സര്വാ ഏവ ഹി തേ ഭൂതജാതയോ രാമ ബന്ധവഃ । അത്യന്താസംസ്തുതാ ഏതാസ് തവ നാമ ന കാശ്ചന
രാമാ, ഈ എല്ലാ ജീവജാതികളും നിന്റെ ബന്ധുക്കളാണ്. അവയെ വളരെ പ്രശംസിച്ചാലും, യഥാർത്ഥത്തിൽ അവയിൽ ഒന്നിനും നിന്റെ പേര് ഇല്ല.
വിവിധജന്മശതാഹിതസമ്ഭ്രമേ ജഗതി ബന്ധുര് അബന്ധുര് ഇതി ക്ഷണമ് । ഭ്രമദശൈവ വിവല്ഗതി വസ്തുതസ് ത്രിഭുവനം ചിരബന്ധുര് അബന്ധ്വ് അപി
ഇവിടെ, അനേകം ജന്മങ്ങളുടെ കലാപത്തിനിടയിൽ, ലോകത്ത് 'ഇവൻ സ്നേഹിതൻ, ഇവൻ അല്ല' എന്ന ഭാവം ഒരു നിമിഷം മാത്രം തോന്നുന്നു. എന്നാൽ യാഥാർത്ഥത്തിൽ, മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും എല്ലാവരും പണ്ടേ സ്നേഹിതരും അല്ലാത്തവരുമാണ്.
അത്രൈവോദാഹരന്തീമമ് ഇതിഹാസം പുരാതനമ് । ഭ്രാത്രോസ് ത്രിപഥഗാതീരേ സംവാദോ മുനിപുത്രയോഃ
ഇവിടെ ഒരു പുരാതന കഥ പറയപ്പെടുന്നു: തിരുവഴിയുടെ തീരത്ത് രണ്ടു മുനിപുത്രന്മാർ തമ്മിൽ നടന്ന സംഭാഷണം.
അയം ബന്ധുര് അയം നേതി കഥാപ്രസ്താവതസ് സ്മൃതമ് । ഇതിഹാസമ് ഇമം പുണ്യം സാശ്ചര്യം ശൃണു രാഘവ
'ഇവൻ സ്നേഹിതൻ, ഇവൻ അല്ല' എന്ന വിഷയം ഈ കഥയിൽ ഓർക്കപ്പെടുന്നു; ഈ പുണ്യവും അത്ഭുതകരവും ആയ കഥ നീ കേൾക്കൂ, രാഘവ.
അസ്ത്യ് അസ്യ ജമ്ബുദ്വീപസ്യ കസ്മിംശ്ചിദ് ദിങ്നികുഞ്ജകേ । വനവ്യൂഹമഹോത്തംസോ മഹേന്ദ്രോ നാമ പര്വതഃ
ഈ ജംബുദ്വീപിൽ, ഒരു ദിശയുടെ കാടിനുള്ളിൽ, വനങ്ങൾ കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട മഹേന്ദ്രം എന്ന വലിയ പർവ്വതം നിലകൊള്ളുന്നു.
കല്പദ്രുമവനച്ഛായാവിശ്രാന്തസുരകിന്നരഃ । ശൃങ്ഗൈര് ആതതമ് ആകാശം ജിതവാന് യസ് സമുന്നതൈഃ
ആശംസകളെ നിറവേറ്റുന്ന കല്പവൃക്ഷങ്ങളുടെ കാട്ടിലെ തണലില് ദേവന്മാരും ഗന്ധര്വന്മാരും വിശ്രമിക്കുന്നതുപോലെ, ഉയരമുള്ള കുന്തങ്ങളാല് ആകാശം കീഴടക്കിയവനാണ് അവന്.
ബ്രഹ്മലോകാന്തരപ്രാപ്തൈശ് ശൃങ്ഗകന്ദരചാരിഭിഃ । സാമവേദം പ്രതിധ്വാനഘുങ്ഘുമൈര് ഗായതീവ യഃ
ബ്രഹ്മലോകം വരെ എത്തുന്ന ഗുഹകളിലൂടെ കുന്തങ്ങള് കടന്നുപോകുമ്പോള്, ആഴമുള്ള പ്രതിധ്വനികളോടെ സാമവേദം പാടുന്നപോലെയാണ് അവന്.
