ഇത്യ് ഉക്ത്വാ സ ഭരദ്വാജം പരമേഷ്ഠീ മമാശ്രമമ് । അഭ്യാഗമത് സമം തേന ഭരദ്വാജേന ഭൂതകൃത്
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, പരമേശ്വരൻ ഭാരദ്വാജനോടൊപ്പം എന്റെ ആശ്രമത്തിൽ എത്തി.
തൂര്ണം സമ്പൂജിതോ ദേവസ് സോ ഽര്ഘ്യപാദ്യാദിനാ മയാ । അവോചന് മാം മഹാസത്ത്വസ് സര്വഭൂതഹിതേ രതഃ
ഉടൻ തന്നെ ഞാൻ ദേവനെ അർഘ്യപാദ്യാദികൾകൊണ്ട് ആദരിച്ചു; എല്ലാ ജീവികളുടെ ക്ഷേമത്തിൽ മനസ്സുള്ള മഹാത്മാവ് എന്നോട് പറഞ്ഞു.
രാമസ്വഭാവകഥനാദ് അസ്മാദ് വരമുനേ ത്വയാ । നോദ്യോഗസ് സമ്പരിത്യാജ്യ ആ സമാപ്തേര് അനിന്ദിതാത്
മഹർഷേ, രാമന്റെ സ്വഭാവം വിവരിക്കുമ്പോൾ ഈ നിർമലമായ ദൗത്യത്തിൽ പൂർണ്ണതയെത്തുംവരെ നീ ശ്രമം ഉപേക്ഷിക്കരുത്.
ജ്ഞാതേനാനേന ലോകോ ഽയമ് അസ്മാത് സംസാരസങ്കടാത് । സമുത്തരിഷ്യതി ക്ഷിപ്രം പോതേനേവാശു സാഗരാത്
ഇത് അറിഞ്ഞാൽ, ലോകം ഈ സാംസാരിക കഷ്ടതകളിൽ നിന്നു വേഗത്തിൽ രക്ഷപ്പെടും, ഒരു കപ്പലിൽ കയറി കടൽ കടക്കുന്നതുപോലെ.
വക്തും തവൈതമ് ഏവാര്ഥമ് അഹമ് ആഗതവാന് അയമ് । കുരു ലോകഹിതാര്ഥം ത്വം ശാസ്ത്രമ് ഇത്യ് ഉക്തവാന് അജഃ
ഈ കാര്യങ്ങൾ പറയാനാണ് ഞാൻ ഇവിടെ വന്നത്; ലോകക്ഷേമത്തിനായി നീ ഈ ശാസ്ത്രം രചിക്കണം — അജന്മാവായവൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
മമ പുണ്യാശ്രമാത് തസ്മാത് ക്ഷണാദ് അന്തര്ധിമ് ആഗതഃ । മുഹൂര്താദ് ഉദ്യതഃ പ്രോച്ചൈസ് തരങ്ഗ ഇവ വാരിണഃ
എന്റെ പുണ്യാശ്രമത്തിൽ നിന്ന് അവൻ ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട് അപ്രത്യക്ഷനായി; വെള്ളത്തിൽ നിന്ന് ഉയരുന്ന തിരമാലപോലെ, ഒരു ക്ഷണത്തിൽ ഉയർന്നു.
തസ്മിന് പ്രയാതേ ഭഗവത്യ് അഹം വിസ്മയമ് ആഗതഃ । പുനസ് തത്ര ഭരദ്വാജമ് അപൃച്ഛം സ്വച്ഛയാ ധിയാ
അവൻ പോയപ്പോൾ ഞാൻ അത്ഭുതത്തോടെ നിറഞ്ഞു; പിന്നെ മനസ്സു ശുദ്ധിയോടെ ഞാൻ വീണ്ടും ഭരദ്വാജനോടു ചോദിച്ചു.
കിമ് ഏതദ് ബ്രഹ്മണാ പ്രോക്തമ് ഭരദ്വാജ വദാശു മേ । ഇത്യ് ഉക്തേന പുനഃ പ്രോക്തമ് ഭരദ്വാജേന മേ ഽനഘ
ഭരദ്വാജ, ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞത് എന്താണെന്ന് എനിക്ക് വേഗം പറയൂ എന്നു ഞാൻ ചോദിച്ചപ്പോൾ, അപ്പൊഴ് ഭരദ്വാജൻ വീണ്ടും എനിക്ക് മറുപടി പറഞ്ഞു, പാപരഹിതനായവനേ.
