ഇത്യ് ഉക്തേ മുനിനാഥേന സന്ദേഹവതി പാര്ഥിവേ । ഖേദവത്യ് ആസ്ഥിതേ മൌനം കഞ്ചിത് കാലം പ്രതീക്ഷിണി
മഹാമുനി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതിനു ശേഷം, സംശയത്തിലും ദുഃഖത്തിലും ആയിരുന്ന രാജാവ് കുറേ നേരം മൗനത്തിൽ കാത്തുനിന്നു.
പരിഖിന്നാസു സര്വാസു രാജ്ഞീഷു നൃപസദ്മസു । സ്ഥിതാസു സാവധാനാസു രാമചേഷ്ടാസു സര്വതഃ
രാജധാനിയിലെ എല്ലാ രാജ്ഞിമാരും വിഷമത്തിൽ ആകുകയും, എല്ലാവരും രാമന്റെ പെരുമാറ്റം ശ്രദ്ധയോടെ എല്ലായിടത്തും നിരീക്ഷിക്കുകയും ചെയ്തു.
ഏതസ്മിന്ന് ഏവ കാലേ തു വിശ്വാമിത്ര ഇതി ശ്രുതഃ । മഹര്ഷിര് ആഗമദ് ദ്രഷ്ടും തമ് അയോധ്യാം നരാധിപമ്
അത് തന്നെയായ സമയത്ത് പ്രശസ്തനായ വിഷ്വാമിത്രമഹർഷി അയോധ്യയുടെ രാജാവിനെ കാണാനായി എത്തി.
തസ്യ യജ്ഞോ ഽഥ രക്ഷോഭിസ് തദാ വിലുലുപേ കില । മായാവീര്യബലോന്മത്തൈര് ധര്മകാമസ്യ ധീമതഃ
അന്നേരം, ധർമ്മത്തിലും ജ്ഞാനത്തിലും സ്ഥിരനായ ആ മഹർഷിയുടെ യജ്ഞം മായാവീ, ശക്തിയാൽ മദിച്ച അസുരന്മാർ നശിപ്പിച്ചു കൊണ്ടിരുന്നു.
രക്ഷാര്ഥം തസ്യ യജ്ഞസ്യ ദ്രഷ്ടുമ് ഐച്ഛത് സ പാര്ഥിവമ് । ന ഹി ശക്തോ ഹ്യ് അവിഘ്നേന തമ് ആപ്തും സ മുനിഃ ക്രതുമ്
ആ യജ്ഞത്തിന് സംരക്ഷണം ലഭിക്കാനായി മഹർഷി രാജാവിനെ കാണാൻ ആഗ്രഹിച്ചു; കാരണം, തടസ്സമില്ലാതെ ആ യജ്ഞം പൂർത്തിയാക്കാൻ അദ്ദേഹത്തിന് കഴിയില്ലായിരുന്നു.
തതസ് തേഷാം വിനാശാര്ഥമ് ഉദ്യതസ് തപസാം നിധിഃ । വിശ്വാമിത്രോ മഹാതേജാ അയോധ്യാമ് അഭ്യയാത് പുരീമ്
അവരെ നശിപ്പിക്കാനായി തപസ്സിന്റെ സമ്പത്തായ മഹാതേജസ്സുള്ള വിഷ്വാമിത്രൻ അയോധ്യ നഗരത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.
സ രാജ്ഞോ ദര്ശനാകാങ്ക്ഷീ ദ്വാരാധ്യക്ഷാന് ഉവാച ഹ । ശീഘ്രമ് ആഖ്യാത മാം പ്രാപ്തം കൌശികം ഗാധിനസ് സുതമ്
രാജാവിനെ കാണാൻ ആഗ്രഹിച്ച് ഗദ്യപാലകരോട് വിഷ്വാമിത്രൻ പറഞ്ഞു: 'ഞാൻ ഗാധിയുടെ മകനായ കൗശികൻ എത്തിയതായി ഉടൻ അറിയിക്കൂ.'
തസ്യ തദ് വചനം ശ്രുത്വാ ദ്വാസ്സ്ഥാ രാജഗൃഹം യയുഃ । സമ്ഭ്രാന്തമനസസ് സര്വേ തേന വാക്യേന ചോദിതാഃ
അദ്ദേഹത്തിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട ഗദ്യപാലകർ ആ ആജ്ഞയാൽ മനസ്സിൽ ആശങ്കയോടെ രാജധാനിയിലേക്ക് ഓടി.
