രാഗദ്വേഷവിനിര്മുക്തസ് സമലോഷ്ടാശ്മകാഞ്ചനഃ । മുക്ത ഇത്യ് ഉച്യതേ യോഗീ ത്യക്തസംസാരവാസനഃ
ആസക്തിയും ദ്വേഷവും വിട്ട്, മണ്ണ്, കല്ല്, പൊന്നു എന്നിവയെ ഒരുപോലെ കാണുകയും, ലോകത്തിലെ ആഗ്രഹങ്ങൾ എല്ലാം ഉപേക്ഷിക്കുകയും ചെയ്ത യോഗിയെ മോചിതൻ എന്നു വിളിക്കുന്നു.
സ യത് കരോതി യദ് ഭുങ്ക്തേ യദ് ദദാതി നിഹന്തി യത് । തത്ര മുക്തധിയസ് തസ്യ സമതാ സുഖദുഃഖയോഃ
അവൻ എന്ത് ചെയ്താലും, എന്ത് അനുഭവിച്ചാലും, എന്ത് കൊടുത്താലും, എന്ത് നശിപ്പിച്ചാലും, അവന്റെ മനസ്സ് മോചിതമായതിനാൽ സുഖദു:ഖങ്ങളിൽ സമത്വം നിലനിർത്തുന്നു.
പ്രാപ്തം കര്തവ്യമ് ഏവേതി ത്യക്ത്വേഷ്ടാനിഷ്ടഭാവനമ് । പ്രവര്തതേ യഃ കാര്യേഷു ന സ മജ്ജതി കുത്രചിത്
എന്ത് ചെയ്യേണ്ടതാണോ അതു മാത്രമെന്നു കരുതി, ഇഷ്ടവും അനിഷ്ടവും എന്ന ചിന്തകൾ വിട്ട്, തന്റെ കര്ത്തവ്യങ്ങളിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നവൻ എവിടെയും കുടുങ്ങുന്നില്ല.
ചിത്സത്താമാത്രമ് ഏവേദമ് ഇതി നിശ്ചയവന് മനഃ । ത്യക്തഭോഗാഭിമനനം ശമമ് ഏതി മഹാമതേ
മഹാബുദ്ധിയുള്ളവനേ, ഈ ലോകം മുഴുവൻ ശുദ്ധമായ ചൈതന്യമാണ് എന്നുറപ്പുള്ള മനസ്സ്, അനുഭവങ്ങളുടെ മോഹം വിട്ട്, സമാധാനം നേടുന്നു.
മനഃ പ്രകൃത്യൈവ ജഡം ചിത്തത്ത്വമ് അനുധാവതി । മാംസഗര്ധേന മാര്ജാരോ വനേ മൃഗപതിം യഥാ
സ്വഭാവത്തിൽ ജഡമായ മനസ്സ്, ചൈതന്യത്തെ പിന്തുടരുന്നു; കാട്ടിൽ പൂച്ച മാംസത്തിന്റെ ഗന്ധം പിടിച്ച് മൃഗരാജാവിനെ അന്വേഷിക്കുന്നതുപോലെ.
സിംഹവീര്യവശാല് ലബ്ധം മാംസം ഭുങ്ക്തേ ഹി ജമ്ബുകഃ । ചിദ്വീര്യവശതഃ പ്രാപ്തം ദൃശ്യമ് ആശ്രയതേ മനഃ
സിംഹത്തിന്റെ ശക്തിയിൽ കിട്ടിയ മാംസം നരി ആസ്വദിക്കുന്നതുപോലെ, ചൈതന്യത്തിന്റെ ശക്തിയിൽ ലഭിക്കുന്ന ദൃശ്യങ്ങളെ മനസ്സ് ആശ്രയിക്കുന്നു.
മന ഏവമ് അസത്കല്പം ചിത്പ്രസാദേന ജീവതി । ഭാവയംശ് ചിതമ് ഏവൈകാം ചിത്താമ് ഏത്യ ചിദ് അപ്യ് അതഃ
ഇങ്ങനെ, അസത്യമാത്രമായ മനസ്സ് ചൈതന്യത്തിന്റെ കൃപയാൽ ജീവിക്കുന്നു; ചൈതന്യത്തെ മാത്രം ചിന്തിച്ചാൽ, മനസ്സ് ശുദ്ധചൈതന്യാവസ്ഥയിലേക്കും അതിനുമപ്പുറത്തേക്കും എത്തുന്നു.