ഏതദ് ഉക്തമ് ഭഗവതാ യഥാ രാമായണം കുരു । സര്വലോകഹിതായാശു സംസാരാര്ണവപോതകമ്
ഭഗവാൻ ഇങ്ങനെ കല്പിച്ചു: 'രാമായണം രചിക്കണം, അതു ലോകത്തിലെ എല്ലാവർക്കും ഉപകാരപ്പെടുന്ന വിധത്തിൽ, ഈ ജനനമരണസമുദ്രം അതിവേഗം കടക്കാൻ ഒരു വള്ളംപോലെ ആക്കണം.'
മഹ്യം ച ഭഗവന് ബ്രൂഹി കഥം സംസാരസങ്കടേ । രാമോ വ്യവഹൃതോ ഽപ്യ് അസ്മിന് ഭരതശ് ച മഹാമനാഃ
ഭഗവാനേ, ദയവായി എന്നോട് പറയൂ: ഈ ലോകത്തിലെ കഠിനമായ ജീവിതത്തിൽ, രാമനും മഹാത്മാവായ ഭരതനും, ലോകകാര്യങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുമ്പോഴും, എങ്ങനെ പെരുമാറി?
ശത്രുഘ്നോ ലക്ഷ്മണശ് ചാപി സീതാ ചാപി യശസ്വിനീ । രാമാനുയായിനസ് തേ വാ മന്ത്രിപുത്രാ മഹാധിയഃ
ശത്രുഘ്നനും ലക്ഷ്മണനും, പ്രശസ്തയായ സീതയും, രാമനെ അനുഗമിച്ച മന്ത്രിമാരുടെ പുത്രന്മാരും, എങ്ങനെ പെരുമാറി?
നിര്ദുഃഖതാം കഥം തേ തു പ്രാപ്താസ് തദ് ബ്രൂഹി മേ സ്ഫുടമ് । തഥൈവാഹം തരിഷ്യാമി തതോ ജനതയാ സഹ
അവർക്കെങ്ങനെ എല്ലാ ദുഃഖങ്ങളിൽനിന്നും മോചനം ലഭിച്ചു? ഇത് വ്യക്തമായി എന്നോട് പറയൂ. അങ്ങനെ ഞാൻ ജനങ്ങളോടൊപ്പം ഈ ലോകസമുദ്രം കടക്കാൻ കഴിയും.
ഭരദ്വാജേന രാജേന്ദ്ര യദേത്യ് ഉക്തോ ഽസ്മി സാദരമ് । തദാ കര്തും വിഭോര് ആജ്ഞാമ് അഹം വക്തും പ്രവൃത്തവാന്
രാജാവേ, ഭരദ്വാജൻ ആദരപൂർവ്വം 'ശരി' എന്ന് പറഞ്ഞപ്പോൾ, ഞാൻ ഭഗവാന്റെ കല്പന അനുസരിച്ച് ഈ കഥ പറയാൻ ആരംഭിച്ചു.
ശൃണു വത്സ ഭരദ്വാജ യഥാപൃഷ്ടം വദാമി തേ । ശ്രുതേന യേന സമ്മോഹമ് അലം ദൂരീകരിഷ്യസി
പ്രിയ ഭരദ്വാജാ, നീ ചോദിച്ചതുപോലെ ഞാൻ പറയാം. ഇത് കേട്ടാൽ, നീയുള്ള എല്ലാ ഭ്രമവും തീർക്കാൻ കഴിയും.
തഥാ വ്യവഹര പ്രാജ്ഞ യഥാ വ്യവഹൃതസ് സുഖീ । സര്വാസംസക്തയാ ബുദ്ധ്യാ രാമോ രാജീവലോചനഃ
അതിനാല്, നീയും എല്ലായ്പ്പോഴും വിവേകത്തോടെ പെരുമാറണം. രാമന് പോലെ, എല്ലായ്പ്പോഴും മനസ്സില് ഏതൊന്നിലും ആശക്തിയില്ലാതെ ജീവിച്ചാല് സുഖത്തോടെ കഴിയാം.
ലക്ഷ്മണോ ഭരതശ് ചൈവ ശത്രുഘ്നശ് ച മഹാമനാഃ । കൌസല്യാ ച സുമിത്രാ ച സീതാ ദശരഥസ് തഥാ
അതു പോലെ തന്നെ ലക്ഷ്മണനും, ഭരതനും, മഹാത്മാവായ ശത്രുഘ്നനും, കൗസല്യയും, സുമിത്രയും, സീതയും, ദശരഥനും അങ്ങനെ തന്നെയാണ്.
