ബന്ധാശാമ് അഥ മോക്ഷാശാം സുഖദുഃഖദശാമ് അപി । ത്യക്ത്വാ സദസദാശാം ച തിഷ്ഠാക്ഷുബ്ധമഹാബ്ധിവത്
ബന്ധത്തിനുള്ള ആഗ്രഹവും മോക്ഷത്തിനുള്ള ആഗ്രഹവും, സുഖദു:ഖങ്ങളിലേക്കുള്ള ആഗ്രഹവും, സത്യമോ അസത്യമോ എന്ന പ്രതീക്ഷയും എല്ലാം വിട്ട്, മഹാസമുദ്രം പോലെ അശാന്തനായി നിലകൊള്ളുക.
അജരാമരമ് ആത്മാനം ബുദ്ധ്വാ ബുദ്ധിമതാം വര । ജരാമരണശങ്കാഭിര് മാ മനഃ കലുഷം കൃഥാഃ
നീയെന്ന ആത്മാവ് വൃദ്ധിയില്ലാത്തതും മരണമില്ലാത്തതും ആണെന്ന് മനസ്സിലാക്കി, ജ്ഞാനികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, വൃദ്ധിയും മരണവും എന്ന ഭയത്തിൽ മനസ്സ് മലിനമാക്കരുത്.
പദാര്ഥജാതം നേദം തേ നായമ് അപ്യ് അസി രാഘവ । കിഞ്ചിത് തദന്യദ് ഏവേദമ് അന്യ ഏവാസി ശാശ്വതഃ
ഈ വസ്തുക്കളുടെ കൂട്ടം നിന്റെതല്ല, നീ ഇതുമല്ല രാഘവ; ഇത് മറ്റൊന്നാണ്, നീ എപ്പോഴും അതിനേക്കാൾ വ്യത്യസ്തനാണ്.
അസദഭ്യുത്ഥിതേ വിശ്വേ സത്യേ വാ സതതം സ്ഥിതേ । ത്വയി തത്താമ് ഉപഗതേ തൃഷ്ണായാസ് സങ്ഗമഃ കുതഃ
ഇഹ ലോകം അസത്യം ആയിട്ടുണ്ടാകുമ്പോഴും സത്യം ആയിട്ടു നിലകൊള്ളുമ്പോഴും, നീ ആ സത്യാവസ്ഥയിലേയ്ക്ക് എത്തിച്ചേരുമ്പോൾ, ആശയുടെ ക്ഷീണം നിനക്കു എങ്ങനെയാകും?
അന്യശ് ച രാമ മനസി പുരുഷസ്യ വിചാരിണഃ । ജായതേ നിശ്ചയസ് സാധോ സ്ഫാരാകാരശ് ചതുര്വിധഃ
രാമാ, വിവേകമുള്ള മനുഷ്യന്റെ മനസ്സിൽ, വിശാലമായ രൂപത്തിൽ നാലുവിധത്തിലുള്ള ഉറപ്പുള്ള ധാരണകൾ ഉദിക്കുന്നു.
ആപാദമസ്തകമ് അഹം മാതാപിതൃവിനിര്മിതഃ । ഇത്യ് ഏകോ നിശ്ചയോ രാമ ബന്ധായാസദ്വിലോകനാത്
എന്റെ തല മുതൽ കാൽവരെ എല്ലാം അമ്മയും അച്ഛനും ഉണ്ടാക്കിയതാണെന്ന് കരുതുന്ന ഈ ധാരണയാണ്, രാമാ, അസത്യം കാണുന്നതുകൊണ്ടു ബന്ധനത്തിന് കാരണമാകുന്നത്.
അതീതസ് സര്വഭാവേഭ്യോ വാലാഗ്രാദ് അപ്യ് അഹം തനുഃ । ഇതി ദ്വിതീയോ മോക്ഷായ നിശ്ചയോ ജായതേ സതാമ്
എല്ലാ ജീവികളിൽ നിന്നും ഞാൻ ഒരു വാലിന്റെ അറ്റംപോലും വേറിട്ട ശരീരമാണെന്നു കരുതുന്ന ഈ രണ്ടാം ധാരണ, സത്പുരുഷന്മാരിൽ മോക്ഷത്തിനായി ഉദിക്കുന്നു.
