തൃഷ്ണയാശയകൌശിക്യാ ഹൃദ്യ് അമങ്ഗലഭൂതയാ । രൂഢയാ ഭഗവാന് ഏഷ വിഷ്ണുര് വാമനതാം ഗതഃ
ഹൃദയത്തിൽ ദുർഭാഗ്യം വിതറുന്ന ആ തൃഷ്ണയുടെ വേരുകൾ ഉറപ്പായി പിടികൂടുമ്പോൾ, മഹാവിഷ്ണുവിനുപോലും വാമനരൂപം സ്വീകരിക്കേണ്ടിവരും.
കയാചിദ് ഏവ ദൈവിക്യാ ഹൃദി ഗ്രഥിതയാനയാ । തൃഷ്ണയാ ഭ്രാമ്യതേ വ്യോമ്നി രജ്ജ്വേവാര്കോ ഽന്വഹം കില
ദൈവികമായ ഒരു ശക്തിയാൽ, ഹൃദയത്തിൽ തൃഷ്ണ കെട്ടിയിരിക്കുന്നു എങ്കിൽ, സൂര്യൻ ആകാശത്ത് ഓരോ ദിവസവും ഒരു കയറിൽ കെട്ടിയതുപോലെ സഞ്ചരിക്കേണ്ടി വരുന്നു.
സര്വദുഃഖമയാകാരാം കാരാം ജഗതി ജീവതഃ । തൃഷ്ണാം പരിഹര ക്രൂരാമ് ഉരഗീമ് ഇവ ദൂരതഃ
ലോകത്തിൽ ജീവിക്കുന്നവർക്കുള്ള എല്ലാ ദു:ഖത്തിന്റെയും ബന്ധത്തിന്റെയും കാരണമാകുന്ന ക്രൂരമായ തൃഷ്ണയെ, ഒരുപാമ്പിനെപ്പോലെ ദൂരത്തിൽ നിന്ന് തന്നെ ഒഴിവാക്കണം.
തൃഷ്ണയാ പവനാ വാന്തി ശൈലാസ് തിഷ്ഠന്തി തൃഷ്ണയാ । തൃഷ്ണയൈവ ധരാ ധാത്രീ ത്രൈലോക്യം തൃഷ്ണയാ വൃതമ്
തൃഷ്ണയുടെ ശക്തിയാൽ കാറ്റുകൾ വീശുന്നു; തൃഷ്ണയാൽ പർവതങ്ങൾ നിലകൊള്ളുന്നു; തൃഷ്ണയാൽ തന്നെയാണ് ഭൂമി നിലനിൽക്കുന്നത്; ഈ മൂന്നു ലോകങ്ങളും തൃഷ്ണയാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
സര്വൈവ ലോകയാത്രേയം പ്രോതാ തൃഷ്ണാവരത്രയാ । രജ്ജുബദ്ധാ വിമുച്യന്തേ തൃഷ്ണാബദ്ധാ ന കേചന
ഈ ലോകജീവിതം മുഴുവൻ തൃഷ്ണയുടെ നൂലിൽ പറ്റിയിരിക്കുന്നു; കയറിൽ കെട്ടിയവരെ മോചിപ്പിക്കാൻ കഴിയുമെങ്കിലും, തൃഷ്ണയിൽ കുടുങ്ങിയവരെ ആരും മോചിപ്പിക്കാൻ കഴിയില്ല.
തസ്മാദ് രാഘവ തൃഷ്ണാം ത്വം ത്യജ സങ്കല്പവര്ജനാത് । മനസ് സങ്കല്പകം നാസ്തി നിര്ണീതമ് ഇതി യുക്തിതഃ
അതുകൊണ്ട്, രാഘവാ, നീ എല്ലാ മനസ്സിലെ ആശയങ്ങളും ഉപേക്ഷിച്ച് തൃഷ്ണയെ വിട്ടൊഴിയണം; കാരണം, മനസ്സിന് ആശയങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നവൻ ഇല്ലെന്നത് യുക്തിപരമായി ഉറപ്പാക്കിയതാണ്.
അയം നാമാഹമ് ഇത്യ് ഏവ പ്രഥമം താവദ് ആശയേ । മാ ദുരാശാം മഹാബാഹോ സങ്കല്പയ തമോമയീമ്
ആദ്യം മനസ്സിൽ 'ഞാൻ ഇതാണ്' എന്ന ചിന്ത ഉയരുന്നു; മഹാബാഹുവേ, നീ അപ്രയോജനമായും ഇരുണ്ടതുമായ പ്രതീക്ഷകൾ മനസ്സിൽ സൃഷ്ടിക്കരുത്.