കൃതാസ്ഥശ് ചാവിരോധശ് ച ബോധപാരമ് ഉപാഗതഃ । വസിഷ്ഠോ വാമദേവശ് ച മന്ത്രിണോ ഽഷ്ടൌ തഥേതരേ
അവരുപോലെ തന്നെ, ഉറച്ച മനസ്സും എതിര്പ്പില്ലായ്മയും നേടിയ വസിഷ്ഠനും വാമദേവനും, എട്ട് മന്ത്രിമാരും അങ്ങനെ തന്നെയാണ്.
ഘൃഷ്ടിര് വികുന്തോ ഭാമശ് ച സത്യവര്ധന ഏവ ച । വിഭീഷണസ് സുഷേണശ് ച ഹനുമാന് ഇന്ദ്രജിത് തഥാ
ഘൃഷ്ടി, വികുക്ഷി, ഭാമ, സത്യവര്ധനന്, വിഭീഷണന്, സുഷേണന്, ഹനുമാന്, ഇന്ദ്രജിത്ത് ഇവരും അങ്ങനെ തന്നെയാണ്.
ഏതേ ഽഷ്ടാവിംശതിഃ പ്രോക്താസ് സമനീരാഗചേതസഃ । ജീവന്മുക്താ മഹാത്മാനോ യഥാപ്രാപ്താനുവര്തിനഃ
ഈ ഇരുപത്തി എട്ടു പേരും മനസ്സില് ആശക്തിയില്ലാത്തവരും, ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോള് തന്നെ മോക്ഷം നേടിയ മഹാത്മാക്കളുമാണ്. അവര് ലഭിക്കുന്നതെല്ലാം പ്രകൃതിപ്രകാരമാണ് സ്വീകരിച്ചത്.
ഏഭിര് യഥാ ഹൃതം ദത്തം ഗൃഹീതമ് ഉഷിതം സ്മൃതമ് । തഥാ ചേദ് വര്തസേ പുത്ര മുക്ത ഏവാസി സങ്കടാത്
മകനേ, നീയും അവരെപ്പോലെ തന്നെ, നല്കുമ്പോഴും സ്വീകരിക്കുമ്പോഴും, താമസിക്കുമ്പോഴും ഓര്ക്കുമ്പോഴും ആശക്തിയില്ലാതെ ജീവിച്ചാല് എല്ലാ കഷ്ടപ്പാടുകളില് നിന്നും മോചിതനാകും.
അപാരസംസാരസമുദ്രപാതീ ലബ്ധ്വാ പരാം യുക്തിമ് ഉദാരസത്ത്വഃ । ന ശോകമ് ആയാതി ന ദൈന്യമ് ഏതി ഗതജ്വരസ് തിഷ്ഠതി നിത്യതൃപ്തഃ
അവധിയില്ലാത്ത ലോകസമുദ്രം കടന്ന്, ഉത്തമമായ മനസ്സോടെ പരമമായ ആത്മസംയമനം നേടിയവൻ ദുഃഖത്തിലോ നിരാശയിലോ ആകുന്നില്ല; അവന് രോഗങ്ങളോ വേദനകളോ ഇല്ലാതെ, എല്ലായ്പ്പോഴും തൃപ്തനായി നിലകൊള്ളുന്നു.
ജീവന്മുക്തസ്ഥിതിം ബ്രഹ്മന് കൃത്വാ രാഘവമ് ആദിതഃ । ക്രമാത് കഥയ മേ നിത്യം ഭവിഷ്യാമി സുഖീ യഥാ
ബ്രഹ്മനേ, രാഘവനിൽ ആദ്യം സ്ഥാപിച്ചിരുന്ന ജീവന്മുക്താവസ്ഥ എങ്ങനെ എന്നെ ക്രമമായി വിശദീകരിക്കണമേ; ഞാൻ എപ്പോഴും സന്തോഷത്തോടെ ജീവിക്കാനായി.
ഭ്രമസ്യ ജാഗതസ്യാസ്യ ജാതസ്യാകാശവര്ണവത് । അപുനസ്സ്മരണം മന്യേ സാധോ വിസ്മരണം വരമ്
സദ്ഗുണശാലിയായവനേ, ആകാശംപോലെ നിറമില്ലാത്ത ഈ ലോകഭ്രമം വീണ്ടും ഓർക്കുന്നതിനെക്കാൾ മറക്കുന്നതാണ് നല്ലത് എന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു.