യഃ പയോമേദുരൈര് മേഘൈര് ലുലിതൈശ് ശൃങ്ഗകോടിഷു । ലതാകുസുമസമ്പ്രോതൈഃ കുന്തലൈര് ഇവ രാജതേ
പാലുപോലെയുള്ള കനിഞ്ഞു നിറഞ്ഞ മേഘങ്ങള് കുന്തശിഖരങ്ങളില് ചുറ്റി സഞ്ചരിക്കുമ്പോള്, പുഷ്പിച്ച ലതകള് ചേർത്തു കെട്ടിയ മുടിപോലെ അവന് പ്രകാശിക്കുന്നു.
യസ് തടോഡ്ഡയനോത്കാനാം ശരഭാണാം വിജൃമ്ഭിതൈഃ । വിസ്ഫൂര്ജതി ഗുഹാവക്ത്രൈഃ കല്പാഭ്രാണി ഹസന്ന് ഇവ
അവന്റെ ചിറകുകളില് കയറി ചാടുന്ന കാട്ടുമൃഗങ്ങളുടെ ഉല്ലാസത്തോടെ വലിയ ഗുഹാമുഖങ്ങള് തുറക്കുമ്പോള്, ആ ഗുഹകള് മേഘഗർജ്ജനത്തോടെ ചിരിക്കുന്നതുപോലെയാണ്.
യേന നിര്ഝരനിര്ഹ്രാദൈഃ കന്ദരാന്തരചാരിഭിഃ । സമുദ്രജലകല്ലോലവിലാസോ വിജിതോ ഽഭിതഃ
പർവ്വതത്തിലെ അരുവികൾ ഗർജ്ജിച്ച് കന്യോനങ്ങളിൽ ഒഴുകുമ്പോൾ, സമുദ്രജലത്തിലെ തിരകളുടെ കളിയേകാൾ എല്ലാ വശത്തും അതിജീവിക്കുന്നു.
തസ്യൈകദേശേ വിതതേ രത്നസാനൌ മനോരമേ । മുനിഭിസ് സ്നാനപാനാര്ഥം വ്യോമഗങ്ഗാവതാരിതാ
ആ രത്നപർവ്വതത്തിലെ മനോഹരമായ ഒരു ഭാഗത്ത്, മുനികൾക്ക് കുളിക്കാനും കുടിക്കാനുമായി ആകാശഗംഗയെ അവിടെ ഇറക്കി കൊണ്ടുവന്നു.
തസ്യാസ് ത്രിപഥഗായാസ് തു തീരേ വികസിതദ്രുമേ । രത്നാദ്രിതടവിദ്യോതകചത്കനകപങ്കജേ
ആ ദിവ്യനദിയുടെ തീരത്ത്, പുഷ്പിച്ചിരിക്കുന്ന വൃക്ഷങ്ങൾക്കു കീഴിൽ, രത്നപർവ്വതത്തിന്റെ കരയിൽ തിളങ്ങുന്ന പൊൻതാമരകളോടുകൂടെ,
ആസീദ് അഭ്യുദിതജ്ഞാനസ് തപോരാശിര് ഉദാരധീഃ । മുനിര് ദീര്ഘതപാ നാമ തപോമൂര്തിമ് ഇവാസ്ഥിതഃ
അവിടെ പുതുതായി ഉദിച്ച ജ്ഞാനമുള്ള, തപസ്സിന്റെ സമാഹാരമായ, ഉന്നതബുദ്ധിയുള്ള ദീർഘതപസ് എന്ന മുനി വസിച്ചു; തപസ്സിന്റെ സാക്ഷാൽ രൂപംപോലെ.
മുനേര് ബഭൂവതുസ് തസ്യ ദ്വൌ പുത്രാവ് ഇന്ദുസുന്ദരൌ । പുണ്യപാവനനാമാനൌ ദ്വൌ കചാവ് ഇവ വാക്പതേഃ
ആ മുനിക്ക് രണ്ട് പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായിരുന്നു, ഇരുവരും ചന്ദ്രനുപോലെ മനോഹരർ. അവരെ പുണ്യനും പാവനനും എന്നു വിളിച്ചു. വാക്കിന്റെ ദേവതയ്ക്ക് രണ്ടു കേശങ്ങൾ ഉള്ളതുപോലെ, ഇവരും രണ്ടു പേരായിരുന്നു.
സ താഭ്യാം സഹ പുത്രാഭ്യാം ഭാര്യയാ സഹ ചൈകയാ । ഉവാസ സരിതസ് തീരേ തസ്മിന് സഫലപാദപേ
അവൻ തന്റെ ഭാര്യയോടും ആ രണ്ട് പുത്രന്മാരോടും കൂടി, ഒരു ഫലമുള്ള വൃക്ഷത്തിന്റെ ചുവടിൽ, നദീതീരത്ത് താമസിച്ചു.
