യദ്യ് അഹങ്കാരസന്ത്യാഗം കരോമി തദ് ഇമം പ്രഭോ । ത്യജാമി ദേഹനാമാനം സന്നിവേശമ് അശേഷതഃ
പ്രഭോ, ഞാൻ അഹംഭാവം ഉപേക്ഷിച്ചാൽ, ഈ ശരീരം എന്ന പേരിലും രൂപത്തിലും ഉള്ള സകല ഘടനകളും ഞാൻ പൂർണ്ണമായും ഉപേക്ഷിക്കുന്നു.
ജാനുസ്തമ്ഭേന മഹതാ ധാര്യതേ സുതരുര് യഥാ । അഹങ്കാരേണ ദേഹോ ഽയം തഥൈവ കില ധാര്യതേ
വലിയ ഒരു വൃക്ഷം ശക്തമായ ഒരു താങ്ങിനാൽ നിലനിൽക്കുന്നതുപോലെ, ഈ ശരീരവും അഹംഭാവത്താൽ തന്നെയാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്.
അഹങ്കാരക്ഷയേ ദേഹഃ കിലാവശ്യം വിനശ്യതി । മൂലേ ക്രകചസംലൂനേ സുമഹാന് ഇവ പാദപഃ
അഹംഭാവം നശിച്ചാൽ ശരീരം തീർച്ചയായും നശിക്കും, വൃക്ഷത്തിന്റെ വേരുകൾ മുറിച്ചാൽ വലിയ വൃക്ഷം വീഴുന്നതുപോലെ.
തത് കഥം സന്ത്യജാമ്യ് ഏനം ജീവാമി ച കഥം മുനേ । ഏകമ് അര്ഥം വിനിശ്ചിത്യ വദ മേ വദതാം വര
മഹർഷേ, ഞാൻ ഇതിനെ എങ്ങനെ ഉപേക്ഷിക്കാം? പിന്നെ എങ്ങനെ ജീവിക്കാം? ദയവായി, ഒരൊറ്റ അർത്ഥം തീരുമാനിച്ച് എനിക്ക് പറയൂ.
സര്വത്ര വാസനാത്യാഗോ രാമ രാജീവലോചന । ദ്വിവിധഃ കഥ്യതേ തജ്ജ്ഞൈര് ധ്യേയോ നേയശ് ച നാമതഃ
എവിടെയും, കമലനയനനായ രാമാ, വാസനകളെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നത് ജ്ഞാനികൾ രണ്ട് വിധത്തിൽ പറയുന്നു: ഒരേത് ധ്യാനിക്കേണ്ടതും മറ്റേത് ആചരിക്കേണ്ടതുമാണ്.
അഹമ് ഏഷാം പദാര്ഥാനാമ് ഏതേ ച മമ ജീവിതമ് । നാഹമ് ഏഭിര് വിനാ കശ്ചിന് ന മയൈതേ വിനാ കില
ഈ വസ്തുക്കളുടെ ജീവൻ ഞാൻ തന്നെയാണ്, ഇവയും എന്റെ ജീവൻ തന്നെയാണ്. ഇവ ഇല്ലാതെ ഞാൻ ഒന്നുമല്ല, എനിക്ക് ഇല്ലാതെ ഇവയും ഇല്ല.
ഇത്യ് അന്തര് നിശ്ചയം ത്യക്ത്വാ വിചാര്യ മനസാ സഹ । നാഹം പദാര്ഥസ്യ ന മേ പദാര്ഥ ഇതി ഭാവിതേ
ഇതുപോലുള്ള ആന്തരിക വിശ്വാസം ഉപേക്ഷിച്ച് മനസ്സോടെ ആലോചിച്ചാൽ, ഞാൻ ഒരു വസ്തുവിന്റെയും അല്ല, ഒരു വസ്തുവും എന്റേതല്ലെന്നു മനസ്സിലാകും.
അന്തശ്ശീതലയാ ബുദ്ധ്യാ കുര്വന്ത്യാ ലീലയാ ക്രിയാഃ । യോ നൂനം വാസനാത്യാഗോ ധ്യേയോ നാമ സ കീര്തിതഃ
അകത്തുനിന്ന് ശാന്തമായ ബുദ്ധിയോടെ, കളിയോടെ പ്രവർത്തിക്കുമ്പോൾ, ആ വാസനകൾ ഉപേക്ഷിക്കുന്നതേയാണ് ധ്യാനത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം എന്നു പറയുന്നത്.
സര്വം സര്വികയാ ബുദ്ധ്യാ യം കൃത്വാ വാസനാക്ഷയമ് । ജഹാതി നിര്മനാ ദേഹം സ നേയോ വാസനാക്ഷയഃ
മുഴുവൻ ബുദ്ധിയോടെ വാസനകൾ അവസാനിപ്പിച്ച്, ആസക്തിയില്ലാത്ത മനസ്സോടെ ശരീരം ഉപേക്ഷിക്കുന്നവൻ വാസനകൾ നശിപ്പിച്ചതായി അറിയപ്പെടുന്നു.
