ചിത്തതാശൃങ്ഖലാമ് ഏനാം സ്വരൂപജ്ഞാനയുക്തിഭിഃ । ബലാച് ഛിത്ത്വാ മഹാബാഹോ സ്വാത്മസിംഹം വിമോചയ
സ്വരൂപജ്ഞാനത്തിൽ നിന്നുള്ള വിവേകത്തോടെ, ഈ മനസ്സിന്റെ ബന്ധനങ്ങൾ ശക്തിയായി പൊട്ടിച്ച്, മഹാബാഹുവേ, ആത്മസിംഹത്തെ മോചിപ്പിക്കൂ.
പരമാത്മദശാം ത്യക്ത്വാ ചേത്യം പരിപതന് മലമ് । യദാ ഗച്ഛസി സങ്കല്പം ചേത്യം സമ്പദ്യസേ തദാ
പരമാത്മാവിന്റെ അവസ്ഥ വിട്ട്, മനസ്സു വസ്തുക്കളിലേക്കു വീണു മലിനമാകുമ്പോൾ, നീ ഒരു ചിന്തയെ സ്വീകരിച്ചാൽ അതു തന്നെ ആകുന്നു.
ആത്മനോ വ്യതിരിക്തം സച് ചേത്യമ് ഇത്യ് അങ്ഗസംവിദാ । മനസ് സമ്പദ്യതേ ദുഃഖി ക്ഷീയതേ ത്യക്തയാ തയാ
സ്വയം ഒഴികെയുള്ളത് സത്യമാണെന്ന് അവയവബോധം കൊണ്ട് മനസ്സു വിശ്വസിക്കുമ്പോൾ, അതിൽ ലയിച്ചാൽ മനസ്സിന് ദുഃഖം വരുന്നു; അതു വിട്ടൊഴിയുമ്പോൾ അതു നശിക്കുന്നു.
ആത്മൈവേദം ജഗത് സര്വമ് ഇത്യ് അന്തസ് സംവിദോദയേ । ക്വ ചേത്താ ക്വ ച വാ ചിത്തം കിം ചേത്യം ചിന്തനം ച കിമ്
'ഈ ലോകം മുഴുവൻ ആത്മാവാണ്' എന്നുള്ള ആന്തരികബോധം ഉദിച്ചാൽ, അവിടെ ചിന്ത എവിടെയാണ്, മനസ്സ് എവിടെയാണ്, വസ്തു എന്താണ്, ധ്യാനം എന്താണ്?
അഹമ് ആത്മേതി ജീവോ ഽസ്മീത്യ് ഏതാവച് ചിത്തകം വിദുഃ । അനേനേദമ് അനാദ്യന്തം ദുഃഖം രാഘവ തന്യതേ
'ഞാൻ ആത്മാവാണ്', 'ഞാൻ ജീവിയാണ്' എന്നതിലാണു മനസ്സിന്റെ പരിധി എന്നു പറയുന്നു; ഇതുകൊണ്ടു തന്നെ, രാഘവ, അവസാനമില്ലാത്ത ദുഃഖം പടരുന്നു.
അഹമ് ആത്മാ ന ജീവാഖ്യാസ് സത്താസ് സന്തീതരാഃ ക്വചിത് । ഇത്യ് ഏവ ചിത്തോപശമഃ പരമം സുഖമ് ഉച്യതേ
ഞാൻ ആത്മാവാണ്, ജീവൻ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന വ്യക്തിത്വം അല്ല; ഇതിനു പുറമെ വേറൊന്നും യാഥാർത്ഥ്യമല്ല. ഇങ്ങനെ മനസ്സ് സമാധാനത്തിലാകുമ്പോൾ അതാണ് പരമസുഖം എന്ന് പറയുന്നു.
ആത്മൈവേദം ജഗദ് ഇതി ജാതേ രാഘവ നിശ്ചയേ । അസത്താ ചേതസോ ജാതാ ഭവത്യ് ഏവ ന സംശയഃ
രാഘവാ, ഈ ലോകം ആത്മാവാണ് എന്ന ഉറച്ച വിശ്വാസം ജനിക്കുമ്പോൾ, മനസ്സിൽ അസത്യബോധം നശിക്കുന്നു; ഇതിൽ ഒരു സംശയവും ഇല്ല.