ദൃശ്യാത്യന്താഭാവബോധം വിനാ തന് നാനുഭൂയതേ । കദാചിത് കേനചിന് നാമ സ ബോധോ ഽന്വിഷ്യതാമ് അതഃ
നാം കാണുന്നതിന് യഥാർത്ഥത്തിൽ ഇല്ലെന്നുള്ള അറിവില്ലാതെ അതിന്റെ സത്യസ്വഭാവം ഒരിക്കലും അനുഭവപ്പെടില്ല; അതിനാൽ, ആ അറിവ് ആരെങ്കിലും എങ്കിലും ഒരിക്കൽ അന്വേഷിക്കണം.
സ ചേഹ സമ്ഭവത്യ് ഏവ തദര്ഥമ് ഇദമ് ആതതമ് । ശാസ്ത്രമ് ആകര്ണയസി ചേത് തത്ത്വം പ്രാപ്നോഷി നാന്യഥാ
അത് ഇവിടെ സാധ്യമായെങ്കിൽ, അതിനായാണ് ഈ ശാസ്ത്രം വിശദീകരിക്കുന്നത്; നീ അതു ശ്രദ്ധിച്ചു കേൾക്കുകയാണെങ്കിൽ സത്യം ലഭിക്കും, അല്ലെങ്കിൽ ലഭിക്കില്ല.
ജഗദ്ഭ്രമോ ഽയം ദൃശ്യോ ഽപി നാസ്ത്യ് ഏവേത്യ് അനുഭൂയതേ । വര്ണോ വ്യോമ്ന ഇവാഖേദാദ് വിചാരേണാമുനാനഘ
ഈ ലോകഭ്രമം കാണുന്നപോലുമെങ്കിലും യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ ഇല്ലെന്ന് അനുഭവപ്പെടുന്നു; പാപരഹിതനായവനേ, ഈ അന്വേഷണത്തിലൂടെ അത് ആകാശത്തിലെ നിറംപോലെ അപ്രത്യക്ഷമാകും.
ദൃശ്യം നാസ്തീതി ബോധേന മനസോ ദൃശ്യമാര്ജനമ് । സമ്പന്നം ചേത് തദ് ഉത്പന്നാ പരാ നിര്വാണനിര്വൃതിഃ
ദൃശ്യമായതൊന്നുമില്ലെന്നുള്ള അറിവിലൂടെ മനസ്സിന്റെ ദൃശ്യങ്ങളോടുള്ള ആസക്തി അകറ്റപ്പെടുമ്പോള് പരമമായ നിര്വാണസുഖം ജനിക്കുന്നു.
അന്യഥാ ശാസ്ത്രഗര്തേഷു ലുഠതാം ഭവതാമ് ഇഹ । ഭവത്യ് അകൃത്രിമജ്ഞാനാ കല്പൈര് അപി ന നിര്വൃതിഃ
ഇല്ലെങ്കില് ഗ്രന്ഥങ്ങളുടെ കുഴികളില് അലയുന്നവര്ക്ക് അനവധി കാലം കഴിഞ്ഞാലും സ്വാഭാവികമായ അറിവോ മോക്ഷമോ ഉണ്ടാവില്ല.
പരിത്യാഗോ വാസനായാ ഉത്തമോ മോക്ഷ ഉച്യതേ । ബ്രഹ്മന് സ ഏഷ വിമലക്രമോ ജ്ഞാനപ്രകാശകഃ
വാസനകളെ പൂര്ണമായും ഉപേക്ഷിക്കുന്നതാണ് ഉത്തമമായ മോക്ഷം എന്നു പറയുന്നു. ബ്രഹ്മന്, ഇതാണ് ശുദ്ധമായ മാര്ഗം, അറിവ് വെളിപ്പെടുത്തുന്ന വഴി.
ക്ഷീണായാം വാസനായാം തു മനോ ഗലതി സത്വരമ് । ക്ഷീണായാം ശീതസന്തത്യാം ബ്രഹ്മന് ഹിമകണോ യഥാ
വാസനകള് പൂര്ണമായി ക്ഷയിച്ചാല് മനസ്സ് അതിവേഗം ലയിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മന്, തണുത്തതിന്റെ ഒഴുക്ക് അവസാനിക്കുമ്പോള് ഹിമകണവും അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നതുപോലെ.