ജഡം യത് കില നിര്ഹീനം ചിതാ ദീപികയോജ്ഝിതമ് । തന് മനശ് ശവസങ്കാശമ് അചിദ് ഉത്തിഷ്ഠതേ കഥമ്
ബോധത്തിന്റെ വിളക്കിന് വിട്ടുപോയ, ശരീരത്തിന്റെ പോലെയുള്ള, ജീവശക്തിയില്ലാത്ത, ജഡമായതൊന്നും മനസ്സായി ഉയർന്ന് വരാൻ എങ്ങനെ കഴിയും?
ചിത്സ്വഭാവപരാമൃഷ്ടാ സ്പന്ദശക്തിര് മരുന്മയീ । കലനാ ചിത്തമ് ഇത്യ് ഉക്ത്യാ കഥ്യതേ ശാസ്ത്രദര്ശിഭിഃ
ബോധത്തിന്റെ സ്വഭാവം സ്പർശിച്ച, വായുവിൽ നിന്നുള്ള സ്പന്ദനശക്തിയെ, 'ചിത്തം' എന്ന പേരിൽ, ശാസ്ത്രജ്ഞർ മനസ്സെന്നു വിളിക്കുന്നു.
യശ് ചിതഃ ക്ഷുബ്ധ ആകാരസ് സൈവേയം കലനോച്യതേ । ചിദ് ഏവാഹമ് ഇതി ജ്ഞാത്വാ സാ ചിത്താമ് ഏവ ഗച്ഛതി
ബോധം അശാന്തമായ രൂപം എടുക്കുമ്പോൾ അതിനെ കല്പനയെന്നു പറയുന്നു. 'ഞാൻ ബോധം തന്നെ' എന്ന് തിരിച്ചറിയുമ്പോൾ അത് വീണ്ടും മനസ്സാകുന്നു.
ചേത്യേന രഹിതാ യൈഷാ ചിത് തദ് ബ്രഹ്മ സനാതനമ് । ചേത്യേന സഹിതാ യൈഷാ ചിത് സേയം കലനോച്യതേ
വിഷയങ്ങളില്ലാതെ നിലകൊള്ളുന്ന ബോധം ശാശ്വതമായ ബ്രഹ്മമാണ്. വിഷയങ്ങളോടൊപ്പം ഉള്ള ബോധം കല്പനയെന്നു പറയുന്നു.
കിഞ്ചിദസ്പഷ്ടരൂപം യദ് ബ്രഹ്മ തത് സംസ്ഥിതം മനഃ । കലനാമ് അസദ് ഏവൈത്യ സദ് ഇവോപസ്ഥിതം ഹൃദി
ബ്രഹ്മം എന്നത്, ഒന്നു വ്യക്തമല്ലാത്ത രൂപത്തിൽ മനസ്സായി നിലകൊള്ളുന്നു. മനസ്സിലെ ചിന്തകൾ യാഥാർത്ഥ്യമല്ലെങ്കിലും, ഹൃദയത്തിൽ അവ യഥാർത്ഥമാണെന്നപോലെ തോന്നുന്നു.
ചിത്തമ് ഇത്യ് ഏവ രൂഢേഹ യദൈവ കലനാ ചിതഃ । തദൈവ ചിത്ത്വം വിസ്മൃത്യ സാ ജഡേവ വ്യവസ്ഥിതാ
ഇവിടെ ചിന്തകളെ 'മനസ്സ്' എന്ന് സാധാരണ പറയുമ്പോൾ, അതിന്റെ യഥാർത്ഥമായ ചൈതന്യം മറന്ന്, അത് ജഡമായതുപോലെ നിലകൊള്ളുന്നു.
സമ്പന്നാ കലനാനാമ്നീ സങ്കല്പാനുവിധായിനീ । വ്യവച്ഛേദവതീ ജാതാ ഹേയോപാദേയധര്മിണീ
'ചിന്ത' എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന മനസ്സ്, ആഗ്രഹങ്ങൾ പിന്തുടർന്ന്, അതിന് അതിരുകൾ ഉള്ളതുപോലെ, സ്വീകരിക്കലും നിരസനവും ഉള്ളതുപോലെ തോന്നുന്നു.
സൈഷാ ചിദ് ഏവ ജഡതാമ് ആഗതേവ സ്വശക്തിതഃ । ന സമ്പ്രബോധിതാ യാവദ് രൂപം താവന് ന ബുധ്യതേ
ഇത് ചൈതന്യമാണ്, അതിന്റെ സ്വന്തം ശക്തിയാൽ ജഡമായതുപോലെ. അത് ഉണരുന്നതുവരെ, അതിന്റെ യഥാർത്ഥ രൂപം തിരിച്ചറിയുന്നില്ല.