തേ ഗത്വാ രാജഭവനം വിശ്വാമിത്രമ് ഋഷിം തതഃ । പ്രാപ്തമ് ആവേദയാമ് ആസുഃ പ്രതീഹാരപതിം തദാ
അവരാണ് രാജധാനിയിലെത്തിയ ശേഷം, വിശ്വാമിത്രമഹർഷി എത്തിയതായി അന്നത്തെ പ്രധാന വാതിൽപാലകനോട് അറിയിച്ചു.
അഥാസ്ഥാനഗതം ഭൂപം രാജമണ്ഡലമാലിതമ് । സമുപേത്യ ത്വരായുക്തോ യാഷ്ടീകോ ഽസൌ വ്യജിജ്ഞപത്
അതിനുശേഷം, രാജസഭയിൽ ഇരുന്ന് രാജാവിനെയും രാജവൃത്തങ്ങളെയും ചുറ്റിപ്പറ്റിയിരുന്ന രാജാവിനടുത്തേക്ക് വാതിൽപാലകൻ വേഗത്തിൽ ചെന്നു വിവരം അറിയിച്ചു.
ദേവ ദ്വാരി മഹാതേജാ ബാലഭാസ്കരഭാസ്വരഃ । ജ്വാലാരുണജടാജൂടഃ പുമാഞ് ശ്രീമാന് അവസ്ഥിതഃ
പ്രഭുവേ, വാതിലിന് പുറത്ത് ബാലസൂര്യനെപ്പോലെ പ്രകാശമുള്ള, ജ്വാലപോലെ ചുവന്ന ജടാമുടിയുള്ള മഹാശക്തിയുള്ള ഒരു മഹാത്മാവ് നില്ക്കുന്നു.
സചാമരപതാകാഢ്യം സാശ്വേഭപുരുഷായുധമ് । കൃതവാംസ് തം പ്രദേശം യസ് തേജോഭിഃ കീര്ണകാഞ്ചനമ്
അവൻ ചാമരങ്ങളും പതാകകളും കുതിരകളും ആനകളും ആളുകളും ആയുധങ്ങളുംകൊണ്ട് ആ സ്ഥലം അലങ്കരിച്ച്, തന്റെ തേജസ്സാൽ പൊന്നുപോലെ പ്രകാശിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു.
വക്ത്യ് അസ്മാന് ആശു യാഷ്ടീകാ നിവേദയത രാജനി । വിശ്വാമിത്രോ മുനിഃ പ്രാപ്ത ഇത്യ് അനുദ്ധതയാ ഗിരാ
നീ വേഗത്തിൽ പോയി വിനയപൂർവ്വം രാജാവിനോട് വിശ്വാമിത്രമുനി എത്തിയതായി അറിയിക്കണം.
ഇതി യാഷ്ടീകവചനമ് ആകര്ണ്യ നൃപസത്തമഃ । സ സമന്ത്രീ സസാമന്തഃ പ്രോത്തസ്ഥേ ഹേമവിഷ്ടരാത്
ഇങ്ങനെ വാതിൽപാലകൻ പറഞ്ഞത് കേട്ട രാജാവും മന്ത്രിമാരും സാമന്തന്മാരും പൊൻസിംഹാസനത്തിൽ നിന്ന് എഴുന്നേറ്റു.
പദാതിര് ഏവ മഹതാം രാജ്ഞാം വൃന്ദേന പാലിതഃ । വസിഷ്ഠവാമദേവാഭ്യാം സഹ സാമന്തസംസ്തുതഃ
അവൻ വലിയ രാജാക്കന്മാരുടെ കൂട്ടത്തോടെ, പദാതികളായി, വസിഷ്ഠനും വാമദേവനും കൂടെ, സാമന്തന്മാർ പ്രശംസിച്ചു കൊണ്ട് മുന്നോട്ട് നീങ്ങി.