ഏവം സത്യാവബോധേന സ്വാത്മൈവേദമ് ഇതി സ്ഥിതേ । മനസ് സുഗലിതം വിദ്ധി സൂര്യഭാസാ തമോ യഥാ
ഇങ്ങനെ സത്യമായ അറിവിലൂടെ 'ഇത് എന്റെ ആത്മാവാണ്' എന്ന് ഉറപ്പായി മനസ്സിലാകുമ്പോൾ, അപ്പോൾ മനസ്സ് അകന്നു പോകുന്നു; അതെ, സൂര്യപ്രകാശത്തിൽ ഇരുണ്ടിരിപ്പ് അകന്ന് പോകുന്നതുപോലെ.
മനസ്സര്പശ് ശരീരസ്ഥോ യാവത് താവന് മഹദ് ഭയമ് । തസ്മിന്ന് ഉത്സാരിതേ യോഗാദ് ഭയസ്യാവസരഃ കുതഃ
മനസ്സെന്ന പാമ്പ് ശരീരത്തിൽ ഉണ്ടാകുമ്പോൾ വലിയ ഭയം ഉണ്ടാകും; യോഗം വഴി അതിനെ പുറത്താക്കുമ്പോൾ ഭയത്തിന് അവസരം എവിടെയാണ്?
ഭ്രാന്തിമാത്രോത്ഥിതശ് ചിത്തവേതാലോ ഭവതാനഘ । സമ്യഗ്ജ്ഞാനേന മന്ത്രേണ പ്രസഭം വിനിപാത്യതാമ്
പാപമില്ലാത്തവനേ, മനസ്സിന്റെ ഭ്രാന്തി കൊണ്ടു മാത്രം ഉദിച്ചുവന്ന ഭൂതത്തെ ശരിയായ അറിവെന്ന മന്ത്രം കൊണ്ട് ശക്തിയായി നശിപ്പിക്കണം.
ദേഹഗേഹാദ് ഗതേ ചിത്തയക്ഷേ ബലവതാം വര । നിരാധിര് വിഗതോദ്വേഗം തിഷ്ഠ നാസ്തി ഭയം തവ
ശക്തന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, മനസ്സെന്ന ഭൂതം ശരീരമെന്ന വീട്ടിൽ നിന്ന് പോയാൽ, ആശ്രയമില്ലാതെ ഉണർന്ന മനസ്സോടെ ഭയമില്ലാതെ നീ ശാന്തമായി ഇരിക്കൂ.
നീരാഗ ഏവ നിരുപാഞ്ജന ഏവ ചാസ്മീത്യ് ഏതാവതൈവ ഗലിതാ തവ ചിത്തസത്താ । നിര്ദുഃഖമ് ഉത്തമപദം പരമം ഗതോ ഽസി തിഷ്ഠോപശാന്തസകലൈഷണ ഏവമ് അന്തഃ
നിനക്ക് ആസക്തിയും ഭേദവും ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ, നിന്റെ മനസ്സിന്റെ സത്ത തന്നെ അകലുന്നു; നീ ദുഃഖരഹിതമായ പരമാവസ്ഥയിൽ എത്തുന്നു. അങ്ങനെ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും ശമിച്ച മനസ്സോടെ അകത്തിരിക്കുക.
ഏനാമ് അനുസരന് രാമ ചിത്തസത്താമ് അപാവനീമ് । സംസാരബീജകണികാം ജീവബന്ധനവാഗുരാമ്
രാമാ, ഈ അശുദ്ധമായ മനസ്സിന്റെ സത്തയെ പിന്തുടരുന്നത്, സംസാരത്തിന്റെ വിത്തുപോലെയുള്ള ആത്മബന്ധത്തിന്റെ വലയിൽ കുടുങ്ങുന്നതുപോലെയാണ്.
ആത്മാ ത്യക്താത്മരൂപാഭോ മലിനാമ് ആപതന് ദശാമ് । ചിന്താം സമനുസന്ധത്തേ ധത്തേ ച കലനാമലമ്
സ്വഭാവം വിട്ട് ആത്മാവ് അശുദ്ധമായ അവസ്ഥയിലേക്ക് വീണ്, ചിന്തകളിൽ കുടുങ്ങി, അനേകം ആശയങ്ങൾ ഏറ്റെടുക്കുന്നു.
മൂര്ഛമാനാ മഹാമോഹദായിനീ ഭയകാരിണീ । തൃഷ്ണാ വിഷലതാരൂപാ മൂര്ഛാമ് ഏവ പ്രയച്ഛതി
ഭ്രമവും ഭയവും ഉണ്ടാക്കുന്ന ആഗ്രഹം വിഷമുള്ള വള്ളിപോലെയാണ്; അത് മനസ്സിനെ മയക്കത്തിലാക്കുന്നു.
