ജനകൻ ആലോചിച്ച്, തന്റെ ഭാഗത്തേക്ക് വന്ന കര്മ്മം നിർവഹിക്കാനായി എഴുന്നേറ്റു. അവൻ അതിനോടു ബന്ധമില്ലാതെ, പ്രഭാതത്തിൽ സൂര്യൻ ഉദിക്കുന്നതുപോലെ, കര്മ്മം ചെയ്തു. സുഖവും ദുഃഖവുമെന്ന ആഗ്രഹങ്ങൾ മനസ്സിൽ നിന്നു ഉപേക്ഷിച്ച്, ജനകൻ സംഭവങ്ങൾ അനുസരിച്ച് കര്മ്മങ്ങൾ ചെയ്തു. അവൻ ഉറക്കത്തിൽ അഗാധമായ ബോധം പുലർത്തുന്നവനുപോലെ ജാഗരൂകനായിരുന്നു. ആ ദിവസത്തിലെ കര്മ്മങ്ങൾ സദ്ഭാവനയോടെ പൂർത്തിയാക്കി, ഉപാസനയിലൂടെ ആദരവോടെ ആരംഭിച്ച ശേഷം, അവൻ രാത്രിയിൽ ഒറ്റക്കായിരുന്നു. അവൻ ധ്യാനത്തിന്റെ ലീലയിൽ ലയിച്ചവനായി രാത്രി കഴിച്ചു. മനസ്സിനെ ശാന്തവും ഏകീഭൂതവുമാക്കി, വിഷയങ്ങളിൽ അലഞ്ഞു പോകുന്ന ചിന്തകൾ ശമിപ്പിച്ച്, രാത്രിയുടെ അവസാനം അവൻ തന്റെ ബോധത്തെ ഉണർത്തി. അവൻ തന്റെ മനസ്സിനോട്: “ഹേ മനസ്സേ, നിന്റെ അശാന്തമായ വ്യാപനം ആത്മാവിന് സന്തോഷം നൽകുന്നില്ല. ശാന്തതയിലേക്ക് വരിക, കാരണം ശാന്തതയിൽ നിന്നാണ് യഥാർത്ഥ സന്തോഷം ലഭിക്കുന്നത്.” എന്നുപറഞ്ഞു. “നീ എങ്ങനെ ചിന്തകളുടെ തിരമാലകളെ ലഘുവായി സ്വീകരിക്കുമോ, അതുപോലെ ലോകവ്യവഹാരങ്ങളുടെ വ്യാപ്തിയും നീ വളർത്തുന്നു. ഒരു വൃക്ഷം ഒരു നദിയിലൂടെ നൂറുകൈകളായി പടർന്നുപോകുന്നതുപോലെ, ഭോഗാശയാൽ നീ അനന്തമായ സങ്കുലതയിലേക്കു പോകുന്നു. ഈ ലോകവ്യവഹാരങ്ങൾ ചിന്തകളുടെ വലകളിൽ നിന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്. അതിനാൽ, വ്യത്യസ്തമായ ചിന്തകൾ ഉപേക്ഷിച്ച് ശാന്തതയിലേക്ക് പ്രവേശിക്കണം. ഈ ലോകസൃഷ്ടിയുടെ നശ്വരതയെ നീ തൂക്കിക്കാണുക; അതിൽ യഥാർത്ഥ സാരം കണ്ടെത്തിയാൽ അതിലേയ്ക്ക് മാത്രം ആശ്രയിക്കുക. അതിനോടുള്ള ബന്ധവും വിഷയങ്ങളെ കാണാനുള്ള താല്പര്യവും ഉപേക്ഷിച്ച്, എന്റെതായതിനെ പിടിച്ചുകൊൾക്കൂ; ശുദ്ധതയിലേക്കുള്ള ആഗ്രഹത്തോടെ അതിൽ നിലകൊള്ളൂ. ഈ ദൃശ്യലോകം യഥാർത്ഥമോ അല്ലയോ, ഉദയിച്ചോ അസ്തമായോ, അതിന്റെ ഗുണങ്ങളാലോ ദോഷങ്ങളാലോ നീ സ്വാധീനിക്കപ്പെടരുത്. നീ കാണുന്ന വസ്തുക്കളുമായി നിനക്ക് യാതൊരു ബന്ധവുമില്ല; അതിന്റെ യഥാർത്ഥ രൂപം ഇല്ലാത്തതിനാൽ എങ്ങനെയാണ് ബന്ധം ഉണ്ടാകുക? നീ അവസ്ഥയില്ലാത്തതുമല്ല, ഇതു യഥാർത്ഥവുമല്ല; യഥാർത്ഥവും അസത്യമുമെന്ന ബന്ധം അത്ഭുതകരമായ വാക്കുകളുടെ കൂട്ടമാണു. ഇതു അസത്യവും നീ യഥാർത്ഥവുമാണെങ്കിൽ, യഥാർത്ഥത്തിനും അസത്യത്തിനും എങ്ങനെയാണ് ബന്ധം, ജീവനും മരിച്ചവനും തമ്മിലുള്ളത് പോലെ? നീയും കാണപ്പെടുന്ന വസ്തുവും രണ്ടും യഥാർത്ഥവാണെന്നും, സദാ നിലനിൽക്കുന്നതാണെന്നും കരുതിയാൽ, സന്തോഷം അല്ലെങ്കിൽ ദു:ഖം പോലുള്ള ചലനം എങ്ങനെയാണ് ഉണ്ടാകുക? അതിനാൽ, മോഹം നൽകരുത്, ആവേശത്തിൽ പെടരുത്; മനസ്സിനെ അക്ഷുബ്ധമായി സ്ഥാപിക്കൂ, ലോകവ്യവഹാരത്തിനുള്ള ആസക്തി ഉപേക്ഷിക്കൂ. തണ്ടുകഫലത്തിന്റെ രുചി പോലെ, മോഹത്തിന്റെ അശുദ്ധി വെറുതെ അകത്തു കത്തിക്കരയരുത്, ഹേ ഭ്രാന്തനായവനേ; മൌഢ്യത്തിലേക്ക് വീഴരുത്. ഇവിടെ നേടേണ്ടതിൽ ഒന്നുമില്ല; അതിൽ ആശ്രയിച്ച്, ചഞ്ചലതയെ ശക്തിയായി ഉപേക്ഷിച്ച് ധൈര്യം നേടുക, ഹേ കപടമനസ്സേ. ഈ വിധത്തിൽ തന്റെ ആന്തരികാധിപത്യത്തിൽ ആലോചിച്ചു കൊണ്ടു, രാജാവ് ജനകൻ തന്റെ എല്ലാ കര്മ്മങ്ങളും നിർവഹിച്ചു. അവന്റെ ബുദ്ധി സ്ഥിരമായിരുന്നു; അവൻ ഒരിക്കലും മോഹം അനുഭവിച്ചില്ല. അവന്റെ മനസ്സ് സുഖാവസ്ഥകളിൽ ഒരിക്കലും ഉണർന്നില്ല; എല്ലായ്പ്പോഴും സമതയോടെ, നിശ്ചലമായിരുന്നു. ആ സമയത്തുതന്നെ, അവൻ കണ്ടതിനെ ഉപേക്ഷിച്ചുമില്ല, അതിൽ അതിരുകൂടി ആസക്തിയും പുലർത്തിയില്ല; സംശയരഹിതമായി ഇപ്പോഴത്തെ നിമിഷത്തിൽ മാത്രം നിലകൊണ്ടു. നിത്യമായ വിവേകത്താൽ, അങ്ങനെയുള്ള മനസ്സോടെ, അവൻ ഒരിക്കലും അഴുക്കുകൾ സമ്പാദിച്ചില്ല; രാജകീയമായ ആകാശം മങ്ങിയിട്ടില്ലാത്തതുപോലെ. സ്വവിവേകത്തിൽ അധിഷ്ഠിതമായ അന്വേഷണത്തിലൂടെ, ആ രാജാവിന്റെ മനസ്സ് പരിപൂർണമായ ജ്ഞാനം കൈവരിച്ചു; അതു അതിരില്ലാത്തതും ശുദ്ധവുമായിരുന്നു. തെറ്റായ ധാരണകളുടെയും രോഗങ്ങളുടെയും അഴുക്കുകൾ ഇല്ലാതെ അവന്റെ ചൈതന്യം ഹൃദയം എന്ന ആകാശത്തിൽ സൂര്യൻ പോലെ ഉദിച്ചു. അവൻ മനസ്സിനകത്ത് വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്ന എല്ലാ വസ്തുക്കളെയും സ്വയം മനസ്സിലാക്കി; അവയെല്ലാം സ്വയം ആണെന്ന്, സകലഭൂതങ്ങളുടെ സാരത്തെ അറിയുന്ന അനന്താത്മാവാണെന്ന് അവൻ അറിഞ്ഞു. അവൻ ഒരിക്കലും അതിമാനത്തിലും ദു:ഖത്തിലും ആകുന്നില്ല; സ്വാഭാവികമായി ലോകവ്യവഹാരങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്നിട്ടും, സമചിത്തതയോടെ നിലകൊണ്ടു. ആ നിമിഷം മുതൽ, ഹേ മഹാത്മാവേ, ജനകൻ ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ മോക്ഷം നേടിയവനായി, പക്വമായ ജ്ഞാനത്തോടുകൂടി, ആന്തരികവും ബാഹ്യവുമായ മനുഷ്യസ്വഭാവം അറിയുന്നവനായി മാറി. വിദേഹരാജ്യത്തെ ഭരിച്ച് ജനങ്ങളുടെ ജീവനെ സംരക്ഷിച്ചിട്ടും, ജനകനെ സന്തോഷവും ദു:ഖവും ബാധിച്ചില്ല; അവൻ ഒരിക്കലും അശാന്തനായില്ല. അവൻ ഉദയിക്കുന്നതുമില്ല, അസ്തമിക്കുന്നതുമില്ല; ഗുണങ്ങളോ ദോഷങ്ങളോ അവനിൽ ഇല്ല; തന്റെ രാജ്യത്ത് ലഭിച്ചോ നഷ്ടപ്പെട്ടോ, അവൻ ദു:ഖിക്കുകയോ ആഹ്ലാദിക്കുകയോ ചെയ്തില്ല. കര്മ്മം ചെയ്തിട്ടും, അവൻ യാഥാർത്ഥത്തിൽ ഒന്നും ചെയ്തില്ല; എപ്പോഴും ജീവന്മുക്തനായി നിലകൊണ്ടു. ആഴമുള്ള ഉറക്കത്തിൽ കഴിയുന്ന രാജാവിനെപ്പോലെ, എല്ലാ വസ്തുക്കളെയും കുറിച്ചുള്ള ധാരണകൾ ജനകനിൽ പൂര്ണമായി അസ്തമായിരുന്നു. അവൻ ഭാവിയെക്കുറിച്ച് ചിന്തിച്ചില്ല, കഴിഞ്ഞകാലത്തെക്കുറിച്ച് ആലോചിച്ചില്ല; ഇപ്പോൾ എന്ന നിമിഷത്തിൽ മാത്രം സന്തോഷത്തോടെ നിലകൊണ്ടു. ഹേ കമലനയനനായ രാമാ, അവൻ നേടേണ്ടതെല്ലാം സ്വവിവേകത്തിലൂടെ മാത്രമാണ് നേടിയതല്ലാതെ, വേറേതെങ്കിലും ആഗ്രഹത്തിലൂടെ അല്ല. സ്വമനസ്സിൽ ഇത്രയും മാത്രം ആലോചിക്കണം; അന്വേഷണത്തിന്റെ പരമാവധി അതിരിൽ വരെ മാത്രം. ആ അവസ്ഥ ഗുരുവിൽ നിന്നോ, ഗ്രന്ഥാർത്ഥത്തിൽ നിന്നോ, പുണ്യത്തിൽ നിന്നോ ലഭിക്കുന്നതല്ല; മഹാത്മാക്കളുമായുള്ള സന്മിത്രതയും, വ്യക്തമായ ആന്തരിക അന്വേഷണവും കൊണ്ടാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്. രാമാ, ആ അവസ്ഥ സ്നേഹപൂർവമായും സ്വാഭാവികവുമായുള്ള സത്യസന്ധമായ വിവേകത്താൽ മാത്രമേ നേടാൻ കഴിയൂ; മറ്റേതെങ്കിലും നാമത്തിലോ കര്മ്മത്തിലോ അല്ല. ജ്ഞാനത്തിന്റെ ജ്വാല ശക്തമായി കത്തുന്നവന്, ഭാവിയും കഴിഞ്ഞതുമെല്ലാം പരിശോധിച്ചാൽ, അന്ധകാരം ഒരിക്കലും പിന്തുടരുകയില്ല. ദുരിതങ്ങൾ, കടക്കാൻ പ്രയാസമുള്ളതും ദു:ഖത്തിന്റെ തിരമാലകളാൽ നിറഞ്ഞതുമായവ, ജ്ഞാനത്താൽ അതിജീവിക്കാം, ഹേ ജ്ഞാനിയേ, ഒരു തോണി വെള്ളത്തിൽ കടക്കുന്നതുപോലെ. ചെറിയൊരു ദു:ഖം പോലും ജ്ഞാനമില്ലാത്തവനെ ബാധിക്കും; ഒരു കാറ്റ് ശൂന്യമായ ഒരു കുഴലിനെ ചലിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ. സഹായമില്ലാതെയും, ഗ്രന്ഥങ്ങളോ കൂട്ടുകാരോ ഇല്ലാതെയും, ജ്ഞാനിയുള്ളവൻ, രാമാ, ലോകസാഗരം തോണിപോലെ കടക്കുന്നു.