ദേഹഗേഹാദ് ഗതേ ചിത്തയക്ഷേ ബലവതാം വര । നിരാധിര് വിഗതോദ്വേഗം തിഷ്ഠ നാസ്തി ഭയം തവ
ശക്തന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, മനസ്സെന്ന ഭൂതം ശരീരമെന്ന വീട്ടിൽ നിന്ന് പോയാൽ, ആശ്രയമില്ലാതെ ഉണർന്ന മനസ്സോടെ ഭയമില്ലാതെ നീ ശാന്തമായി ഇരിക്കൂ.
നീരാഗ ഏവ നിരുപാഞ്ജന ഏവ ചാസ്മീത്യ് ഏതാവതൈവ ഗലിതാ തവ ചിത്തസത്താ । നിര്ദുഃഖമ് ഉത്തമപദം പരമം ഗതോ ഽസി തിഷ്ഠോപശാന്തസകലൈഷണ ഏവമ് അന്തഃ
നിനക്ക് ആസക്തിയും ഭേദവും ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ, നിന്റെ മനസ്സിന്റെ സത്ത തന്നെ അകലുന്നു; നീ ദുഃഖരഹിതമായ പരമാവസ്ഥയിൽ എത്തുന്നു. അങ്ങനെ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും ശമിച്ച മനസ്സോടെ അകത്തിരിക്കുക.
ഏനാമ് അനുസരന് രാമ ചിത്തസത്താമ് അപാവനീമ് । സംസാരബീജകണികാം ജീവബന്ധനവാഗുരാമ്
രാമാ, ഈ അശുദ്ധമായ മനസ്സിന്റെ സത്തയെ പിന്തുടരുന്നത്, സംസാരത്തിന്റെ വിത്തുപോലെയുള്ള ആത്മബന്ധത്തിന്റെ വലയിൽ കുടുങ്ങുന്നതുപോലെയാണ്.
ആത്മാ ത്യക്താത്മരൂപാഭോ മലിനാമ് ആപതന് ദശാമ് । ചിന്താം സമനുസന്ധത്തേ ധത്തേ ച കലനാമലമ്
സ്വഭാവം വിട്ട് ആത്മാവ് അശുദ്ധമായ അവസ്ഥയിലേക്ക് വീണ്, ചിന്തകളിൽ കുടുങ്ങി, അനേകം ആശയങ്ങൾ ഏറ്റെടുക്കുന്നു.
മൂര്ഛമാനാ മഹാമോഹദായിനീ ഭയകാരിണീ । തൃഷ്ണാ വിഷലതാരൂപാ മൂര്ഛാമ് ഏവ പ്രയച്ഛതി
ഭ്രമവും ഭയവും ഉണ്ടാക്കുന്ന ആഗ്രഹം വിഷമുള്ള വള്ളിപോലെയാണ്; അത് മനസ്സിനെ മയക്കത്തിലാക്കുന്നു.
യദാ യദോദേതി തദാ മഹാമോഹപ്രദായിനീ । തൃഷ്ണാ കൃഷ്ണനിശേവേയമ് അനന്താന്ധ്യവികാരിണീ
എപ്പോഴൊക്കെയാണു ഈ ആഗ്രഹം ഉയരുന്നത്, അപ്പോൾ അതു വലിയ ഭ്രമം നൽകുന്നു; അനന്തമായ കറുത്ത രാത്രിപോലെയും, അജ്ഞതയിൽ മാറിമാറുന്നതുമായതാണിത്.
കല്പാനലശിഖാദാഹം സോഢും ശക്താ ഹരാദയഃ । തൃഷ്ണാനലശിഖാദാഹം സോഢും ശക്താ ന കേചന
കൽപ്പകാലത്തിലെ അഗ്നിശിഖയുടെ ദഹനം പോലും ശിവനും മറ്റു ദേവന്മാർക്കും സഹിക്കാൻ കഴിയും; എന്നാൽ ആഗ്രഹത്തിന്റെ ദഹനം ആര്ക്കും സഹിക്കാൻ കഴിയില്ല.
തീക്ഷ്ണാ കൃഷ്ണാ സുദീര്ഘാ ച വഹത്യ് അങ്ഗേ സദാ നിജേ । ശീതലേവാസുഖോദര്കാ ഘോരാ തൃഷ്ണാകൃപാണികാ
തീവ്രവും ഇരുണ്ടതും വളരെ നീണ്ടതുമായ ആഗ്രഹത്തിന്റെ വാൾ എപ്പോഴും ഓരോരുത്തരുടെയും ഉള്ളിൽ തന്നെ നിലകൊള്ളുന്നു. പുറത്തു നോക്കുമ്പോൾ തണുത്തതുപോലെയാണെങ്കിലും, അതിന്റെ ഫലം ഭയങ്കരമായ വേദനയാണു.
യാന്യ് ഏതാനി ദുരന്താനി ദുര്ധരാണ്യ് ഉദ്ധതാനി ച । തൃഷ്ണാവല്ല്യാഃ ഫലാനീഹ താനി ദുഃഖാനി രാഘവ
രാഘവാ, ഈ അപ്രത്യക്ഷവും നിയന്ത്രിക്കാനാവാത്തതുമായ കഠിനമായ കഷ്ടങ്ങൾ എല്ലാം ആഗ്രഹത്തിന്റെ വള്ളിയുടെ ഫലങ്ങളാണ്.
അദൃശ്യൈവാത്തി മാംസാസ്ഥിരുധിരാദി ശരീരകാത് । മനോബിലവിലീനൈഷാ തൃഷ്ണാവനശുനീ നൃണാമ്
കാണാനാവാത്ത ഈ ആഗ്രഹം മനുഷ്യരുടെ ശരീരത്തിൽ നിന്നു മാംസം, അസ്ഥി, രക്തം എന്നിവയെല്ലാം തിന്നുന്നു. മനസ്സിൽ ലയിച്ചിരിക്കുന്ന ആഗ്രഹം വനത്തിലെ നായപോലെ മനുഷ്യരെ തിന്നുതീർക്കുന്നു.
ക്ഷണമ് ഉല്ലാസമ് ആയാതി ക്ഷണമ് ആയാതി ശൂന്യതാമ് । ജഡാ വിദലയത്യ് ആശു തൃഷ്ണാപ്രാവൃട്തരങ്ഗിണീ
ഒരു നിമിഷം ആഗ്രഹം ആനന്ദം നൽകുന്നു, അടുത്ത നിമിഷം ശൂന്യത. മഴക്കാലത്തെ തിരമാലപോലെ ഈ ആഗ്രഹം മന്ദബുദ്ധികളെയൊക്കെ വേഗത്തിൽ തകർക്കുന്നു.
ദൃഷ്ടദൈന്യോ ഹതസ്വാന്തോ ഹതൌജാ യാതി നീചതാമ് । മുഹ്യതേ രൌതി പതതി തൃഷ്ണയാഭിഹതോ ജനഃ
ദാരിദ്ര്യം പിടിച്ചവന്റെ മനസ്സ് തളരുന്നു, ശക്തിയും ഇല്ലാതാകുന്നു, അവന് താഴ്ന്ന നിലയിലേക്ക് വീഴുന്നു. ആഗ്രഹം കുത്തിയാല് അവന് മനസ്സു മങ്ങിയതാവുന്നു, കരയുന്നു, വഴിതെറ്റി വീഴുകയും ചെയ്യുന്നു.
ന സ്ഥിതാ കോടരേ യസ്യ തൃഷ്ണാകൃഷ്ണഭുജങ്ഗമീ । തസ്യ പ്രാണാനിലാസ് സ്വസ്ഥാഃ പുംസോ ഹൃദയരന്ധ്രഗാഃ
ആഗ്രഹം എന്ന കറുത്ത പാമ്പ് ഹൃദയത്തില് കയറിയിട്ടില്ലാത്തവന്റെ ജീവന് ശ്വാസങ്ങള് സുഖമായി, ഹൃദയത്തിലെ വഴികളിലൂടെ സ്വാഭാവികമായി ഒഴുകുന്നു.
നൂനമ് അസ്തങ്ഗതോ യത്ര തൃഷ്ണാകൃഷ്ണനിശാക്രമഃ । പുണ്യാനി തത്ര വര്ധന്തേ ശുക്ലപക്ഷ ഇവേന്ദവഃ
ആഗ്രഹം എന്ന ഇരുണ്ട രാത്രി ഒറ്റപെട്ടുപോയിടത്ത്, പുണ്യം വളരുന്നു, വെളുത്ത പകല്ചന്ദ്രന് പോലെ.
യോ ന തൃഷ്ണാഘുണാവല്യാ ക്ഷതഃ പുരുഷപാദപഃ । പുണ്യപ്രസൂനേന സദാ സോ ഽവഭാതി വികാസിനാ
ആഗ്രഹം എന്ന പാമ്പിന്റെ ചുറ്റുപാടില് മുറിവേറ്റിട്ടില്ലാത്ത മനുഷ്യവൃക്ഷം പുണ്യപുഷ്പം വിരിയിച്ച് എപ്പോഴും പ്രകാശിക്കുന്നു.