യദാ യദോദേതി തദാ മഹാമോഹപ്രദായിനീ । തൃഷ്ണാ കൃഷ്ണനിശേവേയമ് അനന്താന്ധ്യവികാരിണീ
എപ്പോഴൊക്കെയാണു ഈ ആഗ്രഹം ഉയരുന്നത്, അപ്പോൾ അതു വലിയ ഭ്രമം നൽകുന്നു; അനന്തമായ കറുത്ത രാത്രിപോലെയും, അജ്ഞതയിൽ മാറിമാറുന്നതുമായതാണിത്.
കല്പാനലശിഖാദാഹം സോഢും ശക്താ ഹരാദയഃ । തൃഷ്ണാനലശിഖാദാഹം സോഢും ശക്താ ന കേചന
കൽപ്പകാലത്തിലെ അഗ്നിശിഖയുടെ ദഹനം പോലും ശിവനും മറ്റു ദേവന്മാർക്കും സഹിക്കാൻ കഴിയും; എന്നാൽ ആഗ്രഹത്തിന്റെ ദഹനം ആര്ക്കും സഹിക്കാൻ കഴിയില്ല.
തീക്ഷ്ണാ കൃഷ്ണാ സുദീര്ഘാ ച വഹത്യ് അങ്ഗേ സദാ നിജേ । ശീതലേവാസുഖോദര്കാ ഘോരാ തൃഷ്ണാകൃപാണികാ
തീവ്രവും ഇരുണ്ടതും വളരെ നീണ്ടതുമായ ആഗ്രഹത്തിന്റെ വാൾ എപ്പോഴും ഓരോരുത്തരുടെയും ഉള്ളിൽ തന്നെ നിലകൊള്ളുന്നു. പുറത്തു നോക്കുമ്പോൾ തണുത്തതുപോലെയാണെങ്കിലും, അതിന്റെ ഫലം ഭയങ്കരമായ വേദനയാണു.
യാന്യ് ഏതാനി ദുരന്താനി ദുര്ധരാണ്യ് ഉദ്ധതാനി ച । തൃഷ്ണാവല്ല്യാഃ ഫലാനീഹ താനി ദുഃഖാനി രാഘവ
രാഘവാ, ഈ അപ്രത്യക്ഷവും നിയന്ത്രിക്കാനാവാത്തതുമായ കഠിനമായ കഷ്ടങ്ങൾ എല്ലാം ആഗ്രഹത്തിന്റെ വള്ളിയുടെ ഫലങ്ങളാണ്.
അദൃശ്യൈവാത്തി മാംസാസ്ഥിരുധിരാദി ശരീരകാത് । മനോബിലവിലീനൈഷാ തൃഷ്ണാവനശുനീ നൃണാമ്
കാണാനാവാത്ത ഈ ആഗ്രഹം മനുഷ്യരുടെ ശരീരത്തിൽ നിന്നു മാംസം, അസ്ഥി, രക്തം എന്നിവയെല്ലാം തിന്നുന്നു. മനസ്സിൽ ലയിച്ചിരിക്കുന്ന ആഗ്രഹം വനത്തിലെ നായപോലെ മനുഷ്യരെ തിന്നുതീർക്കുന്നു.
ക്ഷണമ് ഉല്ലാസമ് ആയാതി ക്ഷണമ് ആയാതി ശൂന്യതാമ് । ജഡാ വിദലയത്യ് ആശു തൃഷ്ണാപ്രാവൃട്തരങ്ഗിണീ
ഒരു നിമിഷം ആഗ്രഹം ആനന്ദം നൽകുന്നു, അടുത്ത നിമിഷം ശൂന്യത. മഴക്കാലത്തെ തിരമാലപോലെ ഈ ആഗ്രഹം മന്ദബുദ്ധികളെയൊക്കെ വേഗത്തിൽ തകർക്കുന്നു.
ദൃഷ്ടദൈന്യോ ഹതസ്വാന്തോ ഹതൌജാ യാതി നീചതാമ് । മുഹ്യതേ രൌതി പതതി തൃഷ്ണയാഭിഹതോ ജനഃ
ദാരിദ്ര്യം പിടിച്ചവന്റെ മനസ്സ് തളരുന്നു, ശക്തിയും ഇല്ലാതാകുന്നു, അവന് താഴ്ന്ന നിലയിലേക്ക് വീഴുന്നു. ആഗ്രഹം കുത്തിയാല് അവന് മനസ്സു മങ്ങിയതാവുന്നു, കരയുന്നു, വഴിതെറ്റി വീഴുകയും ചെയ്യുന്നു.