അഹങ്കാരമയീം ത്യക്ത്വാ വാസനാം ലീലയൈവ യഃ । തിഷ്ഠതി ധ്യേയസന്ത്യാഗീ സ ജീവന്മുക്ത ഉച്യതേ
ആത്മാഭിമാനത്തിൽ നിന്നുള്ള വാസനകൾ കളിയായി ഉപേക്ഷിച്ച്, ധ്യാനവിഷയങ്ങളൊന്നും മനസ്സിൽ ഇല്ലാതെ നിലകൊള്ളുന്നവനെയാണ് ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ മോക്ഷം ലഭിച്ചവൻ എന്ന് പറയുന്നത്.
നിര്മൂലകലനാം കൃത്വാ വാസനാം യഃ ക്ഷയം ഗതഃ । നേയത്യാഗമയം വിദ്ധി മുക്തം തം രഘുനന്ദന
രഘുവംശത്തിലെ പ്രിയനേ, എല്ലാ ഭ്രമങ്ങളും അടിമുടി നീക്കി, വാസനകൾക്ക് അവസാനം വരുത്തിയവനെയാണ് സത്യമായും മോചിതനും സന്ന്യാസത്തിനർഹനുമെന്നു അറിയണം.
ധ്യേയം തം വാസനാത്യാഗം കൃത്വാ തിഷ്ഠന്തി ലീലയാ । ജീവന്മുക്താ മഹാത്മാനസ് സുജനാ ജനകാ ഇവ
ധ്യാനവിഷയം വിട്ടു, വാസനകൾ കളിയായി ഉപേക്ഷിച്ച്, ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ മോക്ഷം നേടിയ മഹാത്മാക്കളായ സജ്ജനങ്ങൾ, ജനകനും മറ്റും പോലെ, സുഖമായി നിലകൊള്ളുന്നു.
നേയം തു വാസനാത്യാഗം കൃത്വോപശമമ് ആഗതാഃ । വിദേഹമുക്താസ് തിഷ്ഠന്തി ബ്രഹ്മണ്യ് ഏവ പരാപരേ
എന്നാൽ വാസനകൾ മുഴുവനും ഉപേക്ഷിച്ച്, സമാധാനം നേടിയവർ, ശരീരാതീതരായി, പരമാത്മാവിൽ മാത്രമേ നിലകൊള്ളുന്നുള്ളൂ — അവിടെയോ, ഇവിടെയോ.
ദ്വാവ് ഏതൌ രാഘവ ത്യാഗൌ സമൌ മുക്തപദസ്ഥിതൌ । ദ്വാവ് ഏവ ബ്രഹ്മതാം യാതൌ ദ്വാവ് ഏവ വിഗതജ്വരൌ
രാഘവ, ഈ രണ്ട് തരത്തിലുള്ള ഉപേക്ഷവും മോക്ഷാവസ്ഥയിൽ സമമായി നിലകൊള്ളുന്നു. ഇരുവരും ബ്രഹ്മാവസ്ഥയിലേക്കാണ് എത്തുന്നത്, ഇരുവരും എല്ലാ ദുഃഖങ്ങളിൽ നിന്നുമാണ് മോചിതരാകുന്നത്.
മുക്താവ് ഉത്തമവിശ്വാസേ കേവലം വിമലേ ഽനഘ । ഏകസ് സ്ഥിതസ് സ്ഫുരദ്ദേഹശ് ശാന്തദേഹസ് സ്ഥിതോ ഽപരഃ
പരമവിശ്വാസത്താൽ, പൂർണ്ണമായും നിർമലമായ മനസ്സോടെ ഇരുവരും മോചിതരാകുന്നു, പാപരഹിതനായവാ. ഒരാൾ പ്രകാശമുള്ള ശരീരത്തിൽ തുടരുന്നു, മറ്റൊരാൾ ശാന്തമായ ശരീരത്തിൽ വിശ്രമിക്കുന്നു.
ഏകസ് സദേഹോ നിര്മുക്തസ് തിഷ്ഠത്യ് അപഗതജ്വരഃ । ത്യക്തദേഹോ വിമുക്തോ ഽന്യോ വര്തതേ ഽനേയവാസനഃ
ഒരാൾ ശരീരം നിലനിൽക്കുമ്പോഴും മോചിതനായി, എല്ലാ ദുഃഖങ്ങളും വിട്ട് നിലകൊള്ളുന്നു. മറ്റൊരാൾ ശരീരം ഉപേക്ഷിച്ച്, എല്ലാ വാസനകളും വിട്ട് സ്വതന്ത്രനായി തുടരുന്നു.