ഏതാം ദുഃഖപ്രസവിനീമ് അനാത്മന്യ് ആത്മഭാവനാമ് । ന ഭാവയസി ചേദ് രാമ തദ് ബഹുജ്ഞേഷു ഗണ്യസേ
രാമാ, ആത്മാവല്ലാത്തതിൽ ആത്മാഭാവം വളർത്തുന്ന ഈ ദു:ഖത്തിന്റെ ഉറവിടം നീ വളർത്തുന്നില്ലെങ്കിൽ, നീ ജ്ഞാനികൾക്കിടയിൽ എണ്ണപ്പെടും.
ഏനാമ് അഹമ്ഭാവമയീമ് അപുണ്യാം ഛിത്ത്വാ സ്വയമ്ഭാവശലാകയൈവ । സ്വഭാവനാം ഭവ്യ ഭവാന്തഭൂമൌ ഭവാഭിഭൂതാഖിലഭീതിഭൂതിഃ
ഈ അഹംഭാവം നിറഞ്ഞ, പാപകരമായ 'ഞാൻ' എന്ന ഭാവം സ്വയം spഹാവബോധത്തിന്റെ ദണ്ഡത്തോടെ മുറിച്ചുകളയുക; അപ്പോൾ ഭവത്തിന്റെ അവസാനം സ്വഭാവത്തിൽ നിലകൊണ്ടു, എല്ലാ ഭയങ്ങളും ദു:ഖങ്ങളും അതിജയിച്ച് നീ സ്വതന്ത്രനാകും.
അതിഗമ്ഭീരമ് ഏതത് തു ഭഗവന് വചനം തവ । യദ് അഹങ്കാരതൃഷ്ണേ ത്വം മാ ഗൃഹാണേതി വക്ഷി മാമ്
ഭഗവനേ, അഹംഭാവവും തൃശ്യയും സ്വീകരിക്കരുതെന്നു നീ എന്നോട് പറഞ്ഞത് അത്യന്തം ഗൗരവമുള്ളതും ആഴമുള്ളതുമാണ്.
യദ്യ് അഹങ്കാരസന്ത്യാഗം കരോമി തദ് ഇമം പ്രഭോ । ത്യജാമി ദേഹനാമാനം സന്നിവേശമ് അശേഷതഃ
പ്രഭോ, ഞാൻ അഹംഭാവം ഉപേക്ഷിച്ചാൽ, ഈ ശരീരം എന്ന പേരിലും രൂപത്തിലും ഉള്ള സകല ഘടനകളും ഞാൻ പൂർണ്ണമായും ഉപേക്ഷിക്കുന്നു.
ജാനുസ്തമ്ഭേന മഹതാ ധാര്യതേ സുതരുര് യഥാ । അഹങ്കാരേണ ദേഹോ ഽയം തഥൈവ കില ധാര്യതേ
വലിയ ഒരു വൃക്ഷം ശക്തമായ ഒരു താങ്ങിനാൽ നിലനിൽക്കുന്നതുപോലെ, ഈ ശരീരവും അഹംഭാവത്താൽ തന്നെയാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്.
അഹങ്കാരക്ഷയേ ദേഹഃ കിലാവശ്യം വിനശ്യതി । മൂലേ ക്രകചസംലൂനേ സുമഹാന് ഇവ പാദപഃ
അഹംഭാവം നശിച്ചാൽ ശരീരം തീർച്ചയായും നശിക്കും, വൃക്ഷത്തിന്റെ വേരുകൾ മുറിച്ചാൽ വലിയ വൃക്ഷം വീഴുന്നതുപോലെ.
തത് കഥം സന്ത്യജാമ്യ് ഏനം ജീവാമി ച കഥം മുനേ । ഏകമ് അര്ഥം വിനിശ്ചിത്യ വദ മേ വദതാം വര
മഹർഷേ, ഞാൻ ഇതിനെ എങ്ങനെ ഉപേക്ഷിക്കാം? പിന്നെ എങ്ങനെ ജീവിക്കാം? ദയവായി, ഒരൊറ്റ അർത്ഥം തീരുമാനിച്ച് എനിക്ക് പറയൂ.
സര്വത്ര വാസനാത്യാഗോ രാമ രാജീവലോചന । ദ്വിവിധഃ കഥ്യതേ തജ്ജ്ഞൈര് ധ്യേയോ നേയശ് ച നാമതഃ
എവിടെയും, കമലനയനനായ രാമാ, വാസനകളെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നത് ജ്ഞാനികൾ രണ്ട് വിധത്തിൽ പറയുന്നു: ഒരേത് ധ്യാനിക്കേണ്ടതും മറ്റേത് ആചരിക്കേണ്ടതുമാണ്.
