോ ഭൂത്വാ ഘുണോ ഭൂത്വാ മഹാവടേ । മന്ദരേ മര്കടോ ഭൂത്വാ വിപ്രാജ് ജാതോ ഽസി കന്ദരേ
വിന്ദ്യപർവതത്തിൽ നീ ഒരു അരയാൽമരമായി, വലിയ ആൽമരത്തിൽ ഒരു പുഴുവായി, മന്ദരപർവതത്തിൽ ഒരു കുരങ്ങായി, ഒരു ഗുഹയിൽ നീ ഒരു ബ്രാഹ്മണനായി ജനിച്ചു.
കോസലേഷു ദ്വിജോ ഭൂത്വാ ഭൂത്വാ വങ്ഗേഷു തിത്തിരിഃ । അശ്വോ ഭൂത്വാ തുഖാരേഷു ജാതസ് ത്വം ബ്രാഹ്മണാദ് വനേ
കോസലദേശത്ത് നീ ഒരു ദ്വിജനായി ജനിച്ചു, വംഗദേശത്ത് ഒരു കാടുകോഴിയായി, തുഖാരദേശത്ത് ഒരു കുതിരയായി, കാടിൽ ഒരു ബ്രാഹ്മണനിൽ നിന്ന് ജനിച്ചു.
യഃ കീടസ് താലകന്ദാന്തര് ദംശകോ യ ഉദുമ്ബരേ । യഃ പ്രാജികോ വിന്ധ്യവനേ സ ത്വം പുത്ര മമാനുജഃ
നീ താളക്കിഴങ്ങിനുള്ളിൽ ഒരു കീടമായിരുന്നവനും, ഉടുമ്പ് മരത്തിൽ കടിയുന്ന ഒരു ചെറുപുഴുവും, വിന്ദ്യവനത്തിൽ ഒരു മയിൽപക്ഷിയും ആയിരുന്നു. മകനേ, നീ എന്റെ ഇളയസഹോദരനാണ്.
ഹിമവത്കന്ദരാഭൂര്ജതരുത്വഗ്രന്ധ്രകോടരേ । പിപീലകോ യഷ് ഷണ് മാസാന് സോ ഽയം ത്വമ് അനുജോ മമ
ഹിമാലയത്തിലെ ഒരു ഗുഹയിലെ ഭൂർജവൃക്ഷത്തിന്റെ തൊലി ചിരിഞ്ഞിടത്തിൽ ആറുമാസം താമസിച്ച ആ പുഴു, അതാണ് നീ, എന്റെ ഇളയ സഹോദരൻ.
സുഹ്മസീമാന്തകുഗ്രാമഗോമയേ യശ് ച വൃശ്ചികഃ । സാര്ധം സംവത്സരം സാധോ സോ ഽയം ത്വമ് അനുജോ മമ
സുഹ്മ ദേശത്തിന്റെ അതിരിലുള്ള ഒരു പുഴുക്കിടക്കയിലൊളിഞ്ഞ് ഒരു വർഷംകൂടി കഴിയുന്ന ആ ചെളിപ്പുഴു, അതും നീ തന്നെയാണ്, എന്റെ ഇളയ സഹോദരൻ.
പുലിന്ദീസ്തനപീഠേഷു നിലീനം യേന കാനനേ । ഷട്പദേനേവ പദ്മേഷു സോ ഽയം ത്വമ് അനുജോ മമ
കാടിൽ ഒരു പുൽവനിതയുടെ മുലയിലൊളിച്ചിരുന്ന ആ തേൻചിതൽ, പദ്മത്തിൽ ഒളിയുന്ന തേൻചിതലുപോലെ, അതും നീ തന്നെയാണ്, എന്റെ ഇളയ സഹോദരൻ.
ഏതാസ്വ് അന്യാസു ചാന്യാസു ബഹ്വീഷു ജനയോനിഷു । ജാതോ ഽസി ജമ്ബുദ്വീപേ ഽസ്മിന് പുരാ ശതസഹസ്രശഃ
ഇവയിലും അനേകം മറ്റു ജന്മങ്ങളിൽ നീ ജംബുദ്വീപിൽ ആയിരക്കണക്കിന്, ലക്ഷക്കണക്കിന് തവണകൾ ജനിച്ചു കഴിഞ്ഞവനാണ്.
