ജഡേന മൂകേനാന്ധേന നിഹതോ മനസാപി യഃ । മന്യേ സ ദഹ്യതേ മൂഢഃ പൂര്ണചന്ദ്രമരീചിഭിഃ
ജഡമായും മൂകമായും കുരുടായ മനസ്സിനാൽ പോലും വീഴുന്നവൻ, അങ്ങനെ അജ്ഞാനിയായവൻ, ഞാൻ കരുതുന്നു, പൂർണ്ണചന്ദ്രന്റെ കിരണങ്ങളിൽ പോലും കത്തിപ്പോകുന്നു.
വിദ്യമാനോ ഹി യശ് ശൂരോ ലോകസ് തേനാഭിഭൂയതേ । അവിദ്യമാനമ് ഏവേദം ഹന്ത്യ് അതോ മുഗ്ധതോദിതാ
ഉണ്ടെന്നു കരുതപ്പെടുന്ന ശക്തനായവൻ ലോകത്തെ ജയിക്കുന്നു; എന്നാൽ ഇല്ലാത്തതാണിത്, അജ്ഞാനത്തിൽ നിന്നുള്ള ഭ്രമം കൊണ്ടാണ് അതു നാശം വരുത്തുന്നത്.
മിഥ്യാസങ്കല്പകലിതം മിഥ്യൈവ സ്ഥിതിമ് ആഗതമ് । അന്വിഷ്ടമ് അപി നോ ദൃഷ്ടം കാ തസ്യ കില ശക്തതാ
അസത്യമായ ഭാവനയിൽ നിന്നു രൂപംകൊണ്ടതും അസത്യമായ നിലയിലേക്കെത്തിയതും, അന്വേഷിച്ചാലും കാണാനാവാത്തതുമാണ്; അതിന് യാതൊരു ശക്തിയും ഉണ്ടാകുമോ?
അഹോ നു ഖലു ചിത്രേയം മായാമയവിധായിനീ । ചേതസാപ്യ് അതിലോലേന ലോകോ യദ് അഭിഭൂയതേ
അയ്യോ, ഈ സൃഷ്ടി എത്ര അത്ഭുതകരമായതാണെന്നു നോക്കൂ! മായയാൽ തീർത്ത ഈ ലോകം, ഏറ്റവും അശാന്തമായ മനസ്സിനെയും കീഴടക്കുന്നു.
മൌര്ഖ്യം സര്വാപദാം നിഷ്ഠാ കാ ഹി നാപദ് അജാനതഃ । പശ്യ മൌര്ഖ്യാദ് ഇയം സൃഷ്ടിര് അജാതേനൈവ ജന്യതേ
മൂഢതയാണ് എല്ലാ ദുർഭാഗ്യങ്ങളുടെയും കാരണം; അറിവില്ലാത്തവന് ഏത് ദുരന്തവും സംഭവിക്കാതിരിക്കും? നോക്കൂ, ഈ സൃഷ്ടി മൂഢത കൊണ്ടു മാത്രം അജ്ഞാനിയിൽ നിന്നു ഉണ്ടാകുന്നു.
ഹാ കഷ്ടമ് അതിമുഗ്ധേയം സൃഷ്ടിര് മൌര്ഖ്യവശം ഗതാ । അസതൈവ യദ് ഏതേന ജീവേനാപ്യ് ഉപതാപ്യതേ
ഹായ്, ഈ സൃഷ്ടി എത്ര ദയനീയമായതാണ്! മൂഢതയിൽ മുഴുകിയതുകൊണ്ട്, ജീവൻ പോലും അസത്യത്തിൽ വേദനിക്കുന്നു.
മന്യേ മൂര്ഖമയീ സൃഷ്ടിര് ഇയമ് അത്യന്തപേലവാ । തരങ്ഗാസിപ്രഹാരേണ കണശഃ പരിശീര്യതേ
എനിക്ക് തോന്നുന്നു, അജ്ഞാനത്തിൽ നിന്നുള്ള ഈ സൃഷ്ടി അത്യന്തം ദുർബലമാണ്; വിവേകത്തിന്റെ വാൾകൊണ്ട് തട്ടി, അതു കണികകളായി ചിതറുന്നു.
നീലാബ്ജനാലപാതേന യന്ത്രേണേവ വിദീര്യതേ । ഇന്ദോര് ആഭോഗപൂര്ണസ്യ കരസ്പര്ശേന മുഹ്യതേ
നീലനീലത്താമരയുടെ തണ്ടുകൊണ്ടു ഒരു യന്ത്രം പോലെ തകർക്കപ്പെടുന്നു; പൂർണ്ണചന്ദ്രന്റെ കൈസ്പർശം കൊണ്ടു അതു ഭ്രമിതമാകുന്നു.