അതശ് ശാസ്ത്രവിചാരേണ വൈരാഗ്യേണ പരേണ ച । നിഗ്രഹേണേന്ദ്രിയാണാം ച ബോധയേത് കലനാം സ്വയമ്
അതിനാൽ ശാസ്ത്രങ്ങളിൽ ആഴമായി അന്വേഷിക്കുകയും, ഉന്നതമായ വൈരാഗ്യം പുലർത്തുകയും, ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കുകയും ചെയ്ത്, മനസ്സിലെ ചിന്താശക്തിയെ സ്വയം ഉണർത്തണം.
കലനാ സര്വജന്തൂനാം വിജ്ഞാനേന ശമേന ച । പ്രബുദ്ധാ ബ്രഹ്മതാമ് ഏതി ഭ്രമതീതരഥാ ജഗത്
സകല ജീവികളുടെയും ചിന്താശക്തി ജ്ഞാനത്താലും മനസ്സിന്റെ ശാന്തിയാലും ഉണരുമ്പോൾ, അത് ബ്രഹ്മാവസ്ഥയിലേക്ക് എത്തുന്നു; അല്ലെങ്കിൽ, ലോകത്തിൽ അലയുന്നു.
വ്യാമോഹമദിരാമത്താം ലുഠിതാം വിഷയാവടേ । ആത്മാവബോധേ സംസുപ്താം കലനാമ് അവബോധയേത്
മോഹത്തിന്റെ മദിരയിൽ മയങ്ങി, വിഷയങ്ങളുടെ വയലിൽ ഉരുണ്ടു നടക്കുകയും, ആത്മബോധത്തിൽ ഉറങ്ങിക്കിടക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ചിന്താശക്തിയെ ഉണർത്തേണ്ടതാണ്.
അപ്രബുദ്ധാ ജഡാ ഹ്യ് ഏഷാ ന കിഞ്ചിദ് അവബുധ്യതേ । സങ്കല്പലലനേവാന്തര് ദൃശ്യമാനാപ്യ് അസന്മയീ
ഈ ചിന്താശക്തി ഉണരാതിരിക്കുമ്പോൾ, അതിന് ജഡത മാത്രം; ഒന്നും ഗ്രഹിക്കാനാവില്ല. ചിന്തകളുടെ കളിയിൽ ഉള്ളതുപോലും കാണപ്പെടുമ്പോഴും, അതിന്റെ സ്വഭാവം അസത്യമാണ്.
തയാ പരമയാ ദൃഷ്ട്യാ കലനൈഷാന്തരസ്ഥയാ । മഞ്ജരീ ഗന്ധശക്ത്യേവ പദാര്ഥേഷു വിരാജതേ
ആ പരമമായ അന്തർദൃഷ്ടിയാൽ, ഉള്ളിൽ നിലകൊള്ളുന്ന ഈ ശേഷി, പൂവിന്റെ സുഗന്ധശേഷി പോലെ തന്നെ, വസ്തുക്കളിൽ പ്രകാശിക്കുന്നു.
ന തു സങ്കല്പിതാ യൈഷാ കലനേതി ജഗത്ത്രയേ । സാ ഹി കിഞ്ചിദ് വിജാനാതി നിത്യജാഡ്യൈകധര്മിണീ
ഇത് വെറും ഭാവനയല്ല, ലോകത്രയത്തിൽ കലന എന്നറിയപ്പെടുന്നത് ഇതാണ്; ഇത് കുറെ കാര്യങ്ങൾ അറിയുന്നു, പക്ഷേ അതിന്റെ സ്വഭാവം എപ്പോഴും മന്ദതയാണ്.
ചേതതി ക്വ ജഡാ നാമ കലനോപലരൂപിണീ । പദ്മിനീവാതപേനാസൌ പരേണൈവാവബോധ്യതേ
ജഡമായ ഈ കലനശേഷിക്ക് എങ്ങനെ ബോധം ഉണ്ടാകാം? കമലപൂവ് കാറ്റിൽ ഉണരുന്നതുപോലെ, പരമാത്മാവാൽ മാത്രമേ ഇതിന് ഉണർവ് ലഭിക്കൂ.
യഥാ ശിലാമയീ കന്യാ ചോദിതാപി ന നൃത്യതി । തഥേയം കലനാ ദേഹേ ന കിഞ്ചിദ് അവബുധ്യതേ
കല്ലിൽ നിർമ്മിച്ച ഒരു പെൺകുട്ടിയെ എത്ര പ്രേരിപ്പിച്ചാലും അവൾ നൃത്തം ചെയ്യാത്തതുപോലെ, ശരീരത്തിലെ ഈ കലനശേഷിക്കും ഒന്നും ഗ്രഹിക്കാനാവില്ല.