ഇത്ഥം തവാത്മനശ് ചൈവ പ്രാക്തനം വാസനാക്രമമ് । പശ്യാമി സൂക്ഷ്മയാ ബുദ്ധ്യാ സമ്യഗ്ദര്ശനശുദ്ധയാ
ഇങ്ങനെ, സത്യദർശനശുദ്ധിയാൽ ഉണർന്ന സൂക്ഷ്മബുദ്ധിയോടെ, നിന്റെതും എന്റെതുമായ പഴയ വാസനകളുടെ ക്രമം ഞാൻ കാണുന്നു.
മമാപി ബഹ്വ്യോ ബഹുധാ യോനയോ മോഹമന്ഥരാഃ । സമതീതാസ് സ്മരാമ്യ് അദ്യ താ ജ്ഞാനോദിതയാ ദൃശാ
എനിക്കുമവിടം പലവിധം ജന്മങ്ങൾ, മായയാൽ ഭാരംകൂടിയവ, കടന്നുപോയിട്ടുണ്ട്; ഇന്ന് ജ്ഞാനദൃഷ്ടിയാൽ അവയെ ഞാൻ ഓർക്കുന്നു.
ത്രിഗര്തേഷു ശുകോ ഭൂത്വാ ഹംസോ ഭൂത്വാ സരിത്തടേ । പക്കണേ വായസോ ഭൂത്വാ ജാതോ ഽഹമ് ഇഹ കാനനേ
ത്രിഗർതത്തിൽ ഞാൻ ഒരു തത്തയായി, നദീതീരത്ത് ഒരു ഹംസയായി, പക്ഷണത്തിൽ ഒരു കാക്കയായി, ഈ കാടിൽ ജനിച്ചു.
ഭുക്ത്വാ പുലിന്ദതാം വിന്ധ്യേ കൃത്വാ വങ്ഗേഷു വൃക്ഷതാമ് । ഉഷ്ട്രത്വമ് അതിവാഹ്യാദ്രൌ ജാതോ ഽഹമ് ഇഹ കാനനേ
വിന്ദ്യപർവ്വതത്തിൽ ഞാൻ ഒരു പുലിന്ദനായും, വംഗദേശത്ത് ഒരു വൃക്ഷമായും, ഉയർന്ന പർവ്വതത്തിൽ ഒരു ഒട്ടകമായും ജീവിച്ചു, പിന്നെ ഈ കാടിൽ ജനിച്ചു.
യശ് ചാതകോ ഹിമഗിരൌ യോ രാജാ പുണ്ഡ്രമണ്ഡലേ । വ്യാഘ്രോ യസ് സഹ്യകുഞ്ജേഷു സ ഏവേഹ തവാഗ്രജഃ
ഹിമാലയത്തിൽ ചാതകപ്പക്ഷിയായി, പുണ്ഡ്രദേശത്ത് രാജാവായി, സഹ്യപർവ്വതങ്ങളിൽ കടുവയായി ഉണ്ടായിരുന്നവൻ തന്നെയാണ് ഇപ്പോൾ നിന്റെ മൂത്ത സഹോദരൻ.
യോ ഗൃധ്രോ ദശവര്ഷാണി യോ മൃഗോ മാസപഞ്ചകമ് । യസ് സമാനാം ശതം സിംഹസ് സ ഏവേഹ തവാഗ്രജഃ
പത്ത് വർഷം കഴുകനായി, അഞ്ചു മാസം മാൻ ആയി, നൂറു വർഷം സിംഹമായി ജീവിച്ചവൻ തന്നെയാണ് ഇപ്പോൾ നിന്റെ മൂത്ത സഹോദരൻ.
അന്ധ്രഗ്രാമചകോരേണ തുഖാരനൃപവാജിനാ । ശ്രീശൈലാചാര്യപുത്രേണ മയേദം തവ കഥ്യതേ
ആന്ധ്രഗ്രാമത്തിലെ ചകോരപ്പക്ഷിയായി, തുഖാരരാജാവിന്റെ കുതിരയായി, ശ്രീശൈലപർവ്വതത്തിലെ ഗുരുപുത്രനായി ഞാൻ തന്നെയാണ് ഇതെല്ലാം നിന്നോട് പറയുന്നത്.
സര്വേ വിവിധസംരമ്ഭാ വിവിധാചാരചേഷ്ടിതാഃ । വിലാസാ ജന്മനാം ഭ്രാതസ് സ്മര്യന്തേ പ്രാക്തനാ മയാ
എല്ലാ വിധത്തിലുള്ള ശ്രമങ്ങളും പലതരം പെരുമാറ്റങ്ങളും, ജന്മങ്ങളിലുടനീളമുള്ള ആനന്ദങ്ങൾ എല്ലാം, സഹോദരാ, ഞാൻ പഴയതായ ഓർമ്മകളായി മനസ്സിൽ സൂക്ഷിച്ചിരിക്കുന്നു.
