സംസാരസ്ഥിതിര് ഏവേയം യദ് ഭൂത്വാ ഭൂയതേ പുനഃ । അജ്ഞേനൈവ ന തു ജ്ഞേന ജ്ഞോ ഽസി രാമ സ്ഥിരോ ഭവ
ഈ ജനനമരണചക്രം, വീണ്ടും വീണ്ടും ഉണ്ടാകുന്നതും നിലനിൽക്കുന്നതും അജ്ഞാനത്താൽ മാത്രം ആണ്, ജ്ഞാനത്താൽ അല്ല. നീ ജ്ഞാനസ്വരൂപിയാണ്, രാമാ, സ്ഥിരതയോടെ നില്ക്കണം.
സ്വരൂപമ് ഇദമ് അസ്യാസ് തു സംസൃതേസ് സന്തതം ഹി യത് । അജ്ഞാനാത് സ്ഫാരതാമ് ഏതി ജ്ഞാനവാന് അസി സന്മതേ
ഇവളുടെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം തന്നെ ഈ സംസാരമാണ്. അജ്ഞാനത്താൽ ഇത് വ്യാപിച്ചുപോകുന്ന പോലെ തോന്നുന്നു. എന്നാൽ നീ ജ്ഞാനമുള്ളവനാണ്, മനസ്സിലാക്കുന്നവനാണ്.
രൂപം കിമ് അന്യദ് ഭവതു ഭ്രമമാത്രാദ് ഋതേ ഭ്രമേ । സ്വപ്നമാത്രാദ് ഋതേ സ്വപ്നേ ഭവത്യ് അന്യോ ഹി കഃ ക്രമഃ
ഭ്രമയല്ലാതെ വേറെ എന്ത് രൂപം ഉണ്ടാകാം? സ്വപ്നത്തിൽ സ്വപ്നം ഒഴികെ മറ്റെന്തെങ്കിലും ക്രമം ഉണ്ടോ?
സര്വശക്തേര് ഇയം ശക്തിര് ഭ്രമമാത്രമയീ മതാ । രൂഢാ സംസാരമായേതി നാസത്യാ നാപി സന്മയീ
സകലശക്തികളുടെയും ഈ ശക്തി മുഴുവനും ഭ്രമം കൊണ്ടുള്ളതാണ്. സംസാരമെന്ന മായയായി ഇത് നിലനിൽക്കുന്നു; ഇതൊന്നും പൂർണ്ണമായും അസത്യമല്ല, സത്യമുമല്ല.
കേവലം ജ്ഞാനവൈരൂപ്യാദ് അപര്യാലോചനാത് തഥാ । രാമ ദൃശ്യത ഏവേദമ് ആഭാനമ് അതിഭാസ്വരമ്
രാമാ, ജ്ഞാനത്തിന്റെ വക്രതയും ശരിയായ അന്വേഷനം ഇല്ലായ്മയും കൊണ്ടാണ് ഈ പ്രകാശമുള്ള രൂപം ഇങ്ങനെ കാണപ്പെടുന്നത്.
ന ബന്ധുഃ കസ്യചിത് കശ്ചിദ് ഇഹ നോ കശ്ചിദ് അപ്യ് അരിഃ । സദാ സര്വം ച സര്വസ്യ സര്വസ് സര്വേശ്വരേച്ഛയാ
ഇവിടെ ആരും ആരുടേയും സത്യമായുള്ള സുഹൃത്ത് അല്ല, ആരും ആരുടേയും ശത്രുവും അല്ല. എല്ലാം എല്ലാവർക്കും, എല്ലാം സർവ്വേശ്വരന്റെ ഇച്ഛപ്രകാരം തന്നെയാണ്.
ആലൂനശീര്ണമ് അഖിലമ് ഇദമ് അന്യോഽന്യമിശ്രിതമ് । അനാരതം യാതി ജഗത് തരങ്ഗൌഘ ഇവാമ്ഭസഃ
ഈ ലോകം മുഴുവൻ തകർന്നും ചേർന്നും, ഒരുമിച്ച് കലർന്നും, ഒരുപോലെ തുടർച്ചയില്ലാതെ ഒഴുകുന്നു; ജലത്തിൽ തിരകളുടെ കൂട്ടം പോലെ.
അധ ഊര്ധ്വത്വമ് ആയാതി യാത്യ് ഊര്ധ്വത്വമ് അധസ് തഥാ । സംസാരസ്യ ചലസ്യാസ്യ ചക്രനേമിര് ഇവാഭിതഃ
താഴെയുള്ളത് മുകളിലേക്ക് ഉയരുന്നു, മുകളിലുള്ളത് താഴേക്ക് ഇറങ്ങുന്നു; ഈ ചലിക്കുന്ന സാംസാരചക്രം ഇരുവശത്തും ചക്രത്തിന്റെ അരയോരം പോലെ തിരിയുന്നു.