ജഗാമ തത്ര യത്രാസൌ വിശ്വാമിത്രോ മഹാമുനിഃ । ദദര്ശ മുനിശാര്ദൂലം ദ്വാരഭൂമാവ് അധിഷ്ഠിതമ്
അവൻ മഹർഷിയായ വിശ്വാമിത്രൻ ഇരുന്ന സ്ഥലത്തേക്ക് പോയി, അപ്പോൾ മഹർഷിമാരിൽ സിംഹംപോലെയുള്ള ആ മഹാൻ ദ്വാരത്തിങ്കൽ നില്ക്കുന്നത് കണ്ടു.
കേനാപി കാരണേനോര്വീതലമ് അര്കമ് ഇവാഗതമ് । ബ്രാഹ്മേണ തേജസാക്രാന്തം ക്ഷാത്രേണ ച മഹൌജസാ
ഏതോ കാരണവശാൽ, സൂര്യനുപോലെ ഭൂമിയിൽ എത്തിയ, ബ്രാഹ്മണശക്തിയും ക്ഷത്രശക്തിയും നിറഞ്ഞ മഹത്വം അവനിൽ തെളിഞ്ഞു.
ജരാജരഢയാ നിത്യം തപഃപ്രസരരൂക്ഷയാ । ജടാവല്ല്യാ വൃതസ്കന്ധം സസന്ധ്യാഭ്രമ് ഇവാചലമ്
കാലത്തിന്റെ ബാധയാൽ വൃദ്ധനായ, തപസ്സിന്റെ കഠിനതയിൽ കരിഞ്ഞ, ചുരുളുകളായി ചുറ്റിയ ജടകളാൽ ഭുജങ്ങൾ മൂടപ്പെട്ട, സന്ധ്യാമേഘങ്ങൾ ചുറ്റിയ മലപോലെയാണ് അവന്റെ രൂപം.
ഉപശാന്തം ച കാന്തം ച ദീപ്തമ് അപ്രതിഘം തഥാ । നിഭൃതം ചോര്ജിതാകാരം ദധാനം ഭാസ്വരം വപുഃ
അവൻ സമാധാനവും സൗന്ദര്യവും നിറഞ്ഞവൻ, പ്രകാശവും തടസ്സമില്ലാത്ത തേജസ്സും, ശാന്തതയും മഹത്വവും ചേർന്ന, ദീപ്തമായ ശരീരമുള്ളവൻ.
പേശലേനാതിഭീമേന പ്രസന്നേനാകുലേന ച । ഗമ്ഭീരേണാതിപൂര്ണേന തേജസാ രഞ്ജിതപ്രജമ്
സൗമ്യമായതും ഭയപ്പെടുത്തുന്നതും, സന്തോഷവും ശക്തിയും ഒരുമിച്ചുള്ള, ആഴമുള്ളതും നിറഞ്ഞതും ആയ തേജസ്സാൽ ജനങ്ങളെ ആകർഷിച്ചവൻ.
അനന്തജീവിതദശാസഖീമ് ഏകാമ് അനിന്ദിതാമ് । ധാരയന്തം കരേ ശ്ലക്ഷ്ണാം വീണാമ് അമ്ലാനമാനസമ്
അവൻ കൈയിൽ മൃദുവായ വീണ പിടിച്ച്, മനസിൽ ഒരിക്കലും ക്ഷയിക്കാത്ത സന്തോഷത്തോടെ, അപരിച്ഛിന്നമായ ആയുസ്സെന്ന ഒരൊറ്റ നിഷ്കളങ്ക സുഹൃത്ത് കൂടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
കരുണാക്രാന്തചേതസ്ത്വാത് പ്രസന്നമധുരേക്ഷിതൈഃ । ഈക്ഷണൈര് അമൃതേനേവ സംസിഞ്ചന്തമ് ഇമാഃ പ്രജാഃ
അവന്റെ ഹൃദയം കരുണയാൽ നിറഞ്ഞു, മനോഹരവും മൃദുവുമായ കണ്ണുകൾ കൊണ്ട്, അവൻ ഈ ജനങ്ങളെ കണ്ണോടെ തന്നെ അമൃതം പകർന്നതുപോലെ അനുഭവപ്പെട്ടു.
സിതാസിതതതാപാങ്ഗം ധവലപ്രോന്നതഭ്രുവമ് । ആനന്ദം ച ഭയം ചാന്തഃ പ്രയച്ഛന്തമ് അവേക്ഷിതുഃ
വെളുപ്പും കറുപ്പും കലർന്ന കാഴ്ചകളും, തിളങ്ങുന്ന ഉയർന്ന കണികകളും ഉള്ള അവൻ, നോക്കുന്നവരുടെ മനസ്സിൽ ആനന്ദവും ഭയവും ഒരുപോലെ ഉണർത്തി.