അഹമ് ഏഷാം പദാര്ഥാനാമ് ഏതേ ച മമ ജീവിതമ് । നാഹമ് ഏഭിര് വിനാ കശ്ചിന് ന മയൈതേ വിനാ കില
ഈ വസ്തുക്കളുടെ ജീവൻ ഞാൻ തന്നെയാണ്, ഇവയും എന്റെ ജീവൻ തന്നെയാണ്. ഇവ ഇല്ലാതെ ഞാൻ ഒന്നുമല്ല, എനിക്ക് ഇല്ലാതെ ഇവയും ഇല്ല.
ഇത്യ് അന്തര് നിശ്ചയം ത്യക്ത്വാ വിചാര്യ മനസാ സഹ । നാഹം പദാര്ഥസ്യ ന മേ പദാര്ഥ ഇതി ഭാവിതേ
ഇതുപോലുള്ള ആന്തരിക വിശ്വാസം ഉപേക്ഷിച്ച് മനസ്സോടെ ആലോചിച്ചാൽ, ഞാൻ ഒരു വസ്തുവിന്റെയും അല്ല, ഒരു വസ്തുവും എന്റേതല്ലെന്നു മനസ്സിലാകും.
അന്തശ്ശീതലയാ ബുദ്ധ്യാ കുര്വന്ത്യാ ലീലയാ ക്രിയാഃ । യോ നൂനം വാസനാത്യാഗോ ധ്യേയോ നാമ സ കീര്തിതഃ
അകത്തുനിന്ന് ശാന്തമായ ബുദ്ധിയോടെ, കളിയോടെ പ്രവർത്തിക്കുമ്പോൾ, ആ വാസനകൾ ഉപേക്ഷിക്കുന്നതേയാണ് ധ്യാനത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം എന്നു പറയുന്നത്.
സര്വം സര്വികയാ ബുദ്ധ്യാ യം കൃത്വാ വാസനാക്ഷയമ് । ജഹാതി നിര്മനാ ദേഹം സ നേയോ വാസനാക്ഷയഃ
മുഴുവൻ ബുദ്ധിയോടെ വാസനകൾ അവസാനിപ്പിച്ച്, ആസക്തിയില്ലാത്ത മനസ്സോടെ ശരീരം ഉപേക്ഷിക്കുന്നവൻ വാസനകൾ നശിപ്പിച്ചതായി അറിയപ്പെടുന്നു.
അഹങ്കാരമയീം ത്യക്ത്വാ വാസനാം ലീലയൈവ യഃ । തിഷ്ഠതി ധ്യേയസന്ത്യാഗീ സ ജീവന്മുക്ത ഉച്യതേ
ആത്മാഭിമാനത്തിൽ നിന്നുള്ള വാസനകൾ കളിയായി ഉപേക്ഷിച്ച്, ധ്യാനവിഷയങ്ങളൊന്നും മനസ്സിൽ ഇല്ലാതെ നിലകൊള്ളുന്നവനെയാണ് ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ മോക്ഷം ലഭിച്ചവൻ എന്ന് പറയുന്നത്.
നിര്മൂലകലനാം കൃത്വാ വാസനാം യഃ ക്ഷയം ഗതഃ । നേയത്യാഗമയം വിദ്ധി മുക്തം തം രഘുനന്ദന
രഘുവംശത്തിലെ പ്രിയനേ, എല്ലാ ഭ്രമങ്ങളും അടിമുടി നീക്കി, വാസനകൾക്ക് അവസാനം വരുത്തിയവനെയാണ് സത്യമായും മോചിതനും സന്ന്യാസത്തിനർഹനുമെന്നു അറിയണം.
ധ്യേയം തം വാസനാത്യാഗം കൃത്വാ തിഷ്ഠന്തി ലീലയാ । ജീവന്മുക്താ മഹാത്മാനസ് സുജനാ ജനകാ ഇവ
ധ്യാനവിഷയം വിട്ടു, വാസനകൾ കളിയായി ഉപേക്ഷിച്ച്, ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ മോക്ഷം നേടിയ മഹാത്മാക്കളായ സജ്ജനങ്ങൾ, ജനകനും മറ്റും പോലെ, സുഖമായി നിലകൊള്ളുന്നു.
നേയം തു വാസനാത്യാഗം കൃത്വോപശമമ് ആഗതാഃ । വിദേഹമുക്താസ് തിഷ്ഠന്തി ബ്രഹ്മണ്യ് ഏവ പരാപരേ
എന്നാൽ വാസനകൾ മുഴുവനും ഉപേക്ഷിച്ച്, സമാധാനം നേടിയവർ, ശരീരാതീതരായി, പരമാത്മാവിൽ മാത്രമേ നിലകൊള്ളുന്നുള്ളൂ — അവിടെയോ, ഇവിടെയോ.