അഥ കാലേ തയോസ് തസ്യ പുത്രയോര് ജ്ഞാനവാന് അഭൂത് । പുണ്യനാമാ വയോജ്യേഷ്ഠോ ഗുണജ്യേഷ്ഠശ് ച രാഘവ
കാലക്രമേണ, രാഘവ, മൂത്ത പുത്രനായ പുണ്യൻ ജ്ഞാനവാനായി. അവൻ പ്രായത്തിലും ഗുണത്തിലും മുന്നേറ്റം നേടിയവനായിരുന്നു.
പാവനോ ഽര്ധപ്രബുദ്ധോ ഽഭൂത് പൂര്വസന്ധ്യാമ്ബുജം യഥാ । മൌര്ഖ്യാദ് അതിഗതോ നാന്തഃ പദം ലോലമ് ഇവാസ്ഥിതഃ
പാവനൻ പകുതി ഉണർന്നവനായിരുന്നു, പുലർച്ചെ തുറക്കുന്ന താമരപൂവുപോലെ. അവൻ മൂഢതയെ അതിക്രമിച്ചെങ്കിലും, ഉള്ളിൽ സ്ഥിരതയില്ലാതെ, അസ്ഥിരമായ നിലയിൽ നിന്നു.
തതോ വഹത്യ് അകലിതേ കാലേ കലിതകാരണേ । സംവത്സരഗണേ ക്ഷീണേ ദീനേ ദേഹേ ഗതായുഷി
അതിനുശേഷം, നിശ്ചയിച്ച സമയത്ത്, വർഷങ്ങൾ കടന്നുപോയി, ശരീരം ക്ഷീണിച്ചു, ആയുസ്സും തീരാനിരികുമ്പോൾ,
അസ്മാദ് ഭങ്ഗുരഭൂതാഢ്യാദ് വൃത്താന്തഭരഭീഷണാത് । രതിമ് ഉത്സൃജ്യ സംസാരാജ് ജരാജര്ജരജീവിതഃ
ഈ ഭംഗുരവും ഭാരവും ഭയപ്പെടുത്തുന്നതുമായ ജീവിതത്തിൽ നിന്ന്, വൃദ്ധാവസ്ഥയിൽ തളർന്ന ജീവിതത്തോടും ലോകത്തോടുമുള്ള ആസക്തി ഉപേക്ഷിച്ചു.
കലനാപക്ഷിണീനീഡം ദേഹം ദീര്ഘതപാ മുനിഃ । ജഹൌ ഗിരിഗുഹാഗേഹേ ഭാരം വൈവധികോ യഥാ
മുനി തന്റെ ദീർഘകാല തപസ്സിൽ ക്ഷയിച്ച ചിന്തകളുടെ കൂടായ ശരീരം പർവതഗുഹയിൽ ഒരു ഭാരം ചുമക്കുന്നവൻ ഭാരം വെക്കുന്നതുപോലെ ഉപേക്ഷിച്ചു.
പ്രശാന്തകലനാരമ്ഭം ചേത്യരിക്തചിദാസ്പദമ് । പദം ജഗാമ നീരാഗം പുഷ്പഗന്ധ ഇവാമ്ബരമ്
അവൻ ആശകളില്ലാതെ, ചിന്തകളുടെ അലറില്ലാത്ത, വസ്തുക്കളില്ലാത്ത ശുദ്ധബോധത്തിന്റെ നിലയിലേക്ക്, പുഷ്പസുഗന്ധം ആകാശത്ത് ലയിക്കുന്നതുപോലെ, എത്തി.
അഥ ഭാര്യാ മുനേര് ദേഹം പ്രാണാപാനവിവര്ജിതമ് । ദൃഷ്ട്വാവിലുഠിതം ഭൂമൌ വിനാലമ് ഇവ പങ്കജമ്
അപ്പോൾ മുനിയുടെ ഭാര്യ, പ്രാണനും അപാനവായുവും ഇല്ലാതെ നിലത്ത് ഉരുണ്ടുകിടക്കുന്ന ഭർത്താവിന്റെ ശരീരം കാണുമ്പോൾ, തണ്ടില്ലാതെ വീണുപോയ താമരപൂവ് പോലെ അവളെ അനുഭവപ്പെട്ടു.
ചിരമ് അഭ്യസ്തയാ യോഗയുക്ത്യാ പതിവിതീര്ണയാ । തത്യാജ തനുമ് അമ്ലാനാം ഷട്പദീ പദ്മിനീമ് ഇവ
ദീർഘകാലം യോഗം അഭ്യസിച്ചും ഭർത്താവിനോടുള്ള കടമകൾ നിറവേറ്റിയും കഴിഞ്ഞ അവൾ, ഉണങ്ങിയ താമരപൂവിൽ നിന്ന് തേൻചൂഷി പറന്നു പോകുന്നതുപോലെ, തന്റെ ക്ഷീണിച്ച ശരീരം ഉപേക്ഷിച്ചു.