അനന്താകുലകല്ലോലാ വിവര്താവര്തസങ്കുലാ । പ്രവഹത്യ് ആശയാരണ്യേ തൃഷ്ണാമോഹനദീ നൃണാമ്
അവസാനമില്ലാത്ത തിരമാലകളും ചുഴലികളും നിറഞ്ഞ ഭ്രമത്തിന്റെ നദി, മനുഷ്യരുടെ ആഗ്രഹങ്ങളുടെ കാടിലൂടെ ഒഴുകുന്നു.
തൃഷ്ണയേമേ ജനാസ് സര്വേ സൂത്രയന്ത്രപതത്രിവത് । ഉഹ്യന്തേ പ്രവിശീര്യന്തേ സംഹ്രിയന്തേ ച ഭൂരിശഃ
ഈ ലോകത്തിലെ എല്ലാവരും ആസക്തിയുടെ കയ്യിൽ കുടുങ്ങിയ തൂക്കുപാവകളെപ്പോലെ ഇങ്ങോട്ടും അങ്ങോട്ടും ഇളകുകയും, തകർന്നുപോകുകയും, വീണ്ടും ഒന്നിച്ചു കൂട്ടപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു.
മൂലാന്യ് അപി സുസൂക്ഷ്മാപി കഠിനായസകര്കശാ । തൃഷ്ണാ പരശുധാരേവ ലഗന്തീ വിനികൃന്തതി
ഏതുവളരെയധികം ദൃഢവും സൂക്ഷ്മവുമായ വേരുകളും ആസക്തി, ഒരു വെട്ടിക്കളയുന്ന കത്തിപോലെ, പെട്ടെന്ന് മുറിച്ചുകളയുന്നു.
നിപതത്യ് അവടേ മൂഢസ് തൃഷ്ണാമ് അനുസരഞ് ജനഃ । നീലാമ് അനുപതഞ് ശ്വഭ്രതൃണശാഖാം യഥൈണകഃ
ഭ്രമം പിന്തുടരുന്ന അജ്ഞാനി, ഒരു നീല പുല്ലിന്റെ ശാഖയിലേക്ക് ചാടുമ്പോൾ കുഴിയിലേക്ക് വീഴുന്ന മാൻപോലെ, താൻ അറിയാതെ ദുരന്തത്തിലേക്ക് വീഴുന്നു.
നാപന് നാപി ജരാ ന ക്ഷുത് തഥാ ജരയതി ക്ഷണാത് । യഥാ ജരയതി ക്ഷാമം തൃഷ്ണാ ഹൃദയരൂപികാ
കാറ്റോ, വൃദ്ധാവസ്ഥയോ, വിശപ്പോ ഒരിക്കലും ഹൃദയത്തിൽ വസിക്കുന്ന ആ തൃഷ്ണയെപ്പോലെ വേഗത്തിൽ മനുഷ്യനെ ക്ഷയിപ്പിക്കില്ല.
തൃഷ്ണയാശയകൌശിക്യാ ഹൃദ്യ് അമങ്ഗലഭൂതയാ । രൂഢയാ ഭഗവാന് ഏഷ വിഷ്ണുര് വാമനതാം ഗതഃ
ഹൃദയത്തിൽ ദുർഭാഗ്യം വിതറുന്ന ആ തൃഷ്ണയുടെ വേരുകൾ ഉറപ്പായി പിടികൂടുമ്പോൾ, മഹാവിഷ്ണുവിനുപോലും വാമനരൂപം സ്വീകരിക്കേണ്ടിവരും.
കയാചിദ് ഏവ ദൈവിക്യാ ഹൃദി ഗ്രഥിതയാനയാ । തൃഷ്ണയാ ഭ്രാമ്യതേ വ്യോമ്നി രജ്ജ്വേവാര്കോ ഽന്വഹം കില
ദൈവികമായ ഒരു ശക്തിയാൽ, ഹൃദയത്തിൽ തൃഷ്ണ കെട്ടിയിരിക്കുന്നു എങ്കിൽ, സൂര്യൻ ആകാശത്ത് ഓരോ ദിവസവും ഒരു കയറിൽ കെട്ടിയതുപോലെ സഞ്ചരിക്കേണ്ടി വരുന്നു.
സര്വദുഃഖമയാകാരാം കാരാം ജഗതി ജീവതഃ । തൃഷ്ണാം പരിഹര ക്രൂരാമ് ഉരഗീമ് ഇവ ദൂരതഃ
ലോകത്തിൽ ജീവിക്കുന്നവർക്കുള്ള എല്ലാ ദു:ഖത്തിന്റെയും ബന്ധത്തിന്റെയും കാരണമാകുന്ന ക്രൂരമായ തൃഷ്ണയെ, ഒരുപാമ്പിനെപ്പോലെ ദൂരത്തിൽ നിന്ന് തന്നെ ഒഴിവാക്കണം.