ആപതത്സു യഥാകാലം സുഖദുഃഖേഷ്വ് അനാരതമ് । ന ഹൃഷ്യതി ഗ്ലായതി വാ യസ് സ മുക്ത ഇഹോച്യതേ
എല്ലാ സന്ദർഭങ്ങളിലും, സന്തോഷത്തിലും ദു:ഖത്തിലും, ഒരിക്കലും ആനന്ദിക്കാതെയും വിഷമിക്കാതെയും ഇരിക്കുന്നവനാണ് ഈ ലോകത്ത് മോചിതനെന്ന് പറയുന്നത്.
ഈപ്സിതാനീപ്സിതേ ന സ്തോ യസ്യാന്തര് വസ്തുദൃഷ്ടിഷു । സുഷുപ്തവദ് യശ് ചലതി സ മുക്ത ഇതി കഥ്യതേ
ആഗ്രഹിക്കുന്നതോ ആഗ്രഹിക്കാത്തതോ എന്നതിലും, ഉള്ളിൽ കാണുന്ന എല്ലാ വസ്തുക്കളിലും, ആഴമായ ഉറക്കത്തിൽ നടക്കുന്നപോലെ അകത്തുനിന്ന് സ്വതന്ത്രമായി നടക്കുന്നവനെയാണ് മോചിതൻ എന്നു പറയുന്നത്.
ഹേയോപാദേയകലനേ മമേത്യ് അഹമ് ഇഹേതി ച । യസ്യാന്തസ് സമ്പരിക്ഷീണേ സ ജീവന്മുക്ത ഉച്യതേ
എടുക്കണം, ഉപേക്ഷിക്കണം, എന്റെത്, ഞാൻ ഇതാണ് എന്നൊക്കെയുള്ള എല്ലാ ധാരണകളും അകത്തുനിന്ന് പൂർണ്ണമായും അകറ്റിയവനെയാണ് ജീവൻകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോഴും മോചിതൻ എന്നു വിളിക്കുന്നത്.
ഹര്ഷാമര്ഷഭയക്രോധകാമകാര്പണ്യദൃഷ്ടിഭിഃ । ന പരാമൃശ്യതേ യോ ഽന്തസ് സ ജീവന്മുക്ത ഉച്യതേ
സന്തോഷം, വെറുപ്പ്, ഭയം, കോപം, ആഗ്രഹം, കഞ്ചനം, ഇത്തരത്തിലുള്ള മനോഭാവങ്ങൾ അകത്തേക്ക് സ്പർശിക്കാത്തവനെയാണ് ജീവൻകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോഴും മോചിതൻ എന്നു പറയുന്നത്.
സുഷുപ്തവത് പ്രശമിതഭാവവൃത്തിനാ സ്ഥിതം സദാ ജാഗ്രതി യേന ചേതസാ । കലാന്വിതോ വിധുര് ഇവ യസ് സദാ മുദാ നിഷേവ്യതേ മുക്ത ഇതീഹ സ സ്മൃതഃ
ഉറക്കത്തിൽപോലെ മനസ്സിന്റെ എല്ലാ ചലനങ്ങളും ശമിച്ച നിലയിൽ, ഉണർന്നിരിക്കുമ്പോഴും മനസ്സ് എപ്പോഴും ശാന്തമായവനെയും, ചന്ദ്രനുപോലെ അവനോട് എപ്പോഴും സന്തോഷത്തോടെ സേവനം ചെയ്യുന്നവനെയും, ഇവിടെയെല്ലാം മോചിതൻ എന്നു കരുതുന്നു.
ഇത്യ് ഉക്തവത്യ് അഥ മുനൌ ദിവസോ ജഗാമ സായന്തനായ വിധയേ ഽസ്തമ് ഇനോ ജഗാമ । സ്നാതും സഭാ കൃതനമസ്കരണാ ജഗാമ ശ്യാമാക്ഷയേ രവികരൈശ് ച സഹാജഗാമ
മഹർഷി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതിനു ശേഷം, ആ ദിവസം സന്ധ്യയിലേക്കു നീങ്ങി, സൂര്യൻ അസ്തമിച്ചുപോയി. സഭയിലെ എല്ലാവരും നമസ്കാരം ചെയ്ത്, കുളിക്കാൻ പുറപ്പെട്ടു. അപ്പോൾ സൂര്യന്റെ സന്ധ്യാരശ്മികളും അവരോടൊപ്പം പോയി.