സ്വര്ഗസ്ഥാ നരകം യാന്തി നാരകാ യാന്തി വിഷ്ടപമ് । യോനേര് യോന്യന്തരം യാന്തി ദ്വീപാദ് ദ്വീപാന്തരം ജനാഃ
സ്വർഗത്തിൽ ഉള്ളവർ നരകത്തിലേക്ക് പോകുന്നു, നരകത്തിൽ ഉള്ളവർ സ്വർഗത്തിലേക്ക് എത്തുന്നു; ജനങ്ങൾ ഒരു ഗർഭത്തിൽ നിന്ന് മറ്റൊന്നിലേക്ക്, ഒരു ദ്വീപിൽ നിന്ന് മറ്റൊന്നിലേക്ക് സഞ്ചരിക്കുന്നു.
ധീരാഃ കാര്പണ്യമ് ആയാന്തി കൃപണാ യാന്തി ധീരതാമ് । പരിസ്ഫുരന്തി ഭൂതാനി പാതോത്പാതശതഭ്രമൈഃ
ധൈര്യശാലികൾക്ക് ഒരിക്കൽ ക്ഷീണം വരാം, ക്ഷീണിച്ചവർക്കു ധൈര്യം ലഭിക്കും; ജീവികൾ അനേകം ദുരന്തങ്ങളിലും കലഹങ്ങളിലും ആകുലരായി ചുറ്റിക്കറങ്ങുന്നു.
ഏകരൂപം സ്ഥിരം സ്വസ്ഥം സ്വച്ഛം സന്താപവര്ജിതമ് । നേഹ സമ്പ്രാപ്യതേ കിഞ്ചിദ് അഗ്നൌ ഹിമകണോ യഥാ
ഒരുപോലെയും സ്ഥിരവുമായും ആരോഗ്യവാനുമായും വെടിപ്പുള്ളതുമായും വേദനയില്ലാത്തതുമായ അവസ്ഥ ഇവിടെ കിട്ടാനാവില്ല; അതുപോലെ തീയിൽ ഹിമകണങ്ങൾ നിലനിൽക്കില്ല.
യേ യേ രാമ മഹാഭാഗാ ബഹവോ ഽബഹവോ ഽഥ വാ । നഷ്ടാ ഏവേഹ ദൃശ്യന്തേ തേ തേ കതിപയൈര് ദിനൈഃ
രാമാ, മഹാഭാഗന്മാരായ പലരും, അധികം പേരായാലും കുറച്ച് പേരായാലും, ഇവിടെ കാണുന്നത് കുറച്ചു ദിവസങ്ങൾ മാത്രം; അവരൊക്കെ ഇല്ലാതായവരായി തോന്നുന്നു.
പരതാത്മീയതാന്യത്വത്വത്ത്വമത്ത്വാദിഭാവനാഃ । നേഹ സത്യാ മഹാബാഹോ ദ്വിചന്ദ്രാദിദൃശോ യഥാ
പറയുന്ന പരത്വം, ആത്മത്വം, വ്യത്യാസം, നീ, ഞാൻ എന്നിങ്ങനെയുള്ള ധാരണകൾ ഇവിടെ സത്യമല്ല, മഹാബാഹുവേ; ഇരട്ടചന്ദ്രം കാണുന്നതുപോലെ അവയൊക്കെ മായയാണ്.
അയം ബന്ധുഃ പരശ് ചായമ് അയം ചാഹമ് അയം ഭവാന് । ഏതാ മിഥ്യാദൃശോ രാമ വിഗലന്തു തവാധുനാ
ഇവൻ ബന്ധുവാണ്, അവൻ അന്യനാണ്, ഞാൻ ഇതാണ്, നീ അതാണ് — രാമാ, ഈ തെറ്റായ ഭാവനകൾ ഇപ്പോൾ നിന്നിൽ നിന്നു അകറ്റിക്കളയണം.
ക്രീഡാര്ഥം വ്യവഹാരസ്ഥ ഏതാഭിര് ഹതദൃഷ്ടിഭിഃ । ആമൂലമ് അന്തശ് ഛിന്നാഭിര് ബഹിര് വിഹര ഹേലയാ
കളിക്കാനായി, ഈ തെറ്റായ കാഴ്ചകളോടൊപ്പം ലോകവ്യവഹാരങ്ങളിൽ പങ്കുചേരുക; എന്നാൽ ഉള്ളിൽ അവയെ അടിയോടെ മുറിച്ചുവിട്ട്, പുറത്തു നിർഭാരം സഞ്ചരിക്കണം.