തൃഷ്ണയാ പവനാ വാന്തി ശൈലാസ് തിഷ്ഠന്തി തൃഷ്ണയാ । തൃഷ്ണയൈവ ധരാ ധാത്രീ ത്രൈലോക്യം തൃഷ്ണയാ വൃതമ്
തൃഷ്ണയുടെ ശക്തിയാൽ കാറ്റുകൾ വീശുന്നു; തൃഷ്ണയാൽ പർവതങ്ങൾ നിലകൊള്ളുന്നു; തൃഷ്ണയാൽ തന്നെയാണ് ഭൂമി നിലനിൽക്കുന്നത്; ഈ മൂന്നു ലോകങ്ങളും തൃഷ്ണയാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
സര്വൈവ ലോകയാത്രേയം പ്രോതാ തൃഷ്ണാവരത്രയാ । രജ്ജുബദ്ധാ വിമുച്യന്തേ തൃഷ്ണാബദ്ധാ ന കേചന
ഈ ലോകജീവിതം മുഴുവൻ തൃഷ്ണയുടെ നൂലിൽ പറ്റിയിരിക്കുന്നു; കയറിൽ കെട്ടിയവരെ മോചിപ്പിക്കാൻ കഴിയുമെങ്കിലും, തൃഷ്ണയിൽ കുടുങ്ങിയവരെ ആരും മോചിപ്പിക്കാൻ കഴിയില്ല.
തസ്മാദ് രാഘവ തൃഷ്ണാം ത്വം ത്യജ സങ്കല്പവര്ജനാത് । മനസ് സങ്കല്പകം നാസ്തി നിര്ണീതമ് ഇതി യുക്തിതഃ
അതുകൊണ്ട്, രാഘവാ, നീ എല്ലാ മനസ്സിലെ ആശയങ്ങളും ഉപേക്ഷിച്ച് തൃഷ്ണയെ വിട്ടൊഴിയണം; കാരണം, മനസ്സിന് ആശയങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നവൻ ഇല്ലെന്നത് യുക്തിപരമായി ഉറപ്പാക്കിയതാണ്.
അയം നാമാഹമ് ഇത്യ് ഏവ പ്രഥമം താവദ് ആശയേ । മാ ദുരാശാം മഹാബാഹോ സങ്കല്പയ തമോമയീമ്
ആദ്യം മനസ്സിൽ 'ഞാൻ ഇതാണ്' എന്ന ചിന്ത ഉയരുന്നു; മഹാബാഹുവേ, നീ അപ്രയോജനമായും ഇരുണ്ടതുമായ പ്രതീക്ഷകൾ മനസ്സിൽ സൃഷ്ടിക്കരുത്.
ഏതാം ദുഃഖപ്രസവിനീമ് അനാത്മന്യ് ആത്മഭാവനാമ് । ന ഭാവയസി ചേദ് രാമ തദ് ബഹുജ്ഞേഷു ഗണ്യസേ
രാമാ, ആത്മാവല്ലാത്തതിൽ ആത്മാഭാവം വളർത്തുന്ന ഈ ദു:ഖത്തിന്റെ ഉറവിടം നീ വളർത്തുന്നില്ലെങ്കിൽ, നീ ജ്ഞാനികൾക്കിടയിൽ എണ്ണപ്പെടും.
ഏനാമ് അഹമ്ഭാവമയീമ് അപുണ്യാം ഛിത്ത്വാ സ്വയമ്ഭാവശലാകയൈവ । സ്വഭാവനാം ഭവ്യ ഭവാന്തഭൂമൌ ഭവാഭിഭൂതാഖിലഭീതിഭൂതിഃ
ഈ അഹംഭാവം നിറഞ്ഞ, പാപകരമായ 'ഞാൻ' എന്ന ഭാവം സ്വയം spഹാവബോധത്തിന്റെ ദണ്ഡത്തോടെ മുറിച്ചുകളയുക; അപ്പോൾ ഭവത്തിന്റെ അവസാനം സ്വഭാവത്തിൽ നിലകൊണ്ടു, എല്ലാ ഭയങ്ങളും ദു:ഖങ്ങളും അതിജയിച്ച് നീ സ്വതന്ത്രനാകും.
അതിഗമ്ഭീരമ് ഏതത് തു ഭഗവന് വചനം തവ । യദ് അഹങ്കാരതൃഷ്ണേ ത്വം മാ ഗൃഹാണേതി വക്ഷി മാമ്
ഭഗവനേ, അഹംഭാവവും തൃശ്യയും സ്വീകരിക്കരുതെന്നു നീ എന്നോട് പറഞ്ഞത് അത്യന്തം ഗൗരവമുള്ളതും ആഴമുള്ളതുമാണ്.