ക്ഷണമ് ഉല്ലാസമ് ആയാതി ക്ഷണമ് ആയാതി ശൂന്യതാമ് । ജഡാ വിദലയത്യ് ആശു തൃഷ്ണാപ്രാവൃട്തരങ്ഗിണീ
ഒരു നിമിഷം ആഗ്രഹം ആനന്ദം നൽകുന്നു, അടുത്ത നിമിഷം ശൂന്യത. മഴക്കാലത്തെ തിരമാലപോലെ ഈ ആഗ്രഹം മന്ദബുദ്ധികളെയൊക്കെ വേഗത്തിൽ തകർക്കുന്നു.
ദൃഷ്ടദൈന്യോ ഹതസ്വാന്തോ ഹതൌജാ യാതി നീചതാമ് । മുഹ്യതേ രൌതി പതതി തൃഷ്ണയാഭിഹതോ ജനഃ
ദാരിദ്ര്യം പിടിച്ചവന്റെ മനസ്സ് തളരുന്നു, ശക്തിയും ഇല്ലാതാകുന്നു, അവന് താഴ്ന്ന നിലയിലേക്ക് വീഴുന്നു. ആഗ്രഹം കുത്തിയാല് അവന് മനസ്സു മങ്ങിയതാവുന്നു, കരയുന്നു, വഴിതെറ്റി വീഴുകയും ചെയ്യുന്നു.
ന സ്ഥിതാ കോടരേ യസ്യ തൃഷ്ണാകൃഷ്ണഭുജങ്ഗമീ । തസ്യ പ്രാണാനിലാസ് സ്വസ്ഥാഃ പുംസോ ഹൃദയരന്ധ്രഗാഃ
ആഗ്രഹം എന്ന കറുത്ത പാമ്പ് ഹൃദയത്തില് കയറിയിട്ടില്ലാത്തവന്റെ ജീവന് ശ്വാസങ്ങള് സുഖമായി, ഹൃദയത്തിലെ വഴികളിലൂടെ സ്വാഭാവികമായി ഒഴുകുന്നു.
നൂനമ് അസ്തങ്ഗതോ യത്ര തൃഷ്ണാകൃഷ്ണനിശാക്രമഃ । പുണ്യാനി തത്ര വര്ധന്തേ ശുക്ലപക്ഷ ഇവേന്ദവഃ
ആഗ്രഹം എന്ന ഇരുണ്ട രാത്രി ഒറ്റപെട്ടുപോയിടത്ത്, പുണ്യം വളരുന്നു, വെളുത്ത പകല്ചന്ദ്രന് പോലെ.
യോ ന തൃഷ്ണാഘുണാവല്യാ ക്ഷതഃ പുരുഷപാദപഃ । പുണ്യപ്രസൂനേന സദാ സോ ഽവഭാതി വികാസിനാ
ആഗ്രഹം എന്ന പാമ്പിന്റെ ചുറ്റുപാടില് മുറിവേറ്റിട്ടില്ലാത്ത മനുഷ്യവൃക്ഷം പുണ്യപുഷ്പം വിരിയിച്ച് എപ്പോഴും പ്രകാശിക്കുന്നു.
അനന്താകുലകല്ലോലാ വിവര്താവര്തസങ്കുലാ । പ്രവഹത്യ് ആശയാരണ്യേ തൃഷ്ണാമോഹനദീ നൃണാമ്
അവസാനമില്ലാത്ത തിരമാലകളും ചുഴലികളും നിറഞ്ഞ ഭ്രമത്തിന്റെ നദി, മനുഷ്യരുടെ ആഗ്രഹങ്ങളുടെ കാടിലൂടെ ഒഴുകുന്നു.
തൃഷ്ണയേമേ ജനാസ് സര്വേ സൂത്രയന്ത്രപതത്രിവത് । ഉഹ്യന്തേ പ്രവിശീര്യന്തേ സംഹ്രിയന്തേ ച ഭൂരിശഃ
ഈ ലോകത്തിലെ എല്ലാവരും ആസക്തിയുടെ കയ്യിൽ കുടുങ്ങിയ തൂക്കുപാവകളെപ്പോലെ ഇങ്ങോട്ടും അങ്ങോട്ടും ഇളകുകയും, തകർന്നുപോകുകയും, വീണ്ടും ഒന്നിച്ചു കൂട്ടപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു.
മൂലാന്യ് അപി സുസൂക്ഷ്മാപി കഠിനായസകര്കശാ । തൃഷ്ണാ പരശുധാരേവ ലഗന്തീ വിനികൃന്തതി
ഏതുവളരെയധികം ദൃഢവും സൂക്ഷ്മവുമായ വേരുകളും ആസക്തി, ഒരു വെട്ടിക്കളയുന്ന കത്തിപോലെ, പെട്ടെന്ന് മുറിച്ചുകളയുന്നു.