വിദേഹമുക്താ യേ രാമ തേ ഗിരാമ് ഇഹ ഗോചരേ । നൈവ തിഷ്ഠന്തി തസ്മാത് ത്വം ജീവന്മുക്താന് ഇമാഞ് ശൃണു
രാമാ, മരിച്ചശേഷം മോക്ഷം ലഭിച്ചവർ ഈ ലോകത്തിൽ വാക്കുകൾക്കപ്പുറമാണ്; അതിനാൽ ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ മോക്ഷം നേടിയവരുടെ സ്വഭാവങ്ങൾ നീ കേൾക്കു.
പ്രകൃതാന്യ് ഏവ കാര്യാണി യയാരഞ്ജിതയാച്ഛയാ । ക്രിയന്തേ തൃഷ്ണയേമാനി താം ജീവന്മുക്തതാം വിദുഃ
സ്വാഭാവികമായി ഉണ്ടാകുന്ന പ്രവൃത്തികൾ, ആഗ്രഹത്തിന്റെ ചായം കൊണ്ടു നിറഞ്ഞതുപോലെ, ഈ ലോകത്തിൽ渴യാൽ ചെയ്യപ്പെടുന്നു. അതാണ് ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ മോക്ഷം എന്ന നില.
യാ സ്ഥിതിസ് തൃഷ്ണയാ ജന്തോര് ബാഹ്യാര്ഥേ ബദ്ധഭാവയാ । തം ബന്ധമ് ആഹുര് ആചാര്യാസ് സംസാരനിഗഡം ദൃഢമ്
ബാഹ്യവസ്തുക്കളോടുള്ള渴യാൽ ഒരു ജീവി ബന്ധിതനാകുന്ന അവസ്ഥയെ ഗുരുമാർ ബന്ധം എന്നും, ഈ ലോകജീവിതത്തിന്റെ ശക്തമായ ചങ്ങല എന്നും പറയുന്നു.
നൂനമ് ഉജ്ഝിതസങ്കല്പാ ഹൃദി ബാഹ്യേ വിഹാരിണീ । വാസനാ യോദിതാ സേഹ ജീവന്മുക്തശരീരിണീ
നിശ്ചയം, മനസ്സിലെ ആഗ്രഹങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ച്, ഉള്ളിലും പുറത്തും സ്വതന്ത്രമായി സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ, വാസനകൾ അണച്ചിരിക്കുമ്പോൾ, അതാണ് ജീവൻകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോഴും മോചിതനായവന്റെ ശരീരാവസ്ഥ.
ബാഹ്യാര്ഥവ്യസനോച്ഛൂനാ തൃഷ്ണാ ബദ്ധേതി രാഘവ । സര്വാര്ഥവ്യസനോന്മുക്താ തൃഷ്ണാ മുക്തേതി കഥ്യതേ
രാഘവാ, പുറംവിഷയങ്ങളോടുള്ള ആസക്തിയിൽ വളരുന്ന താക്കോൽതന്നെയാണ് ബന്ധനം എന്നു പറയുന്നത്; എല്ലാം വിട്ട് നിന്ന താക്കോൽതന്നെയാണ് മോക്ഷം എന്നു പറയുന്നു.
പൂര്വം യസ്യാസ് തു തൃഷ്ണായാ വര്തമാനേ ച ശാശ്വതീ । നിര്ദുഃഖതാ നിഷ്കലതാ സാ മുക്തൈവ ബുധൈസ് സ്മൃതാ
പഴയതും ഇപ്പോഴും നിലനിൽക്കുന്ന താക്കോൽ, ദു:ഖവും മലിനതയും ഇല്ലാതെ ശുദ്ധമായിരിക്കുമ്പോൾ, അതെയാണ് ജ്ഞാനികൾ മോക്ഷം എന്നു കരുതുന്നത്.
ഇദമ് അസ്തു മമേത്യ് അന്തര് യൈഷാ രാഘവ ഭാവനാ । താം തൃഷ്ണാം ശൃങ്ഖലാം വിദ്ധി കലനാം ച മഹാമതേ
ഇത് എനിക്ക് ആയിരിക്കട്ടെ എന്നുള്ള ആന്തരിക ചിന്തയാണ്, രാഘവാ, താക്കോലിന്റെ കെട്ടാണ്; മഹാമതിയായവനേ, അതാണ് കണക്കുകൂട്ടലിന്റെ വലിയ ബന്ധം എന്നും അറിഞ്ഞുകൊൾക.
താമ് ഏതാം സര്വഭാവേഷു സത്സ്വ് അസത്സു ച സര്വദാ । സന്ത്യജ്യ പരമോദാരം പദമ് ഏതി മഹാമനാഃ
എല്ലാ ജീവികളിലും, സത്യമോ അസത്യമോ ആയാലും, ആ ആഗ്രഹം എല്ലായ്പ്പോഴും വിട്ടുകളയുന്ന മഹാത്മാവിന്, അത്യുന്നതവും ഉത്തമവുമായ അവസ്ഥയിലേക്കാണ് എത്തുന്നത്.