സംസാരസരണാവ് അസ്യാം തഥാ വിഹര സുവ്രത । ന യഥൈഷി ശ്രമം ശ്രാന്തോ വാസനാഭാരവാന് യഥാ
ഈ ലോകസ്രോതസ്സിൽ, മഹാനേ, ഇങ്ങനെ തന്നെ നീ നടക്കണം; ആഗ്രഹങ്ങളുടെ ഭാരത്തിൽ തളർന്നവനായി değil, നിർഭാരം ആയവനായി.
യഥാ യഥൈഷാ കല്യാണീ വാസനാക്ഷയകാരിണീ । വിചാരണാ തവോദേതി സംശാമ്യസി തഥാ തഥാ
ആഗ്രഹങ്ങൾ നശിപ്പിക്കുന്ന ഈ ശുഭമായ അന്വേഷണചിന്ത നിന്റെ ഉള്ളിൽ ഉയരുമ്പോൾ, അത്രത്തോളം നീ വീണ്ടും വീണ്ടും ശാന്തി അനുഭവിക്കും.
അയം ബന്ധുര് അയം നേതി ഗണനാ ലഘുചേതസാമ് । ഉദാരചരിതാനാം തു വിഗതാവരണൈവ ധീഃ
ഇവൻ സ്നേഹിതൻ, ഇവൻ അല്ല എന്നിങ്ങനെയുള്ള വ്യത്യാസങ്ങൾ മനസ്സു ചെറുതായവർക്കാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്. മഹാത്മാക്കളായവർക്കോ, അവരുടെ ബുദ്ധിക്ക് ഒരു തടസ്സവും ഇല്ല.
ന തദ് അസ്തി ന യത്രാഹം ന തദ് അസ്തി ന യന് മമ । ഇതി നിര്ണീതസാരാണാം വിഗതാവരണൈവ ധീഃ
'ഞാൻ ഇല്ല, എനിക്ക് എന്നതുമില്ല' എന്നിടത്ത് ഒന്നും നിലനിൽക്കുന്നില്ല. അർത്ഥം മനസ്സിലാക്കിയവർക്കു ബുദ്ധിക്ക് ഒരു തടസ്സവും ഇല്ല.
നാസ്തമ് ഏതി ന ചോദേതി യശ് ചിദാകാശവന് മഹാന് । സ സര്വം പശ്യതി സ്വസ്ഥഃ ഖസ്ഥോ ഭൂമിതലം യഥാ
ആ അനന്തമായ ചൈതന്യം ആകാശംപോലെ അസ്തമിക്കുകയോ ഉദയിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നില്ല. അത് എല്ലാം കാണുന്നു, സ്വയം നിലനിൽക്കുന്നു, ആകാശത്തിൽ നിന്ന് ഭൂമിയെ കാണുന്നതുപോലെ.
സര്വാ ഏവ ഹി തേ ഭൂതജാതയോ രാമ ബന്ധവഃ । അത്യന്താസംസ്തുതാ ഏതാസ് തവ നാമ ന കാശ്ചന
രാമാ, ഈ എല്ലാ ജീവജാതികളും നിന്റെ ബന്ധുക്കളാണ്. അവയെ വളരെ പ്രശംസിച്ചാലും, യഥാർത്ഥത്തിൽ അവയിൽ ഒന്നിനും നിന്റെ പേര് ഇല്ല.
വിവിധജന്മശതാഹിതസമ്ഭ്രമേ ജഗതി ബന്ധുര് അബന്ധുര് ഇതി ക്ഷണമ് । ഭ്രമദശൈവ വിവല്ഗതി വസ്തുതസ് ത്രിഭുവനം ചിരബന്ധുര് അബന്ധ്വ് അപി
ഇവിടെ, അനേകം ജന്മങ്ങളുടെ കലാപത്തിനിടയിൽ, ലോകത്ത് 'ഇവൻ സ്നേഹിതൻ, ഇവൻ അല്ല' എന്ന ഭാവം ഒരു നിമിഷം മാത്രം തോന്നുന്നു. എന്നാൽ യാഥാർത്ഥത്തിൽ, മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും എല്ലാവരും പണ്ടേ സ്നേഹിതരും അല്ലാത്തവരുമാണ്.