ജഗജ്ജാലപദാര്ഥാത്മാ സര്വദൈവാഹമ് അക്ഷതഃ । തൃതീയോ നിശ്ചയശ് ചേത്ഥം മോക്ഷായൈവ രഘൂദ്വഹ
എല്ലാ ലോകവസ്തുക്കളുടെയും സാരമായ ഞാൻ എപ്പോഴും അക്ഷതനാണ്; രഘുവംശജ, ഈ മൂന്നാമത്തെ ഉറച്ച വിശ്വാസം മോക്ഷത്തിനായാണ്.
അഹം ജഗച് ചാസദ് ഇദം ശൂന്യം വ്യോമസമം സദാ । ഏവമ് ഏഷ ചതുര്ഥോ ഽപി നിശ്ചയോ മോക്ഷസിദ്ധയേ
ഞാനും ഈ ലോകവും യാഥാർത്ഥ്യമല്ല; ഇതെല്ലാം ശൂന്യവും ആകാശംപോലെയും എപ്പോഴും ശൂന്യവുമാണ്; അങ്ങനെ, ഈ നാലാമത്തെ ഉറച്ച വിശ്വാസവും മോക്ഷം നേടുന്നതിനാണ്.
നിശ്ചയേഷു ചതുര്ഷ്വ് ഏവം ബന്ധായ പ്രഥമസ് സ്മൃതഃ । ത്രയോ മോക്ഷായ കഥിതാശ് ശുദ്ധഭാവനയോമ്ഭിതാഃ
ഈ നാല് വിശ്വാസങ്ങളിൽ ആദ്യത്തേത് ബന്ധനത്തിനായാണ് ഓർക്കപ്പെടുന്നത്; ശേഷിക്കുന്ന മൂന്നു, ശുദ്ധമായ ധ്യാനത്തോടെ നിറഞ്ഞവ, മോക്ഷത്തിലേക്കാണ് നയിക്കുന്നത് എന്ന് പറയുന്നു.
ഏതേഷാം പ്രഥമഃ പ്രോതസ് തൃഷ്ണയാ ബന്ധയോഗ്യയാ । ശുദ്ധതൃഷ്ണാസ് ത്രയസ് സ്വച്ഛാ ജീവന്മുക്താ വിലാസിനഃ
ഇവയിൽ ആദ്യത്തേത് തൃശ്യയാൽ ബന്ധനത്തിനായി അനുയോജ്യമാണ്; ശേഷിക്കുന്ന മൂന്നു ശുദ്ധമായ ആഗ്രഹങ്ങളോടെ, തെളിഞ്ഞതും ജീവന്മുക്തരുടെ ആനന്ദത്തിൽ ലയിച്ചവയുമാണ്.
സര്വമ് ആത്മാഹമ് ഏവേതി നിശ്ചയോ യോ മഹാമതേ । തമ് ആദായ വിഷാദായ ന ഭൂയോ യാതി തേ മതിഃ
മഹാമനസ്സുള്ളവനേ, 'എല്ലാം ഞാനാണ്' എന്ന ഉറച്ച വിശ്വാസം നിനക്ക് ഉണ്ടെങ്കില് മനസ്സ് വീണ്ടും ദുഃഖത്തിലേക്ക് വീഴുകയില്ല.
തിര്യഗ് ഊര്ധ്വമ് അധസ്താച് ച വ്യാപകോ മഹിമാത്മനഃ । സര്വമ് ആത്മേതി തേനാന്തര് നിശ്ചയേന ന ബധ്യസേ
ആത്മാവിന്റെ മഹത്വം എല്ലായിടത്തും, മുകളിലും താഴെയും അങ്ങോട്ടും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു. 'എല്ലാം ആത്മാവാണ്' എന്ന ഉറച്ച വിശ്വാസം ഉള്ളവന് അകത്തൊന്നിലും ബന്ധിക്കപ്പെടുന്നില്ല.