മുനിമ് ആലോക്യ ഭൂപാലോ ദൂരാദ് ഏവാനതാകൃതിഃ । പ്രണനാമ ഗലന്മൌലിമണിമാലിതഭൂതലമ്
മുനിയെ ദൂരത്തിൽ നിന്ന് കണ്ട രാജാവ്, വണങ്ങുന്ന ഭാവത്തിൽ, തലയിലെ മാണിക്യമാലയുള്ള കിരീടം നിലത്തേയ്ക്ക് തൊടുന്ന വിധം നമസ്കരിച്ചു.
മുനിര് അപ്യ് അവനേര് ഈശം ഭാസ്വാന് ഇവ ശതക്രതുമ് । തത്രാഭിവാദയാം ചക്രേ മധുരോദാരയാ ഗിരാ
മുനിയും ഭൂമിയുടെ രാജാവിനെ അവിടെ സ്വീകൃത്യാദരത്തോടെ, സൂര്യൻ ഇന്ദ്രനെ അഭിവാദ്യം ചെയ്യുന്നപോലെ, മധുരവും ഉന്നതവുമായ വാക്കുകളിൽ അഭിവാദ്യം ചെയ്തു.
തതോ വസിഷ്ഠപ്രമുഖാസ് സര്വ ഏവ ദ്വിജാതയഃ । സ്വാഗതാദിക്രമേണൈനം പൂജയാമ് ആസുര് ആദൃതാഃ
അതിനുശേഷം വസിഷ്ഠൻ മുന്നിൽ നിന്ന് നയിച്ച്, എല്ലാ ദ്വിജന്മാരും, യഥാക്രമം സ്വാഗതം ചെയ്ത്, അവനെ ആദരപൂർവ്വം പൂജിച്ചു.
അശങ്കിതോപനീതേന ഭാസ്വതാ ദര്ശനേന തേ । സാധോ സ്വനുഗൃഹീതാസ് സ്മോ രവിണേവാമ്ബുജാകരാഃ
നിന്റെ ഭയമില്ലാത്ത പ്രകാശമുള്ള സാന്നിധ്യത്തിലൂടെ, മഹാനേ, ഞങ്ങൾ അനുഗൃഹീതരായി. സൂര്യന്റെ കിരണങ്ങളിൽ കമലങ്ങൾ സന്തോഷിക്കുന്നതുപോലെ തന്നെയാണ്.
യദ് അനാദി യദ് അക്ഷുബ്ധം യദ് അപായവിവര്ജിതമ് । തദ് ആനന്ദസുഖം പ്രാപ്താ അദ്യ ത്വദ്ദര്ശനാന് മുനേ
ആദിയില്ലാത്തതും, അശാന്തിയില്ലാത്തതും, ക്ഷയമില്ലാത്തതുമായ ആ ആനന്ദസുഖം നിന്റെ ദർശനത്തിലൂടെ ഞങ്ങൾ ഇന്ന് നേടിയിരിക്കുന്നു, മഹർഷേ.
അദ്യ വര്താമഹേ നൂനം ധര്മ്യാണാം ധുരി ധര്മതഃ । ഭവദാഗമനസ്യേമേ യദ് വയം ലക്ഷ്യതാം ഗതാഃ
ഇന്ന് നാം ധർമ്മപരരായവരുടെ ശ്രേഷ്ഠരിൽ പെടുന്നു എന്നു തീർച്ച. നിന്റെ വരവിനാൽ ഞങ്ങൾ ശ്രദ്ധേയരായി, ഇത് നമ്മുടെ ധർമ്മത്തിന്റെ ഫലമാണ്.
ഏവം പ്രകഥയന്തോ ഽത്ര രാജാനോ ഽഥ മഹര്ഷയഃ । ആസനേഷു സഭാസ്ഥാനമ് ആസ്ഥായ സമുപാവിശന്
ഇങ്ങനെ പരസ്പരം സംസാരിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ, രാജാക്കന്മാരും മഹർഷിമാരും സഭാമന്ദപത്തിലെ ഇരിപ്പിടങ്ങളിൽ ഇരുന്നു.