നിപതത്യ് അവടേ മൂഢസ് തൃഷ്ണാമ് അനുസരഞ് ജനഃ । നീലാമ് അനുപതഞ് ശ്വഭ്രതൃണശാഖാം യഥൈണകഃ
ഭ്രമം പിന്തുടരുന്ന അജ്ഞാനി, ഒരു നീല പുല്ലിന്റെ ശാഖയിലേക്ക് ചാടുമ്പോൾ കുഴിയിലേക്ക് വീഴുന്ന മാൻപോലെ, താൻ അറിയാതെ ദുരന്തത്തിലേക്ക് വീഴുന്നു.
നാപന് നാപി ജരാ ന ക്ഷുത് തഥാ ജരയതി ക്ഷണാത് । യഥാ ജരയതി ക്ഷാമം തൃഷ്ണാ ഹൃദയരൂപികാ
കാറ്റോ, വൃദ്ധാവസ്ഥയോ, വിശപ്പോ ഒരിക്കലും ഹൃദയത്തിൽ വസിക്കുന്ന ആ തൃഷ്ണയെപ്പോലെ വേഗത്തിൽ മനുഷ്യനെ ക്ഷയിപ്പിക്കില്ല.
തൃഷ്ണയാശയകൌശിക്യാ ഹൃദ്യ് അമങ്ഗലഭൂതയാ । രൂഢയാ ഭഗവാന് ഏഷ വിഷ്ണുര് വാമനതാം ഗതഃ
ഹൃദയത്തിൽ ദുർഭാഗ്യം വിതറുന്ന ആ തൃഷ്ണയുടെ വേരുകൾ ഉറപ്പായി പിടികൂടുമ്പോൾ, മഹാവിഷ്ണുവിനുപോലും വാമനരൂപം സ്വീകരിക്കേണ്ടിവരും.
കയാചിദ് ഏവ ദൈവിക്യാ ഹൃദി ഗ്രഥിതയാനയാ । തൃഷ്ണയാ ഭ്രാമ്യതേ വ്യോമ്നി രജ്ജ്വേവാര്കോ ഽന്വഹം കില
ദൈവികമായ ഒരു ശക്തിയാൽ, ഹൃദയത്തിൽ തൃഷ്ണ കെട്ടിയിരിക്കുന്നു എങ്കിൽ, സൂര്യൻ ആകാശത്ത് ഓരോ ദിവസവും ഒരു കയറിൽ കെട്ടിയതുപോലെ സഞ്ചരിക്കേണ്ടി വരുന്നു.
സര്വദുഃഖമയാകാരാം കാരാം ജഗതി ജീവതഃ । തൃഷ്ണാം പരിഹര ക്രൂരാമ് ഉരഗീമ് ഇവ ദൂരതഃ
ലോകത്തിൽ ജീവിക്കുന്നവർക്കുള്ള എല്ലാ ദു:ഖത്തിന്റെയും ബന്ധത്തിന്റെയും കാരണമാകുന്ന ക്രൂരമായ തൃഷ്ണയെ, ഒരുപാമ്പിനെപ്പോലെ ദൂരത്തിൽ നിന്ന് തന്നെ ഒഴിവാക്കണം.
തൃഷ്ണയാ പവനാ വാന്തി ശൈലാസ് തിഷ്ഠന്തി തൃഷ്ണയാ । തൃഷ്ണയൈവ ധരാ ധാത്രീ ത്രൈലോക്യം തൃഷ്ണയാ വൃതമ്
തൃഷ്ണയുടെ ശക്തിയാൽ കാറ്റുകൾ വീശുന്നു; തൃഷ്ണയാൽ പർവതങ്ങൾ നിലകൊള്ളുന്നു; തൃഷ്ണയാൽ തന്നെയാണ് ഭൂമി നിലനിൽക്കുന്നത്; ഈ മൂന്നു ലോകങ്ങളും തൃഷ്ണയാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
സര്വൈവ ലോകയാത്രേയം പ്രോതാ തൃഷ്ണാവരത്രയാ । രജ്ജുബദ്ധാ വിമുച്യന്തേ തൃഷ്ണാബദ്ധാ ന കേചന
ഈ ലോകജീവിതം മുഴുവൻ തൃഷ്ണയുടെ നൂലിൽ പറ്റിയിരിക്കുന്നു; കയറിൽ കെട്ടിയവരെ മോചിപ്പിക്കാൻ കഴിയുമെങ്കിലും, തൃഷ്ണയിൽ കുടുങ്ങിയവരെ ആരും മോചിപ്പിക്കാൻ കഴിയില്ല.