ദ്വാവ് ഏതൌ രാഘവ ത്യാഗൌ സമൌ മുക്തപദസ്ഥിതൌ । ദ്വാവ് ഏവ ബ്രഹ്മതാം യാതൌ ദ്വാവ് ഏവ വിഗതജ്വരൌ
രാഘവ, ഈ രണ്ട് തരത്തിലുള്ള ഉപേക്ഷവും മോക്ഷാവസ്ഥയിൽ സമമായി നിലകൊള്ളുന്നു. ഇരുവരും ബ്രഹ്മാവസ്ഥയിലേക്കാണ് എത്തുന്നത്, ഇരുവരും എല്ലാ ദുഃഖങ്ങളിൽ നിന്നുമാണ് മോചിതരാകുന്നത്.
മുക്താവ് ഉത്തമവിശ്വാസേ കേവലം വിമലേ ഽനഘ । ഏകസ് സ്ഥിതസ് സ്ഫുരദ്ദേഹശ് ശാന്തദേഹസ് സ്ഥിതോ ഽപരഃ
പരമവിശ്വാസത്താൽ, പൂർണ്ണമായും നിർമലമായ മനസ്സോടെ ഇരുവരും മോചിതരാകുന്നു, പാപരഹിതനായവാ. ഒരാൾ പ്രകാശമുള്ള ശരീരത്തിൽ തുടരുന്നു, മറ്റൊരാൾ ശാന്തമായ ശരീരത്തിൽ വിശ്രമിക്കുന്നു.
ഏകസ് സദേഹോ നിര്മുക്തസ് തിഷ്ഠത്യ് അപഗതജ്വരഃ । ത്യക്തദേഹോ വിമുക്തോ ഽന്യോ വര്തതേ ഽനേയവാസനഃ
ഒരാൾ ശരീരം നിലനിൽക്കുമ്പോഴും മോചിതനായി, എല്ലാ ദുഃഖങ്ങളും വിട്ട് നിലകൊള്ളുന്നു. മറ്റൊരാൾ ശരീരം ഉപേക്ഷിച്ച്, എല്ലാ വാസനകളും വിട്ട് സ്വതന്ത്രനായി തുടരുന്നു.
ആപതത്സു യഥാകാലം സുഖദുഃഖേഷ്വ് അനാരതമ് । ന ഹൃഷ്യതി ഗ്ലായതി വാ യസ് സ മുക്ത ഇഹോച്യതേ
എല്ലാ സന്ദർഭങ്ങളിലും, സന്തോഷത്തിലും ദു:ഖത്തിലും, ഒരിക്കലും ആനന്ദിക്കാതെയും വിഷമിക്കാതെയും ഇരിക്കുന്നവനാണ് ഈ ലോകത്ത് മോചിതനെന്ന് പറയുന്നത്.
ഈപ്സിതാനീപ്സിതേ ന സ്തോ യസ്യാന്തര് വസ്തുദൃഷ്ടിഷു । സുഷുപ്തവദ് യശ് ചലതി സ മുക്ത ഇതി കഥ്യതേ
ആഗ്രഹിക്കുന്നതോ ആഗ്രഹിക്കാത്തതോ എന്നതിലും, ഉള്ളിൽ കാണുന്ന എല്ലാ വസ്തുക്കളിലും, ആഴമായ ഉറക്കത്തിൽ നടക്കുന്നപോലെ അകത്തുനിന്ന് സ്വതന്ത്രമായി നടക്കുന്നവനെയാണ് മോചിതൻ എന്നു പറയുന്നത്.
ഹേയോപാദേയകലനേ മമേത്യ് അഹമ് ഇഹേതി ച । യസ്യാന്തസ് സമ്പരിക്ഷീണേ സ ജീവന്മുക്ത ഉച്യതേ
എടുക്കണം, ഉപേക്ഷിക്കണം, എന്റെത്, ഞാൻ ഇതാണ് എന്നൊക്കെയുള്ള എല്ലാ ധാരണകളും അകത്തുനിന്ന് പൂർണ്ണമായും അകറ്റിയവനെയാണ് ജീവൻകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോഴും മോചിതൻ എന്നു വിളിക്കുന്നത്.
ഹര്ഷാമര്ഷഭയക്രോധകാമകാര്പണ്യദൃഷ്ടിഭിഃ । ന പരാമൃശ്യതേ യോ ഽന്തസ് സ ജീവന്മുക്ത ഉച്യതേ
സന്തോഷം, വെറുപ്പ്, ഭയം, കോപം, ആഗ്രഹം, കഞ്ചനം, ഇത്തരത്തിലുള്ള മനോഭാവങ്ങൾ അകത്തേക്ക് സ്പർശിക്കാത്തവനെയാണ് ജീവൻകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോഴും മോചിതൻ എന്നു പറയുന്നത്.