ശൂന്യം പ്രകൃതിമായേ ച ബ്രഹ്മ വിജ്ഞാനമ് ഇത്യ് അപി । ശിവഃ പുരുഷ ഈശേതി നിത്യമ് ആത്മൈവ കഥ്യതേ
ശൂന്യത, പ്രകൃതി, മായ, ബ്രഹ്മം, ജ്ഞാനം, ശിവന്, പുരുഷന്, ഈശ്വരന്—ഇവയെല്ലാം എപ്പോഴും ആത്മാവായി മാത്രമേ പറയപ്പെടുന്നുള്ളൂ.
സദാ സര്വം സദ് ഏവേദം നേഹ ദ്വിത്വാന്യതേ ക്വചിത് । വിദ്യതേ വിദ്യയാ വ്യാപ്തം ജഗന് നേതരയാന്ധയാ
എപ്പോഴും എല്ലാം ഒരേയൊന്നാണ്; ഇവിടെ എവിടെയും രണ്ടായ്മയോ വേറിട്ടതോ ഇല്ല. ലോകം ജ്ഞാനത്താല് നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു, അജ്ഞാനത്താല് അല്ല.
ആപാതാലമ് അനന്താത്മാ പൂരിതോ ഽമ്ബുഭിര് അമ്ബുധിഃ । ആബ്രഹ്മസ്തമ്ബപര്യന്തം ജഗദ് ആപൂര്ണമ് ആത്മനാ
അഴിമുഖം മുതല് ആഴം വരെ സമുദ്രം വെള്ളംകൊണ്ട് നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; അതുപോലെ, ബ്രഹ്മാവില് നിന്ന് ഏറ്റവും ചെറുതായിരിക്കുന്ന പുല്ല് വരെ ഈ ലോകം മുഴുവന് ആത്മാവാല് നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
ഋതം സര്വമ് ഇദം നിത്യം നാനൃതം വിദ്യതേ ക്വചിത് । വാര്യ് ഏവ സകലോ ഽമ്ഭോധിര് ന തരങ്ഗാദയഃ പൃഥക്
ഇവിടെയുള്ളതൊക്കെയും സത്യമാണു, ശാശ്വതമാണു; അസത്യം എവിടെയും ഇല്ല. സമുദ്രം മുഴുവന് വെള്ളം മാത്രമാണ്, തിരകളും മറ്റും അതില് നിന്ന് വേറെയല്ല.
പൃഥക് കടകകേയൂരനൂപുരാദി ന കാഞ്ചനാത് । ഭിന്നാസ് തരുതൃണാകാരകോടയശ് ചൈവ നാത്മനഃ
കങ്കണവും കൈവളയും പാദസരം മുതലായവ പൊന്നില് നിന്ന് വേറെയല്ല; അതുപോലെ, അനേകം വൃക്ഷങ്ങളും പുല്ലുകളും ആത്മാവില് നിന്ന് വേറെയല്ല.
ദ്വൈതാദ്വൈതസമുദ്ഭേദൈര് ജഗന്നിര്മാണലീലയാ । പരമാത്മമയീ ശക്തിര് അദ്വൈതൈവ വിജൃമ്ഭതേ
ദ്വൈതവും അദ്വൈതവും എന്നിങ്ങനെ വിഭജിച്ച് സൃഷ്ടിയുടെ കളിയിലൂടെ പരമാത്മാവിന്റെ ശക്തി അദ്വൈതമായിട്ടാണ് പ്രകടമാകുന്നത്.
ആത്മീയേ പരകീയേ ച സര്വസ്മിന്ന് ഏവ സര്വദാ । നഷ്ടേ വോപചിതേ കാര്യേ സുഖദുഃഖേ ഗൃഹാണ മാ
സ്വന്തമായതിലും മറ്റുള്ളതിലും, എല്ലായിടത്തും എല്ലായ്പ്പോഴും, നഷ്ടമായാലും ലഭിച്ചാലും, സന്തോഷത്തിലും ദുഃഖത്തിലും, ഒന്നും പിടിക്കുകയോ തള്ളിക്കളയുകയോ ചെയ്യരുത്.