ലിപികര്മനൃപൈര് യുദ്ധം ക്വ കൃതം ഘര്ഘരാരവമ് । ക്വ ചിത്രചന്ദ്രകിരണൈര് ഓഷധ്യഃ പ്രവിബോധിതാഃ
എവിടെയാണ് എഴുത്തുകാരുടെ യുദ്ധം, ഗർഗരരവത്തോടെ നടന്നത്? എവിടെയാണ് ചിത്രമായ ചന്ദ്രകിരണങ്ങൾ ഔഷധികളെ ഉണർത്തിയത്?
അഭൂതാവിഷ്ടഗാത്രൈര് വാ ശവൈഃ ക്വ പരിവല്ഗിതമ് । ക്വ ഗീതം മധുരധ്വാനം വനപാഷാണമണ്ഡലൈഃ
അഭാവമുള്ള ആത്മാവുകൾ കയറിയ ശവങ്ങൾ എവിടെയാണ് ചാടിത്തിരിഞ്ഞത്? കാട്ടിലെ കല്ലുകളുടെ വലയങ്ങൾ എവിടെയാണ് മധുരമായ സംഗീതം പാടിയത്?
ക്വ പുസ്തവിഹിതൈര് അര്കൈഃ ക്ഷപിതം യാമിനീതമഃ । ക്വ സങ്കല്പമയൈശ് ഛായാഃ ക്രിയന്തേ വ്യോമകാനനൈഃ
പുസ്തകങ്ങളിൽ നിന്നുണ്ടാക്കിയ സൂര്യന്മാർ രാത്രിയുടെ ഇരുണ്ടിയെ എവിടെയാണ് നീക്കിയത്? ആകാശത്തിലെ കാനനങ്ങളിൽ വെറും ചിന്തയിൽ നിന്നുള്ള നിഴലുകൾ എവിടെയാണ് സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടത്?
ക്വ ജഡൈര് ഉപലാകാരൈര് മിഥ്യാഭ്രമഭരോത്ഥിതൈഃ । മൃഗതൃഷ്ണാമയൈര് ഏഭിര് മനോഭിഃ ക്രിയതേ ക്രിയാ
മിഥ്യാഭ്രമത്തിന്റെ ഭാരത്തിൽ നിന്ന് ഉരുത്തിരിഞ്ഞ, മൃഗതൃശ്യനമായ മനസ്സുകൾ കല്ലുപോലെ ജഡമായപ്പോൾ, ഇവ കൊണ്ട് എന്താണ് പ്രവർത്തനം നടക്കുന്നത്?
യഥാതപേ സ്ഥിതേ സ്ഫാരേ മൃഗതൃഷ്ണാതരങ്ഗിണീ । കലനാ തദ്വദ് ഏവേയം സ്ഫുരത്യ് ആത്മനി സത്യ് അലമ്
പകല് കനലില് നില്ക്കുമ്പോള് മൃഗതൃഷ്ണയുടെ തിരകള് കാണുന്നപോലെ, അതുപോലെ തന്നെ ഈ ഭ്രമയും ആത്മാവില് തെളിഞ്ഞ് തോന്നുന്നു, യഥാര്ത്ഥത്തില് അതിന് യാതൊരു സത്യവും ഇല്ല.
യദ് ഏതത് സ്പന്ദനം രാമ മനസോ ഽധിഗതം ശനൈഃ । മരുതാം വിദ്ധി താം ശക്തിമ് അന്തഃപ്രാണശരീരിണാമ്
രാമാ, മനസ്സില് പതുക്കെ പിടികൂടുന്ന ഈ സ്പന്ദനം, ശരീരത്തിനുള്ളിലെ പ്രാണശക്തിയാണെന്ന് നീ മനസ്സിലാക്കണം.
യൈഷാ സംവിദ് അനാക്രാന്താ സങ്കല്പലവനിശ്ചയൈഃ । അനാക്ഷിപ്തരസാകാരാ പ്രഭൈഷാ പാരമാത്മികീ
ചിന്തകളുടെയും ആഗ്രഹങ്ങളുടെയും ചലനങ്ങള് തൊടാത്ത ഈ ബോധം, യഥാര്ത്ഥ സ്വഭാവത്തില് അചഞ്ചലമായത്, അതാണ് പരമാത്മാവിന്റെ പ്രകാശം.