തസ്മാദ് രാഘവ തൃഷ്ണാം ത്വം ത്യജ സങ്കല്പവര്ജനാത് । മനസ് സങ്കല്പകം നാസ്തി നിര്ണീതമ് ഇതി യുക്തിതഃ
അതുകൊണ്ട്, രാഘവാ, നീ എല്ലാ മനസ്സിലെ ആശയങ്ങളും ഉപേക്ഷിച്ച് തൃഷ്ണയെ വിട്ടൊഴിയണം; കാരണം, മനസ്സിന് ആശയങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നവൻ ഇല്ലെന്നത് യുക്തിപരമായി ഉറപ്പാക്കിയതാണ്.
അയം നാമാഹമ് ഇത്യ് ഏവ പ്രഥമം താവദ് ആശയേ । മാ ദുരാശാം മഹാബാഹോ സങ്കല്പയ തമോമയീമ്
ആദ്യം മനസ്സിൽ 'ഞാൻ ഇതാണ്' എന്ന ചിന്ത ഉയരുന്നു; മഹാബാഹുവേ, നീ അപ്രയോജനമായും ഇരുണ്ടതുമായ പ്രതീക്ഷകൾ മനസ്സിൽ സൃഷ്ടിക്കരുത്.
ഏതാം ദുഃഖപ്രസവിനീമ് അനാത്മന്യ് ആത്മഭാവനാമ് । ന ഭാവയസി ചേദ് രാമ തദ് ബഹുജ്ഞേഷു ഗണ്യസേ
രാമാ, ആത്മാവല്ലാത്തതിൽ ആത്മാഭാവം വളർത്തുന്ന ഈ ദു:ഖത്തിന്റെ ഉറവിടം നീ വളർത്തുന്നില്ലെങ്കിൽ, നീ ജ്ഞാനികൾക്കിടയിൽ എണ്ണപ്പെടും.
ഏനാമ് അഹമ്ഭാവമയീമ് അപുണ്യാം ഛിത്ത്വാ സ്വയമ്ഭാവശലാകയൈവ । സ്വഭാവനാം ഭവ്യ ഭവാന്തഭൂമൌ ഭവാഭിഭൂതാഖിലഭീതിഭൂതിഃ
ഈ അഹംഭാവം നിറഞ്ഞ, പാപകരമായ 'ഞാൻ' എന്ന ഭാവം സ്വയം spഹാവബോധത്തിന്റെ ദണ്ഡത്തോടെ മുറിച്ചുകളയുക; അപ്പോൾ ഭവത്തിന്റെ അവസാനം സ്വഭാവത്തിൽ നിലകൊണ്ടു, എല്ലാ ഭയങ്ങളും ദു:ഖങ്ങളും അതിജയിച്ച് നീ സ്വതന്ത്രനാകും.
അതിഗമ്ഭീരമ് ഏതത് തു ഭഗവന് വചനം തവ । യദ് അഹങ്കാരതൃഷ്ണേ ത്വം മാ ഗൃഹാണേതി വക്ഷി മാമ്
ഭഗവനേ, അഹംഭാവവും തൃശ്യയും സ്വീകരിക്കരുതെന്നു നീ എന്നോട് പറഞ്ഞത് അത്യന്തം ഗൗരവമുള്ളതും ആഴമുള്ളതുമാണ്.
യദ്യ് അഹങ്കാരസന്ത്യാഗം കരോമി തദ് ഇമം പ്രഭോ । ത്യജാമി ദേഹനാമാനം സന്നിവേശമ് അശേഷതഃ
പ്രഭോ, ഞാൻ അഹംഭാവം ഉപേക്ഷിച്ചാൽ, ഈ ശരീരം എന്ന പേരിലും രൂപത്തിലും ഉള്ള സകല ഘടനകളും ഞാൻ പൂർണ്ണമായും ഉപേക്ഷിക്കുന്നു.
ജാനുസ്തമ്ഭേന മഹതാ ധാര്യതേ സുതരുര് യഥാ । അഹങ്കാരേണ ദേഹോ ഽയം തഥൈവ കില ധാര്യതേ
വലിയ ഒരു വൃക്ഷം ശക്തമായ ഒരു താങ്ങിനാൽ നിലനിൽക്കുന്നതുപോലെ, ഈ ശരീരവും അഹംഭാവത്താൽ തന്നെയാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്.