ഭാവാദ്വൈതമ് ഉപാശ്രിത്യ സത്താദ്വൈതമയാത്മകഃ । കര്മാദ്വൈതമ് അനാദൃത്യ ദ്വൈതാദ്വൈതമയോ ഭവ
അസ്തിത്വത്തിന്റെ ഏകത്വത്തിൽ ആശ്രയമിട്ട്, അതിന്റെ സ്വഭാവം ഏകത്വം ആണെന്ന് മനസ്സിലാക്കി, പ്രവർത്തിയുടെ ഏകത്വം അവഗണിച്ച്, ഇരട്ടത്വവും ഏകത്വവും ഉള്ളവനായി ഇരിക്കണം.
ഭവഭൂമിഷു ഭീമാസു ഭവഭാവനയാനയാ । മാ പതോത്പാതപൂര്ണാസു നദീഷ്വ് അന്ധഃ കരീ യഥാ
ജീവിതത്തിന്റെ ഭയങ്കരമായ നിലങ്ങളിൽ, ഈ ഭാവനയുടെ വഴി ഉപയോഗിച്ച്, ദുരന്തങ്ങൾ നിറഞ്ഞ നദികളിൽ അന്ധമായ ആനപോലെ വീഴരുത്.
ദ്വിത്വം ന സമ്ഭവതി സര്വഗതേ മഹാത്മന്യ് ആത്മന്യ് അഥൈക്യമ് അപി ച ദ്വിതയോദിതാത്മ । അദ്വൈതമ് ഐക്യരഹിതം സതതോദിതം ച സര്വം ന കിഞ്ചിദ് അപി ചാഹുര് അതസ് സ്വരൂപമ്
എല്ലാം വ്യാപിച്ച മഹാത്മാവിൽ ഇരട്ടത്വം ഉണ്ടാകുന്നില്ല; ഇരട്ടത്വത്തിൽ നിന്നുള്ള ഏകത്വവും ഇല്ല. ഏകത്വമില്ലാത്ത ഏകത്വം എല്ലായ്പ്പോഴും തെളിഞ്ഞിരിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ട് സത്യസ്വഭാവം ഒന്നുമല്ലെന്ന് പറയുന്നു.
നൈവാഹമ് അസ്മി ന ച നാമ ജഗന്തി സന്തി സര്വം ച വിദ്യത ഇദം നനു നിര്വികാരമ് । വിജ്ഞാനമാത്രമ് അവഭാസത ഏവ ശാന്തം നാസന് ന സജ് ജഗദ് അഹം ച സദേതി വിദ്ധി
ഞാനും ഇല്ല, പേരൊന്നും ഇല്ല, ലോകങ്ങളും ഇല്ല. എല്ലാം ഈ ശുദ്ധമായ ബോധം മാത്രം, മാറ്റമില്ലാത്തത്. സമാധാനമായ ഈ ബോധം മാത്രം പ്രകാശിക്കുന്നു; ലോകവും ഞാനും യാഥാർത്ഥ്യമായോ അസത്യമായോ ഇല്ലെന്നു മനസ്സിലാക്കണം.
പരമമ് അമൃതമ് ആദ്യം ഭാസനം സര്വഭാസാമ് അജമ് അജരമ് അചിന്ത്യം നിഷ്ക്രമം നിര്വികാരമ് । വിഗതകരണജാലമ് ജീവനം ജീവശക്തേസ് സകലകലനഹീനം കാരണം കാരണാനാമ്
പരമമായ അമൃതം, ആദ്യമായ പ്രകാശം, എല്ലാപ്രകാശങ്ങൾക്കും പിന്നിലുള്ളത്, ജനനം ഇല്ലാത്തത്, ക്ഷയം ഇല്ലാത്തത്, മനസ്സിൽ പിടികൂടാൻ കഴിയാത്തത്, ആരംഭമില്ലാത്തത്, മാറ്റമില്ലാത്തത്, ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ കുടയില്ലാത്തത്, എല്ലാ ജീവികൾക്കും ജീവശക്തിയായത്, എല്ലാ കൃത്രിമത്വങ്ങൾക്കും അതീതമായത്, എല്ലാ കാരണങ്ങൾക്കും കാരണം.