അത്രൈവോദാഹരന്തീമമ് ഇതിഹാസം പുരാതനമ് । ഭ്രാത്രോസ് ത്രിപഥഗാതീരേ സംവാദോ മുനിപുത്രയോഃ
ഇവിടെ ഒരു പുരാതന കഥ പറയപ്പെടുന്നു: തിരുവഴിയുടെ തീരത്ത് രണ്ടു മുനിപുത്രന്മാർ തമ്മിൽ നടന്ന സംഭാഷണം.
അയം ബന്ധുര് അയം നേതി കഥാപ്രസ്താവതസ് സ്മൃതമ് । ഇതിഹാസമ് ഇമം പുണ്യം സാശ്ചര്യം ശൃണു രാഘവ
'ഇവൻ സ്നേഹിതൻ, ഇവൻ അല്ല' എന്ന വിഷയം ഈ കഥയിൽ ഓർക്കപ്പെടുന്നു; ഈ പുണ്യവും അത്ഭുതകരവും ആയ കഥ നീ കേൾക്കൂ, രാഘവ.
അസ്ത്യ് അസ്യ ജമ്ബുദ്വീപസ്യ കസ്മിംശ്ചിദ് ദിങ്നികുഞ്ജകേ । വനവ്യൂഹമഹോത്തംസോ മഹേന്ദ്രോ നാമ പര്വതഃ
ഈ ജംബുദ്വീപിൽ, ഒരു ദിശയുടെ കാടിനുള്ളിൽ, വനങ്ങൾ കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട മഹേന്ദ്രം എന്ന വലിയ പർവ്വതം നിലകൊള്ളുന്നു.
കല്പദ്രുമവനച്ഛായാവിശ്രാന്തസുരകിന്നരഃ । ശൃങ്ഗൈര് ആതതമ് ആകാശം ജിതവാന് യസ് സമുന്നതൈഃ
ആശംസകളെ നിറവേറ്റുന്ന കല്പവൃക്ഷങ്ങളുടെ കാട്ടിലെ തണലില് ദേവന്മാരും ഗന്ധര്വന്മാരും വിശ്രമിക്കുന്നതുപോലെ, ഉയരമുള്ള കുന്തങ്ങളാല് ആകാശം കീഴടക്കിയവനാണ് അവന്.
ബ്രഹ്മലോകാന്തരപ്രാപ്തൈശ് ശൃങ്ഗകന്ദരചാരിഭിഃ । സാമവേദം പ്രതിധ്വാനഘുങ്ഘുമൈര് ഗായതീവ യഃ
ബ്രഹ്മലോകം വരെ എത്തുന്ന ഗുഹകളിലൂടെ കുന്തങ്ങള് കടന്നുപോകുമ്പോള്, ആഴമുള്ള പ്രതിധ്വനികളോടെ സാമവേദം പാടുന്നപോലെയാണ് അവന്.
യഃ പയോമേദുരൈര് മേഘൈര് ലുലിതൈശ് ശൃങ്ഗകോടിഷു । ലതാകുസുമസമ്പ്രോതൈഃ കുന്തലൈര് ഇവ രാജതേ
പാലുപോലെയുള്ള കനിഞ്ഞു നിറഞ്ഞ മേഘങ്ങള് കുന്തശിഖരങ്ങളില് ചുറ്റി സഞ്ചരിക്കുമ്പോള്, പുഷ്പിച്ച ലതകള് ചേർത്തു കെട്ടിയ മുടിപോലെ അവന് പ്രകാശിക്കുന്നു.
യസ് തടോഡ്ഡയനോത്കാനാം ശരഭാണാം വിജൃമ്ഭിതൈഃ । വിസ്ഫൂര്ജതി ഗുഹാവക്ത്രൈഃ കല്പാഭ്രാണി ഹസന്ന് ഇവ
അവന്റെ ചിറകുകളില് കയറി ചാടുന്ന കാട്ടുമൃഗങ്ങളുടെ ഉല്ലാസത്തോടെ വലിയ ഗുഹാമുഖങ്ങള് തുറക്കുമ്പോള്, ആ ഗുഹകള് മേഘഗർജ്ജനത്തോടെ ചിരിക്കുന്നതുപോലെയാണ്.
യേന നിര്ഝരനിര്ഹ്രാദൈഃ കന്ദരാന്തരചാരിഭിഃ । സമുദ്രജലകല്ലോലവിലാസോ വിജിതോ ഽഭിതഃ
പർവ്വതത്തിലെ അരുവികൾ ഗർജ്ജിച്ച് കന്യോനങ്ങളിൽ ഒഴുകുമ്പോൾ, സമുദ്രജലത്തിലെ തിരകളുടെ കളിയേകാൾ എല്ലാ വശത്തും അതിജീവിക്കുന്നു.