രിപുഭിര് നയനോന്മുക്തൈര് ദൃഷ്ടിസൂത്രൈര് നിബധ്യതേ । സങ്കല്പകൃതയാ ശൂരസേനയാ പരിഭൂയതേ
ശത്രുക്കളുടെ കണ്ണിലൂടെ പുറപ്പെടുന്ന കാഴ്ചയുടെ നൂലാൽ അതു കെട്ടിയിടപ്പെടുന്നു; മനസ്സിൽ ഉണ്ടാകുന്ന ധൈര്യസേനയാൽ അതു കീഴടക്കപ്പെടുന്നു.
യസ്മാത് കിലേയം മനസാ ന സ്ഥിതേനൈവ കുത്രചിത് । കല്പിതേന മുധാന്യേന കൃപണേന വിഹന്യതേ
ഈ സൃഷ്ടി ഒരിക്കലും മനസ്സിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കാറില്ല; വ്യർത്ഥമായും കൃത്രിമമായും ദുർബലമായും ഉള്ള മനസ്സാൽ അതു നശിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.
മൂര്ഖലോകമയീ സൃഷ്ടിര് മന ഏവാസദുത്ഥിതമ് । യാ ശക്താ ന വശീകര്തും ന സാ രാമോപദിശ്യതേ
മൂഢന്മാരുടെ ലോകം കൊണ്ടുള്ള ഈ സൃഷ്ടി മനസ്സിൽ നിന്നു മാത്രം ഉദിച്ചതും അസത്യവുമാണ്; അതിനെ കീഴടക്കാൻ കഴിയാത്തത Rama പഠിപ്പിക്കുന്നതല്ല.
അഭിജാതസ്വരൂപൈഷാ പ്രജ്ഞാക്ഷോദേഷു ന ക്ഷമാ । നോപദേശഗിരാം യോഗ്യാ പരിപൂര്ണേവ സംസ്ഥിതാ
ഈ ബുദ്ധി സ്വഭാവത്താൽ തന്നെ, ജ്ഞാനത്തിന്റെ സൂക്ഷ്മതകളെ സ്വീകരിക്കാൻ തയ്യാറല്ല; ഉപദേശങ്ങളുടെ വാക്കുകൾക്കും ഇത് യോജിക്കുന്നില്ല, എല്ലാം പൂർണ്ണമായതുപോലെ ശാന്തമായിരിക്കുന്നു.
ബിഭേത്യ് ഏഷാ ഹി വീണായാസ് തന്ത്രീഗുണതനുധ്വനേഃ । ബന്ധോര് അപി സനിദ്രസ്യ ബിഭേതി വദനദ്യുതേഃ
ഇത് വീണയുടെ നൂലുകളിൽ നിന്നുള്ള അത്യന്തം മൃദുവായ ശബ്ദത്തെയും ഭയപ്പെടുന്നു; ഉറങ്ങുന്ന സുഹൃത്തിന്റെ മുഖത്തിലെ പ്രകാശം പോലും ഇതിന് ഭയമാണ്.
ഹസതോ ഽപി ജനാദ് ഉച്ചൈര്ഭീതഭീതാ പലായതേ । സ്വേനൈവ മനസാപ്യ് അജ്ഞാ കിലൈഷാ വിവശീകൃതാ
ഉച്ചത്തിൽ ചിരിക്കുന്ന ആളുകളെ കണ്ടാലും അതികം ഭയപ്പെട്ട് ഇത് ഓടിപ്പോകുന്നു; അജ്ഞത തന്നെ, സ്വന്തം മനസ്സിനാലും അശക്തയാകുന്നു.
സുഖലവവിവശാ ദ്വിഷേവ തപ്താ ഹൃദയഗതേന നിജേന ചേതസൈവ । വിധുരിതധിഷണാ ന വേത്തി സത്യം തദ് അവിതഥം പരിമോഹിതാ മുധൈവ
സുഖത്തിന്റെ ഒറ്റ തുള്ളി പോലും ഇതിനെ അശാന്തമാക്കുന്നു; ഹൃദയത്തിനുള്ളിലെ ശത്രുവുപോലുള്ള സ്വന്തം മനസ്സാൽ ഇത് ദഹിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു; മനസ്സിന്റെ നില വഷളായതിനാൽ സത്യത്തെ അറിയാൻ കഴിയുന്നില്ല, പൂർണ്ണമായും ഭ്രമിതയാകുന്നു.