സതതമ് ഉദിതമ് ഈശം വ്യാതതേ ചിത്പ്രകാശേ സ്ഥിതമ് അനുഭവബീജം സ്വാത്മഭാവോപദേശ്യമ് । സ്വദനമ് അനു ചിതോ ഽന്തര് ബ്രഹ്മ സര്വം സദൈതത് ത്വമ് അഹമ് അപി ജഗച് ചേത്യ് അസ്തു തേ നിശ്ചയോ ഽന്തഃ
മുക്താശയാനാം മഹതാമ് അഹതാനാം കുദൃഷ്ടിഭിഃ । സ്വഭാവോ ഽയം മഹാബാഹോ ലീലയാ ചരതാമ് ഇഹ
മഹാബാഹുവേ, മനസ്സിൽ മോചനം നേടിയ മഹാത്മാക്കളുടെയും, ആർക്കും ദോഷം വരാത്തവരുടെയും, തെറ്റായ കാഴ്ചപ്പാടുകൾ ബാധിക്കാത്തവരുടെയും സ്വഭാവം ഇതാണ് — അവർ ഇവിടെ ലീലയായി സ്വതന്ത്രമായി സഞ്ചരിക്കുന്നു.
വിഹരന്ന് അപി സംസാരേ ജീവന്മുക്തമനാ മുനിഃ । ആദിമധ്യാന്തവിരസാ വിഹസഞ് ജാഗതീര് ഗതീഃ
ലോകത്തിൽ ജീവിച്ചിരുന്നാലും, മനസ്സിൽ മോചിതനായ മഹാത്മാവ് ആദിയും നടുവും അവസാനം ഇല്ലാത്ത ഈ ലോകമാർഗ്ഗങ്ങളെ കാണുമ്പോൾ ഹൃദയത്തിൽനിന്ന് ചിരിക്കുന്നു.
സര്വപ്രകൃതകാര്യസ്ഥോ മധ്യസ്ഥസ് സര്വവൃത്തിഷു । ധ്യേയം തം വാസനാത്യാഗമ് അവലമ്ബ്യ വ്യവസ്ഥിതഃ
എല്ലാ സ്വാഭാവിക പ്രവർത്തനങ്ങളിലും ഇടപെടാതെ, എല്ലാ പ്രവൃത്തികളിലും സമഭാവത്തോടെ, എല്ലാ വാസനകളും ഉപേക്ഷിച്ച് അചഞ്ചലനായി നിലകൊള്ളുന്നവനെയാണ് ധ്യാനിക്കേണ്ടത്.
സര്വത്ര വിഗതോദ്വേഗസ് സര്വാര്ഥപരിപോഷകഃ । വിവേകോദ്യാനതുഷ്ടാത്മാ പ്രബോധോപവനേ സ്ഥിതഃ
എവിടെയും ആശങ്കയില്ലാതെ, എല്ലായിടത്തും എല്ലാവിധ ലക്ഷ്യങ്ങൾ പോഷിപ്പിച്ചു, വിവേകത്തിന്റെ തോട്ടത്തിൽ സന്തോഷത്തോടെ, ജ്ഞാനത്തിന്റെ കാട്ടിൽ നിലകൊള്ളുന്നവനാണ്.
എപ്പോഴും തെളിയുന്ന ഈശ്വരൻ, ബോധത്തിന്റെ പ്രകാശത്തിൽ വ്യാപിച്ചുനിൽക്കുന്നവൻ, അനുഭവത്തിന്റെ വിത്തായി നിലകൊള്ളുന്നവൻ, സ്വയം അറിയേണ്ടതായ ആത്മാവിന്റെ സാരം പഠിപ്പിക്കുന്നവൻ; ബോധത്തിനുള്ളിൽ ഇതിന്റെ രുചി അനുഭവിച്ച്, 'ബ്രഹ്മം എല്ലായിടത്തും, എല്ലായ്പ്പോഴും; നീയും ഞാനും ലോകവും അതാണ്' എന്നുറപ്പുള്ള വിശ്വാസം മനസ്സിൽ ഉറപ്പിക്കണം.