ഏവം സ്ഥിതേ ജഗജ്ജാതാവ് ആവയോശ് ശതശോ ഗതാഃ । പിതരോ മാതരശ് ചൈവ ഭ്രാതരസ് സുഹൃദസ് തഥാ
ഈ ലോകത്തിൽ നമ്മളിൽ രണ്ടുപേര്ക്കും നൂറുകണക്കിന് അപ്പന്മാരും അമ്മമാരും സഹോദരന്മാരും സുഹൃത്തുക്കളും കഴിഞ്ഞുപോയിട്ടുണ്ട്.
കാംസ് താന് സമനുശോചാവോ ന ശോചാവശ് ച കാന് അപി । ബന്ധൂന് കിം വാപി ശോചാവ ഈദൃശ്യ് ഏവ ജഗത്സ്ഥിതിഃ
അവരിൽ ആരെക്കൊണ്ട് ദുഃഖിക്കണം, ആരെക്കൊണ്ട് ദുഃഖിക്കേണ്ടതില്ല? ഈ ലോകം ഇങ്ങനെ തന്നെയാണെങ്കിൽ ബന്ധുക്കളെക്കൊണ്ട് ദുഃഖിക്കേണ്ടതെന്തിന്?
അനന്താഃ പിതരോ യാന്തി യാന്ത്യ് അനന്താശ് ച മാതരഃ । ഇഹ സംസാരിണാം പുംസാം വനപാദപപര്ണവത്
ഇവിടെ ഈ ജീവിതയാത്രക്കാര്ക്ക് അനന്തമായ അപ്പന്മാരും അനന്തമായ അമ്മമാരും വരികയും പോകികയും ചെയ്യുന്നു, കാട്ടിലെ മരച്ചില്ലുകളെപ്പോലെ.
കിം പ്രമാണമ് അതഃ പുത്ര ദുഃഖസ്യാത്ര സുഖസ്യ വാ । തസ്മാത് സര്വം പരിത്യജ്യ തിഷ്ഠാവസ് സ്വസ്ഥതാം ഗതൌ
മകനേ, ഇവിടെ ദുഃഖത്തിനോ സന്തോഷത്തിനോ എന്ത് ഉറപ്പുണ്ട്? അതുകൊണ്ട് എല്ലാം വിട്ട് സമാധാനത്തിൽ നിലകൊള്ളാം.
പ്രപഞ്ചഭാവനാം ത്യക്ത്വാ മനസ്യ് അഹമ് ഇതി സ്ഥിതാമ് । താം ഗതിം ഗച്ഛ ഭദ്രം തേ യാം യാന്തി ഗതികോവിദാഃ
ലോകം എന്ന ഭാവന വിട്ട് മനസ്സിൽ 'ഞാൻ ആണ്' എന്ന നിലയിൽ ഉറപ്പോടെ നിൽക്കൂ. വഴിയിൽ നിപുണരായവർ എത്തുന്ന അതേ ലക്ഷ്യത്തിലേക്കാണ് നീ പോകേണ്ടത്, സുഖം നേരിടട്ടെ.
ഇഹാജവഞ്ജവീഭാവം പതനോത്പതനാത്മകമ് । നാനുശോചന്തി സുധിയശ് ചികിത്സന്തേ ച കേവലമ്
ഇവിടെ ജീവിതം ഒരിക്കലും സ്ഥിരമല്ല, ഉയർന്നുവീഴുന്ന സ്വഭാവമുള്ളതാണെന്ന് ബുദ്ധിമാന്മാർ ദുഃഖിക്കുന്നില്ല; അവർ അതിനെ അതുപോലെ തന്നെ കാണുന്നു.
ഭാവാഭാവവിനിര്മുക്തം ജരാമരണവര്ജിതമ് । സംസ്മരാത്മാനമ് അവ്യഗ്രോ മാ വിമൂഢമനാ ഭവ
ഉണ്ടാകലും ഇല്ലാതാകലും അതിജീവിച്ച, വയസ്സിനോ മരണത്തിനോ വിധേയമല്ലാത്ത നിന്റെ സ്വരൂപം ഓർക്കൂ; മനസ്സിൽ ആശങ്കയോ ഭ്രമമോ വരുത്തരുത്.