സംസാരസാഗരാസാരകല്ലോലേഷൂഹ്യമാനയാ । മന ഏവ ന മൂകം സ്വം യയാ ജനതയാ ജിതമ്
സാരമില്ലാത്ത ഈ ലോകസമുദ്രത്തിന്റെ തിരകളിൽ തനിക്കുള്ള മനസ്സ് മന്ദമല്ലാത്തവനാണ് ലോകത്തെ ജയിച്ചത്.
ആത്മലാഭമയോദാരഫലാഭിര് ഇഹ സാ മയാ । വിചാരോക്തിഭിര് ഏതാഭിശ് ശാസ്ത്രേ ഽസ്മിന് നോപദിശ്യതേ
സ്വയംലാഭം നൽകുന്ന അന്വേഷണത്തിന്റെ ഫലങ്ങൾ ഈ ഗ്രന്ഥത്തിൽ ഈ വാക്കുകൾകൊണ്ടോ, വിവേചനത്താൽ കൊണ്ടോ പഠിപ്പിക്കുന്നില്ല.
ന പശ്യത്യ് ഏവ യോ ഹ്യ് അന്ധസ് തസ്യ കഃ ഖലു ദുര്മതിഃ । വിചിത്രമഞ്ജരീചിത്രം സന്ദര്ശയതി കാനനമ്
യഥാർത്ഥത്തിൽ കുരുടനായവനോട് നിറഞ്ഞ പുഷ്പങ്ങളുള്ള വനത്തിന്റെ ഭംഗി കാണിക്കാൻ ആരാണ് മണ്ടൻ ശ്രമിക്കുക?
കഃ കുഷ്ഠഘര്ഘരഘ്രാണം നാനാമോദവിചാരണേ । മൂര്ഖമ് ആത്മോപദേശേ ച പ്രമാണം കുരുതേ ഽമതിഃ
കുഷ്ഠരോഗം മൂലം മൂക്കു മൂടിയവന്റെ സുഗന്ധം തിരിച്ചറിയുന്ന ശേഷിയിൽ ആരാണ് ആശ്രയിക്കുക? അതുപോലെ, ആത്മബോധത്തിൽ ഒരു മണ്ടന്റെ അഭിപ്രായം ആരാണ് വിശ്വസിക്കുക?
വിപര്യസ്തേന്ദ്രിയം മത്തം മദിരാഘൂര്ണിതേക്ഷണമ് । ധര്മനിര്ണയസാക്ഷിത്വേ കഃ പ്രമാണീകരോത്യ് അധീഃ
മദ്യം കുടിച്ച് ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ അസ്ഥിരമായ മനസ്സിന്റെ വിധിയെ, ധർമ്മം തിരിച്ചറിയേണ്ട സമയത്ത് ആരാണ് വിശ്വസിക്കുക? അത്തരം മനസ്സിന്റെ അഭിപ്രായം ആരും അംഗീകരിക്കില്ല.
കശ് ശവം വാ ശ്മശാനസ്ഥം സമുപായകഥാം ശഠഃ । പരിപൃച്ഛതി സന്ദേഹേ കശ് ച മൂര്ഖം പ്രശാസ്തി വൈ
കപടനായവൻ ശ്മശാനത്തിൽ കിടക്കുന്ന ശവത്തോടു ഉപായങ്ങൾ ചോദിക്കുമോ? സംശയ സമയത്ത് ആരാണ് മണ്ടനെ ഉപദേശിക്കുക? അത്തരം കാര്യങ്ങൾ ആരും ചെയ്യില്ല.
യേനാശയബിലസ്ഥോ ഹി മൂകോ ഽന്ധോ ഽപി ന നിര്ജിതഃ । മനോവ്യാലസ് സ ദുര്ബുദ്ധിഃ കഥം നാമോപദിശ്യതേ
ആശയങ്ങളുടെ ഗുഹയിൽ താമസിക്കുന്ന മനസ്സെന്ന പാമ്പിനെ, മൗനനും കുരുടനും കീഴടക്കാൻ കഴിയില്ല; അങ്ങനെ, ബുദ്ധിഹീനനായവനെ എങ്ങനെ ഉപദേശിക്കാനാകും?
ജിതമ് ഏവ മനോ വിദ്ധി വസ്തുതോ യന് ന വിദ്യതേ । നികടാത് സാ ചിരാസ്തൈവ യാ ശിലാ നൈവ വിദ്യതേ
മനസ്സെന്നത് യഥാർത്ഥത്തിൽ ഇല്ലാത്തതുകൊണ്ടു അതിനെ ജയിച്ചുവെന്ന് അറിഞ്ഞുകൊൾക; അടുത്ത് ദീർഘകാലം കിടന്നിരുന്നെങ്കിലും ഇല്ലാത്ത ഒരു കല്ലുപോലെയാണ് അത്.