ന സ്ഥിതാ കോടരേ യസ്യ തൃഷ്ണാകൃഷ്ണഭുജങ്ഗമീ । തസ്യ പ്രാണാനിലാസ് സ്വസ്ഥാഃ പുംസോ ഹൃദയരന്ധ്രഗാഃ
ആഗ്രഹം എന്ന കറുത്ത പാമ്പ് ഹൃദയത്തില് കയറിയിട്ടില്ലാത്തവന്റെ ജീവന് ശ്വാസങ്ങള് സുഖമായി, ഹൃദയത്തിലെ വഴികളിലൂടെ സ്വാഭാവികമായി ഒഴുകുന്നു.
നൂനമ് അസ്തങ്ഗതോ യത്ര തൃഷ്ണാകൃഷ്ണനിശാക്രമഃ । പുണ്യാനി തത്ര വര്ധന്തേ ശുക്ലപക്ഷ ഇവേന്ദവഃ
ആഗ്രഹം എന്ന ഇരുണ്ട രാത്രി ഒറ്റപെട്ടുപോയിടത്ത്, പുണ്യം വളരുന്നു, വെളുത്ത പകല്ചന്ദ്രന് പോലെ.
യോ ന തൃഷ്ണാഘുണാവല്യാ ക്ഷതഃ പുരുഷപാദപഃ । പുണ്യപ്രസൂനേന സദാ സോ ഽവഭാതി വികാസിനാ
ആഗ്രഹം എന്ന പാമ്പിന്റെ ചുറ്റുപാടില് മുറിവേറ്റിട്ടില്ലാത്ത മനുഷ്യവൃക്ഷം പുണ്യപുഷ്പം വിരിയിച്ച് എപ്പോഴും പ്രകാശിക്കുന്നു.
അനന്താകുലകല്ലോലാ വിവര്താവര്തസങ്കുലാ । പ്രവഹത്യ് ആശയാരണ്യേ തൃഷ്ണാമോഹനദീ നൃണാമ്
അവസാനമില്ലാത്ത തിരമാലകളും ചുഴലികളും നിറഞ്ഞ ഭ്രമത്തിന്റെ നദി, മനുഷ്യരുടെ ആഗ്രഹങ്ങളുടെ കാടിലൂടെ ഒഴുകുന്നു.
തൃഷ്ണയേമേ ജനാസ് സര്വേ സൂത്രയന്ത്രപതത്രിവത് । ഉഹ്യന്തേ പ്രവിശീര്യന്തേ സംഹ്രിയന്തേ ച ഭൂരിശഃ
ഈ ലോകത്തിലെ എല്ലാവരും ആസക്തിയുടെ കയ്യിൽ കുടുങ്ങിയ തൂക്കുപാവകളെപ്പോലെ ഇങ്ങോട്ടും അങ്ങോട്ടും ഇളകുകയും, തകർന്നുപോകുകയും, വീണ്ടും ഒന്നിച്ചു കൂട്ടപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു.
മൂലാന്യ് അപി സുസൂക്ഷ്മാപി കഠിനായസകര്കശാ । തൃഷ്ണാ പരശുധാരേവ ലഗന്തീ വിനികൃന്തതി
ഏതുവളരെയധികം ദൃഢവും സൂക്ഷ്മവുമായ വേരുകളും ആസക്തി, ഒരു വെട്ടിക്കളയുന്ന കത്തിപോലെ, പെട്ടെന്ന് മുറിച്ചുകളയുന്നു.
നിപതത്യ് അവടേ മൂഢസ് തൃഷ്ണാമ് അനുസരഞ് ജനഃ । നീലാമ് അനുപതഞ് ശ്വഭ്രതൃണശാഖാം യഥൈണകഃ
ഭ്രമം പിന്തുടരുന്ന അജ്ഞാനി, ഒരു നീല പുല്ലിന്റെ ശാഖയിലേക്ക് ചാടുമ്പോൾ കുഴിയിലേക്ക് വീഴുന്ന മാൻപോലെ, താൻ അറിയാതെ ദുരന്തത്തിലേക്ക് വീഴുന്നു.
നാപന് നാപി ജരാ ന ക്ഷുത് തഥാ ജരയതി ക്ഷണാത് । യഥാ ജരയതി ക്ഷാമം തൃഷ്ണാ ഹൃദയരൂപികാ
കാറ്റോ, വൃദ്ധാവസ്ഥയോ, വിശപ്പോ ഒരിക്കലും ഹൃദയത്തിൽ വസിക്കുന്ന ആ തൃഷ്ണയെപ്പോലെ വേഗത്തിൽ മനുഷ്യനെ ക്ഷയിപ്പിക്കില്ല.