ഭര്താരമ് ഏവാനുയയൌ ജനസ്യാദൃശ്യതാം ഗതമ് । പ്രഭാഗഗനകോശസ്ഥമ് അസ്തം യാതമ് ഇവോഡുപമ്
ജനങ്ങൾക്ക് കാണാനാകാത്തവനായി മാറിയ ഭർത്താവിനെ അവൾ പിന്തുടർന്നു, ആകാശത്തേക്ക് അസ്തമിക്കുന്ന ചന്ദ്രനെ പ്രകാശരശ്മി പിന്തുടരുന്നതുപോലെ.
മാതാപിത്രോസ് തു ഗതയോര് ഔര്ധ്വദൈഹികകര്മണി । പുണ്യ ഏവ സ്ഥിതേ ഽവ്യഗ്രേ പാവനോ ദുഃഖമ് ആയയൌ
അമ്മയും അച്ഛനും ഈ ലോകം വിട്ട് പോയ ശേഷം അവരുടെ അന്ത്യകർമ്മങ്ങൾ നടത്തുമ്പോൾ, മനസ്സിൽ അശാന്തിയില്ലാതിരുന്നിട്ടും പാവനന് ദു:ഖം നിറഞ്ഞു.
ശോകോപഹതചിത്തോ ഽസൌ ഭ്രമന് കാനനവീഥിഷു । ജ്യായാംസമ് അനവേക്ഷ്യൈവ പാവനോ വിലലാപ ഹ
വേദനയാൽ മനസ്സ് തളർന്ന പാവനൻ കാട്ടുവഴികളിൽ അലയുമ്പോൾ, തന്റെ മൂത്ത സഹോദരനെ നോക്കാനും ഇല്ലാതെ ദുഖത്തോടെ കരഞ്ഞു.
അഥൌര്ധ്വദൈഹികം കൃത്വാ മാതാപിത്രോര് ഉദാരധീഃ । ആയയൌ വിപിനേ പുണ്യഃ പാവനം ശോകലാലസമ്
മാതാപിതാക്കളുടെ അന്തിമകർമ്മങ്ങൾ നിർവഹിച്ചു, ഉന്നതബുദ്ധിയുള്ള പുണ്യൻ കാട്ടിലേക്ക് വന്നു, ദുഃഖത്തിൽ മുഴുകിയ പാവനനെ സമീപിച്ചു.
കിം പുത്ര ഘനതാം ശോകം നയസ്യ് ആന്ധ്യൈകകാരണമ് । ബാഷ്പധാരാകരം ഘോരം പ്രാവൃട്കാല ഇവാമ്ബുദമ്
മകനേ, ദുഃഖം ഇങ്ങനെ കനത്തതാക്കുന്നത് എന്തിനാണ്? കണ്ണിരിന്റെ ഒഴുക്കായി, കന്യാകാല മേഘംപോലെ, അതിനെ മാത്രം കാരണം വച്ച് മനസ്സിനെ കെട്ടിപ്പിടിക്കേണ്ടതെന്തിന്?
പിതാ തവ മഹാപ്രാജ്ഞ ഗതസ് സാര്ധം ത്വദമ്ബയാ । സ്വാമ് ഏവ പരമാം ആത്മപദവീം മോക്ഷനാമികാമ്
നിന്റെ പിതാവും മാതാവും, മഹാബുദ്ധിമാനേ, പരമമായ ആത്മപഥം, മോക്ഷം എന്നറിയപ്പെടുന്ന വഴി, പ്രാപിച്ചിരിക്കുന്നു.
തത് സ്ഥാനം സര്വജന്തൂനാം തദ് രൂപം വിദിതാത്മനാമ് । സ്വം ഭാവമ് അഭിസമ്പന്നേ കിം പിതര്യ് അഭിശോചസി
ആ അവസ്ഥ എല്ലാ ജീവജാലങ്ങൾക്കും സാധാരണമാണ്; ആത്മാവിനെ അറിയുന്നവർക്ക് ആ രൂപം ലഭ്യമാണ്. ഒരാൾക്ക് തന്റെ സ്വഭാവം പൂർണ്ണമായി മനസ്സിലായാൽ, നീ അച്ഛനെന്തിനാണ് ദുഃഖിക്കുന്നത്?