മനോ ന വിജിതം രാമ യേനാസദ് അപി ദുര്ധിയാ । തേനാഗ്രസ്തവിഷേണൈവ മ്രിയതേ വിഷമൂര്ഛയാ
രാമാ, മനസ്സ് ജയിക്കാത്തവന് ബുദ്ധി തെറ്റായിരിക്കും. അതു യാഥാര്ത്ഥ്യമല്ലെങ്കിലും, അത്തരക്കാരന് വിഷം പിടിച്ചുപറ്റിയതുപോലെ വിഷഭ്രമത്തില് ആള് മരിക്കുന്നതുപോലെയാണ്.
ജ്ഞഃ പശ്യതി സദൈവാത്മാ സ്പന്ദന്തേ ജ്ഞാനശക്തയഃ । ഇന്ദ്രിയാണി സ്വധര്മേഷു മനോ നാമ കിമ് ഉച്യതേ
ജ്ഞാനി എല്ലായ്പ്പോഴും ആത്മാവിനെ കാണുന്നു; ജ്ഞാനശക്തികള് സജീവമാണ്, ഇന്ദ്രിയങ്ങള് തങ്ങളുടെ കര്ത്തവ്യങ്ങള് ചെയ്യുന്നു—അങ്ങനെയെങ്കില് 'മനസ്സ്' എന്നു പറയുന്നത് എന്താണ്?
പ്രാണാനാം സ്പന്ദിനീ ശക്തിര് ജ്ഞാ ശക്തിഃ പരമാത്മനഃ । ഇന്ദ്രിയാണാം നിജാ ശക്തിര് ഏവം കോ ഽത്ര നിബധ്യതേ
പ്രാണന്മാരുടെ ചലനശക്തിയും പരമാത്മാവിന്റെ ജ്ഞാനശക്തിയും ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ സ്വശക്തിയും—ഇതെല്ലാം ഉള്ളപ്പോള് ഇവിടെ ആര്ക്കാണ് ബന്ധനം?
സര്വാശ് ച ശക്തയസ് തസ്യ സര്വശക്തേഃ കിലാത്മനഃ । പൃഥക്താ ചാന്യതാ ചേയം കുതോ നാമേതരോത്ഥിതാ
എല്ലാ ശക്തികളും ആ സകലശക്തനായ ആത്മാവിനാണ്; ഈ വേറിട്ടതും ഭേദവും മറ്റൊന്നില് നിന്നു എങ്ങനെ ഉണ്ടാകുമെന്നു ചോദിക്കാം.
കിം നാമ ജീവ ഇത്യ് ഉക്തം യേനേഹാന്ധീകൃതം ജഗത് । ചിത്തം ചൈവാസദ് ഏവ ത്വം വിദ്ധി കാസ്ത്യ് അസ്യ ശക്തതാ
ജീവൻ എന്നത് എന്താണ്, അതിനാൽ ഈ ലോകം ഭ്രമയിൽ ആകുന്നതെന്ത്? മനസ്സു തന്നെ യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ ഇല്ലാത്തതാണെന്ന് നീ മനസ്സിലാക്കണം; അതിന് യാതൊരു ശക്തിയും ഇല്ല.
മനോനിര്ദഗ്ധദൃഷ്ടീനാം ദൃഷ്ട്വാ ദുഃഖപരമ്പരാഃ । മതിര് മേ കരുണാക്രാന്താ രാമ മുഗ്ധേവ തപ്യതേ
മനസ്സിന്റെ ചൂടിൽ കാഴ്ച കത്തിയവരുടെ നിരന്തരമായ ദു:ഖങ്ങൾ കണ്ടപ്പോൾ, രാമ, എന്റെ മനസ്സ് കരുണയിൽ നിറഞ്ഞ്, ഒരു ബാലൻ പോലെ വിഷമിക്കുന്നു.
കഃ കിലാത്ര കുതഃ ഖേദോ യന് മൂര്ഖഃ പരിതപ്യതേ । ദുഃഖായൈവ ഹി ജായന്തേ കരഭാഃ പ്രാകൃതാസ് തഥാ
ഇവിടെ ആരാണ്, എന്താണ് ഈ ദു:ഖത്തിന്റെ കാരണം, അതിനാൽ അജ്ഞന്മാർ വേദനിക്കുന്നു? സാധാരണ കാളകൾ എങ്ങനെ ദു:ഖത്തിനായി മാത്രം ജനിക്കുന്നു, അതുപോലെ തന്നെയാണ് ഇവരും.