അഹങ്കാരക്ഷയേ ദേഹഃ കിലാവശ്യം വിനശ്യതി । മൂലേ ക്രകചസംലൂനേ സുമഹാന് ഇവ പാദപഃ
അഹംഭാവം നശിച്ചാൽ ശരീരം തീർച്ചയായും നശിക്കും, വൃക്ഷത്തിന്റെ വേരുകൾ മുറിച്ചാൽ വലിയ വൃക്ഷം വീഴുന്നതുപോലെ.
തത് കഥം സന്ത്യജാമ്യ് ഏനം ജീവാമി ച കഥം മുനേ । ഏകമ് അര്ഥം വിനിശ്ചിത്യ വദ മേ വദതാം വര
മഹർഷേ, ഞാൻ ഇതിനെ എങ്ങനെ ഉപേക്ഷിക്കാം? പിന്നെ എങ്ങനെ ജീവിക്കാം? ദയവായി, ഒരൊറ്റ അർത്ഥം തീരുമാനിച്ച് എനിക്ക് പറയൂ.
സര്വത്ര വാസനാത്യാഗോ രാമ രാജീവലോചന । ദ്വിവിധഃ കഥ്യതേ തജ്ജ്ഞൈര് ധ്യേയോ നേയശ് ച നാമതഃ
എവിടെയും, കമലനയനനായ രാമാ, വാസനകളെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നത് ജ്ഞാനികൾ രണ്ട് വിധത്തിൽ പറയുന്നു: ഒരേത് ധ്യാനിക്കേണ്ടതും മറ്റേത് ആചരിക്കേണ്ടതുമാണ്.
അഹമ് ഏഷാം പദാര്ഥാനാമ് ഏതേ ച മമ ജീവിതമ് । നാഹമ് ഏഭിര് വിനാ കശ്ചിന് ന മയൈതേ വിനാ കില
ഈ വസ്തുക്കളുടെ ജീവൻ ഞാൻ തന്നെയാണ്, ഇവയും എന്റെ ജീവൻ തന്നെയാണ്. ഇവ ഇല്ലാതെ ഞാൻ ഒന്നുമല്ല, എനിക്ക് ഇല്ലാതെ ഇവയും ഇല്ല.
ഇത്യ് അന്തര് നിശ്ചയം ത്യക്ത്വാ വിചാര്യ മനസാ സഹ । നാഹം പദാര്ഥസ്യ ന മേ പദാര്ഥ ഇതി ഭാവിതേ
ഇതുപോലുള്ള ആന്തരിക വിശ്വാസം ഉപേക്ഷിച്ച് മനസ്സോടെ ആലോചിച്ചാൽ, ഞാൻ ഒരു വസ്തുവിന്റെയും അല്ല, ഒരു വസ്തുവും എന്റേതല്ലെന്നു മനസ്സിലാകും.
അന്തശ്ശീതലയാ ബുദ്ധ്യാ കുര്വന്ത്യാ ലീലയാ ക്രിയാഃ । യോ നൂനം വാസനാത്യാഗോ ധ്യേയോ നാമ സ കീര്തിതഃ
അകത്തുനിന്ന് ശാന്തമായ ബുദ്ധിയോടെ, കളിയോടെ പ്രവർത്തിക്കുമ്പോൾ, ആ വാസനകൾ ഉപേക്ഷിക്കുന്നതേയാണ് ധ്യാനത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം എന്നു പറയുന്നത്.
സര്വം സര്വികയാ ബുദ്ധ്യാ യം കൃത്വാ വാസനാക്ഷയമ് । ജഹാതി നിര്മനാ ദേഹം സ നേയോ വാസനാക്ഷയഃ
മുഴുവൻ ബുദ്ധിയോടെ വാസനകൾ അവസാനിപ്പിച്ച്, ആസക്തിയില്ലാത്ത മനസ്സോടെ ശരീരം ഉപേക്ഷിക്കുന്നവൻ വാസനകൾ നശിപ്പിച്ചതായി അറിയപ്പെടുന്നു.
അഹങ്കാരമയീം ത്യക്ത്വാ വാസനാം ലീലയൈവ യഃ । തിഷ്ഠതി ധ്യേയസന്ത്യാഗീ സ ജീവന്മുക്ത ഉച്യതേ
ആത്മാഭിമാനത്തിൽ നിന്നുള്ള വാസനകൾ കളിയായി ഉപേക്ഷിച്ച്, ധ്യാനവിഷയങ്ങളൊന്നും മനസ്സിൽ ഇല്ലാതെ നിലകൊള്ളുന്നവനെയാണ് ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ മോക്ഷം ലഭിച്ചവൻ എന്ന് പറയുന്നത്.